Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Lengtegroad

De lengte- en breedtegroadn ip e koarte van d' Eirde.
De lengtegroadn lôopn rechte, divergeernd vanof de nôordpool.
De **lengtegroad** es soamen met de **brêedtegroad** een geogroafische posisieandudinge in bolcoördinoatn. Ie wordt utgedrukt in bolcoordinoatn als volgt:

* Bepoal een vlak deur de Nôordpool, Zudpool en Greenwich in Ingeland.
* Bepoal een twêede vlak, ipnieuw deur de twêe pool'n en deur het punt woarvan daje de lengtegroad wil weetn.
* Den oek tussn die twêe vlakk'n es de lengtegroad, positief oje ten Ôostn van Greenwich zit, en negatief oje ten Westn zit. In absolute woarde kant de Lengtegroad nie mêer dan 180° zin.

Nie gelyk de by breedtegroadn, èn de lengtegroadn gèn natuurlyk begunpunt. Dodeure wos't de mode van e grôotn of belangrykn stad te pakkn ols begunpunt. Ol noargelang de plekke èd 't onderandere El Hierro, Rôme, Koopnoagn, Jerusalem, Sin Petersburg, Pisa, Parys, Philadelphia, en Washington gewèst.
De keuze voo Greenwich es dus volledig arbitrair, en tôont an da Ingeland et tôonangevende land wos ip't moment dan de coordinoatn ingevoerd zin. In 1884, èd de Internationole Meridioann Conferense de Greenwich meridioan ols nulmeridioan uutgeroopn.

### Notoatie

Lengtegroadn wyrdn genoteerd in ols 't oantal groadn verscil me Greenwich. Dus Kortryk ligt byvôorbeeld ip drie groadn, zestien minuutn Ôosterlèngte of 03°16′0″O of 3,266667.

### Belgischn standoardtyd

Omwille van de tringrôosters vô de trings die sedert 2 mei 1835 deur Belgie reedn, wos't er nôod an e standoardtyd. Doarom wyrdt er ip 22 februoari 1836 e KB gepubliceerd dat den anleg van meridioanlynn regelde. Dedee wyrdn gebruukt vô de zunnetyd te bepoaln en an d'and doarvan t' achteroaln van den lokoaln tyd van Brussel en dus den universeeln tyd van Belgie.

In Westvloandern ligt er ip de markt van Brugge e meridioan van bronzn noagels uut 1997 ip de grond. Doarip volt ton 's noens de scouwe van e koopern bol uut 1480 da vanboovn ip 't dak van Huus Bouchoute stoat.

Huus Bouchoute ip de markt van Brugge
# Hemellichoam

En **hemellichoam** es e natuurlik object in de ruumte da je dikkers aan den hemel kut ziene.

De soortn van hemellichoamn zyn:

* zworte goatn
* sterrn
* dwergn
* planeetn en dwergplaneetn
* de zunne, dat es de sterre van uus eigen zunnestelsel
* de moane
* komeetn
* meteoorn, ook wel *vollnde sterrn* genoemd
# Mercurius (planete)

*Dat artikel es geschreevn in 't Noordelik West-Vlams.*

---

Fotto van Mercurius gemakt deur MESSENGER
**Mercurius** (symbool: ) is de klêenste planete in 't zunnestelsel en stoat 't dichtst by de zunne. Zyn boane roend de zunne deurt 87,97 eirdse doagn, 't kortste van al de planeetn van de zunne. De planete is vernoemd noa de Romeinsche god Mercurius, god van de commerce en teegnhanger van de Grieksche god Hermes.

Juste lyk d' eirde is 't e terrestrische planete met e vast ippervlak die goëd trekt ip da van de Moane. Ipmerkelyk is dat de planete e sterk magnetisch veld vertôont.

Juste lyk Venus droait Mercurius roend de zunne binn de boane van d' eirde. Omdat 'n zo dichte stoat by de zunne is de planete allêne moa te ziën by de westelykn horizon achter zunsoendergank of den ôostelykn horizon vo zunsipgank, mêestal in de schemerienge.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ofbeeldiengn die ier by passn ku je vien in de categorie **Mercury (planet)** van Wikimedia Commons. |
# Venus (planete)

*Dat artikel es geschreevn in 't Noordelik West-Vlams.*

---

Venus gefotografeerd deur Mariner 10
**Venus** (symbool: ) is vanof de zunne geziën de twêede planete van 't zunnestelsel. De planete is vernoemd noa Venus, de Romeinsche godinne van de liëfde en schoonheid. Vanof d' Eirde geziën is Venus 't kloarste object an den hemel achter de Moane en z' is zichtboar ip kloarluchtn dag.

