Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Montinne

Ene **montinne** ou **montagne**, c' est on grand hôt tiene, dipus d' 500 metes hôt (dizeu l' livea del mer), do moens po les djonnès montinnes.

## Motlî

Ene pitite montinne si lome ene montinnete. Elle est pus grande k' on mont (montneye) u croupet (cripet).

Ene djin del montinne, c' est on **montinnî** ene montinnresse (on **montagnård**, ene montagnåde).

Li plinne di si stind å pî d' ene montinne, c' est on pîmont.

## Provnance des montinnes

C' est des rotches k' ont brotchî foû del schoice teresse la bén bén lontins.

## Sôres di montinnes

* djonnès montinnes do pleutixhmint alpin : Apes (montinne), Pirenêyes, Grand Atlasse, Carpates, Imalaya
* viyès montinnes do pleutixhmint ercinyin, purade lomés tienes (tiers), platrê, hôteur, mont, montnêye, monti : Årdene, Efel, montinnes di Crimêye…

## Sourdants
# Ali (calife)

Cisse pådje ci n' est co k' on djermon, dj' ô bén k' el pådje est djusse sibåtcheye, eyet co trop tene ; et s' divreut ele ecråxhî ene miete. Si vos avoz des cnoxhances so ç' sudjet ci, vos nos ploz aidî, clitchîz sol loyén **« candjî l' pådje »** po radjouter des informåcions.
Mohamed V et Ahmed Tidjani sol tombe di l' Imam Ali en Irak e 1959
**Ali** (en arabe علي بن أبي طالب, **Ali ben Abi Talib**), c' est l' cwatrinme calife, k' a stî l' tchîf politike et rlidjeus des Muzulmans di 656 a 661, après Otman. Po les Chiyites, c' est l' prumî des 10 imams.

C' est lu k' a fwait studyî li croejhete di l' arabe.

Apès Ali, gn a yeu l' pårtixhaedje des muzulmans inte les Sunites et des Chiyites.

Il a s' tombe a Nadjaf,e l' Irak.

Assassinat d'Ali ibn Abi Talib - Peintre: Yousef Abdinejad
# Mierpoûssire

Ene **mierpoûssire** (pacô ossu **miergotlete**), c' est ene tote pitite barbôjhe di mannesté k' arive dins l' air.

Si elle est houmêye, ele si stitche parfondmint dins l' peumon, et pout esse ene cåze di magnant må.

## Produjhaedje des mierpoûssires

Ci sereut les moteur å mazoute bråmint l' cåze des miergotletes ki s' amoncelnut dins les grandès veyes.

Mins on a eto djåzé di l' uzmint des plaketes d' erayoe.

Les oujhenes ki produjhèt des poudes end evoyèt dins l’ air ossu,pask’ ele passèt houte des pus fenès passetes. Metans les oujhenes d' Indji k' ovrèt so les pires di tchåsse.

## Muzuraedje del cwantité d' mierpoûssires et politike veyrece

Dins bråmint des grandès veyes d' Urope, dispu l' fén des anêyes 2010, on a rastrindou li rôlaedje avou des otos å mazoute. Pår tins des termenes di tcholeur, la k' gn a waire di bodjaedje di l' air.

Les deus plaeces les pus tcherdjeyes e mierpoûssires el Walonreye, c' est l' payis d' Tchålerwè et li stindêye d' Indji-Lidje (avou Sint-Djôr, Flemåle, Gråce-Hologne, Serè, Sint-Nicolai-dlé-Lidje, Anse, Hesta, Tchôfontinne, Binne-Heuzea eyet Fléron).

## Baxhaedje do tô d' mierpoûssires

Avou l' minêye del gripe chinwesse (2020) et l' recloymint ki s' end a shût, li cwantité d' mierpoûssires a baxhî pår dins des veyes come Lidje, Brussele et Anverse.

