Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Mierplake

Ene **mierplake** (c' est l' racourti di **plake avou ene miertchanson**; on dit eto : ene **pitite plake** u ene **simpe plake** u on **singuel**), c' est ene plake di muzike avou foû k' ene tchanson dsu.

Les tchanteus ni fwaiynut nén voltî rexhe ene mierplake, apus ki ça sereut dedja avou ene rilomêye tchanson, tot ratindant d' endè fé ene banslêye d' ôtes po ene plinne sitroete plake.

Dins l' tchanson e walon, li mierplake ki s' a vindou l' pus, c' est, sins manke, "Todi sol voye" då Wiyam Dunker.
# Compôzeu d' muzike

Posteure da Gretri
On **compôzeu d' muzike** (on rascroutixh å pus sovint et dire on **compôzeu**), c' est ene sakî ki scrît del muzike.

On compôzeu pout eto esse cåzaedjisse et tchanteu.

## Sacwants rlomés compôzeus

### Compôzeus walons

* Modeste Grétry
* César Franck
* Ockeghem
* Djîle di Bince (Gilles de Bins)
* Djan ciwagne (Jean Chiwogne, Johannes Ciconia)
* Philippe Rogier :
* Mathieu Romain (Matheo Romeroa):
* Lambert de Saive :
* François Salé :
* François-Joseph Gossec :
* Pieltain :
* Gresnick :
* Vieuwtemps :
* Dubois :
* Grumiaux :
* Guillaume Lekeu :

### Compôzeus d' tchansons et operås e walon

* Jean-Noël Hamal
* Louis Hillier : Li Tchant des Walons 1901
* Ernest Montellier
* William Dunker

### Compôzeus d' muzike classike

* Nicolas-Charles Bochsa (1789-1856)
* Louis-Antoine Jullien (1812-1860)
* Roland di Lassus
* Wolfgang Amadeus Mozart
* Ludwig van Beethoven
* Franz Schubert

### Compôzeus d' operås

* Charles Gounod (compôzeu di l' operå “Faust”)

### Compôzeus d' muzike d' asteure

* Jacques Brel
* Georges Brassens (riwalnijhî "Djôr Brassinse")
# Cåzaedjisse

On (ene) **cåzaedjisse** (on pôreut dire eto: on **parolî**, ene **parolresse**), c' est on scrijheu u ene sicrijheuse ki fwait les cåzaedjes d' ene tchanson.

## Kékès bayeyes sol mestî

Li cåzaedjisse toutche ene pårteye des abondroets d' ene tchanson k' est tchantêye divant les djins, å posse, al tévé, evnd.

Les cåzaedjisses polèt askepyî des tecses zels-minmes e walon, u ratourner des paroles di des tchansons dins des ôtes lingaedjes, copurade li francès. Mins les parolîs d' mestî ni fwaiynut nén çoula voltî, ca adon, i n' toutchèt nén tant des çanses po leus abondroets

On cåzaedjisse pout esse on scrijheu di totès sôres di sacwè, aprume des arimés. Mins i pout esse eto onk ki n' fwait ki çoula.

Cwand c' est l' tchanteu lu-minme ki fwait les paroles di ses tchansons, et l' muzike, on l' lome on tchanteu compôzeu scrijheu.

## Sacwants rlomés cåzaedjisses e walon

* Henri Bragard a fwait les tecses di sacwants tchansons rlomêyes dins l' Payis d' Måmdiy.
* André Gauditiaubois, cåzaedjisse da William Dunker.
* Philippe Antoine, po Mimile.
* Guy Fontinne eyet Georges Simonis ont fwait des cåzaedje di tchanson po Véronique Roba, Jacques Lefebvre et co ds ôtes.
* Cåzaedjisses da Bob Dechamps : M. Drouet, Freddy Neufort, G. Legrand, A. Dohet, F. Montreuil, G. Manet, André Hancre.
# Tours

Li plaece Plumereau a Tours
**Tours**, c' est ene grande veye e l' France.

C’ est ene des pus grandès veyes el Redjon Cinte-Vå-del-Lwere.

C' est l' mwaisse veye del Tourinne.

## Infôrmåcions

### Demografeye

* Dinsité : 3 971 dimorants/km²
* Peuplacion : 137 658 dimorants
* Sitindêye : 34,67 km²

### Djeyografeye

* Dipårtumint : 37
* Redjon : Cinte-Vå-del-Lwere
* Payîs : France
# Påpe Leyon XIV

Cisse pådje ci n' est co k' on djermon, dj' ô bén k' el pådje est djusse sibåtcheye, eyet co trop tene ; et s' divreut ele ecråxhî ene miete. Si vos avoz des cnoxhances so ç' sudjet ci, vos nos ploz aidî, clitchîz sol loyén **« candjî l' pådje »** po radjouter des informåcions.
Ses **årmwereyes**.
Li **Påpe Leyon XIV** a skepyî li 14 di setimbe 1955, a Chicago.

## Biyografeye

El **Påpe Leyon XIV** a skepyî åzès Uyessês, a Chicago, e 1955. Si vraiy no, c' est **Robert Francis Prevost**.

Après deus djoûs d' conclåve, **Robert Francis Prevost** a divnou l' **Påpe Leyon XIV**, l' 8 di may 2025. Il a tchoezî l' no d' bateme « **Leyon**» po rinde bon dvwer å prumî Påpe avou ç' pitit no la.

## Referinces eyet sourdants
# 7 di djun

Li 7 di djun c' est li 158inme djoû d' l' anêye do calindrî grigoryin (li 159inme po ls anêyes bizetes), et k' i dmane co 207 djoûs po disk' al fén d' l' anêye.

## Evenmints

## Ont vnou å monde ci djoû la

### Rilomés Walons et waloneus

* 1922 : Gérard Baudrez
* 1948 : Jacques Degeye

### Ôtès djins

## Ont morou ç' djoû la

## Fiesses nåcionåles ey eternåcionåles

---

**Vey eto:**

5 di djun - 6 di djun - 8 di djun - 9 di djun - les 366 djoûs d' l' anêye

djanvî, fevrî, måss, avri, may, djun, djulete,
awousse, setimbe, octôbe, nôvimbe, decimbe
# Ciclisse

Li **ciclisse**, c' est li spôrt k' a-st a vey avou les coûsses a velo.

## Coûsses

### Sôres

* coûsse ciclisse d' on djoû
	+ Classikes
		- Milan-San Remo
		- Toû des Flandes

...

* + coûsse di dicåce
	+ tchampionats
* coûsse ciclisse ås estapes
	+ Toû d' France

### Coûsses walones

#### Asteure

* Lidje-Bastogne-Lidje

#### Davance

* Lidje-Måmdiy-Lidje

## Motlî

*Loukîz a :* *Jean Goffart :* Le wallon dans le monde sportif (avec petits lexiques sur *el fotbal (*le football*), el djeu d' bale (*la balle pelote*), les pidjonisses (*la colombophilie*), les coureus a vèlo (*le cyclisme*); divins: Qué walon po dmwin ? Quorum, 1999, p. 138-142.*
* suceu d' boyea

## Hårdêye difoûtrinne

Mots des ciclisses dedja studyîs sol Wiccionaire