Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Oeigoern

En Oeigoersche vrouwe
Oeigoersche vrouwe mè kiend
D' **Oeigoern** zyn e Turks vook die grôotndêels in de Chineesche regio Xinjiang weunn. 't Zyn in hêel de weireld e goeie 9,2 meljoen Oeigoern, woavan dan der 8,8 uut Xinjiang kommn. Ze koutn e Turksche toale, 't Oeigoers.

## Geschiedenisse

Tusschn 700 en 840 achter Christus bouwdn d'Oeigoern en grôot ryk uut in Centroal-Azië, van 't Aralmeer toet in wuk da nu Mongolië is. Da ryk viel doarachter uut makoar en in Mongolië woarn ze buutn ebusteld deur de Kirgiezn, woarachter dan ze ollêne nog in 't westn van wuk da nu China is (Ôost-Turkestan, deur China Xinjiang enoemd), overblêevn. In 1209 gaavn ze nunder over an de Mongooln (Djenghis Khan), mo ze blêevn grôotndêels ounofhankelik.

Mahmud al-Kashgari was een Oeigoersche weetnschapper en toalkundign uut d'elfste êeuwe en zoudt den oudst bekendn *turkoloog* zyn.

'n Invloed van de Chineezn is mor in d'achttienste êeuwe begunn, toune an de Mantsjoes nunder ounderwierpn. Ze zyn wel nog twi kirs en endetje ounofhankelik ewist (met steun van de Sovjet-Unie), in 1933 en tusschn 1944 en 1949, toet an de communistn (Mao en zyn *Volksbevrijdingsleger*) an de macht kwaamn en 't gebied overnoamn (en e joar doarachter 't zeste dein in Tibet).

## Geloof

D'Oeigoern zyn sedert de vichtienste êeuwe Moslims.

## Recente ounderdrukkieng

D'Oeigoern zyn êen van de minderheidsvokern die deur de Chineeschn overheid erkend zyn, mo dadde is nie an vele te zien. 'n Overheid tracht voun de *Xinjiang Oeigoersche autonome provinsje* te sinificeern (*verchineezn*), deur Han-Chineezn (*echte* Chineezn) no doa te loatn verhuuzn (deur ze tien joar gin belastiengn te loatn betoaln en ze werk te geevn), lesse in 't Oeigoers te verbiedn. Oek de economische en industriële groei van de provinsje (oek deur investeriengn van China, die doa olie en goaze wulln bôorn) zorgn dervôorn da de posiesje van nunder toale en cultuur verslichtert. In de grôte steejn (lik 'n oofdstee Ürümqi), zyn de Han-Chineezn in 'n mêerderheid, in 't totoal is 't percentage Oeigoern 45%, Han 41% en aar vokern 14% (bevôorbeeld Kazakkn). D'ounderdrukkienge is voogns *Human Rights Watch* nog verslichterd achter d'ansloagn up 11 september 2001 in de Verênigde Stoatn. Olles die teegn d'Oeigoern gebeurt, is voogns de Chineezn ouderdrukkienge van Islamitische terroristn. Toune a 't de Olympische vlagge in Xinjiang passirde, krêegn d'Oeigoern huusarrest omdan der ollêne mo *echte* Chineezn in beeld zoudn kommn.

D'organizoasjes die en ounofhankelikkn stoat wulln moakn van Xinjiang (Ôost-Turkestan of Oeigoerstan), stoan up de lyste van terreurgroeperiengn. In 2008 en 2009 zyn der, oundermêer up 'n êestn dag van d'Olympische Speeln van Peking, êentige ansloagn ewist.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ofbeeldiengn die ier by passn ku je vien in de categorie **Uyghur people** van Wikimedia Commons. |
# Oktober

|  |
| --- |
| sep - **oktober** - nov |
| << | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
| 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 |
| 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 |
| 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 |
| 28 | 29 | 30 | 31 |   |   | >> |

**Oktober** es de tiende moand van het joar (in de Gregorioanse kalender) en telt 31 doagn. De noame komt van 't Latynse *octo*, wa da achte betêkent. Da komt omdat in de Rominsn tyd 't joar begoste in moarte.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ofbeeldiengn die ier by passn ku je vien in de categorie **October** van Wikimedia Commons. |

|  |
| --- |
|     De moandn van het joar: |
|
januoari -
februoari -
moarte -
april -
meie -
juni -
juli -
ogustus -
september -
oktober -
november -
december
 |
# 1950

1947 - 1948 - 1949 - **1950** - 1951 - 1952 - 1953
't Joar **1950** is 't 50e joar in de 20e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.

