Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 500

497 - 498 - 499 - **500** - 501 - 502 - 503
't Joar **500** was e schrikkeljoar die begost ip e zoaterdag in de Julioansche kalender.

 Europa roend 't joar 500
## Gebeurtenissen

* Slag by Dijon tusschn de broers Gundobad en Godigisel over d' erfenisse van 't keunienkryk Bourgondië. Godigisel wordt gesteund deur e Frankisch leger van Clovis I en azo wordt Gundobad versleegn. Je vlucht noa 't gebied van d' Ostrogootn en zoekt asiel in Avignon.
* De Visigootn oender Alarik II vallen Zuud-Gallië binnen en oenderdrukken 't verzet van de Gallo-Romeinsche bevolkienge.
* De Salische Wet, êen van d' êerste wetboekn sins de Romeinen, wordt an 't begun van de zesde êeuwe deur Clovis ingevoerd. In zyn ryk leevn verschillige stammen t'hope en e wet is nôdig vo d' orde te kunnen bewoarn. De Salische wettekstn goan surtout over erfenisse, diefstal, môord en geweld. Ze regeln ook de posiesje van de vrouwe in 't huwelyk. De straffen zyn bykans allemolle geldstraffen.

## Geboorn

* Berthacharius, keunienk van de Thüriengers (woarschynlikn doatum)

## Gestorvn

* Claffo, keunienk (hertog) van de Longobardn (woarschynlikn doatum)

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ofbeeldiengn die ier by passn ku je vien in de categorie **500** van Wikimedia Commons. |
# 15 juli

|  |
| --- |
| jun - **juli** - ogu |
| << | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
| 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 |
| 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 |
| 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 |
| 28 | 29 | 30 | 31 |   |   | >> |

**15 juli** is den 196stn dag van 't joar (197stn dag in e schrikkeljoar) in de gregorioansche kalender. 't Volgen nog 169 doagn tout 't ende van 't joar.

## Gebeurtenissn

* 1099 - Êeste kruustocht: Christelikke soldoatn verovern Jerusalem.

## Geboorn

* 1902 - Jean Rey, Belgischn avokoat en polletieker
* 1921 - Roger Raveel, Vlamsche kunstnoare

## Gestorvn

* 1291 - Rudolf I, Rôoms-Duutsche keunienk

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ofbeeldiengn die ier by passn ku je vien in de categorie **15 July** van Wikimedia Commons. |
# 7 december

|  |
| --- |
| nov - **december** - jan |
| << | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
| 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 |
| 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 |
| 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 |
| 28 | 29 | 30 | 31 |   |   | >> |

**7 december** is den 341stn dag van 't joar (342stn dag in e schrikkeljoar) in de Gregorioansche kalender. Nog 24 doagn toet 't ende van 't joar.

## Geboorn

* 1598 - Gian Lorenzo Bernini
* 1961 - Richard Niederbacher
* 1962 - Piet Huysentruyt

## Gestorvn

* 43 v.Chr. - Marcus Tullius Cicero, Romeinsche filosoof, redenoare en polletieker
* 983 - Otto II, Keizer van ’t Hillig Rooms Ryk
* 1562 - Adriaan Willaert
# Zuudôost-Europa

*Dat artikel es geschreevn in 't Noordelik West-Vlams.*

---

Balkan
       Land'n die geweunlik by Zuudôost-Europa gereek'nd word'n
Volgns *CIA World Factbook*:
██ Nôord-Europa
██ West-Europa
██ Centroal-Europa
██ Zuudôost-Europa
██ Zuudwest-Europa
██ Ôost-Europa
██ Zuud-Europa
**Zuudôost-Europa** is e gebied in 't zuudôost'n van Europa. 't Is oengeveer gelyk an 't Balkanschiereiland.

De volgnde land'n word'n geweunlik by Zuudôost-Europa gereek'nd:

* Albanië
* Bosnië-Herzegovina
* Bulgareye
* Grieknland
* Kosovo
* Kroatië
* Montenegro
* Nôord-Macedonië
* Roemenië
* Servië
* Turkeye (Ôost-Thracië, Europees dêel)

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ofbeeldiengn die ier by passn ku je vien in de categorie **Southeastern Europe** van Wikimedia Commons. |
# Sint Moartn (land)

|  |  |
| --- | --- |
| Dat artikel ier is nog moa e klêen begun. Ge zyt g'inviteerd vôor ip **bewerkn** te klikkn vo mêer encyclopedische kennisse toe te voegn. |  |

Ligginge van Sint Moartn
**Sint Moartn** (Nederlands: *Sint Maarten*) is e land binnen 't Keuninkryk van de Nederlandn, geleegn ip 't eiland Sint Moartn in de Caraïbische Zêe. Den hoofdstad van Sint Moartn is Philipsburg.

