Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Wikipedia

Logo van Wikipedia
Iprichtere Jimmy 'Jimbo' Wales
**Wikipedia** is een project van de Wikimedia Foundation, nen vzw uut Florida. De Wikimedia Foundation eit verschillige projectn ounder eur vleirn woavan da Wikipedia 't gekendste is.

De bedoelinge is om in olle toaln ne vryen en neutroaln encyclopedie te schryvn die olleman êlegans vo nietn meugt gebruukn vo informoasje ip te zoekn, toe te voegn of te bewerkn.

De West-Vlamsche versie stoat ip vls.wikipedia.org en eit vo de moment **8.357** artikels. Den Iengelsn es de grotstn met mêer of 4.500.000 artikels. In zyn hêle zyn der mêer of 8.000.000 artikels in 250 verschillige toaln.

Den êestn Wikipedia, den Iengelsn, is ipgericht in 2001. De West-Vlamsche versie in 2006.

## Kwaliteit

Een vergelykienge in september 2004 van den Duutsche Wikipedia en twêe andere gekende Duutsche encyclopedieën, Brockhaus en Encarta, viel in 't vôordêel van Wikipedia uut.

In december 2005 eit 't tydschrift Nature een ounderzoek gedoane woaruut bleek da je ip Wikipedia e bitje minder koste betrouwn dan ip de vrêe serieuzn en gekendn Encyclopædia Britannica. 't Gemiddeld oantal missn per artikel lag by Wikipedia ip viere, by Britannica ip drie. 't Ging over e redelik klêne selectie, moa de professionele redacteurs van Britannica woarn serieus in under gat gebeetn.

In 't olgemêen zyn der vele artikels die vrêe degelik zyn en andere die moa poverkes zyn. Bepoalde ounderwerpn krygn in Wikipedia ôok systemoatisch mêer oandacht lik techniek en IT - ounderwerpn lik Afrika en geschiedenisse minder. Vôorstanders zeggn ton were dat da ol tydelikke effectn zyn.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Mêer ofbeeldiengn die ier by passn ku je vien ip Wikipedia ip Wikimedia Commons. |
# 16 juli

|  |
| --- |
| jun - **juli** - ogu |
| << | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
| 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 |
| 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 |
| 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 |
| 28 | 29 | 30 | 31 |   |   | >> |

**16 juli** is den 197stn dag van 't joar (198stn dag in e schrikkeljoar) in de gregorioansche kalender. 't Volgn nog 168 doagn toet 't ende van 't joar.

## Gebeurtenissn

* 1951 - Leopold III van België abdikèrt

## Geboorn

* 1663 - Richard van Orley
* 1855 - Georges Rodenbach
* 1958 - Sabine de Bethune
* 2001 - Maurice De Bevere, alias Morris

## Gestorvn

* 1342 - Karel I Robert, keunienk van Hongareye en Krowoasje
# Italioans

Italioans in de weireld (dounkerblauw: moedertoale, blauw: administratieve toale, blêekblauw: culteurtoale, groen: mindereedn)
**Italioans** (*italiano*) is e Romoansche toale da ze spreekn in Italië, in verschillnde dialectn. 't Modern Italioans is afkomstig van 't Florenteyns, êen van die dialectn. Over de g'hêle weireld zyn der plusminus 65 miljoen menschn die Italioans klappn, woarvan dat er e goe 57 miljoen in Italië weunn. Ook in Zwitserland, San Marino en Vaticoanstad is Italioans en officiële toale.

## Geschiedenisse

D' oudste Italioanse tekstn stammn of vanuut de 10e êeuw. Der zyn wel veel mêer tekstn uut de 14de êeuw bewoard gebleevn. De beroemdste dingn dan ze van tonne en gevondn zyn de gedichtn van Dante Alighieri, ma wok dedee vn Francesco Petrarca en Giovanni Boccaccio. Die gastn kunn we zien als de groundleggers van d' Italioanse literateure.

## Toale en dialectn

't Zyn veel dialectn in 't Italioans. 't Standaarditalioans is gebaseerd up e dialect da ze roend de 14de êeuw in Toscane spraakn. Vele oude poëetn schreevn under gedichtn in dat oude dialect. De mêeste dialecten zyn afgeleid van 't Vulgaire Latyn ('t Latyn dan de menschn vroegr spraakn up strate) en bestondn al lange vôordat er geschreevn versies van werdn gevondn.