## Gebeurtenissn

moarte
* 12 - De Belgn spreekn hunder by referendum uut ip de vroage of da keunienk Leopold III meugt werekêern. 57,7% stemt vôorn (72% in Vloandern, 48% in Brussel, 42% in de Woaln).
* 30 - 't Weekblad *Kuifje* publiceert e nieuw verhoal van Hergé: *Raket naar de maan*.

meie
* 11 - In de Borinage kommn 130 mynwerkers an hunder ende deur grauwvier.

juni
* 4 - By de verkieziengn die in 't têekn stoundn van de keuniengskwestie krygt de CVP en absolute mêerderheid.

juli
* 22 - Keunienk Leopold III kêert achter 6 joar were noa België. In hêel 't land volgn der betogiengn en stoakiengn surtout in de Woaln.
* 30 - In Grâce-Berleur in de provinsje Luuk wordn 3 demonstrantn dôodgeschootn deur de rykswacht.

ogustus
* 2 - Leopold III leest e tekst vôorn ip de radio woarin dat ie verkloart dat 'n goat oftreedn.
* 10 - Keunienk Leopold benoemt zyn zeune Boudewyn toet lutenant-generoal.
* 11 - Krôonprins Boudewyn legt den eed of vo de koamers. Julien Lahaut, vôorzitter van de Belgische Communistische Partie, roept: *Vive la république*.
* 18 - Julien Lahaut wordt in Seraing dôodgeschootn.

oktober
* 30 - Den bokseur Jean Sneyers, den *iengel van de rienk* genoemd, versloat in Nottingham den Iengelsman Terry Allen en wordt Europees kampioen lichtgewichtn.

december
* 18 - De Kamina vertrekt met 800 Belgische vrywilligers noa Korea.

## Muziek

Populaire liedjes:

* Ames Brothers: *Sentimental Me* - *Rag Mop*
* Andrews Sisters: *I Can Dream, Can't I?* - *I Wanna Be Loved*
* Gene Autry: *Rudolph the Red-Nosed Reindeer* - *Peter Cottontail*
* Eileen Barton: *If I Knew You Were Comin' I'd Have Baked A Cake*
* Teresa Brewer: *Music! Music! Music!*
* Nat King Cole: *Mona Lisa*
* Perry Como and Betty Hutton: *A Bushel and a Peck*
* Bing and Gary Crosby: *Play A Simple Melody*
* Red Foley: *Chattanoogie Shoe Shine Boy*
* Phil Harris: *The Thing*
* Gordon Jenkins and the Weavers: *Goodnight, Irene*
* Anton Karas: *Third Man Theme*
* Sammy Kaye: *Harbor Lights*
* Frankie Laine: *Cry of the Wild Goose*
* Mills Brothers: *Daddy's Little Girl* - *Nevertheless*
* Patti Page: *All My Love (Bolero)*
* Hank Snow: *I'm Moving On*

## Geboorn

moarte
* 17 - Lia Linda, West-Vlamsche zangeresse

meie
* 14 - Irénée Duriez, West-Vlamschn beeldhouwer

november
* 16 - Jan Bucquoy, West-Vlamsche regisseur

## Gestorvn

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ofbeeldiengn die ier by passn ku je vien in de categorie **1950** van Wikimedia Commons. |
# 1312

1309 - 1310 - 1311 - **1312** - 1313 - 1314 - 1315
't Joar **1312** was e schrikkeljoar die begost ip e zoaterdag in de Julioansche kalender.

