Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Donald Trump

Foto da lu, e 2017.
**Donald Trump** (riwalnijhî Donal Trompe), c' est li 45inme prezidint des Estats Unis.

Il a skepyî li 14 di djun e 1946.

## Elijhaedjes

Il a sbaré tertos, d' esse relî dins s' prôpe pårti e 2017, pu å nåcionå, vinant après Barack Obama. Mins il a yeu moens di vwès ki si eterbateuse, Hilari Clinton.

Li deujhinme côp, el 5 di nôvimbe 2024, el madjorité des grands vôteus l' ont rmetou al tiesse des Uyessês. Inte ses deus termenes, c' est Joe Biden k' a vierné ç' payis la.

## Decidaedjes

Onk di ses prumîs decidaedjes, c' esta di si rsaetchî di l' Acoird di Paris sol climat.

Onk di ses prumîs decidaedjes, après awè rdivnou prezidint e 2025, ça a stî d' erlomer li gofe do Mecsike e « gofe d' Amerike».

## Herleme

Donald Trump est cnoxhou po sovint awè s' nez dins les ramdams. Lu rwaitant, ça cmince dedja dins l' dijhnêye 1970 avou li trepådje conte les Noers des Uyessês, pwis l' dijhnêye k' a shuvou avou des mezuzes secsuweles conte des femes.

Dispoy 2016, i gn a des herlemes timpesse. On-z endè fwait des lisses avou. Li pus impôrtant politicmint, c' est l' Assôt do Capitål.

## Alére

* Lucyin Mahin, Jacques Desmet & Richard Joelants; «Democraceye: li cas Donal Trompe»; Li Rantoele
 80, ivier 2016-2017.
* Georges Ghys, On foirt bea ome, Nosse lingaedje
 l° 105 do moes d' avri 2017.

## Referinces eyet sourdants
# 1893

Cisse pådje cial, c' est po çou k' s' a passé e l' anêye 1893 do calindrî grigoryin.
18inme sieke | **19inme sieke** | 20inme siekeanêyes 1870 | anêyes 1880 | **anêyes 1890** | anêyes 1900 | anêyes 1910
1888 | 1889 | 1890 | 1891 | 1892 | **1893** | 1894 | 1895 | 1896 | 1897 | 1898
## Ça s' a passé ciste anêye la

### Etrevéns a vey avou l' walon eyet l' Walonreye

#### Lingaedje walon

* Joseph Dethy sicrît et compôzer li tchanson e walon "Vive Nameur po tot" ki dvénrè li deujhinme pus rlomêye tchanson namurwesse.

#### Walonreye

Les ovrîs e greve sont rboutés a côps d' fizik pa les djindåres
* 17 d' avri : 3000 houyeus ki fwaiynut greve rotnut so Mont. I sont ratindous pa troes cpagneyes di gåres civikes Gn a do bardouxha : les houyeus bôrnut so les gåres, et lezî råynut leus bayonetes foû d' leu fizik. Adon, les gåres saetchèt so les grevisses. Gn a 7 moirts et ene peclêye di coixhîs.
* 18 d' avri : Les pårlumintîs sont si sbarés k' i vôtèt li droet d' vote po tertos, mins tolminme avou on rastrindaedje, li "vôte a sacwants".

### Ôtès sacwès

## Ont vnou å monde ciste anêye la

### Rilomés walons et waloneus

* 2 d' djun : Joseph Mignolet
* 30 di djun : Alexis Scaillet
* Gabrielle Bernard
* Edmond Wartique

### Ôtès djins

* 26 d' octôbe : Luigi Carlo Borromeo

## Ont morou ciste anêye la

### Rilomés walons et waloneus

* 26 di djanvî : Louis Guillaume
* 15 di måss : Henri Aerts

### Ôtès djins

* 6 di djulete : Guy de Maupassant
* Charles Gounod
* Patrice de Mac Mahon
# 1905

Cisse pådje cial, c' est po çou k' s' a passé e l' anêye 1905 do calindrî grigoryin.
19inme sieke | **20inme sieke** | 21inme siekeanêyes 1880 | anêyes 1890 | **anêyes 1900** | anêyes 1910 | anêyes 1920
1900 | 1901 | 1902 | 1903 | 1904 | **1905** | 1906 | 1907 | 1908 | 1909 | 1910
## Etrevéns

### A vey avou l' walon eyet l' Walonreye

Lives e walon ki vudît ciste anêye la :

* *Poésies du Docteur Vermer*.