Sommige van die dialectn verschilln echt wel vrêed van 't geweun Italioans en da kan soms wel e keer ambetant zyn up tv (de menschn van 't nôordn verstoan soms dedee van 't zuudn nie en oemegekêerd).

Hier e je e poar voorbeelden van de dialectn: Romanesco ('t dialect gesprookn in Rôme), Lumbard (Lombardisch), Nnapulitano (Napolitoans), Corsu (Corsicoans), Sicilianu (Sicilioans), Lìgure (Ligurisch), Sardu (Sardisch), Piemontèis (Piëmontees), Vèneto (Venetioans).

## Referensies

* Fabrizio Berloco, *The Big Book of Italian Verbs: 900 Fully Conjugated Verbs in All Tenses. With IPA Transcription, 2nd Edition*, Lengu, 2018. ISBN 978-8894034813
* Palermo Massimo, *Linguistica italiana*, Il Mulino, 2015. 9788815258847
* Raffaele Simone, *Enciclopedia dell'italiano*, Treccani, 2010.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Zie de Italioansche uutgoave van Wikipedia. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ofbeeldiengn die ier by passn ku je vien in de categorie **Italian language** van Wikimedia Commons. |
# Costa Rica

|  |  |
| --- | --- |
| Dat artikel ier is nog moa e klêen begun. Ge zyt g'inviteerd vôor ip **bewerkn** te klikkn vo mêer encyclopedische kennisse toe te voegn. |  |

Costa Rica in Amerika
**Costa Rica** (wat da letterlyk "ryke kust" wil zegg'n in 't Spoans), officieel de **Republiek Costa Rica**, Spoans *República de Costa Rica*, is e land in Centroal-Amerika dat in 't noôrd'n grenst an Nicaragua, in 't zuudoôst'n an Panama, in 't west'n an de Still'n Oceoan en in 't oôst'n an de Caraïbische Zee.

D'n oofdstad is San José.

Koarte van Costa Rica

Eênigte andere plekk'n in Costa Rica zyn:

* Alajuela
* Cartago
* Puntarenas
* Liberia
* Nicoya
* Caldera
* Puerto Quepos
* San Isidro
* Puerto Limón
* Montezuma

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ofbeeldiengn die ier by passn ku je vien in de categorie **Costa Rica** van Wikimedia Commons. |

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| {{{ofb\_links}}} | Landn in Nôord-Amerika | {{{ofb\_rechts}}} | {{{ofb\_groot}}} |
|
Bermuda • Canada • Groenland • Mexico • Saint-Pierre en Miquelon • Verênigde Stoaten van Amerika
**Centroal-Amerika**: Belize • Clipperton • Costa Rica • El Salvador • Guatemala • Honduras • Nicaragua • Panama
**Caraïebn**: Amerikoansche Moagdneilandn • Anguilla • Antigua en Barbuda • Aruba • Bahama's • Barbados • Bonaire • Britsche Moagdneilandn • Caymaneilandn • Cuba • Curaçao • Dominica • Dominicoansche Republiek • Grenada • Guadeloupe • Haïti • Jamaica • Martinique • Montserrat • Puerto Rico • Saba • Saint-Barthélemy • Saint Kitts en Nevis • Saint Lucia • Saint-Martin • Saint Vincent en de Grenadines • Sint Eustatius • Sint Moartn • Trinidad en Tobago • Turks- en Caicoseilandn |
# Colombia

|  |  |
| --- | --- |
| Dat artikel ier is nog moa e klêen begun. Ge zyt g'inviteerd vôor ip **bewerkn** te klikkn vo mêer encyclopedische kennisse toe te voegn. |  |

| Republiek Colombia República de Colombia |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |
|  Colombia in Zuud-Amerika |
| Officiële toale | Spoans |
| Hoofdstad | Bogotá |
| Stoatsvorm | Presidentiële republiek |
| Stoatshoofd | President Gustavo Petro |
| Ippervlak | 1.141.748 km² |
| Inweuners | 45.745.783 (2013) |
| Bevolkiengsdichtheid | 40,1 inw./km² |
| Munte | Peso (COP) |
| Tydzone | UTC -5 |
| Landcode | CO, COL |
| Telefongcode | 57 |
| Internet-TLD | .co |
| Nationale fêestdag | 20 juli (1810)  (oenofhankelyk van Spanje) |

De **Republiek Colombia** is e land in't noordwestn van Zuud-Amerika.

