Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Mossea

On **mossea** u **mosrê** u **mosset**, c' est ene pitite plante foirt simpe, sins foyes, mins avou del clorofile, ki vént voltî so les rotches, les åbes et tot la k' i fwait crou et k' gn a del loumire.

| Rindjmint sincieus |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Ringne: | *Plantae* |
|  |
| **Ecoxhmint:** | **Bryophyta** |

 |
| Referinces |
| ITIS 14189 |

I n' ont ni raecenes ni vraiy sistinme di waxheas al seuve, avou des paroes d' lignene.

Sincieuzmint, les mosrês riprezintnut on coxhlaedje des plantes daegnreces.

Des mosseas so èn åbe
Cist ebrantchmint la est pårti e 6 classes :

* Takakiopsida
* Sphagnopsida (les sfingnes)
* Andreaeopsida (les andreyales)
* Andreaeobryopsida
* Polytrichopsida
* Bryopsida (les vraiys mosrês)

## Nos e walon

* vete mossea
* djaene mossea
* mossea d' fagne (blanc mossea, sfingnes)

## Simbiôzes

Li simbiôze d' on mossea et d' on tchampion microscopike dene on liken.
# 30 di djun

Li 30 di djun c' est li 181inme djoû d' l' anêye do calindrî grigoryin (li 182inme po ls anêyes bizetes), et k' i dmeure co 184 djoûs po disk' al fén d' l' anêye.

## Etrevéns

* 1960 : Sinateure do dislaxhaedje do Congo bedje siné pa Gaston Eyskens et Patrice Lumumba. Tot Yopôlveye est al fiesse. Mins li rwè Bådwin est fén mwais do spitch da Lumumba, portant on cåzaedje normå so l' dislaxhaedje di l' Afrike foû do djeu colniå.

## Ont vnou å monde ci djoû la

### Rilomés Walons et waloneus

* 1893 : Alexis Scaillet

### Ôtès djins

## Ont morou ç' djoû la

### Rilomés Walons et waloneus

### Ôtès djins

## Fiesses nåcionåles ey eternåcionåles

---

**Vey eto:**

28 di djun - 29 di djun - 1î d' djulete - 2 d' djulete - les 366 djoûs d' l' anêye

djanvî, fevrî, måss, avri, may, djun, djulete,
awousse, setimbe, octôbe, nôvimbe, decimbe
# Eciclopedeye

Ene **eciclopedeye** est ene ouve sicrîte ki rashonne li sepiance uminne.

## Etimolodjeye

Li no bén do grek *enkuklios paideia* (εγκύκλιος παιδεία, *en on ceke d' instruccion*), k' esteut l' no d' ene educåcion comprindant totes les syinces. Li mot divna e latén *encyclopaedia*.

## Sôres

Les eciclopedeyes polèt esse djeneråles, avou des årtikes so totes sôres di sudjets, ou ele si polèt specialijhî dins on metou tchamp del sepiance (par egzimpe, ene eciclopedeye medicåle).

I gn a-st ossu des eciclopedeys ki rascrovrèt totès sôres di sudjets avou on pont d' vuwe culturel ou nåcionå dné, come li *Grande Eciclopedeye Sovietike*; ou co des eciclopedeyes ki rascovrèt on mouvmint politike ou sociå dné, come l' *Eciclopedeye do Mouvmint walon*.

## Istwere

Des ovraedjes eciclopedikes ont stî fwait åd dilong d' ene boune pårteye di l' istwere uminne, mins l' mot *eciclopedeye* ni cmince a-z esse eployî ki viè l' 16inme sieke.

Bråmint di scrijheus di l' Antikitié (come Aristote) ont sayî di scrire ene ramexhnêye del sepiance di leu tins. Mins c' est John Harris k' est veyou come li prumî a-z aveur askepyî li sôre d' eciclopedeyes k' on cnoxhe enute, e-z eplaidant e 1704 si *Lexicon technicum* (*motî tecnike*).
Li bén cnoxhowe *Encyclopaedia Britannica* ourit on cmince bén modesse; di 1768 a 1771 troes volumes ont stî eplaidîs.

