Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Dimeye Bole

Ene **dimeye bole** u ene **emisfere**, c' est on mitan del Daegne, côpêye inte les deus pôles.

On cåze li pus sovint del **Dimeye Bole bijhrece** u **Emisfere Nôr** eyet del **Dimeye Bole nonnrece** u **Emisfere Sud**.

* Dimeye-Bole bijhrece
* Dimeye-Bole nonnrece
# 1862

Cisse pådje cial, c' est po çou k' s' a passé e l' anêye 1862 do calindrî grigoryin.
18inme sieke | **19inme sieke** | 20inme siekeanêyes 1840 | anêyes 1850 | **anêyes 1860** | anêyes 1870 | anêyes 1880
1857 | 1858 | 1859 | 1860 | 1861 | **1862** | 1863 | 1864 | 1865 | 1866 | 1867
## Ça s' a passé ciste anêye la

### Etrevéns a vey avou l' walon eyet l' Walonreye

Lives e walon ki vudît ciste anêye la :

* *Chansons patoises* da Julien Colson.

### Ôtes etrevéns

## Ont vnou å monde ciste anêye la

### Rilomés walons et waloneus

* 6 di måss : Jules Sottiaux
* 7 di måss : Edmond Etienne
* 18 di djulete : Olivier Verdin

### Ôtès djins

* 14 di djulete : Gustav Klimt

## Ont morou ciste anêye la

### Rilomés walons et waloneus

* 11 d' avri : Henry Forir

### Ôtès djins

* 8 di decimbe : Pierre-Théodore Verhaegen
# Pilé (plante)

Pol discramiaedje des årtikes avou l' mot « pilé », loukîz cial.
 Pol discramiaedje des årtikes avou l' mot « timusse », loukîz cial.
fleurs di pilé
Li **pilé** (on dit eto do **timusse**, del **poleure**), c' est ene yerbêye, del famile des polirêyes, ki crexhe ezès payis del Mîtrinne mer, mins k' on-z ahive totavå dins les cortis.

Sincieus no d' l' indje : *Thymus vulgaris*

## Plante vijhene

Li pilé est pus grand kel såvadje pilé, ki crexhe dins les hourêyes.

## Eployaedje come yerbêye

On l' pout mete dins les sopes, so les oûs fricassés, et dins totes sôres di såces.

## Eployaedje come yebe ås maladeyes

Po les rafroedixhmints, ey eto po les mås d' vinte.

## Pî-notes
# Tchanson

Pol discramiaedje des årtikes avou l' mot « Tchanson », loukîz cial.
Ene **tchanson**, c' est li djhaedje di paroles so ene muzike.

Tchantaedje do Tchant des Walons (emey tchapele)
## Mwaissès dnêyes

Les tecses di sacwantès tchansons sont rwaitîs come des ouves di Belès Letes. Mins, a pårti des anêyes 1980, bråmint des djinres di tchansons rotnut avou waire di tecse. C' est sovint avou des stonantès muzikes.

Li ci ki scrît ene tchanson est lomé cåzaedjisse.

Li ci ki scrît l' muzike, compôzeu.

Le ci kel tchante, tchanteu. Si c' est l' minme djin, c' est on scrijheu tchanteu compôzeu.

Li tchanteu pout esse acpagné pa ene binde ki djowe sacwants instrumints d' muzike.

Ene tchantreye, c' est ene trope di djins ki tchantèt sins instrumints. I s' produjhnut voltî emey tchapele.

Les tchansons polèt esse eredjistrêyes so des plakes, et dispu les anêyes 1990, so des stroetès plakes.

L' operå, c' est des tchansons tchantêyes å mitan d' on djeu d' teyåte.

## Sacwantès sôres di tchanson

* blouze
* djaze
* tchanson d' Noyé
* hosseuse

## Hårdêye divintrinne

* Pådje des tchansons e walon
# Afwaire des caricateures daenwesses di Mawoumet

L' **Afwaire des caricateures daenwesses di Mawoumet**, c' est ene margaye rilidjeuse et politike k' a-st ataké e 2005. a cåze d' on dessinaedje do profete Mawoumet divins ene gazete daenwesse, li Jyllands-Posten (Posses do Djutlande).

Ca les moslimîs, come les djwifs, ni rprezintnut ni l' Bon Diu ni les profetes pa des imådjes (årvier des crustins, aprume les ortodosses).

## Enondante fwaitindje

Ene gazete daenwesse, li Jyllands-Posten (Posses do Djutlande), si mete el tiesse di fé si yene so l' islam et dessiner li profete Mawoumet ene dijhinne di côps. Rén d' bén metchant. Minme ki ces caricateures la seront rprinjhes pa ene gazete do Caire, Al Fagr (les Aireurs) li 17 d' octôbe, e plin cwareme muzulman. Portant, ni les rlidjeus d' El Azar, ni l' govienmint da Moubarek ni s' ritoûne di çoula.

Å contråve di çoula, les muzulmans daenwès sont dismontés disconte do Djutlande-posse. Aprume ki des ôtes gazetes, inte di zeles li francès Tchårlî-samwinne, riprindèt les desséns.
# 20inme sieke

18inme sieke | 19inme sieke | **20inme sieke** | 21inme sieke | 22inme sieke

anêyes 1900 | anêyes 1910 | anêyes 1920 | anêyes 1930 | anêyes 1940

anêyes 1950 | anêyes 1960 | anêyes 1970 | anêyes 1980 | anêyes 1990

---

## Istwere do 20inme sieke

### Evenmints

### Personålités

### Edvincions, dischovraedjes

## Totes les anêyes do 20inme sieke

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1901 | 1902 | 1903 | 1904 | 1905 | 1906 | 1907 | 1908 | 1909 | 1910 |
| 1911 | 1912 | 1913 | 1914 | 1915 | 1916 | 1917 | 1918 | 1919 | 1920 |
| 1921 | 1922 | 1923 | 1924 | 1925 | 1926 | 1927 | 1928 | 1929 | 1930 |
| 1931 | 1932 | 1933 | 1934 | 1935 | 1936 | 1937 | 1938 | 1939 | 1940 |
| 1941 | 1942 | 1943 | 1944 | 1945 | 1946 | 1947 | 1948 | 1949 | 1950 |
| 1951 | 1952 | 1953 | 1954 | 1955 | 1956 | 1957 | 1958 | 1959 | 1960 |
| 1961 | 1962 | 1963 | 1964 | 1965 | 1966 | 1967 | 1968 | 1969 | 1970 |
| 1971 | 1972 | 1973 | 1974 | 1975 | 1976 | 1977 | 1978 | 1979 | 1980 |
| 1981 | 1982 | 1983 | 1984 | 1985 | 1986 | 1987 | 1988 | 1989 | 1990 |
| 1991 | 1992 | 1993 | 1994 | 1995 | 1996 | 1997 | 1998 | 1999 | 2000 |