Venus is e terrestrische planete en z' hèt oengeveer dezelfste grotte, massa en soamnstellienge lyk d' Eirde.

Vanwege 't feit da Venus juste lyk Mercurius roend de zunne droait binn de boane van d' eirde en doarom betrekkelyk dichte by de zunne stoat vanof d' eirde geziën, is Venus allêne moa zichtboar kort achter zunsoendergank of kort vo zunsipgank. Venus droait iedere 224,7 eirdse doagn roend de zunne. Lyk Mercurius hè Venus gêen moann.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ofbeeldiengn die ier by passn ku je vien in de categorie **Venus (planet)** van Wikimedia Commons. |
# 15 juni

|  |
| --- |
| meie - **juni** - jul |
| << | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
| 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 |
| 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 |
| 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 |
| 28 | 29 | 30 |   |   |   | >> |

**15 juni** is den 166stn dag van 't joar (167stn dag in e schrikkeljoar) in de Gregorioansche kalender. 't Volgn nog 199 doagn toet 't ende van 't joar.

## Geboorn

* 1553 - Ernst van Oostnryk, landvoogd van de Spoansche Nederlandn.
* 1843 - Edvard Grieg, Noorsche componist

## Gestorvn

* 923 - Robert I, keunienk van West-Francië.
* 1467 - Filips de Goein, hertog van Bourgondië en groaf van Vloandern.
* 1922 - Karel Cogge, West-Vlamsche sluuswachter.
* 2004 - Maurits Sabbe, paster en theolôog.
# Kelvin (êenheid)

Den **kelvin** (symbool: **K**) is een êenheid van temperateure en is êen van de zeven boasisêenheedn van 't SI-systèm. De **Kelvinschoale** is een thermodynamische (absolute) temperateurschoale woardat 't absoluut nulpunt, den totale afwezigheid van olle warmte-energie, overêenkomt mè nul groadn (0 K). De Kelvinschoale en den kelvin zyn genoemd achter den Britsen fysicus en ingenieur William Thomson, Baron Kelvin (1824–1907), die in den tyd nog geschreevn hèt over de nôodzake vôr een "absolute thermometerschoale". In tegenstellienge mè de Celsiusschoale, wordt den kelvin nie med een groadsymbool angeduud; het wordt as K en nie as °K geschreevn.

## Externe koppeliengn

* (en)  Omrekenienge van temperateureenheedn
* (en)  SI definisjes
# Newton (êenheid)

De **newton** (symbool: **N**) is de SI-êenheid van kracht, genoemd achter Isaac Newton in erkennienge van zyn werk in de klassieke mechanica.

## Definiesje

De newton is den êenheid van kracht ofgeleid in 't SI-systèm, en is gelyk an de kracht di nôdig i vor ne massa van ne kilo te versnelln met êen meter per vierkante seconde. De formule vo de newton is dus *F = ma*, of:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_0

## Vôorbèldn

* 1 N is de kracht van d' Eirde zyn zwoartekracht up een vôorwerp van 102 g (9.8−1 kg) ('t zelste gelik een klêenn appel).
* An 't uppervlak van d' eirde oefent een massa van 1 kg een kracht uut van omtrent 9.80665 N noa beneen (of 1 kgf). In 't geweune leevn wordt 1 kg dikwils ofgeround toet 10 N.
* De kracht die den eirde zyn zwoartekracht uutoefent up een mens van 70 kg is omtrent 686 N.
* Mechanischn arbeid kan berekend wordn deur de kracht die uutg'oefend wordt te vermenigvuldign met den ofstand, en dus is de Newtonmeter (N.m, ook gelyk an 1 J) de SI-êenheid van arbeid of energie.
* Omdan krachtn in 't geweune leevn mêestol veel grôter zyn dan 1 N, wordn krachtn dikwils uutgedrukt as kN of 1000 N.