Mins l' viye eciclopedeye li pus cnoxhowe est sins manke *L'Enciclopédie ou dictionnaire raisonné des sciences, des arts et des métiers* (*L' Eciclopedeye ou diccionaire råjhné des syinces, des årts et des mestîs*) eplaideye pa Jean Baptiste le Rond d'Alembert eyet Denis Diderot et fineye e 1772 (28 volumes, 71.818 årtikes, 2.885 imådjes).

Les eciclopedeyes, pa leu structeure di mots et referinces croejhlêyes, convnèt foirt bén å cviersaedje di leu contnou del cogne di live papî viè ene cogne so copiutrece.

D' aprume, paski c' est bén pus åjhey a naivyî et trover çou k' on cwirt, mins eto pask' on pout insi adjonde des sons, des videyos et d' ôtes contnous multimedias ki n' polèt nén esse eployîs so papî.

## Cogne éndjolike

Totes les grandes eciclopedeyes ont candjî viè l' cogne éndjolike viè l' fén do 20inme sieke.
Les hårdêyes inte les mots et årtikes k' ont-st a vey l' onk l' ôte sont eto on grand advantaedje.

Avou ça ki les eciclopedeyes so les fis ont (e teyoreye pol moens) li possibilité d' esse dinamike: les coridjaedjes ou les novelès infôrmåcions sont disponibes do côp, purade ki d' diveur ratinde disk' a l' eplaidaedje ki vént (come avou ene eciclopedeye so plake ou so papî)sex.

L' infôrmåcion so ene eciclopedeye papî a di tote foice mezåjhe di structeure hierårtchike, eyet tradicionelmint çoula est fwait tot metant les årtikes pa ôre alfabetike, d'anbsp;après leu tite.

Avou les sopoirts infôrmatikes, i gn a pus mezåjhe d' ene prémetowe sitructeure; mins nerén, li pupårt des eciclopedeyes electronikes ofrixhèt des djivêyes pol cweraedje des årtikes, alfabeticmint ou pa sudjets.

Cist årtike cial est èn årtike di Wikipedia, k' est leye-minme ene eciclopedeye.
# Yougoslåve (lingaedje)

L' estance do **yougoslåve**, e 2005, dins l' espåce ki rprezinte l' ancyinne Yougoslaveye.
Li **yougoslåve**, c' est on lingaedje eslåve coûtchantrece.

## Istwere

Li **yougoslåve** est sovint lomé « siebocrowate » dins les ôtes lingaedjes. Li mot « siebocrowate », k' on ratourne e **yougoslåve** scrît e-n alfabet romin « *srpsko-hrvatski* », a stî edvinté al mitan do 19inme sieke.

## Varyistés

### Rifondaedjes

I gn a cwate varyistés rfondowes do **yougoslåve** : li bosnyin, li crowate, li montenegrin eyet li siebe. Ces cwates varyistés sont sovint rwaiteyes tot-z estant des lingaedjes a pårt, mins ci n' est nén l' cas.

### Motlî

Li croejhete des cwates varyistés rfondowes sont nonante-nouv å cint pareys. On-z ertrouve, afeye, des diferinces dins les mots k' les cåzeus uznut, sorlon leu payîs, ubén leu tuzance, d' oridjene.

Sacwants egzimpes rashonnés :| Walon | Bosnyin | Crowate | Montenegrin | Siebe |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Måjhone-comene | *Općina* | *Općina* | *Opština* | *Opština* |
| Pont | *Tačka* | *Točka* | *Tačka* | *Tačka* |
| Scoleuse | *Profesorica* | *Profesorica* | *Profesorica* | *Profesorka* |
| Sigur | *Tačno* | *Točno* | *Tačno* | *Tačno*
*Točno* |

## Referinces eyet sourdants