## Sourdants
# Discandjoe

discandjoe d' Zaventem
On **discandjoe** (rabaxhanmint, on **candjisse**), c' est on sistinme di voyes diléreces (burtales d' otovoye) po passer d' ene otostråde so l' ôte, cwand end a deus ki s' croejhlèt.

## Rilomés discandjoes

* Discandjoe d' Dåssoû: dilé Nameur, po candjî d' otovoye inte li E411 (otovoye Brussele-Lussimbork) et l' otovoye di Walonreye (E42).
* Discandjoe d' Loncén: (dilé Lidje)
* Discandjoe d' Zaventem (dilé Brussele) (A201).

## Sourdants
# Imprimreye

Èn imprimaedje da Guttenberg
Viyès presses
imprimreye éndjolike
L' **imprimreye**, c' est l' tecnike li rprodujhaedje di lives d' ene manire mecanike.

C' est eto eyet l' måjhon la k' on-z imprime les lives, eyet l' cwårtî economike a vey avou cist ovraedje la.

## Istwere

### Divant Gutenberg

Divant Gutenberk, gn aveut ddja di l’ imprimaedje pa blok di letes, totsu bén el Chine k’ e l’ Urope. Gutenberg va diswalper cwate ponts do sistinme d’ imprimaedje, po l’ rinde capåbe di produre des contrumasses di lives so waire di tins, et avou on bon rzultat.

L’ imprimaedje pa blok di letes esteut cnoxhou el Chine dispu al boune 868 (l’ anêye k’ on a rtrové li prumî live imprimé. Mins les letes divént esse schavêyes dins l’ bwès. On pleut produre bråmint d’ egzimplaires d’ on metou live, mins nén des peclêyes di lives.

Des progrès par après, ça a stî les caracteres e taexhon (cûte tere) mins ces-ci sont cazuwels, et après sacants lives, li cwålité di l’ imprima baxhe pår.

Dispu l’ 15inme sieke, les Corêyins avént ddja on sistinme d’ imprimaedje avou des caracteres di fier.
L' imprimreye a stî bråmint amidrêye pa Johannes Gutenberg (on dit sovint k' c' est lu k' l' a-st edvinté). Li prumî live foirt rilomé imprimé avou les usteyes da Gutenberg, ci fourit li Bibe da Gutenberg.

### Amidraedjes da Gutenberg

Gn a cwate mwaisses ponts dins l’ imprimreye modiene :

* des letes rissaetchåves et on sistinme po les agritchîs stocaesmint so on sopoirt.
* ene presse ki fwait djonde les letes avou l’ sopoirt do scrijhaedje
* ene boune intche
* on bonmartchî sopoirt do scrijhaedje : li papî lu-minme (divant c’ esteut do påtchmint)

Gutenberk amidra tchaeke di ces cwate ponts la, po-z aveur on rade produjhaedje di bråmint des lives di boune tinowe.

### Après Gutenberg

L' imprimreye si va stramer tocosté. Les machines divnèt todi pus pouxhantes.

Ci n' est ki dins les anêyes 1990 ki les imprimeuses éndjolikes vont divni les seules eployeyes tatavå l' Daegne.

## Efets diléreces di l' imprimreye

### Diswalpaedje del civilizåcion

E 13inme sieke, les Chinwès estént bråmint pus avancîs ki les Uropeyins. L' Urope ni va divni li cinte do diswalpaedje del djin k' a pårti do 16inme sieke, et i shonne ki c' est gråce å spårdaedjes des lives ki n' esta possibe k' avou des toplin des imprimreyes tocosté.

### Rifondaedje des langues

Sacwants lingaedjes ont polou esse rifondous avou l' arivêye di l' imprimreye. Dins ç' tchena la, on mete sovint l' almand, pal voye di l' eplaidaedje del Bibe dins çou ki s' va lomer hôt almand.

Sifwaitmint, on vout k' l' inglès åye sitî ehåyî pa èn imprimeu d' Londe lomé Claxton.