## Ont vnou å monde ciste anêye la

### Rilomés Walons et waloneus

Marcel Hecq

### Ôtès djins

## Ont morou ciste anêye la

### Rilomés Walons et waloneus

* 28 di djanvî : Théodore Chapelier

### Ôtès djins

* 23 di decimbe : Jules Mandos
# 1908

Cisse pådje cial, c' est po çou k' s' a passé e l' anêye 1908 do calindrî grigoryin.
19inme sieke | **20inme sieke** | 21inme siekeanêyes 1880 | anêyes 1890 | **anêyes 1900** | anêyes 1910 | anêyes 1920
1903 | 1904 | 1905 | 1906 | 1907 | **1908** | 1909 | 1910 | 1911 | 1912 | 1913
## Ça s' a passé ciste anêye la

### Etrevéns a vey avou l' walon eyet l' Walonreye

* Gazetes e walon
* Lives sol walon ki vudît ciste anêye la :
* Lives e walon ki vudît ciste anêye la :

curêye di moirts al campagne di colnijhaedje do Marok
### Ôtes etrevéns

* Fén del campagne di colnijhaedje do Marok pås Francès

## Ont vnou å monde ciste anêye la

### Rilomés Walons et waloneus

* René Painblanc

### Ôtès djins

## Ont morou ciste anêye la

### Rilomés Walons et waloneus

* 16 di decimbe : Dieudonné Bury

### Ôtès djins
# Sibereye

Cisse pådje ci n' est co k' on djermon, dj' ô bén k' el pådje est djusse sibåtcheye, eyet co trop tene ; et s' divreut ele ecråxhî ene miete. Si vos avoz des cnoxhances so ç' sudjet ci, vos nos ploz aidî, clitchîz sol loyén **« candjî l' pådje »** po radjouter des informåcions.
Sibereye (rûsse: Сиби́рь, *Sibir*) c' est li pus grande redjon del Federåcion d' Rûsseye, ki va des Monts Oural disk' a l' Oceyan Pacifike.

## Veyes

* Omsk (1 153 971 h.)
* Novosibirsk (1 473 737 h.)
* Krasnoyarsk (973 891 h.)
* Vladivostok (592 069 h.)
* Irkoutsk (587 225 h.)
* Xhabarovsk (577 668 h.)
* Novokouznetsk (547 885 h.)
* Kemerovo (532 884 h.)
* Tomsk (522 940 h.)
* Tchita (323 964 h.)
* Oulan-Oude (404 357 h.)
* Petropavlovsk-Kamtchatski (179 526 h.)
* Angarsk (233 765 h.)
* Bratsk (246 348 h.)
* Sourgout (306 703 h.)
* Blagovechensk (214 397 h.)
* Yakoutsk (269 486 h.)
* Abakan (165 183 h.)
* Tobolsk (99 698)
# 1934

Cisse pådje cial, c' est po çou k' s' a passé e l' anêye 1934 do calindrî grigoryin.
19inme sieke | **20inme sieke** | 21inme siekeanêyes 1910 | anêyes 1920 | **anêyes 1930** | anêyes 1940 | anêyes 1950
1929 | 1930 | 1931 | 1932 | 1933 | **1934** | 1935 | 1936 | 1937 | 1938 | 1939
## Etrevéns

* 10 d' octôbe : Prumire imprimateure po on scrijhaedje e walon : l' Evandjîles da sint Mår ratourné pa Joseph Mignolet.

## Ont vnou å monde ciste anêye la

### Rilomés Walons et waloneus

* Émile Dumont
* Achille Vancalsteren
* 17 di djanvî : Yvon Laurent
* 17 d' avri : Guy Brenner
* 29 d' avri : Jean-Marie Hamoir
* 25 di may: Robert Mathelard
* 8 di setimbe : Jean Baudouin
* 26 d' octôbe : Charles Massaux

### Ôtès djins

* 28 d' avri : James R. Flynn (l' atuzleu di l' Efet da Flynn)
* 21 di setimbe : Leonard Cohen

## Ont morou ciste anêye la

### Rilomés Walons et waloneus

* 4 di decimbe : Adrien de Gerlache

### Ôtès djins

* 17 di fevrî : li rwè Albert 1î a tcheyou djus des rotches di Måtche-les-Dames
* 25 di djulete : Nestor Makhno
# Adolf Hitler

Imådje d' **Adolf Hitler**, dins ene d' ses måjhones, e 1936.
**Adolf Hitler** ( prononçaedje), sipoté **li Furet** (vnant di l' almand : *der Führer*) u **li pinte al grosse broushe**, li **meteu e coleur al grosse broushe**, c' esteut on politikî et militaire almand k' a skepyî li 20 d' avri 1889 et k' a morou li 30 d' avri 1945.

El Walonreye, tins del guere di 40, i gn aveut bråmint des djins k' aclevént on pourcea e muchete, kel lomént "Adofe", come Hitler.

Dins l' djivêye Michael Hart des rlomêyès djins di l' Istwere, ene sincieuse ricwerance so les grands personaedjes k' ont l' pus candjî l' vicåreye di tos les djoûs des cis k' ont vnou après zels, Hitler est metou 44inme, tot djusse astok di Napoleyon.