Der weunn oungeveer 43.000 menschn (2024).

## Referensjes

Detailkoarte

|  |  |
| --- | --- |
|  | Mêer ofbeeldiengn die ier by passn ku je vien ip Sint Maarten, Dutch Caribbean ip Wikimedia Commons. |

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| {{{ofb\_links}}} | Landn in Nôord-Amerika | {{{ofb\_rechts}}} | {{{ofb\_groot}}} |
|
Bermuda • Canada • Groenland • Mexico • Saint-Pierre en Miquelon • Verênigde Stoaten van Amerika
**Centroal-Amerika**: Belize • Clipperton • Costa Rica • El Salvador • Guatemala • Honduras • Nicaragua • Panama
**Caraïebn**: Amerikoansche Moagdneilandn • Anguilla • Antigua en Barbuda • Aruba • Bahama's • Barbados • Bonaire • Britsche Moagdneilandn • Caymaneilandn • Cuba • Curaçao • Dominica • Dominicoansche Republiek • Grenada • Guadeloupe • Haïti • Jamaica • Martinique • Montserrat • Puerto Rico • Saba • Saint-Barthélemy • Saint Kitts en Nevis • Saint Lucia • Saint-Martin • Saint Vincent en de Grenadines • Sint Eustatius • Sint Moartn • Trinidad en Tobago • Turks- en Caicoseilandn |
# 1674

1671 - 1672 - 1673 - **1674** - 1675 - 1676 - 1677
't Joar **1674** is 't 74e joar in de 17e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.

## Gebeurtenissn

Louis XIV verovert Benançon, deur Adam Frans van der Meulen
* Januoari - Duutsland, Spanje, Denemarkn en Holland sluutn e verbound teegn Louis XIV van Vrankryk.
* 19 februoari - Twidde Vrede van Westminster tusschn Holland en Iengeland. Hiermee endigt den Derdn Iengelschn Oorloge.
* 15 meie - Belegerienge van Benançon deur Louis XIV, dêel van de Frans-Hollandschn oorloge. Franche Comté, in dien tyd ounder Spanje, wordt were veroverd deur de Fransche.
* 11 ogustus - Slag by Seneffe (Henegouwn) tusschn e Frans leger ounder Louis II van Bourbon, prins van Condé en 't Hollands-Spoans-Duuts leger ounder Willem III van Oranje.

## Geboorn

januoari
* 23 - Lambert ten Kate, Hollandschn toalkundign (*Aenleiding tot de kennisse van het verhevene deel der Nederduitsche sprake*)

## Gestorvn

ogustus
* 12 - Philippe de Champaigne, Franschn barokschilder van Brabantsche origine

november
* 8 - John Milton, Iengelschn dichter

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ofbeeldiengn die ier by passn ku je vien in de categorie **1674** van Wikimedia Commons. |
# 1632

1629 - 1630 - 1631 - **1632** - 1633 - 1634 - 1635
't Joar **1632** is 't 32e joar in de 17e eeuwe volgenst de christelike joartellienge.

## Gebeurtenissn

Anatomische lesse van Dr. Nicolaes Tulp, deur Rembrandt van Reyn
* 25 januoari - Gaston van Orléans, broere van de Fransche keunienk Louis XIII, vlucht noa Brussel. Zyn moeder Maria de' Medici was doar al in balliengschap van 1631. Ze zyn alletwêe teegn den invloed van kardinoal Richelieu ip de keunienk.
* 31 januoari - D' Amsterdamsche chirurgeynsgilde gêeft een oopnboare biologielesse oender leidienge van den dokteur en burgemêester van Amsterdam Nicolaes Tulp deur oentledienge van e lyk. 't Taferêel wordt geschilderd deur Rembrandt van Reyn: *Anatomische lesse van Dr. Nicolaes Tulp*.
* 22 meie - De Stoatn-Generoal van de Republiek van de Verênigde Nederlandn roepn 't zuudn ip toet ipstand en toet herênigienge, in de plekke vo de vrye uutoefenienge van de katholieke godsdienst.
* 22 ogustus - Achter e belegerienge van zes weekn gêeft Maastricht under over an Frederik Hendrik van Oranje, groaf van Nassau.