## Gebeurtenissen

Hendrik VII wordt tout keizer gekroond
* 22 moarte - Ounder druk van keunink Filips IV van Vrankryk ountbindt Paus Clemens V officieel d' Orde van de Tempeliers binst 't Concilie van Vienne, woarby dat ie de bul *Vox in excelso* uytvoardigt. D' eigendommen van d' Orde worden overgedregen an e rivaliserende orde, d' Hospitoalridders. Oundertusschen wordt Jacques de Molay, de latste Grootmeester van de Tempeliers, vasteghouden in 't gevang in Parys, woar dat ie gedwoungen wordt van valsche bekentenissen of te leggen.
* 6 meie - 't Concilie van Vienne (deuregegoan in de zuydoostelike Fransche stad Vienne, in 't departement Isère van nu) wordt deur paus Clemens V gesloten. Binst de zittinge wierd de Tempeliersorganisoasje verboden, wierd e postuum proces tegen de vroegere paus Bonifatius VIII ip de lange boane geschoven en vergeten, en wierd er e belofte gedoan vor e nieuwe kruystocht die oois tegen de moslims zou worden ghouden.
* 29 juni - Hendrik VII wordt tout keizer gekroond.
* 3 ogustus - Sint-Moartensrampe in Luyk. Ipstandige ambachtsmenschen steken de Sint-Moartenskerke in brande woar da 200 edelen noartoe gevlucht zyn.
* De Sint-Romboutskathedroale in Mechelen wordt ingewyd.

## Geboorn

januoari
* 28 - Joanna II, keuniginne van Navarra

november
* 13 - Edward III van Iengeland

## Gestorvn

ogustus
* 27 - Arthur II van Bretagne

oktober
* 27 - Jan II van Brabant

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ofbeeldiengn die ier by passn ku je vien in de categorie **1312** van Wikimedia Commons. |
# Piano

|  |  |
| --- | --- |
| Dat artikel ier is nog moa e klêen begun. Ge zyt g'inviteerd vôor ip **bewerkn** te klikkn vo mêer encyclopedische kennisse toe te voegn. |  |

E **piano** es e grôot spellement woarip daj muzyk kut speeln. Normoal èt dadde witte en zworte dingn voe ip te duwn, woadeure daj muzyk makt.
# Zuudelykn Oceoan

*Dat artikel es geschreevn in 't Kustwestvlams.*

---

De Zuydelyk'n Oceoan
De **Zuydelyk'n Oceoan**, ook wel **Antarctischn Oceoan**, **Zuydpoolzeie** of **Zuydelyke Yszeie** genoemd, is e toamelyk recente definiesje van de zuydelyke gedeiltes (vanof 60 groad'n zuyderbrèedte) van d'n Indischn Oceoan, d'n Atlantischn Oceoan en de Stiln Oceoan. De Zuydelyk'n Oceoan omryngt Antarctica.

D'n oceoan is klèinder of de Stiln, Atlantischn en Indischn Oceoan, moa grotter of d'n Arctischn Oceoan (Noordelyke Yszeie).
# 1677

1674 - 1675 - 1676 - **1677** - 1678 - 1679 - 1680
't Joar **1677** is 't 77e joar in de 17e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.

## Gebeurtenissn

april
10 - Slag by Kassel

## Geboorn

juni
16 - François-Cornil Bart

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ofbeeldiengn die ier by passn ku je vien in de categorie **1677** van Wikimedia Commons. |
# 1778

1775 - 1776 - 1777 - **1778** - 1779 - 1800 - 1801
't Joar **1778** is 't 78e joar in de 18e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.

## Gestorvn

januoari
* 10 - Carolus Linnaeus

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ofbeeldiengn die ier by passn ku je vien in de categorie **1778** van Wikimedia Commons. |
# Ippervlak

Een **ippervlakte** of **ippervlak** is e grôoteid die were gift oe groat dat e twi-dimensionoal gebied is. Da kan d'ippervlakte zyn van e twi-dimensionoal gebied, mo wok van e drie-dimensionoale vorm. 't Ippervlak wordt ook wel *grotte* genoemd, surtoet a't goat over percelen.

Den SI-eenied van ippervlak is den vierkante meter, afgekort m². Dien is ofgeleid van de SI-eenied voe lengte, de meter. Moar ot over d'ippervlakte goat van ground (bouwground, boereland,...) gebruukt men dikwils centiare (1 x 1 = 1 vierkante meter), are (10 x 10 = 100 vierkante meter) en ectoare (100 x 100 = 10000 vierkante meter).

## Formules

D'ippervlakte kan azo wordn bereeknd:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 (2D-ippervlak)
 WIKINIUM\_MATH\_PH\_2 (3D-ippervlak),
woabie da'j over 't ippervlak moe integreern.

Verschillnde meetkundihe figuren die vele vôornkommn èn simpele formules voe d'ippervlakte te berekenn.

