Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Technologie

In den twidden helt van de 20e êeuwe is de mens met 't gebruuk van technologie derin gelukt d' eirde te verloatn en de ruumte te verkenn'n.
**Technologie** (van 't Grieks: *τεχνολογια < τεχνη* "vakmanschap" en *λογος' "woord, betêkenisse") is de systemoatische en praktische toepassienge van kennisse.*

Van Dale zegget volgende over technologie:
*tech·no·lo·gie (de ~ (v.), ~ën)*

1. *leer van de handelingen waardoor de mens de voortbrengselen van de natuur tot stoffen verwerkt tot bevrediging van zijn behoeften*
2. *systematische toepassing van een wetenschap in de techniek*

Over 't olgemêen wordt technologie gelyk gesteld met 't produceern van etwa da nieuwe is, een innovoasje. Veel mensn peizn over "technologie" as iet da "high-tech" is, mè computerachtige apparateur en flikkerende lamptjies gelik in de science fiction films.

't Verschil tusschn technologie en wetenschap is da technologie de toepassienge van wetenschappelike principes voarensteldt. Azô hèt de wetenschap ountdekt dat een illetrieke stroom een magnetische flux verôorzaakt die ton were een tegenflux verôorzaakt. Technologie bestoat der nie ollêne uut van de beseffn dat illetriek een yzern staaftjie kan loatn round droain, moar ook de maniere woarup hoe dan die principes kunn'n gebruukt wordn vô zô'n staaftjie mestjies te loatn round droain in een schêapparoat. Dus in 't kort is technologie de maniere woarup da wetenschappelike principes wordn ommegezet in techniek. 't Is doavan da den term *technologie* vele wor gebruukt as een anglicisme vo *techniek*.

Technologie hèt de maniere woarup da ounze moatschappy werkt groundig veranderd. Od een mens vroeger van de Limbrug noa West-Vloandern verhuusde, zei tjie eigentlik salutjes an zyn oude kennissenkrieng en begos tjie een nieuw leevn in de nieuwe plekke. Tegenwôordig zyn zô'n (en grôtere) afstandn gemakkelik 't overbruggn deur de vôruutgank in 't vervoer (otto, tring, vliegtuug), den tillefong en 't internet. Een mens kan nu gemakkelik familie an den andere kant van de weireld hèn, en nog met under klappn of under af en toe bezoekn. Technologie hèt de weireld gemakt in wa da nu *the global village* wor genoemd.
# Grieknland

|  |  |
| --- | --- |
| Dat artikel ier is nog moa e klêen begun. Ge zyt g'inviteerd vôor ip **bewerkn** te klikkn vo mêer encyclopedische kennisse toe te voegn. |  |

| Ελληνική Δημοκρατία Elliniki Demokratia |
| --- |
|  |  |
|  Liggienge in Europa |
| Officiële toale | Grieks |
| Hoofdstad | Athene |
| Stoatsvorm | Republiek |
| Stoatshoofd | President Katerina Sakellaropoulou |
| Êerste minister | Kyriakos Mitsotakis |
| Ippervlak | 131.957 km² (0,86% woater) |
| Inweuners | 10.724.599 (2020) (81,6/km²) |
| Munte | Euro (EUR)  (vo 2002: Drachme) |
| Tydzone | UTC+2 (zomertyd: UTC+3) |
| Landcode | GR, GRC |
| Telefongcode | +30 |
| Internet-TLD | .gr |
| Nationale fêestdag | 25 moarte (Ounofhankelik in 1821) |

**Grieknland** (Grieks: Ελλάδα, *Elláda*, Oudgrieks: Ελλάς, *Hellas*), officieel de **Helleensche Republiek** (Grieks: Ελληνική Δημοκρατία, *Ellīnikī́ Dīmokratía*) is e land in Zuud-Europa. 't Bestoat uut 't zudelikste dêel van 't Balkanschiereiland en verschillige eilandn.

Grieknland grenst in 't nôordn an Albanië, Noord-Macedonië, Bulgareye en Turkeye. Vo de reste is 't vasteland van Grieknland omgeevn deur de Middellandsche Zêe (in 't zuudn), de Ionische Zêe (in 't westn) en de Egeïsche Zêe (in 't ôostn). De grotste eilandn zyn Kreta, Euboia, Lesbos en Rodos.