## Hårdêye difoûtrinne

* Mots walons d' l' imprimreye dedja studyîs sol Wiccionaire

## Sourdants
# Ludwig van Beethoven

Ludwig van Beethoven

|  |  |
| --- | --- |
| Skepiaedje | 16 di decimbe 1770, Bonn |
| Moirt | 26 di måss 1827, Wîne |
| Nåcionålité | électorat de Cologne (disk' e 1794), empire d'Autriche (1822-1794) |
| Activités | compôzeu |

WIKIDATA
**Ludwig van Beethoven**, c' esteut on muzicyin do Sint Impire Romin Djermanike.

I compôzéve del muzike classike.

## Biyografeye

I dmoréve a Wîne.

Al fén di s' veye, i n' oyeut pus clair. Ni vey clair, et-z aler buker dins ttafwait.

## Hårdêye difoûtrinne

 so Wikisourd: L’ ome do Danube (discrijhaedje d' on moumint d' inspiråcion tot rotant åd dilong do Danube)
# Micro-aspalaedje

Li **micro-aspalaedje**, c' est bråmint des ptitès djins metnut des liårds dins ene cagnote, po-z ecwårler on pordjet.

Dispu les anêyes 2010, li portchessaedje si fwait å pus sovint pal voye d' internete.

Li micro-aspalaedje, c' est ene des piceures di l' economeye di soçnaedje.

## Egzimpe di micro-aspalaedje po des pordjets e walon

Ene portchesse å micro-aspalaedje aveut stî fwait pa Vincent Delire po-z ecwårler si cwatrinme sitroete plake (2018).

Il aveut trové set aspaleus so les deus moes del portchesse.

## Sourdant
# Alfabet ebreu

Letes di l' ebreu, tapêyes et scrîtes al mwin, avou les letes arabes ki rindèt l' minme son
L' **alfabet ebreu**, c' est l' alfabet po scrire l' ebreu.

I si scrît di droete a hintche (come l' alfabet arabe).

Si côde ISO 15924 est **Hebr**.

## Kékes egzimpes di scrijhaedje

* so l' åté d' ene sinagoke
* dins l' Åtche d' Aloyance
* dilé l' åté
* so ene assîte di keuve
* intrêye d' ene aite
# Sipotchåve voyale

Pol discramiaedje des årtikes avou l' mot « spotchaedje », loukîz cial.
Ene **sipotchåve voyale**, c' est ene voyale ki si rsaetche dins sacwants shuvions, copurade s' i gn a ene ôte sifwaite voyale dins l' cotoû.

Metans :
vos + l**i** + r**i**prindoz => vos l' riprindoz u : vos li rprindoz

## Istwere des spotchåvès voyales e walon

Sorlon Louwis Rmåke, ele divént ddja egzister e l' deujhinme mitan do 12inme sieke, a cåze di vîs scrijhas come:

* «Givofoses» (Tchivåfosse) ki n' pout marker ni l' etimolodjeye latene «cabalus», ni ene nén spotchåve voyale, poy ki l' cogne d' asteure, c' est «a dj'vôfosse».
* «Gyneffe» (1189) si riscrît «Geneffe» e 1213; e 20inme sieke, on prononce «a gn.gnèfe».

## Notåcion dins les motîs

Dins mo des motîs walons, les spotchåvès voyales si metnut inte åtchetes.

* r(i)prinde
* d(i)mander
* t(i)ni

Po les mots avou on spotchaedje possibe å prumî u å deujhinme pî, des motîs k' i gn a (S17) les screynut avou deus côps des åtchetes:

* r(i)t(i)ni, ki sait rexhe come rit’ni u r’tini
* r(i)v(i)ni, , ki sait rexhe come riv’ni u r’vini

Des ptits motîs k' i gn a ni notnut nén les spotchåvès voyales, po spårgnî dle plaece (R13).

