Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Tenisse di tåve

Li **Tenisse di tåve** ou **pign-ponk**, c' est on djeu come li tenisse, mins ki s' djowe e pus ptit, so ene tåve.

Li djouweu s' lome on **pondjisse**.

## Droet do djeu

Dinltins, les setes estént a 21 ponts, et c' esteut troes setes wangnants.

Asteure, c' est a 11 ponts, et cénk sètes wangnants e l’ plaece des troes.

## Rilomés pondjisses

Jean-Michel Saive

## Sourdants
# Påjhûle Oceyan

Li **Påjhûle Oceyan** ou **Påjhire Oceyan** ou **Oceyan Pacifike**, c' est èn oceyan k' est metou inte l' Azeye, l' Ostraleye, l' Amerike et l' Antartike.

C' est l' pus grand oceyan do monde.
# Mîtrinne Amerike

Pol discramiaedje des årtikes avou l' mot « Amerike », loukîz cial.
Mape & eplaeçmint sol Daegne
Li **Mîtrinne Amerike** u **Amerike cintråle** u **Amerike do Mitan**, c' est li ptite sitroete binde di tere metowe inte l' Amerike bijhrece et l' Amerike nonnrece.

L' Amerike cintråle est tot etire dins l' Amerike latene.

On-z î adjond sovint les payis des Carayibes.

## Sacwants payis

* Hondourasse
* Gwatemala
* Panama
* Costa Rica
* Belijhe

...

Li Mecsike n' est nén u pus classé avou l' Mîtrinne Amerike.

## Lingaedjes

On-z î cåze totavå espagnol, mins gn a eto des lingaedjes do payis.

## Politikes

Ashonnas d' payis :

* l' ALBA (*Alianza Bolivariana para los Pueblos de Nuestra América*) : nén pår e l' Amerike mîtrinne.
* li SICA :

## Djeyografeye

C' est on climat tropicå.
# Petanke

Cisse pådje ci n' est co k' on djermon, dj' ô bén k' el pådje est djusse sibåtcheye, eyet co trop tene ; et s' divreut ele ecråxhî ene miete. Si vos avoz des cnoxhances so ç' sudjet ci, vos nos ploz aidî, clitchîz sol loyén **« candjî l' pådje »** po radjouter des informåcions.
Li foto do coû d' Fanny.
Li **petanke**, c' est on djeu a grossès boles k' on lance so ene pus ptite. Li spôrt a stî askepyî e l' France ey il est foirt peuprece drola, foiravant al Nonne, ey e Beldjike.

## Tuzance walone

El ci ki piede al **petanke**, sins awè rén marké, i doet dner on betch å coû d' Fanny.

## Referinces eyet sourdants
# 2001

Cisse pådje cial, c' est po çou k' s' a passé e l' anêye 2001 do calindrî grigoryin.
20inme sieke | **21inme sieke** | 22inme siekeanêyes 1980 | anêyes 1990 | **anêyes 2000** | anêyes 2010 | anêyes 2020
1996 | 1997 | 1998 | 1999 | 2000 | **2001** | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006
## Ça s' a passé ciste anêye la

### Etrevéns a vey avou l' walon eyet l' Walonreye

#### Walon

sorcoviete di "Djonnesse a målvåt" da Wili Bal
Lives e walon ki vudît ciste anêye la :

* Franwal di Nameur (Chantal Denis).
* Rvazîs (*Adages, dictons, proverbes populaires*) (Willy Chaufoureau).
* A l' awaite do Payis d' Lidje, (Jean Brumioul).
* Zimtêye di boute-boutes (Joël Thiry).
* Djonnesse a målvåt (Willy Bal).
* Ene måjhone sins finiesse (Chantal Denis).
* Ene miye di mi (Danielle Trempont).
* On djoû nûlêye, on djoû solea (Lucien Somme).
* Padrî les hourêyes (Jean Guillaume).

#### Walonreye

### Ôtès sacwès

* 11 di setimbe : Atacaedjes terorisses di Noû York et Wachintone

## Ont vnou å monde ciste anêye la

## Ont morou ciste anêye la

### Rilomés Walons et waloneus

* Adelin Moch

### Ôtès djins
# Mer

Ene timpesse sol Mîtrinne Mer. On pout vir les wagues k' avegnnut sol coisse.
Ene **mer**, c' est ene grande stindêye d' aiwe metowe dilé les teres, nén foirt fonde.

## Sacwants racsegnes

Les mers del Daegne sont, ene dins l' ôte, 2000 m fond (po 3500 m ås oceyans).

Inte les mers et les teres, gn a l' boird di mer (coisse), ki c' est des pladjes u des falijhes. C' est la ossu k' les pôrt]]s sont.

