Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Abråm

Pol discramiaedje des årtikes avou l' mot « Abråm », loukîz cial.
Ofrixhaedje d' Izåk
**Abråm** ou **Abraham**, c' est on påtriyåtche del Bibe.

## Rilomêye

C' est lu ki diswalpa li creyance e-n on seu Bon Diu. Adon, il est on mwaisse personaedje di leu rlidjon, ostant po les djwifs et les crustins ki po les muzulmans (rilidjons abråmikes).

## Sipoûle di s' veye

Abråm ava on fi, Izåk avou s' dimeye sour Sara. Pu shijh ôtes avou ene ôte kimere, ene esclåve, lomêye Hagår. Li pus vî d' ces valets la si loméve Ismayel.

Mins après s' moirt, gn a k' Izåk k' erita des béns.

## Vicåreye

Si vicåreye est contêye dins les tchaptrês 11 disca 25 del Djineze.

I dmoréve la k' c' est asteure l' Irak. Portant, ene ôte tradicion li fwait provni d' Tourkeye.

Il ebaga pol Palestene lomêye "Payis d' Canayan". Il î ariva tot trevåtchant l' Djourdin.

I n' est nén seur k' i cåzéve ebreu, mins c' est ci lingaedje la ki va esse eployî pa ses dischindants.

## Ofrixhaedje d' Izåk

C' est l' etrevén dandjreus l' pus cnoxhou di s' veye.

Li Bon Diu lyi dmanda di lyi ofri s' fi Izåk. I s' aprestéve a li sgoziyî, mins la ene andje k' ariva po lyi ratni s' coutea. Et lyi dner on berå a touwer,el plaece.

C' est si spoûle la k' est rminmbrêye dins l' fiesse di l' ofrixhaedje muzulmande.

## Ricwerance istorike sor lu

Les lives do Pintateuke ont stî scrîts inte 520–320 divant Djezu-Cri. Gn aveut ddja adon des dispetronaedjes inte les djwifs dimorés el Palestene tins del dipoirtåcion a Babilone (i djhént ki l' payis esteut da leur, come dischindants d' Abråm, pa Djuda), et les cis ki rivnît di l' egzil, dijhant ki tot l' payis esteut dås efants do peupe da Moyisse.

Tos les påtriyåtches del Bibe ni polèt don nén esse ricnoxhous istoricmint(date et plaece di skepiaedje et d' etermint).

## Diferinces inte li di tchaeke rilidjon

Po les djwifs, i sont les efants d' Abråm pal voye do sonk.

Les crustins si dijhnut efants d' Abråm pal fwè.

Les muzulmans veyèt Abråm come onk des set grands profetes, inte Adam et Noyé d' on costé, et Moyisse, Salomon, Djezus et Mawoumet di l' ôte.

## Dins l' lingaedje walon

sôre di nûlêye k' on pôreut lomer «Åbe Abråm»
Li mot Abråm est l' diterminant di sacwants sustantivires lomant totès sacwès, astronomikes ou meteyos, veyåves dins l' cir.

Li Voye Sint-Djåke, nosse sitoelreye est lomêye ossu pazea d' Abraham ou lampe Abråm

Li Grand Tchår, li pus cnoxhowe des stoelreyes del Dimeye Bole bijhrece est cnoxhowe eto come li tchår Abråm ou tchårea d' Abråm

Tant k' a l' Åbe Abråm, c' est ene sôre di nûlêye

## Dins les belès-letes e walon

Joseph Dewez a scrît on rcoy di powezeyes so Abråm : *Èvôye, Abrâm. Sortir du patriarcat avec le premier patriarche ?*

Marie-Claire Desmette raconte l' istwere d' Abråm dins si spectåke *Li djneze e gros shabots*.

## Sourdants
# 1969

Cisse pådje cial, c' est po çou k' s' a passé e l' anêye 1969 do calindrî grigoryin.
19inme sieke | **20inme sieke** | 21inme siekeanêyes 1940 | anêyes 1950 | **anêyes 1960** | anêyes 1970 | anêyes 1980
1964 | 1965 | 1966 | 1967 | 1968 | **1969** | 1970 | 1971 | 1972 | 1973 | 1974
## Ça s' a passé ciste anêye la

### Etrevéns a vey avou çou ki va divni l' Walonreye

### Etrevéns a vey avou l' walon eyet l' Walonreye

#### Walon

Coviete di "Skernaxhes"
* Gazetes e walon : sikepiaedje do "Noer Boton"
* Lives sol walon ki vudît ciste anêye la :
	+ Motî da Léonard
* Lives e walon ki vudît ciste anêye la :
	+ Skernaxhes (Ben Genaux)

#### Walonreye

Li 25 di måss, n a deus tréns ki s' pocnut e l' eståcion d' El Lovire, avou 16 moirts et 100 mesbridjîs.

