# Germaansche toaln

De **Germaansche toalfamilie** is e familie van styf verwante toaln, die up zyn toer dêel uutmakt van 't Indo-Europees. Oloewel da 't nie de grotste toalfamilie van de weireld is, is 't wel 'n belangryksn omdat Iengels voe vele zoakn e *lingua franca* is, e toale die deur bykan iederêen gebruukt is om in de vrimde makoar te verstoan.

## Ounderverdêlieng

Nôord-Germoansche toaln:
██ Yslands
██ Feroes
██ Noors
██ Zweeds
██ Deens
West-Germoansche toaln:
██ Schots (Anglo-Fries)
██ Iengels (Anglo-Fries)
██ Fries (Anglo-Fries)
██ Nederlands (Nederfrankisch)
██ Nederduuts (Nedersaksisch)
██ Hoogduuts

't Bestoat e masse discuusje over d'ounderverdêlienge van de Germaansche toaln, ierounder oglyk en overzichtje.

### Nôord-Germaans

#### Oost-Scandinoavisch

* Zweeds (9,3 meljoen)

* kerngebied: Zweedn

* Deens (5,5 meljoen)

* kerngebied: Denemarkn

#### West-Scandinoavisch

* Nôors (4,5 meljoen)

* kerngebied: Nôorweegn

* Yslands (300 000)

* kerngebied: Ysland

* Fareurs (70 000)

* kerngebied: Fareureilandn

### Ôost-Germaans

'n Dag va vadoage zyn der gin levende Ôost-Germaanse toaln ne mi. 't Krimgotisch e bestoan toet in d'achttienste êeuwe.

* Bourgondisch (†)
* Gotisch (†)
* Vandaals (†)

### West-Germaans

* Duuts (110 meljoen)

* kerngebied: Duutsland, Ôostnryk, Zwitserland

* Fries (400 000)

* kerngebied: Olland, prov. Friesland

* Iengels (tusschn 350 en 400 meljoen)

* kerngebied: Verênigd Keunienkryk, VSA, Canada, Australië,...

* Nederlands (22 meljoen)

* kerngebied: Vloandern, Olland, Suriname, Nederlandsche Antielln

* Afrikaans (16 meljoen, dochtertoale, apart ereeknd)

* kerngebied: Zuud-Afrika, Namibië

* Nedersaksisch (Duutsland:officiële taal, Olland: erkende toale)

* kerngebied: N.-Duutsland, N.O.-Olland

* Schots (mêestol by't Iengels ereeknd, 1,5 meljoen)

* kerngebied: Schotland, NO-Ierland

Oek in 't Papiamento of Papiaments (e creoolntoale van up de Ollandsche Antilln) zittn der West-Germaansche invloedn, mêerbepoald van 't Nederlands en van 't Iengels.

|  |
| --- |
| Dit ôofdstik es geschreevn in 't Ypers. |

## Diachronische verdelienge

Dizze tabelle toont de evoleusje van de Germoansche toaln. De toaln/toalgroepn stoan verticoal upgesomd in kolommn, under toalstadia orizountoal in reekn. De volgorde van de toalgroepn zegt nietn over eventuele ounderlienge overeenkomstn.

|  |  |
| --- | --- |
| Yzertyd 500 v.C.–n.C. 200 | Oergermoans |
| Oost-Germoans | West-Germoans | Noord-Germoans |
| Zuud-Germoans | Anglo-Fries |
| Volksveruziengn n.C. 200–700 | Gotisch, | Lombardisch1 |   | Oudfrankisch | Oudsaksisch | Oudfries | Oudiengels | Proto-Noors |
| Vandoals, Bourgondisch | Oudoogduuts |
| Vroege middelêeuwn 700–1100 |  | Oudnederlands | Runen Oudwestnoors | Runen Oudoostnoors |
| Oge middelêeuwn 1100–1350 |  | Middeloogduuts | Middelnederlands | Middelsaksisch | Middeliengels | Oudyslands | Oudnoors | Vroeg Ouddeens | Vroeg Oudzweeds | Vroeg Oudgutnish |
| Loate middelêeuwn2 1350–1500 |  | Middeliengels | Vroeg Schots | Loat Oudyslands | Oud Fareus | Oud Norn | Middelnoors | Loat Ouddeens | Loat Oudzweeds | Loat Oudgutnish |
| Nieuwn tyd 1500–1700 | Krimgotisch | Vroeg modern Oogduuts | Nederfrankische toaln (o.a. Nederlands, West-Vlams) | Middelfries | Vroeg modern Iengels | Middelschots | Yslands | Fareus | Norn | Noors | Deens | Zweeds | Gutnish |
| Nieuwstn tyd 1700 tot vandoage | ollemoale uutgestorvn | Oogduutsche toaln | Nedersaksische toaln | Friesche toaln | Iengelsche toaln | Schots/ Schots-Iengelsche toaln | uutgestorvn3 | uutgestorvn3 |

**Nota 1:** 't Lombardisch èt ier e geïsoleerde classificoasje gekreegn. Andere bronn classificeern 't idder by 't Oudoogduuts of Oudsaksisch.

**Nota 2:** Mè *loate middeleeuwn* verwyzn m'ier ook na de periode achter 'n tyd van 'n Zwortn Dood. Dat es belangryk vo d'evoleusje van et Noors te verstoane.

**Nota 3:** De vroegere sprekers van et Norn spreekn nu Schots, en et Gutisch es geëvolueerd tot e Zweeds dialect.