Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# No sincieus

On **no sincieus** u **sincieus no**, c' est on mot latén eployî po lomer ene biesse, ene plante, on microbe, ene maladeye, et hay vos nd åroz.

E 21inme sieke, les sincieus nos des novelès maladeyes sont dnés purade e-n inglès.

## Vicantès sacwès

Tchaeke sôre di vicante sacwè a on dobe no, li ci do djinre, ki cmince pa ene grande lete, et l' ci di l' indje u espece, ki cmince pa ene pitite lete.

Metans :

* M**eles **m**eles*
* H**ypoderma **b**ovis*
* T**hymus **s**erpyllum*
* M**ycobacterium **t**uberculosis*

## Maladeyes

li sincieus no po ci vea monse ci sereut *Schizosoma reflexum*
Egzimpe: On vea monse riployî pår, li cawe metowe dilé l' hanete avou tos les boyeas foû do coir, si lome *Schizosoma reflexum*

E 21inme sieke, les sincieus nos des maladeyes vinèt purade di inglès:

* SARS: *Severe acute respiratory syndrome* (awiyant griyeus sindrome respiratwere)
* Covid 19, c' est «**CO**rona (latén) **VI**rus (latén) **D**isease (inglès)».

## Sourdant
# Côsse

Avuzion so l' iye, veyowe del cîr
Et l' nute s' a stindou, ene binde d' imådjes e walon ki s' passe e l' Iye corsike
Li **Côsse** u l' **Iye corsike**, c' est ene iye metowe el Mîtrinne Mer coûtchantrece. C' est on boket del France dispu l' mitan do 18inme sieke.

## Administråcion

Asteure, l' iye est kipårteye e deus dipårtumints del France : li "2A" (Côsse nonnrece) eyet li "2B" (Hôte Côsse). Ces deus lomaedjes la rcandjnut el vî limero "20".

* Mwaisse veye : Adjaccio
* Lingaedje do payis: côsse.

## Rilomés Côsses

Napoleyon Bonapåre

## Dins les belès-letes e walon

Li pus grande pårteye del binde d' imådjes «Et l' nute s' a stindou» (José Schoovaerts, ouve creyeye e 2006, eplaideye dins l' Rantoele-gazete di 2021 a 2025) s' î passe.

## Pî-note

| v • c • c **Lingaedjes romans** |
| --- |
| **Latén** (Latén vulgaire †) |
| Roman coûtchantrece |

|  |  |
| --- | --- |
| Troke ibero-roman
  | Aragonès • Galicyin • Espagnol • Liyonès • Portuguès
 |
| Troke galo-roman
  | Borguignon • Djersiyès • Francès • Francoprovinçå • Galo • Lorin • Morvandiô • Normand • Picård • Pweturlin • Tchampnwès • Walon
 |
| Troke galo-italike
  | Côsse • Ligur • Lombård • Pîmontès • Venicyin • Emilyin • Romagnol
 |
| Troke occitano-roman
  | Catalan • Occitan
 |
| Troke reto-roman
  | Fôrlan • Ladin • Roumantche
 |

 |
| Roman levantrece |

|  |  |
| --- | --- |
| Troke italo-roman
  | Itålyin • Napolitin • Istriyot • Sicilyin • Toscan
 |
| Troke iliro-roman
  | Dalmate †
  |
| Troke balcanike
  | Roumin • Aroumin • Megleno-roumin • Istro-roumin
 |

 |
| Roman d' iye | Sarde |
| Ôtes | Sabir (Lingua Franca) |
# Iyes Canareyes

Eplaeçmint eneviè l' Espagne
Eplaeçmint eneviè les viyès coloneyes espagnoles do cotoû (divant 1956)

Les **Iyes Canareyes**, c' est ene troke d' iyes k' apårtegnnut a l' Espagne et stitcheyes dins l' Oceyan Atlantike, divant l' Afrike.

Politicmint, c' est ene contrêye otonome d' Espagne.

Mwaisse veye : Lass Palmass

## Lingaedjes do payis

* castiyan : oficir
* amazir dins l' iye di Lanzarote, divinltins (a-z aveuri)

## Djeyografeye

### Iyes

* Grande Canareye
* Pitite Canareye
* Lanzarote

### Montinnes

Les Canareyes polnut esse riwaiteye come prolondjmint do Grand Atlasse dins l' Oceyan atlantike.

### Climat

Il î fwait foirt setch.

## Economeye

Vike bråmint do tourisse.

Li trovaedje di petrole foû-coisse amina ene margaye avou Madrid e 2014, ca si espwetaedje va manni l' evironmint, et fé do toirt å tourisse.
# Foye

Pol discramiaedje des årtikes avou l' mot « Foye », loukîz cial.
Foye di faw di troes coleurs, do waeyén-tins
Ene **foye**, c' est on vert boket, tot plat, ki vént so li stipe d' ene plante u so les coxhes d' èn åbe.

## Motlî

Totes les foyes eshonne, c' est l' **fouyaedje**.

Les foyes contnèt del clorofile. C' est eto par zeles ki l' plante respire.

Les foyes sont tnowes pa des **niers** ou **nierveures**.

Bråmint des åbes des froeds payis si **disfouyèt** e waeyén-tins. I sont tot disploumés di l' ivier, et **rfouyî** e bontins. Divant d' toumer, ele candjnut d' coleur.

Mins gn a sacwantès plantes sins foyes.

## Sôres di foyes

Bråmint des foyes sont raloyeyes al plante pa ene **cawe**. Mins gn a eto des foyes sins cawe, ki s' ewinnèt après l' bodje.

N a des foyes avou on boird continou, et des a discôpé boird. Metans dintêyes (tchårnale) ou

Gn a des lådjes, et des stroetes.

N a des poyowès foyes.

Gn a des foyes d' ene seule pîce et des foyes ås foyetes (foyes compôzêyes).

Sol coxhe ou l' montant, les foyes si metnut vizon vizu (frinne) ou ene après l' ôte, di tchaeke costé (ôternêyes).