# Rweyåme Uni des Bas Payis

|  |
| --- |
| **Les Estats do Benelusse dins l' Istwere** |
|  Bas Payis borguignons |  Principåté di Ståvleu-Måmdey + Conteye di Lô + Principåté d' Lidje |
|  Bas Payis espagnols |
|  Republike des Set Bas Payis Unis | Bas Payis espagnols |
|  Bas Payis otrichyins  |
|  Republike Batave |  France (prumire republike) |
| Rweyåme di HOlande |
|  France (prumî impire) |
|  Rweyåme Uni des Bas Payis |
|  Rweyåme des Bas Payis |  Rweyåme di Beldjike |  Grande Dutcheye do Lussimbork |
|  |

Li **Rweyåme Uni des Bas Payis**, c' est l' estat ki rprinda totes les teres des ancyins Bas Payis borguignons eyet l' ancyinne Principåté d' Lidje, k' avént ddja stî rashonnés på redjime francès.

## Mwaissès dnêyes

Li Rweyåme Uni des Bas Payis a stî ahivé al Påye di Wîne. Li rwè esteut Wiyåme d' Orandje. Il a cmincî li 20 di djun 1814, cwand ci-cial sina l' Ake des VIII årtikes.

Il a manké di toumer so flote do côp k' il a skepyî, cwand Napoleyon abroca sol Beldjike e moes d' djun 1815.

Do côp après l' batreye di Waterlô, Wiyåme d' Orandje dictêye li mwaisse lwè, ki serè foirt diferinne do tuza di l' Ake des VIII årtikes.

Pol Walonreye, li Flande eyet l' Grande Dutcheye d' asteure, ci govienmint la est purade kinoxhou sol no di **redjime holandès** et cisse termene la d' leu-z istwere so l' alomåcion di **trevéns holandès**.

Po ces troes payis la d' asteure, li redjime holandès a stî ståré al Revolucion bedje.

## Populåcion

E 1830, li Rweyåme Unis des Bas Payis contéve 5 miyons d' djins, 3 miyons d' Bedjes et 2 miyons d' Holandès.

## Economeye

### Les coloneyes do Rweyåme Uni des Bas Payis

Li Rweyåme Uni des Bas Payis aveut rprins eto les coloneyes holandesses, les Indes neyerlandesses eyet li Gwiyane holandesse.

### Redjime economike

Li redjime holandès esteut pol libe discandje. N aveut des cåkêyes di martchandeyes k' arivént des poirts del Baltike på poirt di Misterdam. Çoula n' ahåyive nén l' economeye del Beldjike, k' åreut dvou esse waeranteye pa des mzeures proteccionisses.

### Diswalpaedje economike

C' est sol redjime holandès ki les univiersités di Lidje et d' Gand vont skepyî. Li cene di Lovén est agrandeye. Mins les professeurs sont relîs på redjime emey les sincieus ki schoûtnut comifåt l' "Orandje" (sapinse k' on n' dit).

Les Holandès aidnut John Cockerill a fé tourner ses oujhenes a Lidje, tot lyi cmandant des fiers. I metnut so på so fotches li banke "Societé Djeneråle di Beldjike". Il vindnut les stofes des oujhenes di fis d' Gand ås indidjinnes di Soumatra et d' Djava.

Wiyåme prumî amonte li scole des Menes a Lidje po scoler des indjenieurs. Mins li Direccion Djeneråle des Menes est a l' Håye, la k' na nén ddja ene barbôjhe di hoye.

## Politike

### Politike linwistike

Li Rwè d' Holande vleut di tote foice oblidjî tos les peupes do Rweyåme Uni des Bas Payis di djåzer l' holandès come langue nåcionåle. E 1819, i suprime li francès el Flande ey e Braibant.

Les Walons, come C. Simonon mostrèt bén k' i sont conte.

*On-z ôt pårler ås Bas Payis*
*Di totes sôres di lingaedjes*
*Vinoz vier cial, alez vier la*
*C' est on novea ramadje*
*On-z ôt flamind, almand, francès*
*Holandès; kimint, diåle*
*Pout on pretinde ki l' holandès*
*Soeye nosse langue nåcionåle !?*
E l' årmêye, li lingaedje des cmandes, c' esteut l' holandès (loukîz l' tchanson Li pantalon trawé). Dedja cwand l' årmêye des Bas Payis s' a batou a Waterlô, e 1815. Les mwaisses sôdårds walons endè fourît sbarés.

### Droets politikes et rlidjeus

Li redjime holandès acceptêye les pårtis politikes. El Walonreye, gn a les liberås et les catolikes. I s' rivont mete eshonne disconte del politike do Rwè.

Totes les rlidjons sont admetowes. Mins, pitchote a midjote, les catolikes seront ene gote kitapés. Metans på cloyaedje des ptits seminåres.

Les gazetes sont foirt sitrindowes. Ele ni polèt nén cdjåzer les otorités. Beacôp des gaztîs si fwaiynut amete å tribunå, come Tchåle Rodjî, d' aveur critiké les pompîs. De ôtes si fjhèt schåynetmint reclôre, come E. de Potter et E. Ducpétiaux. On a on temon did ça, li diplomate del Prûsse (aloyeye a Wiyåme I) von Galen ki scrît :

*N a nol estat sol Daegne wice ki les gazetes sont si pawoureuses po critiker les mzeures do govienmint.*
## Motlî walon calké des trevéns holandès

* canifechtone
* caizerlik
* olifant
* papigåy
* zivercôfs

## Sicrijheus e walon k' ont discåzé l' redjime holandès

* C. Simonon