Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 15inme sieke

13inme sieke | 14inme sieke | **15inme sieke** | 16inme sieke | 17inme sieke

anêyes 1400 | anêyes 1410 | anêyes 1420 | anêyes 1430 | anêyes 1440

anêyes 1450 | anêyes 1460 | anêyes 1470 | anêyes 1480 | anêyes 1490

---

## Istwere do 15inme sieke

### Evenmints

### Personålités

### Edvincions, dischovraedjes

## Totes les anêyes do 15inme sieke

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1401 | 1402 | 1403 | 1404 | 1405 | 1406 | 1407 | 1408 | 1409 | 1410 |
| 1411 | 1412 | 1413 | 1414 | 1415 | 1416 | 1417 | 1418 | 1419 | 1420 |
| 1421 | 1422 | 1423 | 1424 | 1425 | 1426 | 1427 | 1428 | 1429 | 1430 |
| 1431 | 1432 | 1433 | 1434 | 1435 | 1436 | 1437 | 1438 | 1439 | 1440 |
| 1441 | 1442 | 1443 | 1444 | 1445 | 1446 | 1447 | 1448 | 1449 | 1450 |
| 1451 | 1452 | 1453 | 1454 | 1455 | 1456 | 1457 | 1458 | 1459 | 1460 |
| 1461 | 1462 | 1463 | 1464 | 1465 | 1466 | 1467 | 1468 | 1469 | 1470 |
| 1471 | 1472 | 1473 | 1474 | 1475 | 1476 | 1477 | 1478 | 1479 | 1480 |
| 1481 | 1482 | 1483 | 1484 | 1485 | 1486 | 1487 | 1488 | 1489 | 1490 |
| 1491 | 1492 | 1493 | 1494 | 1495 | 1496 | 1497 | 1498 | 1499 | 1500 |
# 1974

Cisse pådje cial, c' est po çou k' s' a passé e l' anêye 1974 do calindrî grigoryin.
19inme sieke | **20inme sieke** | 21inme siekeanêyes 1950 | anêyes 1960 | **anêyes 1970** | anêyes 1980 | anêyes 1990
1969 | 1970 | 1971 | 1972 | 1973 | **1974** | 1975 | 1976 | 1977 | 1978 | 1979
## Ça s' a passé ciste anêye la

### Etrevéns a vey avou l' walon eyet l' Walonreye

#### Walon

* Lives sol walon ki vudît ciste anêye la :
	+ Antolodjeye Fleurs diyalectåles
* Pris d' sicrijhaedje k' on stî rmetous ciste anêye la :
	+ Pris Georges Michaux : diné a Lucien Somme po *Vî Payis*

#### Walonreye

* Li binde d' imådjes «Li vî bleu» rexhe pol prumî côp (e francès); si ratournaedje e walon e 1980 serè l' live e walon avou l' pus grand tiraedje di tos les tins.
* li 15 d' awousse, sol pont Lute, gn a on trén k' a disrayî et fé 17 moirts.

### Etrevéns a vey avou l' Beldjike

### Ôtès sacwès

* e moes d' avri, e Portugal, c' esteut l' **revintreye ås djalofrenes**.

## Ont vnou å monde ciste anêye la

### Rilomés Walons et Waloneus

### Ôtès djins

* 27 d' awousse : Dado Coletti
* 11 di nôvimbe : Leonardo DiCaprio

## Ont morou ciste anêye la

### Rilomés Walons et waloneus

* 10 di may : Jules Massonet
* 12 di setimbe : Henri Karthaus

### Ôtès djins

* 2 d' avri : Georges Pompidou
* 18 d' avri : Marcel Pagnol
* 24 di may : Duke Ellington
* setimbe : Djeneral Piron
# Timperateure

Sintaedje del timperateure di l' aiwe
Li **timperateure** d' on coir fizike, c' esteut, å cmince, ene avirance del sinsåcion di tcholeur ou d' froedeur k' ene djin a, tot l' sintant.

Adonpwis ont vnou les instrumints po mzurer cist estat la, lomés termometes.

## Muzeure del timperateure

* e grés Celciusse : li "0" c' est l' aiwe k' edjale, li "100", l' aiwe ki boût.
* e grés Farenheyt : l' aiwe k' edjale, c' est 44°.