D'n ôofdstad is Bogotá. Êenigte and're grôote stee'n zyn Medellín, Cali, Barranquilla, Cartagena, Santa Marta, Cúcuta en Ibagué.

't Land grenst in 't noord'n an de Caraïbische Zêe, in 't ôostn an Venezuela, in 't zuudôostn an Brazilië, in 't zuud'n an Peru en Ecuador en in 't westn an Panama en den Stilln Oceoan.

Koarte van Colombia

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ofbeeldiengn die ier by passn ku je vien in de categorie **Colombia** van Wikimedia Commons. |

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| {{{ofb\_links}}} | Landn in Zuud-Amerika | {{{ofb\_rechts}}} | {{{ofb\_groot}}} |
|
Argentinië • Bolivië • Brazilië • Chili • Colombia • Ecuador • Guyana • Paraguay • Peru • Suriname • Uruguay • Venezuela
**Frans overzees departement:** Frans-Guyana
**Overzees gebied van 't Verênigd Keunienkryk:** Falklandeilandn • Zuud-Georgia en de Zudelikke Sandwicheilandn |
# Karajiebiesche Zêe

*Dat artikel es geschreevn in 't Noordelik West-Vlams.*

---

Liggienge van van de Karajiebiesche Zêe
De **Karajiebiesche Zêe** is e zêe van d' Atlantiesche Oceoane geleegn in de troopn van 't Westlik Oafroend. Z' is ofgelynd deur 't Schiereiland Yucatán van Mexico en Centroal-Amerika in 't Westn en Zuudwestn, no 't Nôordn deur de Grôote Antieln woaby Kuba, no 't Ôostn deur de Klêene Antieln, en no 't Zuudn deur de nôordlikke kuste van Zuud-Amerika .

't Hêele gebied van de Karajiebiesche Zêe, de veele eilandn van West-Indje, en d' angrenznde kustn, zyn gezoamnlik gekend lik Kariebje. De Karajiebiesche Zêe is êen van de grotste zêenn en êt 'n ipprvlakte van oengevêer 2 754 000 km2 .

't Diepste punt is de Koajman-Trog, tusschn de Koajman-Eilandn en Jamaica, ip 7 686 m oendre de zêespeegle De Karajiebiesche kustlyne ê veele golvn en boajn : de Golf van Gonâve, Golf van Venezuela, Golf van Darién, *Golfo de los Mosquitos* (Golf van de Muggn), Golf van Paria en Golf van Honduras.

Roadtown, Tortola, Britsche Moagdn-Eilandn.
## Zied ook noa

* Karajiebn
* Karajiebiesche ekoprovinsje

## Eksterne koppliengn

* (en)  Zuudlikke Karajiebiesche Zêe (WWF)

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ofbeeldiengn die ier by passn ku je vien in de categorie **Caribbean Sea** van Wikimedia Commons. |

## Verwyziengn

<references>
# 1821

1818 - 1819 - 1820 - **1821** - 1822 - 1823 - 1824
't Joar **1821** is 't 21e joar in de 19e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.

## Geboorn

december
* 12 - Gustave Flaubert

## Gestorvn

meie
* 5 - Napoleong Bonaparte

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ofbeeldiengn die ier by passn ku je vien in de categorie **1821** van Wikimedia Commons. |
# Ecuador

Ecuador in Zuud-Amerika
**Ecuador**, officieel de **Republiek Ecuador**, is e land in 't noôrdwest'n van Zuud-Amerika. 't Grenst in 't noôrd'n an Colombia, in 't oôst'n en 't zuud'n an Peru, en in 't west'n an de Still'n Oceoan. 't Land is vernoemd noa den evenoare (in 't Spoans: *ecuador*), die 't land deuresnydt.

D'n oofdstad is Quito en de grotste stad is Guayaquil.