### 2D

D'ippervlakte van e poar twi-dimensionoale vôorwerp'n:

* 't Ippervlak van e vierkant: lengte × lengte
* 't Ippervlak van e rechtoek: lengte × bridte
* 't Ippervlak van e rute: ogte × bridte
* 't Ippervlak van e drieoek: ½ × boasis × ogte
	+ d'ippervlakte ku'j ook met de formule va Heron berekenn.
* 't Ippervlak van e cirkel: π r2 (woabie da r de stroale van diene cirkel is) of ( π × D² ) / 4 woa bie dat D den diameter is (den diameter is twêe kêers de stroale).

### 3D

D'ippervlakte van e poar drie-dimensionoale vôorwerp'n:

* 't Ippervlak van e kubus: 6 s², met s de lengte van e zyde van den kubus
* 't Ippervlak van e bolke: 2 ((l × w) + (l × h) + (w × h)), met l, w en h de lengte, bridte en ogte van de bolke.
* 't Ippervlak van e bol: 4 π r² met r de stroale van den bol.
* 't Ippervlak van e cilinder: 2 π r (h + r), met r de stroale van de cirkelvormige boasis, en h d'ogte van de cilinder.
* 't Ippervlak van e kegel: π r (r + √(r² + h²)), met r de stroale van de cirkelvormige boasis, en h d'ogte van de kegel.
# Napoleong

|  |  |
| --- | --- |
| Dat artikel ier is nog moa e klêen begun. Ge zyt g'inviteerd vôor ip **bewerkn** te klikkn vo mêer encyclopedische kennisse toe te voegn. |  |

Napoleong ip zyn trôon (1806)
**Napoleong Bonaparte**, geboorn **Napoleone Buonaparte**, verfranst noa **Napoléon Bonaparte** (Ajaccio (Corsica), 15 ogustus 1769 - Longwood House (Sint-Helena), 5 mei 1821) was den Êeste Consul van Vrankryk (1799-1804) en derachter keizer van de Fransche (1804 - 1815) as **Napoleong I van Vrankryk**. In dien hoedoanigheid werd ie hem de machtigstn van Europa en êen van de bekendste en invloedrykste figeurn in de weireldgeschiedenisse.

Van mei 1779 tot oktobre 1784 volgde hij de militaire skole in Brienne.

Hem was:

* Êeste Consul van Vrankryk van 11 november 1799 toet 18 mei 1804
* Keizer van Vrankryk van 1804 toet 6 april 1814 en van 20 moarte toet 22 juni 1815
* Keunienk van Itoalië van 31 moarte 1805 toet 1814
* Beschermhere van de Reynbond van 12 juni 1806 toet 1813

E krôont ze zelven tot keizer. Ounder Napoleon begunt Vrankryk Europa te verovern. Ouk Vloandern komt ounder Frans gezag. Napoleon komt te gulzig en ie attakeert Rusland. Dat is 't begun van 't ende. Op 1815 wordt ie in Waterloo definitief versloagn deur e coaliesje van Europeesche landn.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ofbeeldiengn die ier by passn ku je vien in de categorie **Napoleon I van Vrankryk** van Wikimedia Commons. |
# 20 ogustus

|  |
| --- |
| jul - **ogustus** - sep |
| << | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
| 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 |
| 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 |
| 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 |
| 28 | 29 | 30 | 31 |   |   | >> |

**20 ogustus** is den 232stn dag van 't joar (233stn dag in e schrikkeljoar) in de gregorioansche kalender. 't Volgn nog 133 doagn toet 't ende van 't joar

## Geboorn

* 1808 - Ferdinand Marinus, Vlamsche kunstschilder
* 1979 - Jamie Cullum, Iengelse jazzpianist
* 1983 - Andrew Garfield, Amerikoanschn acteur

## Gestorvn

* 1965 - Odiel Defraeye, West-Vlamsche coureur
# Kriftachtign

*Dat artikel es geschreevn in 't Kustwestvlams.*

---

| Kriftachtign |
| --- |
|  Geweune eremietkrifte (*Pagurus bernhardus*) |
| Taxonomische indêlienge |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Ryk: | Animalia (Bêestn) |
| Ounderryk: | Eumatozoa (Orgoanbêestn) |
| Stamme: | Arthropoda (Geleedpôotign) |

 |
| Substamme |
| **Crustacea** Brünnich, 1772 |

De **kriftachtign** (Crustacea) vormn e substamme van geleedpôotign mè bekende bêestn lik krabbn, kriftn, geirnoars, pissebeddn en zêepokkn.