## Geboorn

januoari
* 11 - Adam Frans van der Meulen, Brabantsche kunstschilder

meie
* 13 - Nicolas Pitau, Brabantsche graveur

ogustus
* 29 - John Locke, Iengelsche filosoof

oktober
* 20 - Christopher Wren, Iengelsche weetnschapper en architect
* 31 - Johannes Vermeer, Hollandsche kunstschilder

november
* 24 - Baruch Spinoza, Hollandsche filosoof

## Gestorvn

Philips Lansbergen, Vlamschn astronoom
april
* 30 - Sigismund III (65), keunienk van Pooln en Zweedn

juni
* 2 - Ernst Casimir van Nassau-Dietz (58), stadhouder van Friesland, Groningen en Drenthe

november
* 6 - Gustav II Adolf van Zweedn (38), gesneuveld in de Slag by Lutzen
* 29 - Frederik V (36), keurvorst van 't Paltsgroafschap

december
* 8 - Philips Lansbergen (71), Vlamschn astronoom

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ofbeeldiengn die ier by passn ku je vien in de categorie **1632** van Wikimedia Commons. |
# 1573

1570 - 1571 - 1572 - **1573** - 1574 - 1575 - 1576
't Joar **1573** is 't 73e joar in de 16e êeuwe volgenst de christelyke joartellienge.

Slag by Vlissiengn
## Gebeurtenissn

* 17 april - Slag by Vlissiengn binst de Tachtigjoarign Oorloge, e zêeslag tusschn e Spoansche vlote oender Sancho d'Avila en e geuznvlote oender Lieven Keersmaker.
* 22 april - Slag by Borsele. E Spoansche vlote vertrekt vanuut d' hoave van Antwerpn vo te probeern de steedn Middelburg en Arnemuudn te bevôorroadn, die belegerd wordn deur d' Hollanders. Ênigte scheepn sloagn derin, moa 't grotste dêel moe werekêern noar Antwerpn.
* 11 oktober - De Slag ip de Zuderzêe tusschn de woatergeuzn en e Spoansche vlote endigt in een overwinnienge vo de woatergeuzn.
* 18 december - Alva vertrekt uut Brussel en kêert were noa Spanje. Zyn ipvolger is Requesens.

## Geboorn

oktober
* 11 - Jacobus Boonen, bisschop van Gent en eirtsbisschop van Mecheln

november
* 30 - Aubertus Miraeus of Aubert le Mire, Broabantschn humanist, filoloog en historicus, geboorn in Brussel

## Gestorvn

april
* 7 - Andreas Masius of Andreas Maes, Broabantschn humanist, paster en gelêerdn in den oriëntalistiek, geboorn in Lennik

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ofbeeldiengn die ier by passn ku je vien in de categorie **1573** van Wikimedia Commons. |
# Wyn

Glas witte wyn
Glas rôo wyn
**Wyn** is e drank met alcohol, die wor gemakt deur 't fermenteren van druuvn en druvesap. Wynachtige drankn kunn ôok gemakt wordn deur 't fermenteren van andere vruchtn of blommn (fruutwyn), gest, rys, zeem en zelfs kruudn. De noame wyn zelve mag wettelik wel allene moa gebruukt wordn voe wyn van druuvn. Wyn die van zeem gemakt wordt is ook gekend as mede.

## Externe koppeliengn

* FrenchScout.com
# Victor Hugo

*Dat artikel es geschreevn in 't Noordelik West-Vlams.*

---

Victor Hugo in 1876
**Victor Marie Hugo** (Besançon, 26 februoari 1802 – Parys, 22 meie 1885) was e Fransche schryver en dichter die anzien wordt lyk ein van de belangrykste Fransche romantische schryvers van de 19e eiwe. Ie schreef romangs, gedicht'n èn toneilstik'n, moa 't zyn ook vele brievn van hèm bewoard gebleevn.