Koarte van Ecuador

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ofbeeldiengn die ier by passn ku je vien in de categorie **Ecuador** van Wikimedia Commons. |

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| {{{ofb\_links}}} | Landn in Zuud-Amerika | {{{ofb\_rechts}}} | {{{ofb\_groot}}} |
|
Argentinië • Bolivië • Brazilië • Chili • Colombia • Ecuador • Guyana • Paraguay • Peru • Suriname • Uruguay • Venezuela
**Frans overzees departement:** Frans-Guyana
**Overzees gebied van 't Verênigd Keunienkryk:** Falklandeilandn • Zuud-Georgia en de Zudelikke Sandwicheilandn |
# 1831

1828 - 1829 - 1830 - **1831** - 1832 - 1833 - 1834
't Joar **1831** is 't 31e joar in de 19e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.

## Gebeurtenissn

juli
* 17 - Leopold I zet vo 't êest voet ip Belgische bodem in De Panne, doar achter gotn gon eetn i Veurnn
* 21 - Leopold I legt den êed of als êeste keunink van België

## Geboorn

## Gestorvn

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ofbeeldiengn die ier by passn ku je vien in de categorie **1831** van Wikimedia Commons. |
# Verênigde Stoaten van Amerika

*Dat artikel es geschreevn in 't Westhoeks.*

---

Liggienge van de Verênigde Stoatn ip de weireldkoarte
De **Verênigde Stoaten van Amerika** of kortweg **Amerika** es e land in Nôord-Amerika (in 't Iengels: *United States of America*, of kortweg *USA* of zest *US*).
'n Oofdstad is Washington DC. In Amerika weunn d'r mêer of 330 miljoen menschn. De grotsn e belangrykstn stad is New York.

## Geschiedenisse

't Land is e bitje met e kir egroeid. 't Begost in 1776 toun da 13 kolonies nunder wilnde ofschêen van 't moederland Grôot-Brittannië. In 1783 erkende Iengeland ton oek da 't een apart land wos.
De 13 stoatn schoovn op na 't Westn en 't land kwam grodder e grodder.
Achter e burgerôorlog (1861-1865) tusschn de zudelikke en de nôordelikke stoatn (over ounder ander de sloaverny) groeide 't land en kwam et ossan moa machtiger. Miljoenn immigrantn (oek uut West-Vloandern) woarn d'r welekommn. Amerika dei mei an 'n Êestn Weireldôorlog en de Twiddn Weireldôorlog, e ze wounn twêe keirs.
Sedert de joarn '50 is Amerika dé weireldmacht. Êest nog mi Rusland, moa in deze tydn speel et die rolle ollêne. Doadeurn kom et oek da 't in veel landn ni geirn ezien is (peis moa an de aansloagn op de WTC-tôorns).

Moar oek intern ed et, nietegenstoande ze welvoart, vele probleemn te bekampn: vervulieng, racisme, verschil tusschn arme e ryke,...

Stoatn van de USA
## Bestuur

Amerika is e federoale republiek die steunt ip de groundwet, mi vele macht voe de president die ieder vier joar ekoozn is. Voe 't moment is da Donald Trump, die in januoari 2025 Joe Biden upevolgd et.
D'r zyn politiek gezien moa twêe partyen die echt meitelln: de Democroatn (idder progressif) en de Republiekeinn (idder conservatif). Zyder en de macht in 't Congres: dat is de volksvertegenwôordigieng die bestoat uut de Senoat en 't Uus van Ofgevoardigdn.

## Muntêeneid

In Amerika betoaln ze met Amerikoanse dollars. Êne dollar is 't zelfde gelik 0,8930 euro's (2/05/2019). 'n Dollar es ôok in veel andre landn ter weireld gebrukt om gemakeliker te betoaln of ip reize, surtout in Oazië.

## Nationoale Parkn

Amerika e veel nationoale parkn. Vôorbeeldn dervan zyn de *Grand Canyon*, *Monument Valley*, *Yellowstone* en *Death Valley*.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ofbeeldiengn die ier by passn ku je vien in de categorie **United States** van Wikimedia Commons. |