Portant, sacwants motîs (E170, S117, C8) sicriynut les deus cognes. C' est eto l' cas des motîs so les fis e rfondou.

## Sôres di spotchåvès voyales

E rfondou walon eyet so ene grande pårteye do Walon do Mitan et do Levant, li spotchåve voyale, c' est "i".

* dji / dj'; li / l'; ridjouwer / rdjouwer; dischinde / dschinde; finiesse / fniesse

So cåzu tote l' Årdene, eyet a Vervî et Måmdey, c' est U

* dju / dj'; lu / l'; rudjouwer / r'djouwer; duhinde, duchinde / d'hinde, d'chinde

Å foirt Levant di l' Årdene (Waime, Bietris), eyet dins l' Roman Payis, c' est l' son e (/ə/), noté "eu" (sistinme Feller), ë (Roman Payis, Soverdias), e̊ (Roman Payis, Gaziaux), ou e (S25, Gourdin).

* djë / dj'; lë / l'; rëdjouwer / r'djouwer; dëchinde / d'chinde

Tot å Levant do payis d' Måmdey (Ôvîfa, sol Hôte Sure), et dins payis d' Wegniye, c' est "è"

* djè / dj'; lè / l'; rèdjouwer / r'djouwer; dèxhunde, dèchinde / d'hyinde, d'chinde

Li spårdaedje des spotchåvès voyales dins les accints do walon est enimådjeye dins l' mape ALW 1-54 (årtike li / el).

## Ôtes sifwaitès voyales

Ene sôre a pårt di spotchåve voyale, c' est li dvanceye voyale.

Ene ôte sôre, c' est li ristitcheye voyale.

Portant, ces troes sôres di spotchåvès voyales la rotèt di l' minme façon dins l' dijhaedje del fråze.

## Spotchaedje et beloyance

Po sacwants shuvions, li spotchaedje va disconte les rîles del beloyance. Metans come dins «motlî d' l' inglès», on a on prononçaedje /tliː.dlɛ̃/ nén foirt bén-djhant.

Li spotchaedje dipind eto del felesse do cåzaedje u do lijhaedje, et did wice k' on s' ahote ene miete. Divins «motlî d' l' inglès», po «cåzer droet», on pôreut dire «motlî **·** di l' inglès» (avou on ptit rasta après «motlî»). Ça fwait: li spotchaedje dipind di cmint k' ene djin, dins on metou djåzé messaedje, arindje ses trokes fonetikes.

## Hårdêyes difoûtrinnes

Mape et notule ALW **I** 54 mostrant les sôres di spotchåvès voyales

* Notûle di l' årtike
* Mape

## Sourdant
# Louwiziane

Cisse pådje ci n' est co k' on djermon, dj' ô bén k' el pådje est djusse sibåtcheye, eyet co trop tene ; et s' divreut ele ecråxhî ene miete. Si vos avoz des cnoxhances so ç' sudjet ci, vos nos ploz aidî, clitchîz sol loyén **« candjî l' pådje »** po radjouter des informåcions.El **Louwiziane** est onk des céncwantes Estats estazunyins dispoy 1812. Mins e 1803, les Françès l' aveut dné ås Estats Unis. El mwaisse veye, ç' est Novele-Orléyan. Cist estat la est dins l' bijhe-levant då payîs.

* Lingaedjes oficirs
	+ (*De jure*) : nole
	+ (*De facto*) : inglès (91%) ; francès yet spagnol (3%)
* Peuplacion : 4.648.794 djins (2019)
* Sitindêye : 135.382 km²

## Sourdants
# Kimandeu (codjowaedjes)

Li **cmandeu** (**môde kimandrece** u **imperatif**), c' est on môde po codjower les viebes.

I mostere k' on dene èn ôre (on cmandaedje), soeye-t i a ene ôte djin (atôtchî, 2inme djin do singulî), soeye-ti a des ôtès djins (atôtchîs, 2inme djin do pluriyal), soeye-t a ene trope di djins k' on-z est lu-minme didins (cåzants).

