Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Kioto

*Dat artikel es geschreevn in 't Noordelik West-Vlams.*

---

|  |  |
| --- | --- |
| Dat artikel ier is nog moa e klêen begun. Ge zyt g'inviteerd vôor ip **bewerkn** te klikkn vo mêer encyclopedische kennisse toe te voegn. |  |

| **Kioto** 京都市  |
| --- |
| **Koarte** | **Embleem** |
|  |
|  |
|  |
| **Vlagge** |
|  |
|  |
|  **Land** |  Japan |
|  **Eyland** | Honshu |
|  **Ippervlak:** | 827,83  km² |
|  **Inweuners:** | 1.445.648 |
|  **Website** | city.kyoto.jp |

**Kioto** (Japanees: 京都, Kyoto) is e stad in Japan. De stad ligt an de riviere de Kamo. Der weunn 1.445.648 menschn (2023).

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ofbeeldiengn die ier by passn ku je vien in de categorie **Kyoto** van Wikimedia Commons. |
# Tokio

*Dat artikel es geschreevn in 't Noordelik West-Vlams.*

---

|  |  |
| --- | --- |
| Dat artikel ier is nog moa e klêen begun. Ge zyt g'inviteerd vôor ip **bewerkn** te klikkn vo mêer encyclopedische kennisse toe te voegn. |  |

| **Metropool Tokio** 東京都  |
| --- |
| **Koarte** | **Embleem** |
|  |
|  |
|  |
| **Vlagge** |
|  |
|  |
|  **Land** |  Japan |
|  **Eyland** | Honshu |
|  **Ippervlak:** | 2.193,96  km² |
|  **Inweuners:** | 13.929.286 |
|  **Website** | metro.tokyo.jp |

**Tokio** (東京, *Tōkyō*), officieel **Metropool Tokio** (東京都, *Tōkyō-to*), is een van de 47 prefecteurn van Japan. Tokio is sedert 1868 de facto hoofdstad van Japan omdat de regerienge der zetelt en de keyzerlyke familie der weunt.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Mêer ofbeeldiengn die ier by passn ku je vien ip Tokyo ip Wikimedia Commons. |
# Beta (letter)

Hoofdletter en klêene letter beta

| Grieks alfabet |
| --- |
| Α | α | alfa | Ν | ν | nu |
| Β | β | **beta** | Ξ | ξ | xi |
| Γ | γ | gamma | Ο | ο | omikron |
| Δ | δ | delta | Π | π | pi |
| Ε | ε | epsilon | Ρ | ρ | rho |
| Ζ | ζ | zeta | Σ | σς | sigma |
| Η | η | eta | Τ | τ | tau |
| Θ | θ | theta | Υ | υ | ypsilon |
| Ι | ι | iota | Φ | φ | phi |
| Κ | κ | kappa | Χ | χ | chi |
| Λ | λ | lambda | Ψ | ψ | psi |
| Μ | μ | mu | Ω | ω | omega |
| Verouderde letters |
|  | digamma |  | sho |
|  | stigma |  | qoppa |
|  | heta |  | sampi |
|  | san |

De **beta** (hoofdletter Β, klêene letter β, Oudgrieks **βῆτα**), is de tweide letter van 't Grieks alfabet. D' hoofdletter Β is gelykig an de Latynsche letter B. β' is 't Grieks cyfer vo 2, ,β vo 2000.

Beta wierd in 't klassiek Grieks uutgesprookn lyk /b/ van **b**oom, moa klienkt in 't modern Grieks lyk /v/ van **v**int. In 't modern Grieks wordt de noame van de letter **víta** uutgesprookn. De /b/-klank wordt teegnwoordig μπ (mu en pi) geschreevn.

## Gebruuk

In de wiskunde, scheikunde en in de fysica wordt die letter dikwyls gebruukt, lyk β vo betastroalienge.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ofbeeldiengn die ier by passn ku je vien in de categorie **Beta (letter)** van Wikimedia Commons. |
# Slaviesche toaln

De **Slaviesche toalfamilie, of Sloavische toalfamilie** is e dêel van de Indo-Europeesche toaln.