## Vicåreye

Li Dofe Hitler aveut l' manire po tourner s' plaide vos etourpiner et vos efouwer.

Ça fwait k' i divna bénrade li mineu d' l' Almagne (di 1933 disk' a s' moirt). Il esteut eto l' mwaisse do pårti Nazi. Il a miné l' Almagne dins bråmint des gueres siconte ses vijhéns.

Hitler fijha porshure et macsåder ses opôzants eyet les cis k' les nazis riwaitént come «des dzotrinnès raeces» (les Djwifs, les Djupsyins).

Dins les anêyes di dvant l' guere, Hitler esteut vormint sotnou pa toplin des Almands, pask' il aveut stî capåbe di rabaxhî l' tchômaedje, et ahiver del ricrexhance economike.

## Hitler el Walonreye e 1940

Bunker d' Hitler å Broûli-d'-Peche
Hitler a-st arivé a Bastogne et rmonter l' Pavêye diviè l' 15 di may 1940.

Al gåre di Graide, on djoû, al fén do moes d' may 1940, les Almands avént reclôs les djins dins leus måjhons, pask' i dveut passer on trén speciå. On-z a brutyî adon ki c' esteut l' trén d' Hitler et k' il aléve si gårer dins on tunel dilé Uwar.

Çou k' on n' a seu ki bén pus tård, c' est ki ça åreut co bén stî vraiy, ca Hitler a vnou el Beldjike po comander li campagne di France.

Il aveut fwait basti, å Broûli d' Peche, on bunker ewou çk' il a vnou kékes djoûs avou l' Estat-Madjor.

Li Broûli d' Peche, c' est rén k' ene eglijhe, ene sicole et waire di måjhons (25 e 1952), pierdowes å fén mitan des bwès eter Couvén et Cou-des-Sårts. Adon, les Almands avént vudî les viyaedjes alintoû et il avént minme fotou djus li toet do clotchî po-z î mete on canon conte les avions.

On pout todi vey li bunker da Hitler. Il est todi la.

## Si caractere

I mostra si caractere raecisse å monde etir ås djeus olimpikes di Berlin e 1936 cwand i cwita l' tribune po n' nén serer l' mwin d' on noer amerikin, Jesse Owens, k' aveut wangnî troes medayes d' ôr.

## Hårdêyes divintrinnes

* Deujhinme guere daegnrece
* Nazisse
* NSDAP

## Hårdêyes difoûtrinnes

* Sovnance di l' avnowe da Hitler a Bastogne, diviè le 15 di may 1940
* Ene fåve so Hitler

## Sourdants
# 29 di djun

Li 29 di djun c' est li 180inme djoû d' l' anêye do calindrî grigoryin (li 181inme po ls anêyes bizetes), et k' i dmane co 185 djoûs po disk' al fén d' l' anêye.

## Ça s' a passé ç' djoû la

### Etrevéns a vey avou l' walon et l' Walonreye

### Ôtès sacwès

## Ont vnou å monde ci djoû la

### Rilomés Walons et waloneus

* 1910: Paul Stienlet
* 1912: Albert Doppagne
* 1937: Claudine Mahy

### Ôtès djins

* 1886: Robert Schuman
* 1912 : Moutara III do Rwanda : divant-dierin mwami, metou sol trône pazès Bedjes

## Ont morou ç' djoû la

### Rilomés Walons et waloneus

### Ôtès djins

## Fiesses nåcionåles ey eternåcionåles

---

**Vey eto:**

27 di djun - 28 di djun - 30 di djun - 1î d' djulete - les 366 djoûs d' l' anêye

djanvî, fevrî, måss, avri, may, djun, djulete,
awousse, setimbe, octôbe, nôvimbe, decimbe
# 1î d' djulete

Li prumî d' djulete, c' est li 182inme djoû d' l' anêye do calindrî grigoryin (li 183inme po ls anêyes bizetes), gn è dmane co 183 djoûs divant l' fén d' l' anêye.

## Etrevéns

### A vey avou l' walon eyet l' Walonreye

* 1690 : Deujhinme batreye di Fleuru

### Ôtes etrevéns

## Ont vnou å monde ci djoû la

## Ont morou ç' djoû la

### Rilomés walons et waloneus

* 1950 : Léon Marique

### Ôtès djins

## Fiesses nåcionåles ey eternåcionåles

---

**Vey eto:**

29 di djun - 30 di djun - 2 d' djulete - 3 d' djulete - les 366 djoûs d' l' anêye

djanvî, fevrî, måss, avri, may, djun, djulete,
awousse, setimbe, octôbe, nôvimbe, decimbe
# Bijhe-Macedwene

