Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Kantongs van Zwitserland

**Zwitserland** is sins 1979 verdêeld in 26 **kantongs** die de dêelstoatn van de federoasje vormn. De boundsstoat Zwitserland is ountstoan deurda drie klêne stoatjes, d' oerkantongs Uri, Schwyz en Unterwalden, in 1291 beslist hèn van tegoare te werkn.

## Kantongs

De tabelle toogt de kantongs in de volgorde lik dan z' ipgenoomn gewist zyn in de groundwet.

| Woapn | Ofkortienge | Kantong | Sins | Hoofdstad | Bevolkienge | Ippervlak | Dichtheid | Antal gemêentn | Toale(n) |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | ZH | Zürich | 1351 | Zürich | 1.228.600 | 1.729 | 701 | 171 | Duuts |
|  | BE | Bern | 1353 | Bern | 947.100 | 5.959 | 158 | 383 | Duuts, Frans |
|  | LU | Luzern | 1332 | Luzern | 350.600 | 1.493 | 233 | 87 | Duuts |
|  | UR | Uri | 1291 | Altdorf | 35.000 | 1.077 | 33 | 20 | Duuts |
|  | SZ | Schwyz | 1291 | Schwyz | 131.400 | 908 | 143 | 30 | Duuts |
|  | OW | Obwalden | 1291 | Sarnen | 32.700 | 491 | 66 | 7 | Duuts |
|  | NW | Nidwalden | 1291 | Stans | 38.600 | 276 | 138 | 11 | Duuts |
|  | GL | Glarus | 1352 | Glarus | 38.300 | 685 | 51 | 3 | Duuts |
|  | ZG | Zug | 1352 | Zug | 100.900 | 239 | 416 | 11 | Duuts |
|  | FR | Fribourg | 1481 | Fribourg | 239.100 | 1.671 | 141 | 167 | Frans, Duuts |
|  | SO | Solothurn | 1481 | Solothurn | 245.500 | 791 | 308 | 122 | Duuts |
|  | BS | Bazel-Stad | 1501 | Bazel | 186.700 | 37 | 5.072 | 3 | Duuts |
|  | BL | Bazel-Land | 1501 | Liestal | 261.400 | 518 | 502 | 86 | Duuts |
|  | SH | Schaffhausen | 1501 | Schaffhausen | 73.400 | 298 | 246 | 27 | Duuts |
|  | AR | Appenzell Ausserrhoden | 1513 | Herisau | 53.200 | 243 | 220 | 20 | Duuts |
|  | AI | Appenzell Innerrhoden | 1513 | Appenzell | 15.000 | 173 | 87 | 6 | Duuts |
|  | SG | Sankt Gallen | 1803 | Sankt Gallen | 452.600 | 2.026 | 222 | 85 | Duuts |
|  | GR | Graubünden | 1803 | Chur | 185.700 | 7.105 | 26 | 180 | Duuts, Reto-Romoans, Italioans |
|  | AG | Aargau | 1803 | Aarau | 550.900 | 1.404 | 388 | 220 | Duuts |
|  | TG | Thurgau | 1803 | Frauenfeld | 228.200 | 991 | 229 | 80 | Duuts |
|  | TI | Ticino | 1803 | Bellinzona | 311.900 | 2.812 | 110 | 157 | Italioans |
|  | VD | Vaud | 1803 | Lausanne | 626.200 | 3.212 | 188 | 339 | Frans |
|  | VS | Wallis | 1815 | Sion | 278.200 | 5.224 | 53 | 143 | Frans, Duuts |
|  | NE | Neuchâtel | 1815 | Neuchâtel | 166.500 | 803 | 206 | 53 | Frans |
|  | GE | Genève | 1815 | Genève | 414.300 | 282 | 1.442 | 45 | Frans |
|  | JU | Jura | 1979 | Delémont | 69.100 | 838 | 82 | 64 | Frans |
|  | CH | Zwitserland |   | Bern | 7.261.200 | 41.285 | 174 | 2.596 | Duuts, Frans, Italioans, Reto-Romoans |

## Koarte

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ofbeeldiengn die ier by passn ku je vien in de categorie **Kantong van Zwitserland** van Wikimedia Commons. |
# Vestienge

Luchtfoto van de vestienge van Bourtange in provincie Groniengn, Olland
In nuze streke zyn der ier en doar nog **vestiengn** of **vestn** te bekykn, uut verschillnde tydn. Dat artikel gift en overzicht van de soortn vestiengn en oe dan ze zynder ountstoan zyn.