Slaviesche toaln
## Oenderverdêlienge

### West-Sloavische toaln

* Pools (45 meljoen)

* kerngebied: Pooln

* Kasjoebisch (3 000)

* kerngebied: Nôord-Pooln

* Silezisch (50 000 moedertoale, mêer of 1 meljoen die't ku klappn)

* kerngebied: Pooln, Tsjechië, Duutsland
* *Nie zeker of dat en aparte toale is*

* Slovaaks (5 meljoen)

* kerngebied: Slovakije

* Sorbisch (50 000)

* kerngebied: Ôost-Duutsland (Lausitz)

* Tsjechisch (10 meljoen)

* kerngebied: Tsjechië

### Ôost-Sloavische toaln

* Oekraïens (39 meljoen)

* kerngebied: Oekraïene

* Roetheens (610 000)

* kerngebied: Oekraïene toet Servië
* *Oek oltemets anzien lik e dialect van 't Oekraïens*

* Russisch (145 meljoen)

* kerngebied: Rusland en ex-Sovjetrepubliekn

* Wit-Russisch (8 meljoen)

* kerngebied: Wit-Rusland

### Zuud-Sloavische toaln

* Bulgoars (9 meljoen)

* kerngebied: Bulgareye

* Macedonisch (2 meljoen)

* kerngebied: Noord-Macedonië

* Kroatisch (7 meljoen)

* kerngebied: Kroasië

* Bosnisch (2 meljoen)

* kerngebied: Bosnië

* Servisch (9 meljoen)

* kerngebied: Servië

* Montenegryns (0,5 meljoen)

* kerngebied: Montenegro
* *De viere hierboovn zyn oltemets oek anzien lik 4 aparte toaln, mo dat is gin toalkundige, mor e polletieke indêlienge*

* Sloveens (2,2 meljoen)

* kerngebied: Slovenië

## Externe koppelinge

* (en) Sloavische toaln ip Ethnologue.
# Candela

*Dat artikel es geschreevn in 't Noordelik West-Vlams.*

---

De **candela** (symbool: cd) is de basisêenheid van luchtsterkte in 't SI-système. 't Woord candela is Latyn vo keirse. De luchtsterkte is de luchtstroom die in e bepoalde richtienge per êenheid van ruumtehoek wordt uutgezoendn.

## Vôorbeeldn

* de luchtsterkte van e geweune taslampe is oengeveer 1 candela.
* e gloeilampe van 100 watt hèt e luchtsterkte van circa 120 candela.
* de luchtsterkte van e geweune keirse is oengeveer 1 candela.

De candela is verwant an d' êenheedn lumen en lux. D' êenheid lumen wordt gebruukt vo de totoale luchtstroom in e luchtbundel. E luchtbundel met e sterkte van 1 candela en e ruumtehoek van 1 steradioal hèt e totoale luchtstroom van 1 lumen. 1 candela is dus gelykig aan 1 lumen per steradioal. Ost er e bundel met e sterkte van 1 lumen ip en ippervlak van 1 vierkante meter valt, gèeft dat e kloartekracht van 1 lux. 1 lux is dus gelykig an 1 lumen per vierkante meter.
# Verenigd Keuninkryk der Nederlandn

| **Geschiedenisse van de Lêge Landn** |
| --- |
|  Prinsbisdom Luuk 985–1790 |  Bourgondische Nederlandn |  Ertogdom Luxemburg upgenoomn 1441 |
| 1384/1473–1482 |
|  Zeventien Provinciën 1482–1556 |
| Spoansche Nederlandn |  Republiek der Zeevn Verenigde Provinciën 1588–1795 | 1588–1713 |
|  Ôostnryksche Nederlandn  | 1713–1790 |
|  Verenigde Belgische Stoatn  | 1790 |
| Prinsbisdom Luuk 1790–1795 | Ôostnryksche Nederlandn | 1790–1794 |
|  Fransche Republiek |  Batoafse Republiek 1795–1806 | 1795–1804 |
|  Frans Keizerryk | 1804–1815 |
| Keuninkryk Olland 1806–1810 |
|  |
|  Verenigd Keuninkryk der Nederlandn 1815–1830 |  Grootertogdom Luxemburg (in personele unie mè Olland tout 1890) |
|  Keuninkryk België sinsn 1830 | Keuninkryk der Nederlandn sinsn 1830 |

Verenigd Keuninkryk der Nederlandn, 1815
’t **Verenigd Keuninkryk der Nederlandn** is de term vo de periode van 1815 tot 1830, os Olland (de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden) en de Zudelikke Nederlandn één stoat vormdn onder keunink Willem I.
De Zudelikke Nederlandn woarn van 1795 onder Frans bewind, moar achter de val van Napoleon by Waterloo èn de g’allieerdn in 1815, binst ’t Congres van Wenen, beslist da Frankryk ‘t gebied most ofstoan. Willem I wierd gesteund deur Grôot-Brittannië, dat an de noordgrenze van Frankryk ’n sterke bufferstoat wilde.