|  |
| --- |
| Bijhe-Macedwene |
|  |  |
| Drapea | **Åres nåcionåles** |
| Imne nåcionå: *Denes Nad Makedonija* |
|  |
| Mwaisse-veye | Skopje |
| Lingaedje oficir | Macedonyin (lingaedje) |
| Sitindêye • totåle |  25 713 km² |
| Populåcion • totåle |  1,836,713 dimorants 71.4 djins/km² |
| Dislaxhaedje | 1991 |
| Tchîf d' estat | Gordana Siljanovska-Davkova |
| Prumî minisse | Hristijan Mickoski |
| Manoye | denar macédonien |
| Coisse d' eure | UTC+01:00 |
| Preficse telefonike | +389 |
| Dominne internete | .mk |
|  I gn a so les cmons Wikipedia des imådjes ou fitchîs son a vey avou **Bijhe-Macedwene** |
| Modele: voy • copene |

Li **Bijhe-Macedwene** ubén li **Bijhe-Macidonne**, c' est on dislaxhî payis des Balkans. Il a candjî d' no, divinltins, ci payis cial si lomeut Macedwene u co Macidonne. Come d' efet, c' est li Grece k' aveut vlou k' el **Bijhe-Macedwene** candje di no, pask' on boket del Macedwene (dins l' sinse djeyografike) si trove e Grece.

## Lingaedjes

### Lingaedjes oficirs

Li lingaedje oficir, c' est el macedwenyin ey el albanès.

### Ôtes lingaedjes

Mins nerén, ci payis cial ricnoxhe eto l' aroumin, li bosniyin, li romani, li serbe eyet li trouke.

## Sourdant
# 1965

Cisse pådje cial, c' est po çou k' s' a passé e l' anêye 1965 do calindrî grigoryin.
19inme sieke | **20inme sieke** | 21inme siekeanêyes 1940 | anêyes 1950 | **anêyes 1960** | anêyes 1970 | anêyes 1980
1960 | 1961 | 1962 | 1963 | 1964 | **1965** | 1966 | 1967 | 1968 | 1969 | 1970
## Evenmints

## Ont vnou å monde ciste anêye la

### Rilomés walons et waloneus

### Ôtès djins

* 4 di djanvî : Igor Kolaković

## Ont morou ciste anêye la

### Rilomés walons et waloneus

* Joseph Duysenx
* Louis Lagauche

### Ôtès djins
# 10 d' awousse

Li 10 d' awousse, c' est li 222inme djoû d' l' anêye do calindrî grigoryin (li 223inme po ls anêyes bizetes); i dmeure co 143 djoûs po l' anêye difiner.

## Li spot do djoû

*Li dijh d' awousse et les nutes d' après,*
*Les stoeles si mokèt*
## Etrevéns

### A vey avou çou k' va divni l' Walonreye

* 1678: sinaedje del Påye di Nîmegue

### A vey avou l' walon

* 1895 : Prumî cåzaedje e walon å Pårlumint bedje... po mostrer ki les Flaminds î dvént djåzer francès.

## Ont vnou å monde ci djoû la

### Rilomés Walons et waloneus

* 1902: Jean Hanin

### Ôtès djins

* 1909: li rwè Mawoumet V do Marok

## Ont morou ç' djoû la

### Rilomés Walons et waloneus

* 1955: Eugène Gillain

### Ôtès djins

## Fiesses nåcionåles ey eternåcionåles

---

**Vey eto:**

8 d' awousse - 9 d' awousse - 11 d' awousse - 12 d' awousse - les 366 djoûs d' l' anêye

djanvî, fevrî, måss, avri, may, djun, djulete,
awousse, setimbe, octôbe, nôvimbe, decimbe
# 31 di decimbe

Li 31 di decimbe, c' est li 365inme (li 366inme po ls anêyes bizetes) et l' dierin djoû d' l' anêye do calindrî grigoryin.

## Ça s' a passé ç' djoû la

### Etrevéns a vey avou l' walon et l' Walonreye

### Etrevéns a vir avou l' Beldjike

### Ôtès sacwès

## Ont vnou å monde ci djoû la

### Rilomés Walons et waloneus

* 1953: Lucyin Mahin

### Ôtès djins

* 1948: Donna Summer

## Ont morou ç' djoû la

### Rilomés Walons et waloneus

* 2008: Maurice Georges
* 2015: Henri Matterne
* 2017: Yannick Bauthière
* 2025: Paul Gilles

### Ôtès djins

## Fiesses nåcionåles ey eternåcionåles

* Sint-Silvesse avou l' rewoeyon d' novelan

---

**Vey eto:**

29 di decimbe - 30 di decimbe - 1î d' djanvî - 2 d' djanvî - les 366 djoûs d' l' anêye

djanvî, fevrî, måss, avri, may, djun, djulete,
awousse, setimbe, octôbe, nôvimbe, decimbe