* controle del timperateure po l' aclevaedje des poyons

## Hårdêye divintrinne

froedeur
# Lete L

Pol discramiaedje des årtikes avou l' mot « A », loukîz cial.

Li **lete L**, c' est l' dozinme lete eyet l' nouvinme cossoune di l’ alfabet latén.

## Prononçaedje e rfondou walon

Vocial kékes mots avou on L, sorlon l' cotoû des voyales et des cossounes.

leu prononçaedje neute

Li lete «L» divins sacwants mots| Voyale vijhene (v) | Lv- | vL-C- | C-Lv | vL-V | vL |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| a (/a/) | lame | albran | aplati | halene | bale |
| å (/ɔː/) | låme | ålwetrin | aplåsse | ålea | schåle |
| i (/i/) | licoine | xhilter | fwebli | afilant | Matile |
| î (/iː/) | Libin | chîlmint | rlî | erîlé | rîle |
| u (/y/) | lune | bultén | bluwet | babulaire | carcul |
| û (/yː/) | lure | påjhûlmint | rlû | racafûlé | påjhûle |
| ou (/uː/) | Loupougne | moultî | bablou | coulire | moule |
| oû (/uː/) | lourdea | hoûlmint | ploure | hoûler | hoûle |
| o (/ɔ/) | lote | holter | ploter | molon | drole |
| ô (/õ/) | l' ôte | ôlpesse | clôs | berôler | ôle |
| eu (/øː/) | leu | seulmint | bleu | veulî | Peul |
| è (/ɛ/) | les | pelter | Mlet | elére | shofele |
| é (/e/) | lét | télcôp | zoupler | - | tél |
| ê (/ɛː/) | laid | pailter | djatlêye | bêlaedje | paile |
| on (/ɔ̃/) | lon | - | blonce | tronler | tronle |
| an (/ã/) | lampe | - | plantche | canlete | canle |
| in (/ɛ̃/) | linwe | - | clintche | inla | - |
| én (/ẽ/) | lén | - | flénke | - | - |

## Pî-note
# 1801

Cisse pådje cial, c' est po çou k' s' a passé e l' anêye 1801 do calindrî grigoryin.
18inme sieke | **19inme sieke** | 20inme siekeanêyes 1780 | anêyes 1790 | **anêyes 1800** | anêyes 1810 | anêyes 1820
1796 | 1797 | 1798 | 1799 | 1800 | **1801** | 1802 | 1803 | 1804 | 1805 | 1806
## Ça s' a passé ciste anêye la

### Etrevéns a vey avou l' walon eyet l' çou ki va divni l' Walonreye

### Etrevéns a vey avou l' çou ki va divni l' Beldjike

### Ôtès sacwès

## Ont vnou å monde ciste anêye la

### Rilomés Walons et waloneus

### Ôtès djins

## Ont vnou å monde ciste anêye la

### Rilomés Walons et waloneus

* Antoine Plateau - 1801-1883 - di Tornè (k' a edvinté e 1832 li "phénatistiscope" k' a miné å cinema.

### Ôtès djins

## Ont morou ciste anêye la

### Rilomés Walons et waloneus

* Marian de Saint-Antoine

### Ôtès djins
# 20 di djulete

Li 20 di djulete, c' est li 201inme djoû d' l' anêye do calindrî grigoryin (li 202inme po ls anêyes bizetes), avou 164 djoûs ki dmorèt co po-z avni al fén d' l' anêye.

## Ça s' a passé ç' djoû la

### Etrevéns a vey avou l' walon et l' Walonreye

* 2003: askepiaedje do Wikipedia e walon

### Etrevéns a vir avou l' Beldjike

### Ôtès sacwès

## Ont vnou å monde ci djoû la

### Rilomés Walons et waloneus

* 1873: Arthur Xhignesse
* 1925: Jules Flabat

### Ôtès djins

## Ont morou ç' djoû la

### Rilomés Walons et waloneus

* 1962 : André Renard

### Ôtès djins

## Fiesses nåcionåles ey eternåcionåles

---

**Vey eto:**

18 di djulete - 19 di djulete - 21 di djulete - 22 d' djulete - les 366 djoûs d' l' anêye

djanvî, fevrî, måss, avri, may, djun, djulete,
awousse, setimbe, octôbe, nôvimbe, decimbe