## Romangs

* *Han d'Islande* (1823)
* *Bug-Jargal* (1826)
* *Le Dernier Jour d'un condamné* (1829)
* *Notre-Dame de Paris* (1831)
* *Claude Gueux* (1834)
* *Les Misérables* (1862)
* *Les Travailleurs de la mer* (1866)
* *L'Homme qui rit* (1869)
* *Quatrevingt-treize* (1874)
# 1787

1784 - 1785 - 1786 - **1787** - 1788 - 1789 - 1790
## Gestorvn

ogustus
* 1 - Joris Dumery, klokkegieter van de Zudelikke Nederlandn

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ofbeeldiengn die ier by passn ku je vien in de categorie **1787** van Wikimedia Commons. |
# Caïro

|  |  |
| --- | --- |
| Dat artikel ier is nog moa e klêen begun. Ge zyt g'inviteerd vôor ip **bewerkn** te klikkn vo mêer encyclopedische kennisse toe te voegn. |  |

Caïro by nachte
**Caïro** (Arabisch: القاهرة *al-Qāhira*) is d'hoofdstee van Egypte en me 17 meljoen inweuners in zyn stedelik gebied de grotste stee van Afrika en 'n elfstn van de weireld. Caïro is officieel in de tienste êeuwe ountstoan an de Neyl, mo 't weunn ol vele langer menschn. De bynoame van Caïro is *de stee van de 1000 minarettn*.
# Nepal

|  |  |
| --- | --- |
| Dat artikel ier is nog moa e klêen begun. Ge zyt g'inviteerd vôor ip **bewerkn** te klikkn vo mêer encyclopedische kennisse toe te voegn. |  |

| **Federoale Democroatische Republiek Nepal** सङ्घीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र नेपाल *Sanghiya Lokatantrika Ganatantra Nepala* *Federal Democratic Republic of Nepal* |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |
|  Liggienge in Azië |
| Officiële toale | Nepalees |
| Hoofdstad | Kathmandu |
| Stoatsvorm | Federoale Republiek |
| Stoatshoofd | President Ram Chandra Poudel |
| Êerste minister | Pushpa Kamal Dahal |
| Ippervlak | 147.516 km² |
| Inweuners | 30.666.598 |
| Bevolkiengsdichtheid | 188 inw./km² |
| Munte | Nepaleesche roepie (NPR) |
| Tydzone | UTC +5:45 |
| Landcode | NPL, NP |
| Telefongcode | 977 |
| Internet-TLD | .np |
| Nationale fêestdag | 19 februoari |

**Nepal** officieel de **Federoale Democroatische Republiek Nepal** (Nepalees: सङ्घीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र नेपाल, *Sanghiya Lokatantrika Ganatantra Nepala*, Iengels: *Federal Democratic Republic of Nepal*), is e land in Zuud-Azië.

't Land grenst an Indië, Pakistan, Bhutan, China en Bangladesh.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| {{{ofb\_links}}} | Landn in Azië | {{{ofb\_rechts}}} | {{{ofb\_groot}}} |
|
Afghanistan • Armenië • Azerbeidzjan • Bahreyn • Bangladesh • Bhutan • Brunei • Cambodja • China • Cyprus • Egypte • Filipynn • Georgië • Indië • Indonesië • Irak • Iran • Israël • Japan • Jemen • Jordanië • Kazachstan • Kirgizië • Koeweit • Laos • Libanon • Maldievn • Maleisië • Mongoolje • Myanmar • Nepal • Nôord-Korea • Oezbekistan • Oman • Ôost-Timor • Pakistan • Palestina • Qatar • Rusland • Saoedi-Arabië • Singapore • Sri Lanka • Syrië • Tadzjikistan • Taiwan • Thailand • Turkeye • Turkmenistan • Verênigde Arabische Emiroatn • Vietnam • Zuud-Korea |
# Euro

██ Eurozone (21)
██ ERM II-leedn (1)
██ EU-leedn die gin lid zyn van ERM II (5)
██ Gin EU-leedn die wel den euro gebruukn (2)

Bankbrieftjes en klutters van den euro
Den **euro** (symbool: €, ISO-code: EUR) is de munte van d' Europeesche Economische en Monetaire Unie en wordt gebruukt deur 21 lidstoatn van d' Europeesche Unie die d' Eurozone vormn:

1. België
2. Bulgareye (2026)
3. Cyprus (2008)
4. Duutsland
5. Estland (2011)
6. Finland
7. Grieknland (2001)
8. Holland
9. Ierland
10. Italië
11. Krowoasje (2023)
12. Letland (2014)
13. Litouwn (2015)
14. Luxemburg
15. Malta (2008)
16. Ôostnryk
17. Portugal
18. Slovakeye (2009)
19. Slovenië (2007)
20. Spanje
21. Vrankryk

In 1992 wierd er in Maastricht beslist van den euro in te voern. De weirde van 1 euro zou gelykig zyn an 1 ECU (European Currency Unit). Vanof 1 januoari 1999 wierdn de koersn van andêeln en obligoasjes ip de beurze in euro weregegeevn. De bankbrieftjes en klutters kwoamn den 1ste januoari 2002 in circuloasje in 12 landn van d' Europeesche Unie, ook in Monaco, San Marino en Vaticoanstad. 't Was de grotste omwisseliengsoperoasje aller tydn.

