Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Scole

Ancyinne sicole di viyaedje
viye sicole et l' preyea
Scole e walon so les usteyes do bokion
blanc tåvlea, avou ene pitite luçon e walon
Ene **sicole** u ene **escole**, c' est la ki des efants (u pacô des grandès djins) aprindèt a lére et a scrire; adonpwis totès sôres di sacwès po trover on mestî.

## Motlî

E walon, on dit k' on *va* **a** scole; mins k' on *est* **e** scole. Insi, on djåze do «walon **e** scole».

Po dire ki les lçons sont fineyes, on dit voltî: «li scole èst foû».

Les cis k' î sont po-z aprinde si lomnut les scolîs et scolresses; eto : les eleves.

Divant d' aler al vraiye escole, les efants vont co sovint al pitite sicole ou scole gårdyinne, sovint tnowe pa ene damjhele di scole, mins dinltins eto, sovint pa des beguenes.

Ene sicole est tnowe pa on mwaisse di scole (ou dame di scole), ki dene (ou purade dinéve) des lçons dins totes les brantches.

On dit k' i **dnèt** u **dinnut** scole; udon-bén, k' i **fjhèt** u **fwaiynut** scole.

Les sacwès a-z î aprinde si lomnut des **lçons**.

Dins les grandès scoles (sigondaire) et les hôtès scoles (après-sgondaire), on djåze purade di **cours** ki sont dnés pa des professeurs, tchaeke po ene metowe coxhe d' acsegnmint.

## Ahesses di scole

* tåvlea di scole: dinltins noer, k' on-z î scrijheut al croye et xhorbi å froteu; asteure puvite blanc glaecé, la k' on scrît avou des markeus.
* scribanc u banc di scole u purpite (asteure puvite des simpès tåves et tcheyires)

## Hårdêyes divintrinnes

* Penitince e scole
* Sicole di walon
* walon e scole

## Sourdants
# Djåspinreye éndjolike

Ene **djåspinreye éndjolike** u on **forom éndjolike**, c' est ene waibe la ki les djins ki sont rashious dsu polnut vni dvizer so on metou sudjet.

## Motlî

On sudjet diswalpé so on forom éndjolike si lome on fi d' berdelaedje.

## Istwere

Les foroms ont divnou foirt corants dins les anêyes 2000, cwand les lisses d' emilaedje n' ont pus stî si al môde.

Il ont stî bråmint replaecî pa les rantoeles di soçnaedje dins les anêyes 2020.

Po les sudjets tecnikes so les waibes Wikipedia, les pådjes d' uzeu u les pådjes «nosse cåbaret» polnut divni des vraiyès djåspinreyes éndjolikes.

## Hårdêyes difoûtrinnes

Sacwants foroms éndjolikes e walon

* Berdelaedje
* Li walon d' emon nozôtes
# Canada (payis)

Pol discramiaedje des årtikes avou l' mot « Canada & canada », loukîz cial.

|  |
| --- |
| Canada (payis) |
|  |  |
| Drapea | **Åres nåcionåles** |
| Imne nåcionå: *Ô Canada* |
|  |
| Mwaisse-veye | Ottawa |
| Lingaedje oficir | Inglès, francès |
| Sitindêye • totåle • aiwe |  9 984 670 km² 8.62% |
| Populåcion • totåle • dinsité |  36,991,981 dimorants 3.7 djins/km² |
| Dislaxhaedje | 1 djulete 1867 |
| Tchîf d' estat | Charles III |
| Prumî minisse | Mark Carney |
| Manoye | dollar canadien |
| Coisse d' eure | Newfoundland Time Zone, heure de l'Atlantique, UTC−04:00, Heure de l'Est, UTC−05:00, Heure du Centre, UTC−06:00, Heure des Rocheuses, UTC−07:00 |
| Preficse telefonike | +1 |
| Dominne internete | .ca |
|  I gn a so les cmons Wikipedia des imådjes ou fitchîs son a vey avou **Canada (payis)** |
| Modele: voy • copene |

Li **Canada**, c' est on payis d' Amerike bijhrece, metou å dzeu des Estats Unis.

Mwaisse veye : Otawa.

Li Canada est pårti e provinces.

## Lingaedjes

* Lingaedjes oficirs : inglès et francès
* Lingaedjes do payis : inwite

## Provinces

* Alberta
* Colombeye britanike
* Iye Prince Edwård
* Kebek
* Manitoba
* Nouve Tere et Labradôr (Nouve Tere et Labradôr)
* Nouve Escôsse
* Noû Bronswik
* Ontario
* Sascatchewane

## Politike

Onk des rlomés prumî minisse fourit Justin Trudeau.