D'n hoofdstad van Grieknland is Athene.

Koarte van Griekeland

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ofbeeldiengn die ier by passn ku je vien in de categorie **Greece** van Wikimedia Commons. |

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| {{{ofb\_links}}} | Europese Unie (EU) |  | {{{ofb\_groot}}} |
|  België |  Bulgareye |  Cyprus |  Denemarkn |  Duutsland |  Estland |  Finland |  Grieknland |  Holland |  Hongareye |  Ierland |  Itoalië |  Kroatië |  Letland |  Litouwn |  Luxemburg |  Malta |  Ôostnryk |  Pooln |  Portugal |  Roemenië |  Slovakeye |  Slovenië |  Spanje |  Tsjechië |  Vrankryk |  Zweedn |

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| {{{ofb\_links}}} | Landn in Europa | {{{ofb\_rechts}}} | {{{ofb\_groot}}} |
|
Albanië • Andorra • Armenië • Azerbeidzjan • België • Bosnië-Herzegovina • Bulgareye • Cyprus • Denemarkn • Duutsland • Estland • Finland • Georgië • Grieknland • Holland • Hongareye • Ierland • Itoalië • Kazachstan • Kosovo • Kroatië • Letland • Liechtnstein • Litouwn • Luxemburg • Malta • Moldoavië • Monaco • Montenegro • Noord-Macedonië • Nôorweegn • Oekraïne • Ôostnryk • Pooln • Portugal • Roemenië • Rusland • San Marino • Servië • Slovakeye • Slovenië • Spanje • Tsjechië • Turkeye • Vaticoanstad • Verênigd Keunienkryk • Vrankryk • Wit-Rusland • Ysland • Zweedn • Zwitserland |
# Connecticut

*Dat artikel es geschreevn in 't Noordelik West-Vlams.*

---

Connecticut in de Verenigde Stoatn van Amerika
**Connecticut** (CT) is e stoat in de regio New England in de noordoostelyke Verenigde Stoatn. D'n hoofdstad is Hartford.

* Vlagge
* Zegel

Bynoamn zyn *Constitution State* (officieel), *Nutmeg State* en *Provisions State*. De stoat is vernoemd noa de Connecticut-riviere die de stoat oengeveer in tweien deelt. De noame "Connecticut" komt van "Quinnehtukcut", e woord vo "lange getydnriviere" van d' Indioansche stamme, de Mohegoann.

De stoat Connecticut besloat 14.357 km². 't Grenst in 't oostn an Rhode Island, in 't noordn an Massachusetts, in 't westn an New York en in 't zuydn an 't estuarium Long Island Sound.

## Historie

D' eeste Europeesche kolonistn van Connecticut woarn Hollanders. D'n Amsterdamsche zeevoarder Adriaen Block wierd in 1613 uytgezoendn vo commerce te dryvn in 't gebied die oentdekt was deur d'n Yngelschn oentdekkyngsreiziger Henry Hudson. D' Hollanders woarn g'interesseerd in 't boent van Amerikoansche pelsbeestn. In 1633 wierd e fort gebouwd deur de West-Indische Compagnie die *Fort Goede Hoop* genoemd wierd. 't Lag an de Connecticut-riviere, deur d' Hollanders in dien tyd *Versche Rivier* genoemd en 't stoend ip de plekke woar dan Hollansche boentcommerçantn in 1623 e commercepost gesticht haan. Nie vele loater arriveerdegn ook andere Europeoann en 't fort kwam assan meer oender Yngelschn invloed. Peter Stuyvesant, de gouverneur van de kolonie Nieuw-Nederland, oenderhandelde in 1650 met d' Yngelsche over e permanente grenze tusschn d' Hollansche en Yngelsche kolonies. Ze kwoamn overeen dat de grenze 80 kilometer westwoarts van Fort Goede Hoop en de Versche Rivier zou komn te lign en azo vertrokn d' Hollanders definitief uyt Connecticut.

Connecticut was één van de dertien kolonies die in d' 18e eeuwe, binst d' Amerikoansche revoluusje, in ipstand kwoamn teegn de Britsche overheersynge. De 9e januoari 1788 kwam Connecticut formeel de vuyfde stoat van de Verenigde Stoatn van Amerika.

