Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Yangtzé

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  **Yangtzé** |  |

 |
|  |
| Longueur | 6.300 km |
| Hôteur å sourdant | 5.042 m |
| Debit moyén | 31.900 m³/s |
| Sitindêye del vå | 1.800.000 km² |
| Sourdant | Tibet |
| S' egoline dins | Mer di Chine levantrece |
| Passe pa | Chine |

Li **Yangtzé** (長江 e chinwès, *Chang Jiang* e romanijhaedje pinyin; འབ,  *'bri chu* e tibetin) est ene aiwe 6300 km longue, ki court e l' Azeye. C' est l' pus longue so ç' continint la, eyet l' troejhinme do monde (après l' aiwe di Nil e l' Afrike eyet l' aiwe d' Amazone e l' Amerike nonnrece).

Ele fwait a pô près l' frontire etur li Chine bijhrece eyet li Chine nonnrece.

Si no d' asteure, e chinwès, est Chang Jiang (長江), çou ki vout dire "li longue aiwe"; li no d' "Yangtzé" vént d' on vî no chinwès *Yangzi Jiang* ( prononçaedje) (揚子江 ou pa côps 洋子江).

Ele prind sourd so les hôteus do Tibet eyet egoliner el mer del Chine levantrece, dilé Shanghai.
# Pingne

Pol discramiaedje des årtikes avou l' mot « Pingne », loukîz cial.
Pingnes di coine
On **pingne**, c' est ene ahesse avou des dints po fé ses tchveas.

## Motlî

Les lådjes pingnes si lomnut "discomeloes" ou "discramioes".

Les cis ås dints foirt serés, po ramasser les pûs si lomèt "spûytoes".

Passer l' pingne so ses tchveas si dit "si pingnî" (ou fé ses tchveas).

On s' pout eto pingnî avou des "broushes ås tchveas".
# Caligrafeye

Li **caligrafeye** (do grek καλλι *calli* "beaté" eyet γραφος *grafos* "sicrijhaedje") est l' årt do bea scrijhaedje decoratif.

Li caligrafeye latene si fwait d' åbutude avou ene pene.
L' avancêye del imprimreye fwait kel caligrafeye latene n' est pus ossu impôrtant k' ele l' a stî al moyinådje, cwand tos les lives estént copyîs al mwin.

Li caligrafeye est ene foirt impôrtante dissipline el Chine (avårla lomêye 書法 shūfǎ *metôde di scrijhaedje*), el Corêye ey el Djapon (avårla lomêye 書道 shōdō *li voye do pincea*), wice k' ele si pratike avou on pincea, et veyowe come onk des årts les pus nôbes.
Des nombreuses rîles codifièt li pratike del caligrafeye: i s' fåt tni bén droet, respecter li spexheur des traits po tchaeke pårteye do caractere, evnd.

Li caligrafeye est ossu foirt spårdowe ezès payis eployant l' alfabet arabe.
# Målfeu

Pol discramiaedje des årtikes avou l' mot « feu », loukîz cial.
Pompîs et vijhéns ki distindnut on målfeu di strin
On **målfeu**, c' est on feu ki distrût des bastimints ou ôte tchoi.

Po l' arester, å djoû d' ouy, on houke les pompîs (li foyerwer).

## Sôres di målfeus

On målfeu esprindou pa ene djin si dit «feu metou» ou, plaijhanmint ou po n' nén l' assaetchî : «rodje cok».

On målfeu dins les tchamps ou les bwès, di cåze naturele, si dit «såvadje feu».

Gn a eto les feus di tchminêye.

## Cåzes

Les cåzes d' on målfeu d' bastimint polèt esse :

* natureles : li tonire k' a toumé dsu.
* tecnikes : côdcircût electrike
* uminnes : cigaretes leyeyes aloumêyes dilé des fåtûles e plastike…

## Rilomés målfeus

* Broûlaedje di l' Inovåcion, on grand botike di Brussele li 22 d' may 1967 ki fjha 323 moirts et 150 broûlés.
# Corante aiwe

Corante aiwe
Ene **corante aiwe**, c' est ene aiwe ki court.

Ene tote Adon, ça cmince pa les pixhlotes ou filets d' aiwe, pu les ris (rixheas, rixhots, rew, ruwåd), pu les mouzes (fleuves), ey eto les tchenås, bîs d' raiwaedjes, derivåcions, end..

Les pus grosses sont naiviåves (on pout naivyî dsu avou des naeçales (barketes) u des pus gros bateas.

*Ene corante aiwe est diferinne d' ene cropante aiwe (laks naturels, astantchêyes, vevîs fagnes, maraexhes).*

## Coraedje

Ene corante aiwe kimince a on sourdant. Ele groxhit, et rçure des pus ptits rixheas ki s' î vnèt agoliner. Ele pout leye-minme si taper dins ene pus grosse aiwe, ki pout esse on mouze. On mouze (fleuve) s' egole todi dins ene mer u èn oceyan.

So castinne, les corantès aiwes polèt moussî e tere et disparexhe dins des trôs (trô d' Belvå), ou des tchantoeres ou egolinas ou edujhoes ou pousse.

## Livea

Ene corante aiwe pout esse a setch ene pårteye di l' anêye (c' est todi l' cas des ouweds. Sins ariver a setch, les corantès aiwes **ditoumèt** (baxhnut) e l' esté et **boutèt** (sont grosses) e l' ivier, copurade å rlén.

## Vås

Ene corante aiwe naturele a ene sitindêye di teres ki totes les pus ptitès corantès aiwes î agolinèt : c' est les vås d' ene aiwe u bassin.

## Plaeces a pårt dins ene corante aiwe

on leyisse
* leyisse u neyisse : la k' l' aiwe toûne so leye-minme, et raminer les flotantès sacwès todi al minme plaece.
* gofe : la ki l' lét d' l' aiwe est bråmint pus fond k' a costé.
* boird u erive (avou, kécfeye, des perets.

## Pî-note