## Rilomés Canadyins

### Kinoxhous long et lådje

* Céline Dion

### A vey avou l' Walonreye eyet l' walon

* Jules-Joseph Pirot
# 17inme sieke

15inme sieke | 16inme sieke | **17inme sieke** | 18inme sieke | 19inme sieke

anêyes 1600 | anêyes 1610 | anêyes 1620 | anêyes 1630 | anêyes 1640

anêyes 1650 | anêyes 1660 | anêyes 1670 | anêyes 1680 | anêyes 1690

---

## Istwere do 17inme sieke

### Belès letes e walon

* Paskeye do sidje di Wîne

### Evenmints

* Walons d' Suwede

### Personålités

### Edvincions, dischovraedjes

## Totes les anêyes do 17inme sieke

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1601 | 1602 | 1603 | 1604 | 1605 | 1606 | 1607 | 1608 | 1609 | 1610 |
| 1611 | 1612 | 1613 | 1614 | 1615 | 1616 | 1617 | 1618 | 1619 | 1620 |
| 1621 | 1622 | 1623 | 1624 | 1625 | 1626 | 1627 | 1628 | 1629 | 1630 |
| 1631 | 1632 | 1633 | 1634 | 1635 | 1636 | 1637 | 1638 | 1639 | 1640 |
| 1641 | 1642 | 1643 | 1644 | 1645 | 1646 | 1647 | 1648 | 1649 | 1650 |
| 1651 | 1652 | 1653 | 1654 | 1655 | 1656 | 1657 | 1658 | 1659 | 1660 |
| 1661 | 1662 | 1663 | 1664 | 1665 | 1666 | 1667 | 1668 | 1669 | 1670 |
| 1671 | 1672 | 1673 | 1674 | 1675 | 1676 | 1677 | 1678 | 1679 | 1680 |
| 1681 | 1682 | 1683 | 1684 | 1685 | 1686 | 1687 | 1688 | 1689 | 1690 |
| 1691 | 1692 | 1693 | 1694 | 1695 | 1696 | 1697 | 1698 | 1699 | 1700 |
# 12inme sieke

10inme sieke | 11inme sieke | **12inme sieke** | 13inme sieke | 14inme sieke

anêyes 1100 | anêyes 1110 | anêyes 1120 | anêyes 1130 | anêyes 1140

anêyes 1150 | anêyes 1160 | anêyes 1170 | anêyes 1180 | anêyes 1190

---

## Istwere do 12inme sieke

### Evenmints

### Personålités

### Edvincions, dischovraedjes

## Totes les anêyes do 12inme sieke

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1101 | 1102 | 1103 | 1104 | 1105 | 1106 | 1107 | 1108 | 1109 | 1110 |
| 1111 | 1112 | 1113 | 1114 | 1115 | 1116 | 1117 | 1118 | 1119 | 1120 |
| 1121 | 1122 | 1123 | 1124 | 1125 | 1126 | 1127 | 1128 | 1129 | 1130 |
| 1131 | 1132 | 1133 | 1134 | 1135 | 1136 | 1137 | 1138 | 1139 | 1140 |
| 1141 | 1142 | 1143 | 1144 | 1145 | 1146 | 1147 | 1148 | 1149 | 1150 |
| 1151 | 1152 | 1153 | 1154 | 1155 | 1156 | 1157 | 1158 | 1159 | 1160 |
| 1161 | 1162 | 1163 | 1164 | 1165 | 1166 | 1167 | 1168 | 1169 | 1170 |
| 1171 | 1172 | 1173 | 1174 | 1175 | 1176 | 1177 | 1178 | 1179 | 1180 |
| 1181 | 1182 | 1183 | 1184 | 1185 | 1186 | 1187 | 1188 | 1189 | 1190 |
| 1191 | 1192 | 1193 | 1194 | 1195 | 1196 | 1197 | 1198 | 1199 | 1200 |
# Transliteraedje do grek

Li transliteraedje c' est l' manire di riscrire des mots ou on tecse sicrits dins èn alfabet diferin.

Cisse pådje cial mostere li manire di transliterer les nos d' djins eyet d' plaece greks, e caracteres greks eviè des caracteres laténs, al môde do scrijhaedje walon.

Li prumire eyet l' deujhinme colone mostrèt li grande eyet l' pitite lete di l' alfabet grek.
Li troejhinme colone mostere li cmon transliteraedje pol walon; li manire di scrire les nos greks dins on tecse e walon.
Pol transliteraedje dins d' ôtes lingaedjes (francès, inglès, almand, evnd) alez vey li wikipedia di ces lingaedjes la.

```
grek   walon
Α α    a
Β β    b
Γ γ    g
Δ δ    d
Ε ε    e
Ζ ζ    z
Η η    ê
Θ θ    th
Ι ι    i
Κ κ    k
Λ λ    l
Μ μ    m
Ν ν    n
Ξ ξ    ks
Ο ο    o
Π π    p
Ρ ρ    r
Σ σ    s
Τ τ    t
Υ υ    i
ΟΥ ου  ou
Φ φ    f
Χ χ    xh
Ψ ψ    ps
Ω ω    ô
```
# Påpe

Li **Påpe**, pus spepieuzmint, li **Påpe di Rome**, c' est l' tchîf di l' Eglijhe catolike rominne. Il est eto eveke di Rome et tchîf d' estat do Vatican.

Li tite egzistêye dispu sint Pire.

## Droets des påpes d' asteure

Dispu li fén do 19inme sieke, li Påpe, cwand i cåze dins ene eciclike, est rwaitî pa les catolikes come ni s' polant mari (doke di nén-trompåvté do Påpe).

## Sacwants påpes

* Djihan-På II
* Françwès I
* Leyon XIV

## Hårdêye divintrinne

* Sillabusse des ereurs