Les fråzes a l' imperatif finixhèt sovint pa on pont di sclameure (**!**).

Po des cmands dinés å rwaitant, li môde kimandrece si fwait avou on suddjonctif

*K' il î våye lu-minme !*
*Les ôtes môdes sont l' indicatif, li condicioneu, li suddjonctif et l' pårticipe.*

## Tins do cmandeu

I gn a cåzu l' on seu tins e cmandeu, li **cmandeu prezintrece**.

* *Tuze ene miete ! / Sieve ces djins la / Ni gueuye nén tant !*
* *Alans vey ! Djans, c' est d' î aler vey !*
* *Soeyoz vayants !*

C' est foû rålmint k' on pôreut eployî on **kmandeu erirece** :

* *Åye todi tot fwait po 11 eures, po si l' boss ripasreut å buro !*

## Cogne especiåle do cmandeu

* djans ! riprezinte li viebe "aler" å cmandeu singulî. C' est on codjowa ki vént tot droet do latén.

## Dins les ôtes lingaedjes

Dins sacwants lingaedjes li cmandeu des cåzants si fwait avou èn aidant viebe.

### neyerlandès

* *Laten we spreken* (cåzans)
# Ripouwaryin

Li **ripouwaryin** u **ripåryin**, c' est on lingaedje coinrece francike djåzé dins 8 viyaedjes do canton d' Vervî a Bhô, a Bijhe des Redîmés Payis (Neyåw et avårla), et disk' a Åxhe et pus lon so l' Almagne.

Côde ISO : **ksh** (djusse po l' accint d' Cologne)

Mape del sitindêye do ripouwåryin
Essegne e ripouwaryin
Sicrijhaedje e ripouwaryin a Cologne
## Les viyaedjes do canton d' Vervî ki djåzèt ripouwaryin

* Åbe (**Aobel**, *Aubel*)
* Welkenrote (**Wälekete**) et Hinri-Tchapele (**Op Kapäl**)
* Bailou (**Baole**, *Baelen*) et Membaxh (**Mämek**, *Membach*)

## Ortografeye

Li ripouwaryin eploye li dobe lete AO po rinde on long son å (*ripoarisch*, *Aobel*, *Baole* si prononçnut *ripåårich*, *Ååbel*, *Bååle*)

## Hårdêye divintrinne

* Leu waibe so Wikipedia

## Hårdêye difoûtrinne

* Sipoûle d' on prustaedje di siermint al comene e ripouwaryin
# Foite droete

Li **foite droete**, c' est ene alomåcion ki rashonne des mouvmints u pårtis politikes metous a l' aschate a droete sol tchantî politike, come les nazis, les recsisses, les fachisses, les noûrecsisses.

## Egzimpes di mouvmints et pårtis d' foite droete

On plake-tot-seu antifachisse rmetou so ene plake-to-seu da Civitas, a Nameur.
### Mouvmints istorikes

* Recsisses (inte di zels : les noûrecsisses)
* Nazisse
* Fachisse

### Pårtis do 21inme sieke

* Vlaams Blok (Blok flamind) k' a stî rlomé Vlaams Belang ([WA] Impôrtance Flaminde).
* mouvmints d' foite droete e l' Walonreye: bråmint moens pouxhants k' el Flande, et ki n' s' ont måy polou rashonner.
* Front Nåcionå francès k' a stî rlomé Rassemblement National ([WA] Rashonnaedje Nåcionå) e 2017.
* Civitas, on mouvmint d' integrisses crustins k' est actif e l' France ey e l' Walonreye.
* pårti otrichyin d' foite droete (k' a stî e govienmint sacwants côps).
* noû pårti almand d' foite droete (k' a wangnî disca 15 cint des vwès dins des vôtaedjes al fén des anêyes 2010.
* Forum voor Democratie (Neyerlande).
* Partij voor de Vrijheid (Neyerlande).
* Vox, pårti espagnol di foite droete.

