Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Younnan

Province do Younnan
Li **Younnan** (云南, pinyin Yúnnán — « Nonne des nûlêyes » ), c' est ene province a nonne del Republike populåre del Chine.

Li mwaisse-veye del province, c' est Kunming.

Elle a-st ene sitindêye di 394.100 km² po 44.150.000 dimanants.

Li lingaedje del province est li chinwès / mandarin.
# 21inme sieke

19inme sieke | 20inme sieke | **21inme sieke** | 22inme sieke | 23inme sieke

anêyes 2000 | anêyes 2010 | anêyes 2020 | anêyes 2030 | anêyes 2040

anêyes 2050 | anêyes 2060 | anêyes 2070 | anêyes 2080 | anêyes 2090

---

## Istwere do 21inme sieke

### Evenmints

### Personålités

### Edvincions, dischovraedjes

## Totes les anêyes do 21inme sieke

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 | 2009 | 2010 |
| 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018 | 2019 | 2020 |
| 2021 | 2022 | 2023 | 2024 | 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 |
| 2031 | 2032 | 2033 | 2034 | 2035 | 2036 | 2037 | 2038 | 2039 | 2040 |
| 2041 | 2042 | 2043 | 2044 | 2045 | 2046 | 2047 | 2048 | 2049 | 2050 |
| 2051 | 2052 | 2053 | 2054 | 2055 | 2056 | 2057 | 2058 | 2059 | 2060 |
| 2061 | 2062 | 2063 | 2064 | 2065 | 2066 | 2067 | 2068 | 2069 | 2070 |
| 2071 | 2072 | 2073 | 2074 | 2075 | 2076 | 2077 | 2078 | 2079 | 2080 |
| 2081 | 2082 | 2083 | 2084 | 2085 | 2086 | 2087 | 2088 | 2089 | 2090 |
| 2091 | 2092 | 2093 | 2094 | 2095 | 2096 | 2097 | 2098 | 2099 | 2100 |
# Etiopeye

|  |
| --- |
| Etiopeye |
|  |  |
| Drapea | **Åres nåcionåles** |
| Imne nåcionå: *Wedefit Gesgeshi Woude Enat Ityopya* |
|  |
| Mwaisse-veye | Addis-Abeba |
| Lingaedje oficir | amharique |
| Sitindêye • totåle |  1 104 300 km² |
| Populåcion • totåle |  128,691,692 dimorants 116.5 djins/km² |
| Dislaxhaedje | 21 awousse 1995 |
| Tchîf d' estat | Taye Atskeselassie |
| Prumî minisse | Abiy Ahmed |
| Manoye | Birr |
| Coisse d' eure | UTC+03:00, Heure d'Afrique orientale, Afrique/Asmara |
| Preficse telefonike | +251 |
| Dominne internete | .et |
|  I gn a so les cmons Wikipedia des imådjes ou fitchîs son a vey avou **Etiopeye** |
| Modele: voy • copene |

L' **Etiopeye**, c' est on dislaxhî payis, li pus grand del Coine di l' Afrike.

Mwaisse veye: Adis Abeba

Lingaedje: amarike

## Djeyografeye

### Payis vijhéns

Somaleye, Eritrêye, Soudan, Nonne-Soudan, Djibouti, Kenia

### Monts et vås

C' est pår an payis d' montinnes.

## Rilidjons

Crustinne etiopyinne; djwifs Falachas, muzulmans.

## Istwere

Arivêye des djwifs falachas e 680 divant Djezus-Cri, tchessîs d' Palestene, k' ont schapé l' Åtche d' Aloyance.

Les Felachas rifjhèt voltî des pelrinaedjes a Djeruzalem, come l' ome k' on ndè cåze dins les Ouves des Apoisses.

I s' ont don cvierser åjheymint å crustinnisse, mins sins esse måy raloyîs a l' eglijhe di Rome.

Politicmint, vî impire ki l' impreur si lome li negusse.

Colnijhîs des Itålyins do trevén da Mussolini.

Dislaxhîs e 1944.

Des revinteus comunisses disjokèt li dierin negusse Haile Selassie. Li novea mwaisse, si lome Mengistu Haile Mariam.

Politike linwistike di linwe-ehåyaedje.

Dislaxhaedje di l' Eritrêye.

Ebagaedje des Falachas.
# Manoye

Ene **manoye** d' on payis, c' est totes les sôres di pîces ki sont batowes et d' biyets ki sont-st imprimés dins ç' payis la, e-n on metou trevén. C' est les cwårs d' on metou payis, djans !

## Motlî

N a des **discandjåvès manoyes** et des cenes ki nel sont nén.

Li studiaedje des viyès pîces di manoye et des biyets, ça s' lome li manoyince.

Ene manoye ki n' a pont d' waeranteye valeur si lome des **cwårs di schaye**.

## Sacwantès manoyes d' ouy

* l' uro
* li dolår
	+ dolår US
	+ dolår canadyin
	+ ...
* li live esterligne
* li yen
* li yuan
* li roupeye
* li roube
* li won
* li grivna

## Sacwantès viyès manoyes

* li franc bedje
* li florin holandès
* li mark
* li pezeta

...

## Hårdêye divintrinne

* Manoye å vî payis d' Lidje
# Iye

Ene iye, veyowe d' on spoutnik
Li Tombe di l' Adjeyant, èn iyea so Smwès
Ene **iye**, c’ est ene tere avou d’ l’ aiwe tot åtoû.

## Motlî

Ene pitite iye (eto å mitan d’ ene mouze u ene rivire) si lome pus voltî èn **iyea** u èn **iyon**.

