# Belgän

|  |
| --- |
|  Koninkrijk België Royaume de Belgique Königreich Belgien  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  Stän Belgäna |  Sköt Belgäna |

 |
| **Netahüm**: *La Brabançonne, De Brabançonne* |
|  |
| Pük calöfik | Nedänapük, Fransänapük, Deutänapük |
| Cifazif | Np. Brussel, Fp. Bruxelles |
| Reigasit | regän dailik |
| Rel | romakatulans 52,9%, protästans 2,1% |
| Sürfat – % vat | 30 528 km² 6,2% |
| Lödanef (täxet 2022) Lödanef (census 2011) – Densit: | 11 584 008 11 000 638 379,6/km² |
| Völäd | (EUR) Euro (bü 2002: fran Belgänik) |
| Timatopäd | UTC+01:00[\*], UTC+02:00[\*], Central European Time[\*], Central European Summer Time[\*], Europe/Brussels[\*] |
| Zäladel netik | tobul 4id |
| Vüresod | Kot ISO | Tel. | .be[\*], .eu[\*] | BEL | +32 |

**Belgän** ü calöfiko: **Regän Belgäna** (*Nedänapüko:* **Koninkrijk België**, *Fransänapüko:* **Royaume de Belgique**) binon län in Vesüda⸗Yurop, kel topon len Nolüdamel ä miedon Nedäni, Deutäni, Luxämburgäni e Fransäni. Sürfat Belgäna mö kvadamilmets 30 528, läni belödons mens plu 11,5-balion ün yel: 2022. Lödanef binädon bevü votikans me Flanänans (55,09 %), Valonänans (31,50 %), Litaliyänans (1,95 %), Larabänans (1,85 %), Fransänans (1,10 %), Nedänans (0,97%), Deutänans (0,92 %) e Portugalänans (0,60 %). Lödanadensit binon mö mens 379,6 a kvadamilmet. Belgän labon pükis calöfik kil: Nedänapüki (za 60 % lödanefa), Fransänapüki (za 40 %) e Deutänapüki (za 0,7 %, in dil lofüdik läna).

Belgän binon tat fedik labü sit ze komplitik. Reigasit pestabon su „fedim telpovöf” sonemik. Balflano dabinon tat balatik, de kel jüds donikum semo sekidöns in portät tripas, pänsionas, malädisuras, gitäda, dinas foginik e r., votaflano Belgän binädon fagotaleikiko me fedaläns („ziläks”) kil: Ziläk Flanänik, Ziläk Valonänik e ziläk Cifazifa: ,Brussel’, e me komotanefs kil: komotanef Nedänapükik, komotanef Fransänapükik e komotanef Deutänapükik. Fedaläns bejäfons me dins stüki lönik teföls, a.s. komots, topädiguver, fotiguver, züamöp, feil, veig, nämet, lödam, vob e büsid. Komotanefs bejäfons me dins kulivik e pösodik, spot, dugäl, nolav, sanakäl e pük. Fedaläns e komotanefs alik labons daili lönik e reiganefi lönik. Ziläk e komotanef Flanänik labons daili kobädik, ab pöpadepütabs se ,Brussel’ no gitätons ad vögodön dö dins ziläki teföls. Dubo, Belgän labon dailis mäl (jenüfo: vel) e reiganefis mäl.

## Diläds guverik Belgäna

Reigasit pestabon su „fedim telpovöf” sonemik. Balflano dabinon tat balatik, de kel jüds donikum semo sekidöns in portät tripas, pänsionas, malädisuras, gitäda, dinas foginik e r., votaflano Belgän binädon fagotaleikiko me fedaläns („ziläks”) kil: Ziläk Flanänik, Ziläk Valonänik e ziläk Cifazifa: ,Brussel’, e me komotanefs kil: komotanef Nedänapükik, komotanef Fransänapükik e komotanef Deutänapükik. Cifazif fedik Belgäna ä cifazif Flanäna e komotanefa Fransänapükik binon ,Brussel’, cifazif Valonäna binon ,Namur’, cifazif komotanefa Deutänapükik binon ,Eupen’

* *Ziläks kil Belgäna: Ziläk Flanänik (yeloviko), Ziläk Valonänik (rediko), Ziläk Cifazifa: ,Brussel’ (blöviko).*
* *Komotanefs kil Belgäna: Nedänapükik (yeloviko), Fransänapükik (rediko), Deutänapükik (blöviko).*

Provins Belgäna.
Provins Belgäna binons nivod guverik vü komots e fedaläns. Belgän binädon me provins deg e provin alik labon guveranefi e kobükami provinadepütabas oka. Ziläks Flanänik e Valonänik labons provinis a lul. Fedalän kilik, sevabo Ziläk Cifazifa: ,Brussel’, ni duton lü provin, ni binälon in provins.