## Sacwants idêyes del foite droete

Les pårtis del foite droete n' ont nén tertos les minmès idêyes, çou ki ls espaitche, paregzimpe, di fé on blok e Pårlumint uropeyin.

Emey leus cmonès idêyes, on pout citer li nåcionalisse (çou k' elzès va rinde sovint disconte di l' Union uropeyinne), li haeyime do comunisse, do socialisse, di l' islam, et di tot çou k' est diferin des vîyès dujhances do payis (wårdivieusté).

## Sourdant
# Skepiaedje

Li **skepiaedje** u **nexhance** u **vnowe å monde**, c' est cwand èn efant rexhe do vinte di s' mame e s' payelé.

Po li skepiaedje des biesses, loukîz a djonnlaedje.

## Motlî

Dins ene fråze, on dit k' Onté u Entéle **a skepyî**, **a vnou å monde**, **a veyou l' djoû** ou **a nexhou**.

L' efant djusse sikepyî si lome "novea-né".

## Dijhaedjes

Inte grandès djins, on dit : "Li feme Linåd a yeu si efant; elle a on gamén; il ont rieu ene gamene".

Mins, po cåzer ås efants, on djheut purade "Mon Cabu, il ont atchté on ptit valet, ene pitite båshele (ene crapåde)".

## Skepiaedje et lwè

Li novea-né doet esse rashiou al comene. Asteure, c' est l' docteur k' a-st acoûtchî li payelinne ki dene on papî ki waerantixh li djoû del nexhance.

Davance, on vleut pacô candjî li djoû do skepiaedje. Les efants vnous å monde li 31 di decimbe estént voltî declarés li 1î d' djanvî. Portant, insi, i pierdént ene anêye a scole ey ås sôdårds, dijheut on.

## Fwaire-pårt di skepiaedje

Vocial sacwants tecses e walon di fwaire-pårt di skepiaedje :

* Lucyin a ratchté ene pitite båshele k' on lome "Souzane". Avou l' crijhe, c' esteut meyeumartchî... Freut spès la k' i s' piedreut, ci-la !!! Asteure : bråyes et faxhåds, moståde pattavå... (e moes d' djanvî 2010).
* Nosse pitite tchawete a-st arivé li 27 d' avri 2010; Zeliye vos dene radjoû amon nozôtes por vos fé conoxhance et lyi dire bondjoû. Si vos lyi vloz ofri ene bistoke, alez fé on toû so l' waibe "råvions\_d'\_efants.be".
* On-z est binåjhe di vs fé sawè k' ene pitite Laura a vnou å monde ouy tot å matén adlé nosse fi Colas (e moes d' djun 2010).

## Alére

J.J. Gaziaux : Amours walones pp. 772-776.
# Farmaçreye

Cisse pådje ci n' est co k' on djermon, dj' ô bén k' el pådje est djusse sibåtcheye, eyet co trop tene ; et s' divreut ele ecråxhî ene miete. Si vos avoz des cnoxhances so ç' sudjet ci, vos nos ploz aidî, clitchîz sol loyén **« candjî l' pådje »** po radjouter des informåcions.
 Pol discramiaedje des årtikes avou l' mot « Farmaçreye », loukîz cial.
Li **farmaçreye**, c' est l' syince (eto rwaitî come èn årt) d' aprester des rmédes po les djins ou les biesses.

Li ci kel pratike, avou on diplome ou ene ôte ricnoxhance lweyåle, si lome **farmacyin** ou **apoticåre**.

Si botike, c' est ene **farmaçreye** ou ene **apoteke**.
# Wisconsene

Li **Wisconsene** u **Wisconzin**, c' est èn estat des Estats Unis d' Amerike.

Eplaeçmint ezès Stats Unis
## Istwere

Divnou estat des Estats Unis e 1848.