## Geografie

't Noordn van de stoat is berg- en heuvelachtig, 't zuydn redelyk vlak. Connecticut telt vele meern en riviern. De belangrykstn is de Connecticut-riviere, die vanuyt Massachusetts langst Hartford zuydwoarts noa d'n oceoan stroomt.

Hartford
# 15 november

|  |
| --- |
| okt - **november** - dec |
| << | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
| 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 |
| 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 |
| 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 |
| 28 | 29 | 30 |   |   |   | >> |

**15 november** is den 319stn dag van 't joar (320stn dag in e schrikkeljoar) in de Gregorioansche kalender. 't Volgn nog 46 doagn toet 't ende van 't joar.

## Geboorn

* 1316 - Jean I, keunienk van Vrankryk en Navarra
* 1559 - Albrecht van Oostnryk

## Gestorvn

* 1194 - Margaretha van den Elzas
* 2020 - Lutgart Simoens, radiopresentatrice
# 4 april

|  |
| --- |
| mrt - **april** - meie |
| << | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
| 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 |
| 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 |
| 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 |
| 28 | 29 | 30 |   |   |   | >> |

**4 april** is de 94stn dag van 't joar (95stn dag in e schrikkeljoar) in de Gregorioansche kalender. Der volgn nog 271 doagn toet 't ende van 't joar.

## Gebeurtenissn

* 2005 - Stadsomroep Brugge begunt met uut te zendn

## Geboorn

* 1826 - Zénobe Gramme, Belgischn uutviender van de Gramme-dynamo
* 1937 - Alfons Hermans, Vlamsche coureur

## Gestorvn

* 1609 - Charles de l'Écluse, Vlamsche plantkundign en dokteur
* 1942 - Alfons Mervillie, West-Vlamsche paster, componist en dichter
* 2004 - Briek Schotte, West-Vlamsche coureur en sportdirecteur
* 2023 - Birger Jensen, Deensche foetballist

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ofbeeldiengn die ier by passn ku je vien in de categorie **4 April** van Wikimedia Commons. |
# Mexico

|  |  |
| --- | --- |
| Dat artikel ier is nog moa e klêen begun. Ge zyt g'inviteerd vôor ip **bewerkn** te klikkn vo mêer encyclopedische kennisse toe te voegn. |  |

Liggienge van Mexico in Noord-Amerika
**Mexico** (Spoans: *México*), officieel de **Verênigde Mexicoansche Stoat'n** (Spoans: *Estados Unidos Mexicanos*) is e federoale republiek in Noord-Amerika. 't Grenst in 't noord'n an de Verênigde Stoat'n, in 't zuud'n en 't west'n an de Still'n Oceoan, in 't zuudoost'n an Guatemala, Belize en de Caraïbische Zee en in 't oost'n an de Golf van Mexico.

Mexico bestoat uut 31 stoat'n en 't federoal district of oofdstad Mexico-Stad, êen van de grotste steed'n ter weireld.

Koarte van Mexico

## Administratieve indêlienge

De 31 stoat'n van Mexico zyn:

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| * Aguascalientes
* Baja California
* Baja California Sur
* Campeche
* Chiapas
* Chihuahua
* Coahuila
* Colima
 | * Durango
* Guanajuato
* Guerrero
* Hidalgo
* Jalisco
* Mexico (stoat)
* Michoacán
* Morelos
 | * Nayarit
* Nuevo León
* Oaxaca
* Puebla
* Querétaro
* Quintana Roo
* San Luis Potosí
* Sinaloa
 | * Sonora
* Tabasco
* Tamaulipas
* Tlaxcala
* Veracruz
* Yucatán
* Zacatecas
 |

## Toale

De toale die 't meêst gesprook'n wordt, is 't Spoans, woamee da Mexico 't grotste Spoanssprekend land ter weireld is. Indioansche toal'n wordn deur 10% van de bevolkienge geklapt.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ofbeeldiengn die ier by passn ku je vien in de categorie **Mexico** van Wikimedia Commons. |