## Salansté

Les mers sont pus salêyes ki les oceyans. Gn a 38 a 39 gr di sé å lite ezès mers, eneviè 35 gr dins les oceyans. Li tneur e sé va disk' a 41 gr å lite el Rodje Mer, eyet 260 gr el Moite Mer. Come foû rîle, gn a l' Baltike, k' n' a k' 5 a 10 gr å lite, a cåze di totes les mouzes k' î agolnut, et di s' recloyaedje

## Li vicant ezès mers

Gn a eto dipus d' biyovaryisté ezès mers. Li Mîtrinne Mer ni rprezinte ki 1 åcint del sitindêye des mers mins edjîstrêye 4 a 18 åcint des sôres di biesses marenes k' i gn a sol Daegne.
# 1816

Cisse pådje cial, c' est po çou k' s' a passé e l' anêye 1816 do calindrî grigoryin.
18inme sieke | **19inme sieke** | 20inme siekeanêyes 1790 | anêyes 1800 | **anêyes 1810** | anêyes 1820 | anêyes 1830
1811 | 1812 | 1813 | 1814 | 1815 | **1816** | 1817 | 1818 | 1819 | 1820 | 1821
## Ça s' a passé ciste anêye la

### Etrevéns a vey avou l' walon eyet l' Walonreye

#### Walon

#### Walonreye

Li 25 di setimbe, li rwè Wiyåme 1î d' Orandje sene on decret k' askepeye l' Univiersité d' Lidje.

### Etrevéns a vey avou l' Beldjike

Decidaedje di fé ene univiersité d' estat a Lovén (ki dvénrè l' UCL et a Gant (Univiersité d' Gand).

### Ôtès sacwès

## Ont vnou å monde ciste anêye la

### Rilomés Walons et waloneus

* Horace Pierrard

### Ôtès djins

## Ont morou ciste anêye la
# 1900

Cisse pådje cial, c' est po çou k' s' a passé e l' anêye 1900 do calindrî grigoryin.
19inme sieke | **20inme sieke** | 21inme siekeanêyes 1880 | anêyes 1890 | **anêyes 1900** | anêyes 1910 | anêyes 1920
1895 | 1896 | 1897 | 1898 | 1899 | **1900** | 1901 | 1902 | 1903 | 1904 | 1905

## Etrevéns

### A vey avou l' walon eyet l' Walonreye

* Lives e walon ki vudît ciste anêye la :
	+ Portraits, tåvleas, glawes et lawes da Hinri-Djôzef Raxhon

### Ôtes etrevéns

* Paris ascoye les deujhinmes djeus olimpikes modienes.

## Ont vnou å monde ciste anêye la

### Rilomés Walons et waloneus

* 19 d' avri : Maxime Cherton
* 29 d' awousse : Charles Geerts
* Jean-Marie Masset

### Ôtès djins

## Ont morou ciste anêye la

### Rilomés Walons et waloneus

* 3 d' may: Jean Levaux
* 1î d' nôvimbe: Edouard Remouchamps

### Ôtès djins
# 13 di djulete

Li 13 di djulete, c' est li 194inme djoû d' l' anêye do calindrî grigoryin (li 195inme po ls anêyes bizetes), avou 171 djoûs dmorant disk' al fén d' l' anêye.

## Evenmints

## Ont vnou å monde ci djoû la

## Ont morou ç' djoû la

## Fiesses nåcionåles ey eternåcionåles

---

**Vey eto:**

11 di djulete - 12 di djulete - 14 di djulete - 15 di djulete - les 366 djoûs d' l' anêye

djanvî, fevrî, måss, avri, may, djun, djulete,
awousse, setimbe, octôbe, nôvimbe, decimbe
# 1877

Cisse pådje cial, c' est po çou k' s' a passé e l' anêye 1877 do calindrî grigoryin.
18inme sieke | **19inme sieke** | 20inme siekeanêyes 1850 | anêyes 1860 | **anêyes 1870** | anêyes 1880 | anêyes 1890
1872 | 1873 | 1874 | 1875 | 1876 | **1877** | 1878 | 1879 | 1880 | 1881 | 1882
## Ça s' a passé ciste anêye la

### Etrevéns a vey avou l' walon eyet l' Walonreye

### Ôtès sacwès

* L' astronome Asaph Hall discovere les lunes di Måss
* 9 di may: indepindance del Roumaneye
* 20 d' nôvimbe: edvincion do fonografe pa Thomas Edison

## Ont vnou å monde ciste anêye la

### Rilomés walons et waloneus

* 27 di djanvî: Henri Bragard
* 15 di måss: Émile Robin
* 5 d' avri : Edouard Ronvaux
* 7 d' awousse: Justin Cherton (sipoté *Mwaisse Arsouye*), eplaideu del rivuwe L' Arsouye.
* Louis Lagauche
* Joseph Sécretin
* Jules-Joseph Pirot

### Ôtès djins

## Ont morou ciste anêye la
# Enerdjeye nawearinne

L' **enerdjeye nawearinne** (on dit eto : **exhowe atomike** ou, courtinnmint, l' **atomike**), c' est ene enerdjeye ki vént do mwaistrixhaedje do sketaedje do nawea di l' atôme d' uraniom.

Ça s' passe å pus sovint dins ene cintråle nawearinne, ki l' unité, c' est on reyacteur.

Mins l' enerdjeye atomike pout eto siervi a fabriker ene bombe atomike.
# 1834

Cisse pådje cial, c' est po çou k' s' a passé e l' anêye 1834 do calindrî grigoryin.
18inme sieke | **19inme sieke** | 20inme siekeanêyes 1810 | anêyes 1820 | **anêyes 1830** | anêyes 1840 | anêyes 1850
1829 | 1830 | 1831 | 1832 | 1833 | **1834** | 1835 | 1836 | 1837 | 1838 | 1839
## Evenmints

## Ont vnou å monde ciste anêye la

### Rilomés Walons et waloneus

* 4 di måss: Léon Bernus

### Ôtès djins

## Ont morou ciste anêye la

* 29 di decimbe : Thomas Malthus