## Willem I

Keunienk Willem I van 't Verenigd Keuninkryk der Nederlandn.
Ip economisch vlak stimuleerde Willem I de handel, de scheepvoart en d’ industrie. Je liet kanoaln groavn, o.a. Gent-Terneuzn en Brussel-Charleroi en je zorgde d’r voorn da d’oavn van Antwerpn oopn bloeide. Je droungt de verfransinge in de Vlamsche provincies were mè z’n toalpolitiek en dee vele vo ’t nederlandstoalig onderwys. Je wilde in heel ’t nederlandstoalig deel van ’t keuninkryk ’t Nederlands as overeidstoale invoern, moa da leidde tot verzet by ’t Woalse volksdeel en by de verfranste elite van de Vlamsche gewestn. Ook kwam ’t katholieke Zuudn in ipstand teegn ’t protestantse Noordn. Willem probeerde de kerkelikke macht te minderen, moar uuteindelik ist er ’n Belgische revolutie van gekommn en schidde België van Olland. In 1830 wierd ‘t ’n apart keuninkryk .
# Republiek

Republiekn in de weireld. **rôod** - heel presidentieel système
- **groene** - uutvoerend presidentieel système me parlement
- **olyf** - holf-presidentieel système
- **oranje** - parlementaire republiek
- **bruun** - republieken die groundwettelik moar één polletieke party meugn hèin
E **republiek** is e land dat om de zôvele joar nen andere leidre kiest (ne president). Z'hèin dus gin keuniengn want dat is ton e monarchie. De mêeste republiekn zyn landn woa dat er e revoluusje is gebeurd en de keuniengn verjoagd zyn. Byvôorbeeld 't geval in Duutsland, Vrankryk, Grieknland, Italië.

## Enigste bekende republiekn

* Bundesrepublik Deutschland (Duutsland)
* Czeska Republica (Tsjechië)
* Repubblica Italiana (Itoalië)
* République Française (Vrankryk)
* Volksrepubliek China (China)
* The Republic of the United States of America (Amerika)

Ook Pooln, Portugal, Zwitserland en bykan al de ex-kolonies over hêel de weireld zyn republiekn.
# Ionische Zêe

Liggienge van d'Ionische Zêe
D'**Ionische Zêe** (Italioans: *Mar Ionico* ofte *Mar Ionio*; Grieks: Ιόνιο Πέλαγος, *Ionio Pelagos*; Albanees: *Deti Jon*, letterlyk vertoald "Ouze Zêe") es 'n zêe in Zuud-Europa, geleegn o de zuudôostkantn van't Itoalisch schiereyland, o d'ôostkantn van Sicilië, o 't westn van Grieknland en 't zuudwestn van Alboanië. Ip't Italioansche vasteland liggn de regioots Calabrië, Basilicata en Apulië an d'Ionische Zêe. Ip zyn diepst es de zêe 4206 mèiters diepe.

D'Ionische Zêe makt dêel uut van de Middellandsche Zêe. De Stroate van Messina makt in't nôordwestn de verbindienge mè d'n Tyrreenschn Zêe, die ôok by de Middellandsche Zêe ort. In't nôordn lôopt d'Ionische Zêe oover in d'Adriatische Zêe via de Stroate van Otranto. O de zuudôostkantn lôopt d'Ionische zêe by de Peloponnesos oover in d'Egeïsche Zêe.

Den Golf van Tarente en den Golf van Patras moakn dêel uut van d'Ionische Zêe. In d'Ionische Zêe liggn an den ôostkant d'Ionische eylandn (die by Grieknland ôorn) woavan de grotste Korfoe, Lefkas, Ithaka, Kefalonia en Zakynthos zyn. Grôote steed'n die an d'Ionische Zêe liggn zyn ounder and're Syracuse, Catania, Tarente (an den gelyknoamign golf), Crotone, Korfoe en Patras (an den gelyknoamign golf).

