Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 1873

Cisse pådje cial, c' est po çou k' s' a passé e l' anêye 1873 do calindrî grigoryin.
18inme sieke | **19inme sieke** | 20inme siekeanêyes 1850 | anêyes 1860 | **anêyes 1870** | anêyes 1880 | anêyes 1890
1868 | 1869 | 1870 | 1871 | 1872 | **1873** | 1874 | 1875 | 1876 | 1877 | 1878
## Ça s' a passé ciste anêye la

### Etrevéns a vey avou l' walon eyet l' Walonreye

#### Walon

#### Walonreye

### Ôtès sacwès

## Ont vnou å monde ciste anêye la

### Rilomés walons et waloneus

* 12 d' avri: Jules Vandereuse
* 4 di may: Léon Pirsoul
* 20 di djulete: Arthur Xhignesse

### Ôtès djins

## Ont morou ciste anêye la

### Rilomés walons et waloneus

### Ôtès djins
# Philippe Pétain

Cisse pådje ci n' est co k' on djermon, dj' ô bén k' el pådje est djusse sibåtcheye, eyet co trop tene ; et s' divreut ele ecråxhî ene miete. Si vos avoz des cnoxhances so ç' sudjet ci, vos nos ploz aidî, clitchîz sol loyén **« candjî l' pådje »** po radjouter des informåcions.

Li **Marixhå Pétain**, c' esteut on djenerå francès foirt rilomé dismetant li Prumire guere daegnrece ki divna èn ero nacionå parès li batreye di Verdun e 1916.

Après l' abrocaedje des Almands e 1940, i fijha avou zels tot divnant l' prezidint del France dizo l' Redjime di Vichy.

Les cis k' estént por lu si lomént les "**Petinisses**".

Après l' sipoûlaedje Troejhinme Reich, i fourit-st egayolé et djudjî po hôte traitrijhe. Codåné al prijhon al veye, i mora li 23 djulete di 1951 so l' iye d' Yeu.

Sacwantès annêyes pus tård, si waxhea so l' Iye d' Yeu fourit branscatêye pa ene troke di ses apartinants divant ki ses resses ni rifouxhént eterés e s' tombe.

## Dins li tuzance

Dins li fime *Les Choristes* da Christophe Barratier, li ptit Pepino atake li tchanson d' propagande *Marixhå, vo nos la*.
# Flande

Li **Flande**, c' est ene des troes redjons economikes del Beldjike, avou li Walonreye eyet Brussele. C' est l' cene metowe al Bijhe do payis.

Årvierdimint del Walonreye, li Flande a tote les competinces, eto di l' acsegnmint eyet del culteure, ca l' **Kiminålté flaminde** s' a rmetou avou l' **redjon flaminde** docô après li lwè sol redjonalijhaedje.

El Flande, on djåze oficirmint li neyerlandès, on lingaedje ehåyî dispu li fén do 19inme sieke, foirt dilé les pårlers flaminds. Nerén, el province do Limbork, on djåze co on lingaedje dilérin, li limbordjwès.

L' essegne del Flande, c' est l' liyon flamind.

## Economeye

Avançmint do porcintaedje di foû-posse el Beldjike, et dispårdaedje inte les troes redjons do payis, di 1989 a 2004
### Tchômaedje

Li Flande, c' est l' redjon del Beldjike k' a l' moens di foû-posse.

### Rivnou par djin

Li rivnou par djin e 2004 esteut di 14.026 uros (disconte di 12.357 € pol Walonreye et 11.309 € po Brussele.

## Hårdêyes divintrinnes

* Rilomés Flaminds.
# Bryan Cranston

Cisse pådje ci n' est co k' on djermon, dj' ô bén k' el pådje est djusse sibåtcheye, eyet co trop tene ; et s' divreut ele ecråxhî ene miete. Si vos avoz des cnoxhances so ç' sudjet ci, vos nos ploz aidî, clitchîz sol loyén **« candjî l' pådje »** po radjouter des informåcions.
Bryan Cranston (2013)
**Bryan Lee Cranston** a skepyî li 7 di måss 1956 e l' Californeye.

C' est èn acteur amerikin.
# 6 di djun

Li 6 di djun, c' est li 157inme djoû d' l' anêye do calindrî grigoryin (li 158inme po ls anêyes bizetes), et s' n a-t i co 208 djoûs po vni foû d' l' anêye.

## Ça s' a passé ç' djoû la

### Etrevéns a vey avou l' walon et l' Walonreye

* 1980 : Prezintaedje del prumire edicion e walon do Vî Bleu.

### Ôtès sacwès

1944 : Disbarcumint des Inglès et Amerikins el Normandeye.

