# Accint tonike

Pol discramiaedje des årtikes avou l' mot « accint », loukîz cial.
L’ **accint tonike**, c’ est li sillabe d’ on mot (k’ end a bén deus) u d' ene troke di mots (ki rote come on seu mot) k’ on prononce pus foirt et pus longue ki ls ôtes.

C’ est ene pårteye del linwince walone ki n’ a waire sitî studeye.

## Plaçaedje di l’ accint tonike e walon

E walon, l’ accint tonike est todi metou sol dierin pî d’ on mot :

rad**mint** / raddi**mint** / lon**djin** / doyi**né** / catru**cime** / trep**sin** / trimo**zete** / loyminoy**mint** / tinrûlis**té** / respectiveuz**mint** / distchico**taedje** / grandi**veus**
## Foû-rîles

### Addjectifs avou l' coron -ès

E rfondou walon, n' a k' les addjectifs femrins pluriyals metous padvant l’ no, avou l' coron -ès, ki n' ont nén l' accint tonike sol dierin pî.

les grossès aiwes ;
souwer a grossès gotes
pa totès ptitès stroetès voyes ;
li societé des longuès pupes di tere
### Cawete di codjowaedje walipicåde -të

Dins les accints des aschates walon-picård, li cawete -të des codjowas del 3e djin do pluriyal di l’ indicatif prezintrece ni prind nén nerén l' accint tonike. Cisse cawete la est ene piceure do picård.

*i dd a qui dit'të (/'dit.tə/) k' i dd ont (end a ki deynut k' end ont).*
E rfondou walon, ces codjowas si fwaiynut avou les cawetes cawete -nut (cogne namurwesse) u -èt (cogne lidjwesse), mins zeles prindèt l' accint tonike.

Zels, i tchantnut (/ʧãt.'ny/) bén. / Asteure, les comeres, ele candjnut (/kãʤ.'ny/) d’ ome come di tchmijhe / i profitnut (/pʀɔ.fit.'ny/) d’ nozôtes.
i tchantèt (/ʧã.'tɛ/) fås / ele candjèt (/kã.'ʤɛ/) d’ ome come di tchmijhe / i profitèt (/pʀɔ.fi.'tɛ/) d’ nozôtes.
### Accints des payis metous dilé les contrêyes tîxhon-cåzantes

Dins les accints walons do payis d’ Lidje, sacwants mots k’ ont ene longue voyale å prumî pî pôrént åjheymint prinde l' accint tonike :

nos nos batans pol **li**berté / vos seroz **pû**ni / Mâm**di* / **Bût**ba / **Stå**vleu
C' est ç' clintcha la k' esplicreut li fondaedje del dierinne sillabe dins les disfondowes di sacwants mots.

sayî (prononçî /'sa.ji/) => *say*
soyî (prononçî /'sɔ.ji/) => *soy* (ALW 1, notule 148)
*Loukîz a :* Fondaedje\_(linwince)#Fondaedje\_do\_I\_u\_OU\_do\_dierin\_pî
## Studias so l' accint tonike e walon

*Loukîz a :* «*Études phonétiques sur le parler wallon d'Oreye*».
## L' accint tonike dins les lingaedjes etrindjirs

### Neyerlandès

E neyerlandès, l' accint tonike est todi dol dierin pî

nieuwe **bor**stels **ve**gen goed (les noûs ramons schovèt voltî).
### Almand

E-n almand, c' est parey, mins dins les mots d' aplacaedje, gn a èn accint tonike sgondaire

**Kei**ser**schlau**tern
### Espagnol

E-n espagnol, l' accint tonike est todi bén erîlé :

* sol dierin pî si l' mot finixh pa ene cossoune (apus ki "s" et "d")

Ma**drid** / torrea**dor** / espa**ñol sol divant-dierin pî si l' mot finixh pa ene voyale

com**pren**des / Es**pa**ña / la **len**gua casti**lla**na / mante**qui**lla (boure)
* si l' mot est foû rîle, on l' markêye pa èn accint djus a hintche

**Má**laga / habita**ción** / el pa**ís** vasco /
### Portuguès

E portuguès, ça shonne esse sol divant-dierin pî.

pap**se**co = car**ca**cha (mitchot, pistolet) / **foe**no (four) / **pa**lha (strin) / man**te**ga (boure)
### Itålyin

E-n itålyin, ça shonne esse sol divant-dierin pî eto.

qui va pi**a**no va **sa*no / andan**te / pianissimo (?) / a'lle**gro mode**ra**to / sco**pa**re
### Inglès

E-n inglès, gn a sacwantès rîle, ki sont l' pus sovint shuvou pa bråmint d' foû-rîles. Adon, fåt aprinde li plaece di l' accint tonike cwand on aprind on mot.

## Sourdants