Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Epopêye

Ene **epopêye**, c' est on long arimé po conter li spoûle d' ene djin, å pus sovint, tins d' ene guere.

Les pus cnoxhowes, c' est l' Iliade et l' Odissêye. Gn a eto li tchanson da Roland k' est scrîte e vî lingaedje d' oyi.

## Sacwants epopêyes e walon

* "Li ptit hierdî" da Louis Lagauche, eplaidî e 1926.
* "Li tchant del Croes" da Joseph Mignolet (1932)
* "Li tchant di m' tere" da Joseph Mignolet ossu (1935)
# Urope coûtchantrece

L' **Urope coûtchantrece**, c' est les payis metous å Coûtchant d' l' Urope, aspoyîs so l' Oceyan Atlantike.

## Djivêye des payis di l' Urope coûtchantrece

Ene des mapes di l' Urope coûtchantrece ki leye l' Almagne et l' Otriche e l' Mîtrinne Urope
Li djivêye des payis di l' Urope coûtchantrece est foirt diferinne sorlon les organizåcions. Mins gn a å pus sovint :

* les Bas Payis
* li Beldjike
* li France
* li Grande Burtaegne
* li Grande Dutcheye
* l' Irlande

et, pacô, eto :

* li Swisse
# Benelusse

Li **Benelusse** u **Beneluss** (oficirmint **Benelux**), c' esteut èn acoird di comiece inte li Beldjike, les Bas Payis eyet l' Grande Dutcheye. Il a stî siné è 1949, mins i gn' aveut ddja ène union etur èl Beldjike ey èl Lussimbork dispoy 1928. Lès deus principåles lingaedjes sont èl Francès ey èl Neyerlandès.

## Lomaedje

C' est les prumirès silabes di «**Be**ldjike», **«Ne**derland» (li no des Bas Payis e neyerlandès) et «**Luss**imbork» (oficirmint **Lux**emb(o)urg).

## Demografeye

* Dimorants : 29.098.000 dimorants (e 2017)
* Sitindêye : 74 657 km²
* Dinsité : WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 dimorants/km²

## Adierça

Sorlon l' acoird di 2008 (ki n' est k' ène rapontiaedje do li ci d'1958), el Benelusse, c' est ene aloyance ki doet disfinde les djins et leus interesses.

L' Union vout abråyler les troes payis pol diswalpaedje economike.

## Rizultats

Èç-n union la a permetou, bén avant l' traité d' Måstrek, ki les djins ey les béns polnuxhe cotyî libmint dins ces troes payis la.

Ça fwait ki ciste union la pout esse waiteye come l' ahiveuse di l' Union Uropeyinne.

## Divant ey après

I shuveut l' Union manoyrece beldji-lussimbordjwesse.

Il a pierdou cåzu tos ses avantaedjes avou l' arivêye do Cmon Martchî ås 6 payis e 1957.

## Sourdants
# Li Swer di Brussele (gazete e francès)

*Le Soir*

Professeur Totlravi djåze d' on papî do «Swer»
**Li Swer (di Brussele)**, c' est l' rilomaedje e walon del gazete e francès Le Soir (de Bruxelles)

C' est ene gazete, dinltins socialisse, edjîstrêye a Brussele.

## Filozofeye eplaidrece

A stî on tins (kiminçmint do 20inme sieke) k' il eplaideut des bokets e walon, inte di zels les cis da Georges Tondeur.

Pus tård, li gazete a stî ene miete grandiveuss siconte des Walons, dins les anêyes 1970-1980, todi.

Elle a candjî pår dins les anêyes 1990, tot fjhant des coirnêyes po tchaeke province. C' est ladvins k' on trova cobén des sacwès sol walon. Insi deus årtikes so l' ouve da Lucien Mahin ey onk so Johan Viroux, del pene da Éric Burgraff.

## Sourdant
# Sillabe al miere cossoune

Ene **sillabe al miere cossoune**, c' est ene sillabe ki n' a pont d' voyale.

C' est ene atuze k' a bråmint stî diswalpêye e l' inglès

## e l' inglès

On trouve ene sillabe al miere cossoune dins des mots come button (boton), «even» (minme), awful (teribe, esbarant), rhythm (rite, tipetape).

## Notåcion e l' AFE

Dins les notåcions corantes e l' AFE ezès diccionaires, on rprezinte ci cas la pa on chwa (/ə/): *even* (/ˈiːv**ə**n/); *awful* (/ˈɔːf**ə**l/).

Gn a on sene pus spepieus po scrire çoula. C' est ene pitite bårete metowe dizo l' cossoune:
*even* /ˈiːv**n̩**/, *awful* /ˈɔːf**ɫ̩**/, *rythm* /ˈɹɪð**m̩**], mins ci n' est waire eployî ezès motîs so papî, dandjreus paski ça n' si voet nén åjheymint, et motoit ossu po ene kesse d' eterlenes.

## Dins des ôtes lingaedjes

Gn a des sillabes al miere cossounes e tcheke ey e daenwès.

E l' amazir, gn a toplin des sillabes al miere cossoune. Gn a ene bate di dvizes inte linwincieus po s' i fåt scrire on chwa dins leu prononçaedje AFE, et pår dins li scrijha tifinar (lete tifinar ⴻ).

## gn a-t i des sillabes al miere cossoune e walon ?

*Loukîz a :* Bate di dvize ki djåze di çoula (sol Wiccionaire).
On fén cnoxheu do dominne, Renauld Govain, di l' Univiersité d’ estat d’ Ayiti, k' aveut schoûté on court cåzaedje e walon, dimanda å pretcheu s' i gn aveut nén des sillabes al miercossoune e walon.

## Sourdants