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| {{{ofb\_links}}} | Landn in Nôord-Amerika | {{{ofb\_rechts}}} | {{{ofb\_groot}}} |
|
Bermuda • Canada • Groenland • Mexico • Saint-Pierre en Miquelon • Verênigde Stoaten van Amerika
**Centroal-Amerika**: Belize • Clipperton • Costa Rica • El Salvador • Guatemala • Honduras • Nicaragua • Panama
**Caraïbn**: Amerikoansche Moagdneilandn • Anguilla • Antigua en Barbuda • Aruba • Bahama's • Barbados • Bonaire • Britsche Moagdneilandn • Caymaneilandn • Cuba • Curaçao • Dominica • Dominicoansche Republiek • Grenada • Guadeloupe • Haïti • Jamaica • Martinique • Montserrat • Puerto Rico • Saba • Saint-Barthélemy • Saint Kitts en Nevis • Saint Lucia • Saint-Martin • Saint Vincent en de Grenadines • Sint Eustatius • Sint Moartn • Trinidad en Tobago • Turks- en Caicoseilandn |
# Psychologie

**Psychologie** is de weetnschap die em bezigoudt met et gedrag en et peizen en voeln van mensen.

## Ounstoan en groundleggers

Et begin van de Psychologie ols weetnschap wordt gesitueerd up ’t ende van de 19ste êeuwe os den Duutser Wilhelm Maximilian Wundt (Neckarau 16 ogustus 1832 - Großbothen (by Leipzig) 31 ogustus 1920) in 1874 z'n boek *Physiologische Psychologie* uutbrocht en vanaf 1879 lesse begost te geevn en te experimenteern in z'n laboratorium in Leipzig.

Een andre grôte name in de psychologie was Sigismund Schlomo Freud (Freiberg (nu Příbor in Tsjechië), Moravië, 6 meie 1856 – Londn, 23 september 1939) die in 1896 t’ope me Breuer *Studien über Hysterie* uutbrocht en doamee de groundlegger wierd van de Psychoanalyse, een stromienge in de psychologie die vele volgeliengen kreeg, mo wo da de wetenschappelikeid nogol in vrage gesteld wordt.

In ‘t begin van de joaren 1900 begost John B. Watson (Greenville, 9 januoari 1878 - New York, 25 september 1958) me z'n experimentn me bêesten womee dat ie kost bewyzen da je psychologie kut ounderzoekn ip basis van zuver woarneemboar gedrag. Doaby pastn d’ounderzoeken van de Rus Ivan Pavlov (Rjazan, 14 september 1849 - Leningrad, 27 februoari 1936), no wien da den ound van Pavlov genoemd is, styf in zyn kraam. Je was doamee de groundlegger van et Behaviorisme, woaruut da loater ton ôok de Gedragspsychologie en de Cognitieve Psychologie groeidige.

Max Wertheimer (Praag, 15 april 1880 - New Rochelle (New York), 12 oktober 1943) stelde ook in ‘t begin van de joaren 1900 vast da mensen oltyd geneigd zyn vo van ounvolledige ‘gestalten’ hêle te maken. Uut zyn ounderzoek volgde de Gestaltpsychologie.

Abraham Harold Maslow (Brooklyn 1 april 1908 - 8 juni 1970) steurde de psychologie nog in een andre richtienge: me zyn Pyramide van Maslow woa dat ie de verschillige menslikke behoeften klassèrt, is 't ie de grondlegger van de Umanistische Psychologie.

## Sôorten psychologie

De psychologie bestudèrt de mens van by zyn gebôorte toe in ze graf (en de para-psychologie goa zelfs nog vodder, want de dé bestuderen em zelfs ost ie dôod is en ols gêest were kêert). Doarom zyn der ook vele sôorten psychologie.

* **Ountwikkeliengspsychologie** bestudèrt oe da een mens van baby’tje toet grôte mens ountwikkelt in gedrag en kennisse.
* **Klinische psychologie** ounderzoekt oe da je mensen die psychisch ziek zyn kut elpen were gezound wordn.
* **Organisoatie- en bedryfspsychologie** kykt oe da mensen peizen en under gedraagn in organisoaties en bedryven, mor ook oe dan fenomeenn lik motivoatie, leiderschap, et psychologisch contract en ollemolle in mekoar zittn.
* **Reclame- en verkoopspsychologie** zoekt achter de mechanismen die een mens anders en mêer doen diengen koopn.

De reekse is eigentlik schier ounendig, want der is ook nog godsdienst-, ounderwys-, neuro-, experimentele, gevangenis-, test-, kiender-, bêesten-, socio-, sport- en differentiële psychologie en doamee loaten me der nog vele ounvermeld.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ofbeeldiengn die ier by passn ku je vien in de categorie **psychology** van Wikimedia Commons. |