Come gn aveut k' des grands bwès, et des peupes indyins, les estats unis fwaiynut del riclame totavå, tot prometant des teres a 75 francs bedjes l' ectåre.

Gn a yeu toplin d' abagants walons al fén do 19inme sieke, k' ont wårdé l' lingaedje walon vicant disk' å cmince do 21inme sieke.

## Hårdêye divintrinne

*Loukîz a :* Walons del Wisconsene
## Sourdant
# Hondourasse

Drapea
Hondourasse
Li **Hondourasse**, c' est on payis di Mîtrinne Amerike.

Poplåcion : 8.8 miyons di dmorants (2017).

Sitindêye : 112 090 km2

Preficse telefonike : 505

Mwaisse veye : Tegoucigalpa.

## Politike

I gn a des govienmints democratikes ki dispoy waire, eyet avou ene constitucion ki n' dene waire di povwer åzès citweyins.

Li dierin prezidint, Manuel Zelaya Rosales a stî disdjoké pa on côp d' estat li 28 di djun 2009. I pola rivni sacwants moes pus tård, mins sins pus s' prezinter ås vôtaedjes.

## Nateure

Gn a des margays.

### Manaedjmint des grands bwès

Sol fén des anêyes 2000, li Hondurasse a planté dipus d' åbes k' i nd a-st abatou (ribwejhaedje nete).

## Alére

P. Sarachaga "Ça fwait ki, å Hondourasse, li 28 di djun...", Li Rantoele l° 51, erî-såjhon 2009.

Hårdêye difoûtrinne
Bate di dvize sol côp d' estat di djulete 2009 (sol djåspinreye "Berdelaedjes")

## Sourdants & pî-notes
# Protestantisse

Li **protestantisse**, c' est ene coxhe do cristinnisse ki n' ricnoxhe nén l' otorité do Påpe di Rome.

Il a skepyî e 17inme sieke, des acsegnmints da Martin Luther eyet Djihan Calvin. Li diferince avou l' **crustinisse**, dins l' tcherpinte, c' est k' i gn a pont d' påpe eyet d' evekes, lomés på shuvion apoistolike.

## Motlî

On curé protestant si lome « on **pasteur**». Davance on djheut: «on **predicant**». Les comeres, do moens dins sacwants corants, polnut divni pasteure ubén predicante eto, come Sólveig Lára Guðmundsdóttir.

Ene eglijhe protestante si dit: «on **timpe**». Gn a sovint k' on tot ptit clotchî.

## Coxhes do protestantisse

* luterisse
* calvinisse
* spirites (vijhéns des Walons del Wisconsene)
* advintisses
	+ Advintisses do setinme djoû
* evandjelisse (protestantisse)s
* amiches
* Mormons

Les temoens d' Djeyova ni sont nén contés come protestants (a-z aveuri)

## E l' istwere del Walonreye

Li protestantisse s' a diswalpé e minme tins ki dins les payis djondants. Mins, come pårteye do Sint Impire Romin Djermanike, les Walons vont esse sometou a ene lwè ki dit ki li rlidjon des sudjets doet esse li ci do mwaisse do payis. Ostant li principåté d' Lidje ki les Bas Payis espagnols, leu tchîf est catolike. Adon, li protestantisse ni s' a sepou edjîstrer foirt e l' Walonreye. Portant, il esteut co bén accepté a Spå, la k' les protestants walons passént divant di fure so l' Almagne.

## Dins les belès-letes e walon

Troes des pus vîs tecses e walon provnèt des margayes inte protestants et catolikes:

* Novele tchanson disconte des predicants (vî tecse di dvant 1650)
* Bate di dvize inte on catolike et on protestant (vî tecse di dvant 1650).
* Li conferince di Limbôr

## Rilomés walons protestants

Jean Dumont

## Hårdêye divintrinne

* Guere di trinte ans