De noame van de zêe èit nietn van doen mè de landstreke Ionië, wa in't westn van Klêen-Azië ligt en in't hil nie an d'Ionische mor an den Egeïschn Zêe ligt. 't Es genoemd noa Io, e nimfe uut de Griekse mythologie die veranderd wierd in e koebêeste en deurda ze gestookn wos deur e daaze in die zêe sproung.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ofbeeldiengn die ier by passn ku je vien in de categorie **Ionian Sea** van Wikimedia Commons. |
# 11 (getal)

**Elve** is 't getal **11**, e natuurlik getal achter tiene en voorn twolve. Elve es een priemgetal.

Elve gebruukn ze in de volksmound ouk in *elvndertig*, e wôord voun en ounbestoand getal uut te drukkn.
# Weireld Regiestre van Sôortn uut de Zêe

*Dat artikel es geschreevn in 't Noordelik West-Vlams.*

---

't **Weireld Regiestre van Sôortn uut de Zêe** ( iengels : *World Register of Marine Species* ; ofgekort : *WoRMS* ) is e databank die de bedoelienge êt van e deeglikke en volledige lieste ip te stelln van naamn van organismn uut de zêe .

Den inoud van 't regiestre wordt ipgemakt en oundroudn deur weetnschapplikke speesjaliestn vor iedre groep van organismn. Die taksonomiestn kykn of d' informoasje die ze van alle kantn krygn, zjuuste is. WoRMS weeroud de zjuuste naamn van de zêe-organismn, moa gift ook inlichtiengn oovre de synoniemn en d' oungeldige naamn. 't Is e werk van langen oasm vô 't regiestre by t'oudn, van der zyn oltyd moa nieuwe sôortn die ountdekt en beschreevn wordn deur de weetnschapprs. En doa boovnip, de naamgeevienge en de taksonomie van de bestoande sôortn wordt dikkers verbeeterd of gewyzigd ot er nieuw oundrezoek bekend grakt.

WoRMS wierd ipgericht in 2008. 't Is in d' êeste platse gesticht deur de Europese Unie en de gastêere is 't Vlams Instituut vô de Zêe in Ostende. WoRMS êet formêele oovrêenkomstn mê verschillnde andre projektn oovre biodiversiteit, woaroundre 't Systèèm vor Informoasje oovre de Weireld-Biodiversiteit ( iengels : *Global Biodiversity Information Facility* ) en de Encyclopedie van 't Leevn ( iengels : *Encyclopedia of Life* ). In 2008 wast de bedoelienge da WoRMS teegn 2010 e volleedige ipsommienge zoud ên van al de zêesôortn, 't joar woarin de Tellienge van 't Zêeleevn ( iengels : *Census of Marine Life* ) grêed was .

In meie 2012 a WoRMS liestn vô 213 001 geldige zêesôortn woavan dr 193 289 gecontrolleerd woarn. De bedoelienge is va mêt oungevêer 240 000 zêesôortn grêed te kommn .

## Verwyziengn

<references>

## Eksterne koppliengn’

* (en)  World Register of Marine Species
# Viole

Vowr-en zykant van e viole
De **viole** is e snoarinstrument mè vier snoarn. 't Is 't klèinste lid van de violefamilie die bestoat uyt de viole, d' altviole en de cello.

De klank wordt geproduceerd deur de snoarn te loat'n triln met e strykstok, of deur te tokkeln met de vyngers. D' hoet'n klankkasse dient vo 't geluyd van de trilnde snoarn te versterk'n. De toetse van e strykinstrument is 't gedeilte woarip dat de vynger wordt geplatst vo de townhoogte te bepoaln. De viole wordt deurgoans bespeeld deur 't instrument tusschn de kinne en de schoewre vaste t' hoed'n en met de vyngers van de lynkerhand de snoarn teegn de toetse te druk'n vo de snoare te verkort'n en azo hoger te doen klynk'n.
# Lengte

*Dat artikel es geschreevn in 't Noordelik West-Vlams.*

---

De lengte en de brêedte van e rechthoek
**Lengte** is e metienge van ofstand. 't Is êen van de zeevn basisêenheedn in 't SI-système. De SI-êenheid is de meter m.

Lengte is d' ofmetienge in êen ruymtelyke dimensje, ippervlak d' ofmetienge in twêe dimensjes (lengte in 't kwadroat) en volume d' ofmetienge in drie dimensjes.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ofbeeldiengn die ier by passn ku je vien in de categorie **Length** van Wikimedia Commons. |