Des ptitès iyes ki sont ene dirî l' ôte fôrmèt çou k' on lome on tchaplet d' iyes.

*Ene tere avou di l' aiwe cåzu tot åtoû, mins ki dmeure raloyeye å continint pa ene binde di tere si lome on cåziyon.*

## Peupes des iyes

Les peupes ki dmorèt so les iyes si sintèt sovint diferins des cis ki vicnut sol continint. On lome çoula "mintalité iyrece". Sovint, des djins des iyes si comprindèt bén inte di zels (metans les Inglès et les Djaponès).

## Sacwantès iyes

### el Walonreye

* iye vastîfrote (Nameur, iyea e Mouze)
* Tombe di l' Adjeyant (iyea so Smwès)

## = ôte pårt

* Djapon
* Djersè
* Grande Burtaegne
* Irlande
* Iye del Reyunion
* Iye di Man
* Iyes Canareyes
* Izlande
* Madagascar
* Tayiwan
# Djeruzalem

**Djeruzalem** est ene veye d' Israyel (mitan å Coûtchant) et d' Palestene (mitan å Levant).

Si no e-n ebreu, c' est רושלים (*Yerouchalayim*); e-n arabe, c' est القدس (*El Qouds*).

## Valixhance ezès rlidjons monoteyisses

Djeruzalem est rwaiteye come ene sinte veye pås troes rlidjons monoteyisses (djwifs, crustins, muzulmans).

Po les crustins, c' est la ki Djezus-Cri a stî crucifyî.

Po les djwifs, c' est li veye do Timpe, ki n' dimeure pus kel Meur des Dislamintaedjes.

Po les muzulmans, c' est ene des veyes ricmandêyes pol perlinaedje, et vni dire ses priyires so l' Esplanåde des Moskêyes. C' est did la ki l' profete Mawoumet a stî evoyî eviè l' cir, pu rivni (acinsion d' Mawoumet).

## Istwere

Ele divna l' mwaisse veye di l' estat djwif di Djudêye.

Li timpe di Djeruzalem fourit distrût deus côps, e l’ an 586 divant l’ Crisse pås Babilonîs, pu e 70 après l’ Crisse, på Romins.

Ele si rinda ås Arabes, mins les Djeruzalemîs dmandît a Omar Ben Xhattab di vni esprès del Medine, et lyi rmetît les seroûles (clés) des poites del veye.

Ele fourit prinjhe des Croejhîs, dizo l' kimandmint da Godfrwè d' Bouyon, e 1099, tins del prumire croejhåde. Adonpwis, ele divna li mwaisse veye do Rweyåme di Djeruzalem.

E 2003, on meur di "disfinse", 8 metes hôt, a côpé les coulots arabes di Djeruzalem del campagne di Palestene metowe djusse astok.

E 2017, l'anministrâcion Trump ric'nèt Djeruzalem come mwaisse veye oficire d' l'Estat d'Israyel, èsconte l'avis d'one grande paurt do rèstant dès payis del daegne, èt boudje oficiremint l'èbassâde dès-Estats Unis d'Amérike, anciènemint à Tel Avi, dins ç' veye.
# Sitrontiom

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
| 38 | Rb ← sitrontiom → Y |
| Ca ↑ Sr ↓ Ba |

|  |
| --- |
| tåvlea periodike des elemints |

 |

 |
| Djenerå |
| No, Essegne, Lº at. | sitrontiom, Sr, 38 |

Li **sitrontiom**, c' est èn elemint tchimike del troke des alcalino-tereus, d' essegne atomike **Sr**, limero atomike 38 eyet masse atomike 87,62.
# Matematike

Li **matematike** (ou les **matematikes**), c' est l' syince do carculaedje.

Li sincieus(e) di ç' syince la si lome **matematikî** (**matematicresse**).

## Principåles operåcions

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 : Acdicion

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_2 : Soustraccion

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_4 : Mopliyaedje

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_6 : Pårtixhaedje

## Sacwants coxhes del matematike

* aldjebe
	+ deriveye
	+ limite
	+ riveye
* djeyometreye
* ôrinombe
* sorlevé caractere
* trigonometreye
* teyoreye des eshonnas

## Rilomés matematikîs

* Omar Xhayyam
* El Xhawarismi (edvinteu des algorites)
* Albert Einstein
# Stoelreye

Ene **sitoelreye**, c' est on troclet di stoeles, sovint ki croylèt ene imådje e stoelî.

## Kékès stoelreyes

### Sacwantès stoelreyes avou des nos e walon

* li Voye Sint-Djåke
* li Rustea, c' est les Troes Rwès avou deus ôtes sitoeles (Ridjel et Beteldjeuse) ki fwaiynut l' mantche.
* li Poye et ses Poyons (u: les Poyetes; li Trokion)
* li Tchår Pôcet (u: li Grand Tchår)
* li Ptit Tchår
* li Fiermint
* l' Îpe

### Sitoelreyes k' on dné l' no a ene planete

Gn a eto les doze sitoelreyes k' ont dné leu no a ene planete e-n asterlodjeye.

* Gadot (stoelreye)
* …

### Ôtès stoelreyes

* Croes do Sud

## Kékès dnêyes so les stoelreyes

Les stoelreyes ni sont nén si lon erî nonclôte ki ça. Si vos vos rprezintez ene sitoelreye come ene sitroete plake, vos ploz mete 200 di ces stroetès plakes la dins ene tchambe ordinaire.

Insidon, les stoelreyes si polnut rescontrer, et si rmaxhî.

Ene sitoelreye ki pied s' gåz va disparexhe (mins ça prind des miyons d' anêyes).

## Sourdants et pî-notes