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| {{{ofb\_links}}} | Landn in Nôord-Amerika | {{{ofb\_rechts}}} | {{{ofb\_groot}}} |
|
Bermuda • Canada • Groenland • Mexico • Saint-Pierre en Miquelon • Verênigde Stoaten van Amerika
**Centroal-Amerika**: Belize • Clipperton • Costa Rica • El Salvador • Guatemala • Honduras • Nicaragua • Panama
**Caraïebn**: Amerikoansche Moagdneilandn • Anguilla • Antigua en Barbuda • Aruba • Bahama's • Barbados • Bonaire • Britsche Moagdneilandn • Caymaneilandn • Cuba • Curaçao • Dominica • Dominicoansche Republiek • Grenada • Guadeloupe • Haïti • Jamaica • Martinique • Montserrat • Puerto Rico • Saba • Saint-Barthélemy • Saint Kitts en Nevis • Saint Lucia • Saint-Martin • Saint Vincent en de Grenadines • Sint Eustatius • Sint Moartn • Trinidad en Tobago • Turks- en Caicoseilandn |
# 1903

1900 - 1901 - 1902 - **1903** - 1904 - 1905 - 1906
't Joar **1903** is 't 3e joar in de 20e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.

## Gebeurtenissn

Julien Lootens, êeste Tour de France in 1903
De Wright-Flyer van de gebroers Wright
januoari
* 23 - Êeste ipvoerienge in Gent van 't naturalistisch drama *Het Gezin Van Paemel* van Cyriel Buysse. De dialoogn zyn in 't dialect en 't stik goat over d' historie van e boerefamilie die geconfronteerd wordt met oarmoe en sociale wantoestandn.

moarte
* 11 - Den Aalstersche paster Adolf Daens houdt zyn êeste redevoerienge ols nieuwverkoozn volksverteegnwoordiger. Je valt scherp uut teegn de Katholieke Partye. Je kloagt de pasters an die by de latste verkieziengn ip de prikstoel in de kerke beweirdn dat ip de socialistn en de liberoaln stemmn e dôodzounde zou zyn.
* 21 - De Keunienklyke Vlamsche Academie vo Toal-en Letterkunde bekrôont postuum den dichter Guido Gezelle vo zyn bundel *Rijmsnoer*.

meie
* 25 - Begun van de werkn an de spôorweg van de Belgische kolonie Katanga in Afrika.

juni
* 11 - Alexander Obrenovic, keunienk van Servië, wordt mè hêel zyn familie vermôord.
* 16 - Henry Ford richt in Detroit de *Ford Motor Company* ip.
* 29 - Wandoadn begoan in Congo-Vrystoat, privé-eigndom van de Belgische keunienk Leopold II in Afrika, lokkn officieel protest uut van de Britsche regerienge.

juli
* 1 - Vertrek van d' êeste Rounde van Vrankryk. In totoal stoan der 60 coureurs an de start, en 't geroakn der mor 21 in Parys, woarounder de West-Vloamienk Julien Lootens (7stn). De winnoare is de Fransman Maurice Garin.

december
* 17 - De *Wright-Flyer*, uutgevoundn deur de gebroers Wright, stygt ip vanof 't strange van Kitty Hawk in North-Carolina (Verênigde Stoatn).
* 31 - De Keunienklyke Schenkienge, de bezittiengn die keunienk Leopold II an België geschounkn hèt in 1901 ip zyn 65ste verjoardag, wordt by wet anveird. Critici beweirn da Leopold met die schenkienge zyn dochters hè willn ountervn.

## Geboorn

februoari
* 13 - Georges Simenon, Belgische schryver

september
* 1 - Julien Delbecque, West-Vlamsche coureur

oktober
* 10 - Prins Karel van België, groaf van Vloandern en regent van België

## Overleedn

april
* 30 - François Crépin, Belgische plantkundign

meie
* 28 - Alfons Van Hee, West-Vlamsche paster, iprichter van *'t Manneke uut de Mane*

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ofbeeldiengn die ier by passn ku je vien in de categorie **1903** van Wikimedia Commons. |
# 1914

1911 - 1912 - 1913 - **1914** - 1915 - 1916 - 1917
't Joar **1914** is 't 14e joar in de 20e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.

## Gebeurtenissn

Intocht van de Duutse troepn in Blankenberge.
Juni
* 26 - Franz Ferdinand weird dôogeschootn woardeure da den Êeste Weireldoorloge begunt.

## Geboorn

januoari
* 15 - Leo Van Paemel

februoari
* 14 - Karel Sys

september
* 20 - Marcel Kint

## Gestorvn

ogustus
* 19 - Alphonse Six

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ofbeeldiengn die ier by passn ku je vien in de categorie **1914** van Wikimedia Commons. |
# 1979

1976 - 1977 - 1978 - **1979** - 1980 - 1981 - 1982
't Joar **1979** is 't 79e joar in de 20e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.