## Ont vnou å monde ci djoû la

### Rilomés Walons et waloneus

* 1853 : L.J.L. Lambillion
* 1956 : Guy Mars

### Ôtès djins

## Ont morou ç' djoû la

### Rilomés Walons et waloneus

* 1937: Théophile Bovy

### Ôtès djins

## Fiesses nåcionåles ey eternåcionåles

---

**Vey eto:**

4 di djun - 5 di djun - 7 di djun - 8 di djun - les 366 djoûs d' l' anêye

djanvî, fevrî, måss, avri, may, djun, djulete,
awousse, setimbe, octôbe, nôvimbe, decimbe
# Croejhåde (guere)

Pol discramiaedje des årtikes avou l' mot « croejhåde », loukîz cial.
les croejhîs
Ene **croejhåde**, c' esteut ene guere inte les crustins catolikes et les muzulmans ezès 11inme, 12inme & 13inme siekes.

## Motlî

Les crustins k' «alént al croejhåde» si lomént les **Croejhîs**. Les cronikeus arabes les lomént les «**Francs**».

## Limerotaedje des croejhådes

plake d' èn otel ås Moitès Aiwes (France) rimimbrant l' endalaedje des dierinnès croejhådes did la
Li limerotaedje des croejhådes n' egzistêye ki dins l' tuzance uropeyinne. Les Arabes ni cåzèt ki des waches d' abrocance des "Francs".

Li prumire croejhåde esta enondêye på påpe Orban II.

Li prumî såme, c' esteut di ctchessî les muzulmans foû d' Djeruzalem. Çou ki l' prumire croejhåde, minêye al fén pa Godfrwè d' Bouyon, adierça. Ele fourit shuvowe di l' askepiaedje do Rweyåme crustin di Djeruzalem.

Les croejhådes d' après estént purade des gueres inte les rweyåmes catolikes di Palestene, aidîs pa des årmêyes vinowes d' Urope coûtchantrece et les Muzulmans e Moyén Levant. Mins pacô, gn aveut des aloyances inte sacwants payis crustins et sacwants payis muzulmans, conte des ôtes di minme rilidjon.

Li deujhinme croejhåde endala di tos les costés: Moyén Levant, Espagne et Portugal muzulmans, et minme do costé des Slåves payins.

Li troejhinme croejhåde…

Li cwatrinme croejhåde…

Li cénkinme croejhåde…

Li shijhinme croejhåde…

Li setinme croejhåde…

A l' ûtinme croejhåde (li dierinne), l' innmi n' esteut ddja pus les muzulmans, mins des crustins del Nonne del France, riwaitîs come eretikes.

Come dins totes les gueres, gn a yeu des margougnaedjes di "civils". Ene seule croejhåde si fjha sins moirt : li shijhinme croejhåde, minêye pa Fredrik II do Sint Impire.

Les croejhådes ont texhî bråmint des loyéns economikes inte les deus mondes. C' est les croejhîs ki ramoenît li souke e l' Urope.

Mins eto ene haeyime k' egzistêye co å djoû d' ouy. Et k' a bén rispité dispu les atacaedjes do 11 setimbe.

## Alére

Po-z aveur ene idêye pus copezêye so les croejhådes: Amin Maalouf, “Les croejhådes ås ouys des Arabes”, (*Les croisades vues par les Arabes*), eplaidreyes Jean-Claude Lattès, 1983.
# Marka

Cisse pådje ci n' est co k' on djermon, dj' ô bén k' el pådje est djusse sibåtcheye, eyet co trop tene ; et s' divreut ele ecråxhî ene miete. Si vos avoz des cnoxhances so ç' sudjet ci, vos nos ploz aidî, clitchîz sol loyén **« candjî l' pådje »** po radjouter des informåcions.
**Marka**, c' est on tchanteu bedje del redjon d' Brussele. C' est l' popa d' Angèle eyet d' Roméo Elvis.

## Albom

* 1992 : Je vous dis tout ([WA] Dji vos di tot)
* 1996 : Merci d'avance ([WA] Dank davance)
* 1998 : L'Idiomatic
* 1999 : L'Homme qui aimait la scène ([WA] L' ome ki veyeut l' sinne voltî)
* 2000 : À nous deux ([WA] A nozôtes deus) — avou Laurence Bibot
* 2001 : Avant après ([WA] Padvant padri)
* 2003 : L'État c'est moi ([WA] Dji so l' Estat)
* 2004 : C'est tout moi ([WA] C' est tot mi)
* 2006 : Aktion Man
* 2008 : Monsieur Madame ([WA] Monsieu Madame) — avou Laurence Bibot
* 2010 : Made in Liège
* 2015 : Days of wine and roses ([WA] Djoûs d' vén eyet d' rôze

## Referinces eyet sourdants