Ziläks e provins Belgäna (nunäds dätü 2022 yanul 1id)| Ziläk | Provin | Lödanef | Surfät (km²) | Densit (mens a km²) |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Sköt | Nem | Cifazif | Sköt | Nem | Cifazif |
|  | **FlanänVlaanderen* | Brussel |  | **AntwerpenAntwerpen* | Antwerpen | 1.886.609 | 2.867 | 658,04 |
|  | **Brabän FlanänikVlaams-Brabant* | Leuven | 1.173.440 | 2.106 | 557,19 |
|  | **LimburgänLimburg* | Hasselt | 885.951 | 2.422 | 365,79 |
|  | **Lofüda⸗FlanänOost-Vlaanderen* | Gent | 1.543.865 | 2.982 | 517,72 |
|  | **Vesüda⸗FlanänWest-Vlaanderen* | Brugge | 1.209.011 | 3.144 | 384,54 |
|  | **ValonänWallonie* | Namur |  | **Brabän ValonänikBrabant Wallon* | Wavre | 409.782 | 1.091 | 375,60 |
|  | **HainautHainaut* | Mons | 1.351.127 | 3.786 | 356,87 |
|  | **LiègeLiège, Lüttich* | Liège | 1.110.989 | 3.862 | 287,67 |
|  | **LuxämburgänLuxembourg* | Arlon | 291.143 | 4.505 | 64,63 |
|  | **NamurNamur* | Namur | 499.454 | 3.600 | 138,74 |
|  | **Ziläk Cifazifa: ,Brussel’Brussels Hoofdstedelijk Gewest Région de Bruxelles-Capitale* | Brussel |   | 1.222.637 | 161 | 7527,63 |

## Reig e bolit

Reg: ,Filip’.
Belgän binon pöpamonäk sonemik. At sinifon, das reg pla län reigön pöpi, klu titul oma no binon „reg Belgäna”, ab „reg Belgänanas”. Reto, reg Belgäna pledom rouli bis fomedik e no nämädom. Sis yel: 2013 Belgän pareigon fa reg: ,Filip’.

Bumot daila Belgänik.
Belgän labon dailis mäl, valodo labü limans 537:

* Dail fedik Belgäna (cäms tel: donadail labü depütabs 150 e senät labü depütabs 60)
* Dail Flanänik (depütabs 124, pro Ziläk Flanänik e komotanef Flanänik)
* Dail Valonänik (depütabs 75)
* Dail cifazifa: ,Brussel’ (depütabs 89: Fransänapükans 72 e Nedänapükans 17)
* Dail komotanefa Fransänapükik (depütabs 94: limans 75 daila Valonänik e 19 se limans Fransänapükik 72 Daila Ziläka Cifazifa: ,Brussel’)
* Dail komotanefa Deutänapükik (depütabs 25)

Fovo, Belgän labon reiganefis mäl:

* Reiganef fedik (ministerans 15 e tatasekretans 5)
* Reiganef Flanänik (ministerans 9)
* Reiganef Valonänik (ministerans 8)
* Reiganef cifazifa: ,Brussel’ (ministerans 5 e tatasekretans 3)
* Reiganef komotanefa Fransänapükik (ministerans 7)
* Reiganef komotanefa Deutänapükik (ministerans 4)

Belgän binin davälareigän dailik. Dabinon möd paletas, dadilöl bai pük: dabinons palets pro Nedänapükans, Fransänapükans e Deutänapükans. Palets veütikün pepladulöls in dails fedik binons sököls:

Palets bolitik veütikün in Belgän| Brefod | Nem lölik | Depütabs in |
| --- | --- | --- |
| donacän | senät |
|  | **N-VA** | **Fed Nula⸗FlanänikNieuw-Vlaamse Alliantie* | 24 | 9 |
|  | **Ecolo-Groen** | **Köologimans pefediköl pro noganükam dunotas rigädik – GrünikÉcologistes Confédérés pour l'Organisation de Luttes Originales – Groen* | 21 | 9 |
|  | **PS** | **Palet SogädimikParti Socialiste* | 19 | 7 |
|  | **Vlaams Belang** | **Demäd FlanänikVlaams Belang* | 18 | 7 |
|  | **MR** | **Muf VotastidimikMouvement Réformateur* | 14 | 7 |
|  | **CD&V** | **Kritademokratimik e FlanänikChristen-Democratisch en Vlaams* | 12 | 5 |
|  | **Open Vld** | **Liberimans e demokratans Flanänik nüniäliksOpen Vlaamse Liberalen en Democraten* | 12 | 5 |
|  | **PVDA/PTB** | **Vobapalet BelgänaPartij van de Arbeid / Parti du Travail de Belgique* | 12 | 5 |
|  | **Vooruit** | **FöfioVooruit* | 9 | 4 |
|  | **Les Engagés** | **JäfikölansLes Engagés* | 5 | 2 |
|  | **DéFI** | **Demokratan fedimik nesekidikDémocrate Fédéraliste Indépendant* | 2 | — |

## Noets