## Gebeurtenissn

januoari
* 16 - De shah van Iran vlucht mè zyn familie noar Egypte. Iran wordt 'n islamitische republiek, oender ayatollah Khomeini.

februoari
* 15 - Vier hoge generoals van d'n ofgezette Sjah van Iran word'n g'executeerd. Der volgn nog verschillige terechtstelliengn.
* 17 - Begun van de Chinees-Vietnameeschn Oorloge. China lanceert e strafexpediesje teegn Vietnam weegns de Vietnameeschn inval en bezettienge van Cambodja.

moarte
* 4 - De ruumtesonde Voyager 1 bereikt de planete Jupiter en zendt d' êeste fotto's van de Riengn van Jupiter were noa d' eirde.
* 26 - Egypte en Israël têekenn e vredesverdrag, woarby dat Egypte 't êeste Arabisch land is dat Israël erkent.

april
* 9 - De Zweed Björn Borg lost Jimmy Connors of achter dat 'n 84 week'n ip no. 1 gestoan hèt ip de weireldranglyste van de tennisprofessionals.

meie
* 4 - De Conservatievn winn de parlementsverkiëziengn in 't Verênigd Keunienkryk. Margaret Thatcher wordt d' êeste vrouwelike premier.

juni
* 18 - D'n Amerikoansche president Jimmy Carter en Leonid Brezjnev, leider van de Sovjet-Unie, oendertêek'nn 't SALT 2-verdrag in Wenen vo 't antal kernwoapns te beperk'n.
* 21 - Sony lanceert d'n êeste Walkman.

juli
* 9 - Achter de Voyager 1 bereikt ook de ruumtesonde Voyager 2 de planete Jupiter.
* 22 - De Fransche coureur Bernard Hinault wint de Tour de France.

ogustus
* 11 - Twèe vliegers botsn teegn mekoar boovn de stad Dnjeprodzerzjinsk in d' Oekraïensche SSR. Oender de 178 slachtoffers zyn 17 spelers en de staf van 'n Oezbeeksche êesteklassevoetbalclub.

## Geboorn

Freaq, West-Vlamschn blogger

januoari
* 11 - Cieltje Van Achter, Vlamsche politica
* 26 - Sander Loones, West-Vlamsche polletieker

februoari
* 2 - Sandy Casar, Fransche coureur
* 4 - Annick De Ridder, Vlamsche politica

april
* 26 - Rob Beenders, Vlamsche polletieker

meie
* 25 - Frederik Van Lierde, West-Vlamschn triatleet
* 27 - Lectrr, West-Vlamsche cartoonist

juni
* 30 - Sylvain Chavanel, Fransche coureur

ogustus
* 7 - Matthias Diependaele, Vlamsche polletieker
* 9 - Wannes Cappelle, West-Vlamsche zanger
* 11 - Evy Gruyaert, West-Vlamsche tv-presentatrice
* 29 - Stijn Devolder, West-Vlamsche coureur

september
* 10 - Annelies Cappaert, West-Vlamsche zangeresse
* 13 - Geike Arnaert, West-Vlamsche zangeresse

oktober
* 21 - Fernanda Rodrigues, Brazilioansche actrice

december
* 29 - Steve Ramon, West-Vlamsche mottocrosser

## Gestorvn

meie
* 10 - Louis Paul Boon, Vlamsche schryver

ogustus
* 18 - Leo Vanackere, West-Vlamsche polletieker

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ofbeeldiengn die ier by passn ku je vien in de categorie **1979** van Wikimedia Commons. |
# Fotografie

|  |  |
| --- | --- |
| Dat artikel ier is nog moa e klêen begun. Ge zyt g'inviteerd vôor ip **bewerkn** te klikkn vo mêer encyclopedische kennisse toe te voegn. |  |

Lenze van e camera
**Fotografie** is e techniek vor ofbeeldingn te moakn. 't Woord is ofkomstig van 't Grieks e ku j' in twêe up dêeln. *Foto* betêkent lucht en *grafie* schryvn. Dus in feite wil 't zeggn schryvn me lucht.

E twie die hem bezig houdt me foto's trekkn zynde vo zyn beroep of uut interesse is e fotogroaf genoemd. Vo 't trekkn van foto's gebruuk je ne camera.