De 67.000 beschreevn sôortn varieern styf in grotte van *Stygotantulus stocki* 0,1 mm toet de Japaneesche kobbekrabbe met e pôotspanwydte toet 3,8 m. Juste lik andere gelêedpôotign èn kriftachtign een exoskelet die ofgesmeetn wordt by ’t groein (vervelln).

De mêeste kriftachtign leevn vry in ’t woater, moar ook sommigte ip 't land (pissebeddn), sommigte zyn parasitair (visluuzn, toengeworms) en andere zyn sessiel (zêepokkn).

't Lyf van e kriftachtige bestoat uut segmentn, gegroepeerd in drie dêeln: kop, borststik en achterlyf. By vele sôortn zyn de kop- en borstsegmentn vergroeid toet e kopborststik. 't Lyf wordt beschermd deur e stevig pantser.

## Classificoasje

* Klasse Branchiopoda (Kieuwpôotkriftjes)
	+ Subklasse Phyllopoda (Triops, woatervlôoin)
	+ Subklasse Sarsostraca (Pekelkriftjes)
* Klasse Remipedia (Lêerekriftn)
* Klasse Cephalocarida
* Klasse Maxillopoda
	+ Subklasse Mystacocarida (styf klêene wormachtige, kriftachtige bêestjes, 1 mm)
	+ Subklasse Copepoda (Roeipôotkriftjes)
	+ Subklasse Branchiura (Visluuzn)
	+ Subklasse Pentastomida (Toengeworms, parasitaire kriftachtign)
	+ Subklasse Tantulocarida (parasitaire kriftachtign)
	+ Subklasse Thecostraca (woaroender de zêepokkn)
* Klasse Ostracoda (Musselkriftjes)
	+ Subklasse Myodocopa
	+ Subklasse Podocopa
* Klasse Malacostraca (Superieure kriftachtign)
	+ Subklasse Phyllocarida
	+ Subklasse Hoplocarida
	+ Subklasse Eumalacostraca (Geirnoars, krabbn, langoestn)

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ofbeeldiengn die ier by passn ku je vien in de categorie **Crustacea** van Wikimedia Commons. |
# 11 oktober

|  |
| --- |
| sep - **oktober** - nov |
| << | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
| 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 |
| 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 |
| 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 |
| 28 | 29 | 30 | 31 |   |   | >> |

## Geboorn

* 1938 - Erik Van Biervliet
* 1939 - Louis Bril
* 1957 - Francky Dury
# Kortndrank

Verschillende sôorten kortndrank
**Kortndrank** es nen drank woarin dat er mêer dan twêeëntwintig groadn alcol zit.
't Es 't resultoat van de distilloatie of '*t stoken* van wyn of en ander gegiste of gefermenteerde vloeistoffe in nen alambic of distilleerketel. De mêest bekende kortndrankn zyn geniver, gin, whisky, cognac, vodka en rum.

Den ôorsproung van 't word is vôorolsnog ounbekend. Meugliks zou 't kunn zyn dat 't te moaken ei me veel alcol in e klêne flaske, en da je in korten tyd straf drounke kunt groaken.

Historisch kenn we surtout de geniver (geniverbeze), verwant an den Iengelsche gin, de noord-Franske genivre (lik de machtigen Wambrechies), In Vloandern es 't er veel concurrentie voor de genivervarianten; in Hasselt peizen ze zelfst da ze 't uutgevounden ein. Ôok in Luuk (de "Péquet de Liège") en vôder over Luxemburg noar Duutsland lôopt er 'n spoor van geniver met vele noamn en varioaties. Ôok in Olland zyn z'er nie vys van: iederêen kent den Bols en de Bokma. Nog mêer noa 't Nôorden kom d'je in de Scandinavische landen woarda de taksen styf ôge zyn en de temperaturen styf lêge: 't ideoale recept vô ne bloeiende zwarte mart. Ulderen Aquavit es in feite ôok en variatie van geniver, moa de smoake van 't kruud komyn es dominant.