## Voo dan de Romeinen ier kwoamn

In dienn tyd weundn der ier ma winnig menschn, voorol up d'oogste plekkn, glik de Kemmelberg. Voo de reste was 't ier in West-Vloandern surtout mooras, bus en woater. An de zee, die toune vele dieper 't land in gink (Diksmude zat ounder woater), weundn der vele menschn up klene eilandjes woa da ze zynder leevdn van 't visschn en van zout te kookn. Round nunder huzetjes addn ze stoakn stoan mit schermn va wulgetakkn, kwestje va de wilde beestn buutn 't oudn. Da woarn d'eeste versterkiengn.

Grote chefs addn grodder uuzn en z'addn ook betere versterkiengn der roundn. Up sommigste plekkn woarn ter styve grote fortn, boovn up rotsn, plateaus en bergn. Ier in 't noordn, nie verre van Boulogne is 't er nog zuk en fort.

## De Romeinn

Round 60 vôorn Christus kwaamn de Romeinn in nuze streekn an, me nundern belangrykn generoale Julius Caesar. Deur da 't ier toune enigste zomers nogol droge ewist wos, kostn de Romeinen ier de boas speeln. Z'en ier nie vele achtereloatn, buutn enigste routn. Van nunder fortn is ter nietn overebleevn. Ter zyn wel schone modelln te zien in den Archéodrome, langst d'ottostroade naa 't zuudn, in de Bourgogne.

## De dounkerste tydn

Oz de Romeinen ier wegegoan zyn en de Frankn, de Saksn en de Friezn nunder plekke epakt.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ofbeeldiengn die ier by passn ku je vien in de categorie **Fortification** van Wikimedia Commons. |
# Elektrieke stroom

*Dat artikel es geschreevn in 't Noordelik West-Vlams.*

---

Elektrieke oentloadienge
**Elektrieke stroom** is e stroom van geloadn dêeltjes, lyk elektroonn of ioonn, die deur en elektrieke geleider of ruumte beweegn. De beweegnde dêeltjes wordn loadiengdroagers genoemd. In elektrieke circuits zyn de loadiengdroagers dikwyls elektroonn die deur e droad beweegn. In halfgeleiders kunn 't elektroonn of goatn zyn.

De SI-êenheid van elektrieke stroom is d' ampère (A), êen van de zeevn basisêenheedn in 't SI-système. Elektrieke stroom wordt gemeetn met en ampèremeter.

Elektrieke stroom creëert magnetische veldn, die gebruukt wordn in moteurs, generateurs en transformateurs. In geweune geleiders verôorzoakn ze Joule-verwarmienge of weerstandsverwarmienge, die lucht creëert in gloeilampn. Elektromagnetische golvn wordn in de telecommunicoasje gebruukt vor informoasje uut te zendn.
# Schole van Fontainebleau

Galerie François I in ‘t kastêel van Fontainebleau
De **Schole van Fontainebleau** is de noame die gegeevn is an twi periodes in de Fransche kunstgeschiedenisse.

’t Kastêel van Fontainebleau stimuleerde twi schooln in decoroatie en architecteure.

D’êeste schole (ca.1530-1560) ountstound in den tyd van keunink Frans I round 1530. J’ounderield schilders, beeldouwers, ountwerpers, architectn, stucwerkers, goud-en zilversmeedn en textielwerkers vo ‘t kastêel te decoreern. Verschillige vroege kunstenoars lik Rosso Fiorentino, Francesco Primaticcio en Nicolò dell'Abate kwoamn uut Itoalië en verspreidegn azo ’t Italioans maniërisme.

De twidde schole (ca.1589-1610) ountstound in den tyd van Hendrik IV in 1589, achter e periode van grôte socioale en politieke ounrust in Frankryk. Belangryke schilders woarn Toussaint Dubreuil, Martin Fréminet en Ambroise Dubois.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Mêer ofbeeldiengn die ier by passn ku je vien ip Schole van Fontainebleau ip Wikimedia Commons. |