Teegnwoordig i da mêestoal digitoal ma der wor toch nog gewerkt lik vroeger zynde analoog (me filmtjes). 't Voordêel an digitoal is da 't veel rapper goa. Ge klik up den knop en g' e direc u beeld. Me filmrollekes duur 't iet langer. Ge moe z' êest nog ontwikkeln en ofdrukkn in ne donkern koamer.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Mêer ofbeeldiengn die ier by passn ku je vien ip Photography ip Wikimedia Commons. |
# Katte

| Katte |
| --- |
|  E katte |
| Taxonomische indêlienge |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Ryk: | Animalia (Beestn) |
| Stamme: | Chordata (Chordabeestn) |
| Klasse: | Mammalia (Zoogbêestn) |
| Orde: | Carnivora (Vlêeseters) |
| Familie: | Felidae (Katachtigen) |
| Geslacht: | *Felis* |

 |
| Sôorte |
| Felis silvestris catus L., 1758 |

De **katte** (*Felis silvestris catus*, ook wel uuskatte genoemd) is een van d' oudste uusdiern van de mens. De gedomesticeerde katte makt deel uut van de familie van de katachtigen (Felidae). De oude noame wos *Felis domesticus*, teegnwoordig is da vervangn deur *Felis sylvestris catus*.

Der is e bewys da de Egyptenoaren ol in 4000 v.Chr. de katte addn vo uusdier. Moa der woarn ook al boern i de nederzettiengn van Kleen-Azië die e katte addn en da wos nog e kè twiduuzd joar doavoorn. Up Cyprus zyn der zest kattn evoun in groavn die 9500 joar oud zyn. Die kattn trokkn wel nog meer up d'echte wilde kattn.

Omda de kattn goeie joagers zyn, zyn ze gedomisticeerd vo de groanvoorraadn va de mens teegn knaagdiern lik rattn en muuzn te beschermn. Tegenwoordig wordn ze voorol lik gezelschapsdier geoedn.

E mannelikke katte noemn ze ne **koater** of **katrol**, e vrouwelikke katte es e **kattinne**.

## Gedroagienge

|  |
| --- |
| Dit ôofdstik es geschreevn in 't Werviks. |

E gemarbelde kattinne
Kattn zyn liever leeg dan moe. Ze zittn of liggn geirn in de zunne en sloapn, 't liefst van ol up ne warmn ounderground. Dat es ook nodig vo under teetn goe te doen verteirn. De meeste kattn sloapn twee keers zo vele lik ne miens. Jeuste lik by de leeuwn en de tygers lekkn z'under eigen proper mè under tounge. Ze doen da geweunlik voor of achter dan ze goan goan sloapn. Z'èn olle doage bykans twee eurn nodig vo de verzorgienge van under vel. Ze doen datte mè under tandn, speugsel en vette die eut en kliere boven de steirt komt. E katte weegt tusschn de twee noawf en neegn kilos.

Euskattn zyn solitaire beestn jeuste lik d'andere katachtigen (mè eutzounderienge van de lêeuw die in ne groep leeft). 't Es wel zo dat er ne lossn band bestoat tusschn kattn die in e grodder territorium leevn en die familje zyn van mekoar. 't Es ook gin problème om verschkillende kattn lik eusdier t'oudn, want z'èn gauwe ne familjeband mè mekoar en verdeeln toun et territorium ounder mekoar.

## Kattn in de kultuur (West-Vloandern)

* Kattestoet: olle drie joar in Yper
* De Kattige Kat: striep van Suske en Wiske, die nem ofspeelt in en round Yper en in 't nôorn van Vrankryk.

## Uutdrukkingn

* In den doenkern zyn olle katt'n grysde, of ook: 's nachts zyn olle katt'n grauw: Os de situoatieje niet duudelik is, kuje nie goêd oardeeln
* E katte in den doenkern makt rare sproungn, of ook: e katte in't nauwe makt rare sproungn: Ost benauwd wordt doed e mêns rare diengen.

## Externe koppeliengn

* Kattenencyclopedie
* Katten herkomst
* De honden en katten van de Belgen (Artikel van het Nationaal Instituut voor de Statistiek)

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ofbeeldiengn die ier by passn ku je vien in de categorie **katte** van Wikimedia Commons. |