### Etrevéns a vey avou l' Beldjike

### Ôtès sacwès

Li gripe di Honconk k' aveut-st parexhou e 1969, est dclårêye houte pa les especialisses di l' ODH (*OMS, WHO*) e leu grand raploû d' octôbe 1969. Mins l' irupeye ratake e l' Urope di l' ivier 1969-1970. Ele frè po les deus ans on miyons d' moirts daegnreçmint, et dandjreus 10.000 el Beldjike (sorlon les chifes di sormorance).

## Ont vnou å monde ciste anêye la

### Rilomés Walons et waloneus

* 15 di fevrî : Tiri Dumont

### Ôtès djins

* 8 di djanvî : Mauro Berruto
* 25 di djanvî : Radostin Stoychev

## Ont morou ciste anêye la

### Rilomés Walons et waloneus

* Charles Bruneau («waloneu» francès)
* Joseph Brismé

### Ôtès djins

* 30 di djanvî : Dominique Georges Pire (Iyes del påye)
* 28 di måss : Dwight Eisenhower
# Anêyes 2010

20inme sieke | **21inme sieke** | 22inme siekeanêyes 1990 | anêyes 2000 | **anêyes 2010** | anêyes 2020 | anêyes 2030
2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018 | 2019
 Cisse pådje ci n' est co k' on djermon, dj' ô bén k' el pådje est djusse sibåtcheye, eyet co trop tene ; et s' divreut ele ecråxhî ene miete. Si vos avoz des cnoxhances so ç' sudjet ci, vos nos ploz aidî, clitchîz sol loyén **« candjî l' pådje »** po radjouter des informåcions.
### Etrevéns

### Rilomêyès djins ki s' î ont fwait cnoxhe

### Edvincions et discovraedjes
# Troejhinme batreye di Fleuru (1794)

Bataye di Fleuru di 1794
Li **troejhinme batreye di Fleuru** si passa li 26 di djun 1794 (a Fleuru come di djusse).

## Sacwants dnêyes

Les Revinteus francès, kimandés pa Jourdan, î ont dné ene dispoûslêye ås tropes otrichyinnes.

Gn aveut des Walons dins les deus camps. Avou les Francès, metans : Jean-Pierre Ransonnet.

Ç' a stî li cminçmint do redjime francès (et l' rashonnance pol prumî côp, del Walonreye en on seu payis).

*Divant, gn aveut ddja yeu li prumire batreye di Fleuru pu l' deujhinme.*

## Alére

Louis Marcelle ; El tabeur ; El Bourdon l° 603 (21-23) & 604 (30-32), 2008. C’ est ene novele avou des dnêyes istorikes so les mouvmints des tropes francesses et aloyeyes dins l’ payis d’ Courcele, Trajnî, Souvret et Tchapele divant l’ batreye di Fleuru.
# Operete

Emile Sullon (å mitan) avou Luis Mariano (a hintche), dins ene operete e francès ("Andalousie"), diviè 1955
Ene **operete**, c' est ene pitite operå, mins todi djoyeuse.

Dabôrd, gn a ladvins des tecses come e-n ene pîce di teyåte, des tchansons, et sovint des danses.

Ça fwait ki, po ene operete, i fåt on scrijheu d' teyåte et on compôzeu d' muzike.

N a yeu bråmint des operetes e walon, dins les anêyes 1930 a 1960.

## Sacwants scrijheus d' operetes e walon

* Mwaisses do djinre
	+ Paul Depas
	+ Joseph Duysenx
* Scrijheus d' operetes a l' ocåzion
	+ Henri Pétrez
	+ Andrée Sougnez
	+ Max-André Frère
	+ Jules Evrard

## Sacwants compôzeus po des operetes e walon

* Paul Depas
* Joseph Duysenx
* Ernest Montellier
* Lambert Lemaire