Te lande woaren der minsen die de wyn kooktigen in ne geweunn kookketel en den damp lieten neresloan tegen de metoalen ulle: 't gêne dat er van d'ulle ofdruppelde was kortndrank. Sommigen moaktigen wyn en kortndrank van pisseblommen.

Moar in de ground is 't simple: ze keunen by ous ollêne moa "eau de vie" moaken die omzeggens gêen smoake eit. Doarom angen ze by 't distilleren, geniverbezen drin omdat 't toch nog noa wadde zou smoaken. 't Geheim van de smoake ligt dus in de groundstoffen om de wyn te moaken, byvôorbeeld gerstewyn en de kruden die d'rin angen by 't stookn.

Tot omtrent de joaren 1985 was 't er ôok ne bloeiende circuit van illegoalen alcol in Vloandern. Y smoakte noa ne mix van ether en ofgewrochte olie; moar y was goekôpe en je kwamt er toch zat van. Iedre kêer dat er iemand styf zêre smôorryke kwam, peisdige iederêen an alcol.

Er zyn gevallen bekend van koebêesten die styf zêre stekevet kwoamen omda ze den ofvol van de stokery ip mochten eten en drinken.

Van den illegoalen alcol wirden er ôok likeuren gemakt me essences da je by den specialist in hobby brouwen kunt kôpen. By ous es den avokoat populair, gemakt van eiers, suker en alcol. Nateurlik goan ze zeggen da ze den alcol by den apoteker gekocht ein.
# 23

20 - 21 - 22 - **23** - 24 - 25 - 26
't Joar **23** was e geweun joar die begost ip e vrydag in de Julioansche kalender.

## Gebeurtenissen

Juba II, keunienk van Numidië
* Lucius Aelius Sejanus, prefect van de pretorioansche garde, wordt toet adviseur benoemd van keizer Tiberius.
* Drusus de Joengern, zeune van Tiberius, wordt vergiftigd deur zyn vrouwe Livilla, oender invloed van Sejanus.
* De Chineesche keizer Wang Mang wordt in de stad Chang'an deur ipstandige boern in zyn paleis gevangn en oenthoofd. Doarmee komt er een ende an de Xin-dynastie.

## Geboorn

* Gaius Plinius Secundus (Plinius d'n Oudern), Romeinsche schryver en nateurweetnschapper

## Gestorvn

* Drusus de Joengern, zeune van Tiberius Claudius Nero
* Germanicus Gemellus (4), zeune van Drusus de Joengern, twêelingbroere van Tiberius Gemellus
* Juba II (75), keunienk van Numidië
* Wang Mang (68), keizer van 't Chinees Keizerryk

## Kykt ôok by

* 23 (getal)

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ofbeeldiengn die ier by passn ku je vien in de categorie **23** van Wikimedia Commons. |
# September

|  |
| --- |
| ogu - **september** - okt |
| << | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
| 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 |
| 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 |
| 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 |
| 28 | 29 | 30 |   |   |   | >> |

**September** es de neegnde moand van het joar en telt 30 doagn. De noame komt van het Latynse *septembris*, wa da zeevne betêkent. Da komt omda'd in de Rominsn tyd 't joar begoste in moarte. September es de moand woarin da de schoole were begunt voo de jounge gasten tot an 18 joar. 't Es ôok de moand woarin dat de herfst begunt: 21 september es êen van de twêe doagn in 't joar woarip dat de dag eevn lange deurt lik de nacht ('n andern es 21 moarte, 't begun van de lente).

## Specioale doagn

* 1 september: begun van't schooljoar
* 21 september: begun van de herfst

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ofbeeldiengn die ier by passn ku je vien in de categorie **September** van Wikimedia Commons. |

|  |
| --- |
|     De moandn van het joar: |
|
januoari -
februoari -
moarte -
april -
meie -
juni -
juli -
ogustus -
september -
oktober -
november -
december
 |
# 1640

1637 - 1638 - 1639 - **1640** - 1641 - 1642 - 1643
't Joar **1640** is 't 40e joar in de 17e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.

## Geboorn

Zelfportret van Rubens met zyn grôoten hoed an.
juni
* 9 - Leopold I (HRR), keizer van 't Hillig Rooms Ryk

## Gestorvn

meie
* 30 - Peter Paul Rubens

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ofbeeldiengn die ier by passn ku je vien in de categorie **1640** van Wikimedia Commons. |