## Euromuntn en bankbrieftjes

Den euro is ounderverdêeld in 100 cent.

Der zyn euromuntn in acht verschillige weirdn: 1, 2, 5, 10, 20 en 50 cent, en €1 en €2. Êen kant van iedere munte, de gemêenschappelikke kant, is vor al de landn gelykig en is ountworpn deur Luc Luycx van de Koninklijke Munt van België. De weirde stoat er ip met e koarte van Europa ip den achterground. Den andere kant, de nationale kant, toogt e thema die specifiek is vor ieder ofzounderlik land, me 12 sterr'n van d' Europeesche Unie der round.

Der zyn zeevn bankbrieftjes: €5, €10, €20, €50, €100, €200 en €500 die ountworpn zyn deur den Ôostnryker Robert Kalina. Ieder brieftje verschilt in ofmetienge en in kleur en is gewyd an en artistieke periode van d' Europeesche architecteure. Ip de vôorkant stoan veisters en pôortn die de gêest van oopnheid en soamnwerkienge in Europa symboliseern. Ip den achterkant stoan brugg'n die symbool stoan vo de communicoasje tusschn de menschn in Europa en tusschn Europa en de reste van de weireld.

| Weirde | Joar van uutgifte | Kleur | Lengte (mm) | Bridte (mm) | Vôorkant | Achterkant | Ountwerp |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| € 5 | 2013 | Olyfgroen | 120 | 62 |  |  | Klassiek |
| € 10 | 2002 | Zalmroze | 127 | 67 |  |  | Romoans |
| € 20 | 2002 | Blauw | 133 | 72 |  |  | Gotisch |
| € 50 | 2002 | Oranje | 140 | 77 |  |  | Renaissance |
| € 100 | 2002 | Groen | 147 | 82 |  |  | Barok & Rococo |
| € 200 | 2002 | Geel | 153 | 82 |  |  | Yzer & Glas |
| € 500 | 2002 | Purper | 160 | 82 |  |  | Modern |

## Externe koppelienge

* Europese centrale bank: den euro
* Bankbrieftjes van den euro (Duuts) (Iengels)

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ofbeeldiengn die ier by passn ku je vien in de categorie **Euro** van Wikimedia Commons. |
# Systêem

*Dat artikel es geschreevn in 't Noordelik West-Vlams.*

---

E schetsmoatige vôorstellienge van e geslootn systêem en ze grenze (*surroundings* = omgeevienge; *boundary* = grenze).
E **systêem** is 'n oantal oundredêeln of elementn die ip mekoar inwerkn of van mekoar ofangn, en die toope êen saamangnd gehêel vormn .

Iedre systêem is ofgelynd deur ze ruumtlikke en tydlikke grenzn, oemriengd deur zyn omgeevienge, beschreevn deur zyn ipbow en doel en uutgedrukt in zyn werkienge.

Vakn die d' algemêene eignschappn van systêemn bestudeern zyn : systêem-weetnschap, systêem-theorie, systêem-modelleerienge, systeêm-behandlienge, kybernetika, dynamiesche systêemn, thermodynamika, kompleks-systêemn, systêem-analyze en grafiek en systêem-architekteure. Zydre oundrezoekn d' abstrakte eignschappn van mateerje en organizoasje, zoekn noa de begrippn en begunsels die ounofanklik zyn van domein, substansje, type of tydschoale.

## Zegswyze

Dr wordt wel e kêe gezeid : "'t Is e systêem lik 'n andre.". Doamêe wordt bedoeld : Als is de werkwyze of 't apparoat moa primitief of simple, 't werkt toch. Je ku'je verêlpn mê de middels die dr zyn...

## Verwyzingn

<references>
# 2 september

|  |
| --- |
| ogu - **september** - okt |
| << | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
| 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 |
| 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 |
| 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 |
| 28 | 29 | 30 |   |   |   | >> |

## Gebeurtenissn

* 1945 - Japan tekent zyn capituloasje, 't officieel ende van 'n Twiddn Weireldôorloge

## Geboorn

* 1944 - Johnny Thio

## Gestorvn

* 1909 - Louis de la Censerie, West-Vlamschn architect