Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Duuts

In 't geel gebied gebruukt de mêerderheid van de bevolkienge de Duutse toale als moedertoale
Woa dan ze Duuts sproakn in 1930, ge ziet da da gebied vee grôter is, da komt deurda de Duutsers doa verjoagd zyn achter den Twiddn Weireldôorloge
De Benrather of *make/mache*-lyne en de Speyerer of *Appel/Apfel*-lyne lik grenze tussn Hôogduuts, Middelduuts en Nederduuts

't **Duuts** is een West-Germoanse toale. 't Is d'ênigste officiële toale in Duutsland, Ôostnryk en Liechtnstein en êen van d'officiële toaln in Zwitserland, Luxemburg, België en Itoalië. 't Weir ôok nog wel gesprookn in de voormoalige Oostbloklandn en Namibië, e land te nôorwestn van Zuud-Afrika.

## Duutse moedertoale in Europa

Lik of da je ziet, spreekn ze dus de toale vôoral in Duutsland, Ôostnryk, Zwitserland, Liechtnstein, Luxemburg, Vrankryk, België en Itoalië.

## Duutsche dialectgroepn

't Upperduuts es et geheel van Zuud-Germoansche (streek)toaln dan de Twidde Germoansche klankverschuvienge helegansn hèin oundergoan. Et bestoat uut et Alemannisch, et Beiers en et Zuud- en Oost-Frankisch.

De toaln en streektoaln woa da die veranderiengn moa gedeeltelik zyn gebeurd, noemn me gezoamenlik et Middelduuts. Et Middelduuts bestoat surtout uut et Moezelfrankisch (dat es ook de toale van de Oostkantongs en Luxemburg), et Reynfrankisch, et Hessisch en et Thüringisch.

't Hoogduuts bestoat uut de Middelduutsche en Upperduutsche toaln en dialectn t'hope. 't Hoogduuts (of Nieuwhoogduuts) es ook de noame voor et moderne, officiële Duuts.

't Nederduuts es de verzoamelnoame vo olle Nederfrankische en Nedersaksische toaln en streektoaln.

## Isoglossn deur 't Duuts toalgebied

* de Benratherlinie schidt et Nedersaksisch van et Middelduuts. Die lyne es de isoglosse van 't werkword *maken/machen*.
* de Uerdingerlinie lopt 't meest westelik van ol, zels deur Vloandern. Ze markeert zy de *ik/ich* grenze.
* de *Main-linie* of *Spierse linie* schidt et Middelduuts van 't Upperduuts. Dat es de grenze tusschn *Appel/Apfel*.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Zie de Duutse uutgoave van Wikipedia. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ofbeeldiengn die ier by passn ku je vien in de categorie **German language** van Wikimedia Commons. |
# Noors

Plekkn woar da Noors geklapt wordt
Bokmål en Nynorsk in Nôorweegn
**Noors** (*norsk*) is e Nôord-Germoansche of Scandinoavische toale met oengeveer 4,5 miljoen sprekers. 't Is 'n officiële toale in Nôorweegn.

Noors is nauwe verwant an d' andere twêe vasteland-Scandinoavische toaln, 't Deens en 't Zweeds. De drie toaln zyn oender mekoar redelyk goed verstoanboar.

Noors hèt twêe officiële schryftoaln: Bokmål en Nynorsk. Neffest d' officiële schryftoaln zyn der vele dialectn. Alhoewel dan de mêeste dialectn mêer trekkn ip Nynorsk of ip Bokmål, wordt Nynorsk deur e minderheid van de bevolkinge (oengeveer 15%) lyk schryftoale gebruukt, de reste gebruukt Bokmål.

Noors wordt geschreevn mè 't Deens-Nôors alfabet, die 29 letters bevat, met achter de z de drie letters: *æ*, *ø* en *å*. De letters *c*, *q*, *w*, *x* en *z* wordn, lyk in 't Deens, allêne gebruukt in lêenwoordn.

*æ*, *ø* en *å* in 't Deens-Noors alfabet

Oorsproenkelyk wierd in al de Scandinoavische landn dezelfste toale gesprookn: Oernoors en (vanof ca. 700) Oudnoors. Roend 1350, achter e pestepidemie, kwamt er 'n aparte Noorsche toale, 't Middelnoors. Die toale goenk in ca. 1525 over in modern Noors. 't Runenschrift wierd gebruukt lyk schryftoale toet in de middelêeuwn en ton geleidelyk an vervangn deur 't Latyns schrift.

Kenmerknd vo 't Noors is da 't e tôontoale is. Der bestoan twêe tôonn. Veranderingn in tôonhoogte by 't uutspreekn van êen en dezelfste lettergrepe, kan de betêkenisse van 't woord verandern. Da komt omda 't Noors zogezeide 'stille' letters kent, die in bepoalde gevalln nie uutgesprookn wordn: d, t, g, h.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Zie de Noorsche (bokmål) uutgoave van Wikipedia. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Zie de Noorsche (nynorsk) uutgoave van Wikipedia. |
# Deens

*Dat artikel es geschreevn in 't Kustwestvlams.*

---

Koarte van de Deensche dialectn
**Deens** (*dansk*) is e Nôord-Germoansche toale met à peu près 5,5 miljoen sprekers. 't Is d' êenigste officiële toale van Denemarkn. In de Deensche gebiedn de Faeröer en Groenland is 't de toale van e klêene groep, moa 't bezit wel een officiële stoatus neffest de volkstoale. Ook in de Duutsche dêelstoat Sleeswyk-Holstein èt 't Deens een officiële stoatus ols minderheidstoale.

Lyk d' andere Nôord-Germoansche toaln stamt Deens of van 't Oudnoors.

## Dialectn

Standoarddeens of Ryksdeens (*rigsdansk*) is de toale die gebaseerd is ip de dialectn gesprookn in en roend d' hoofdstad Kopenhagen. Mêer of 25% van al de Deensche sprekers weunt in 't hoofdstedelyk gebied.

De Deensche dialectn kunn ingedêeld wordn in de traditionele dialectn die ofwykn van 't modern standoarddeens en die nu mêestal an 't uutstervn zyn in Denemarkn, met allêene d' oudere menschn die ze nog klappn. Ze zyn in te dêeln in drie hoofddialectn:

* Eiland-Deens (*ømål*), woaroender dialectn van de Deensche eilandn Sjælland, Funen, Lolland, Falster en Møn.
* Jutlands (*jysk*), verder verdêeld in Nôord-, Ôost-, West- en Zuud-Jutlands.
* Bornholms (*bornholmsk*), 't dialect van 't eiland Bornholm.

## Spellienge

Deens wordt geschreevn mè 't Latyns alfabet, moa achter de Z kommn der nog drie letters by: Æ æ, Ø ø en Å å. De letters q, w, x en z wordn bykan nôois gebruukt.

* De *æ* vervangt d' oude spellienge *ae*. Uutsproake: *èi* (*ä* in 't Duuts en 't Zweeds, *ai* in 't Frans).
* De *ø* vervangt d' oude spellienge *oe*. Uutsproake: *eu* ( *ö* in 't Duuts en 't Zweeds).
* De *å* vervangt d' oude spellienge *aa* (toet 1948). Uutsproake: *oa*. In eignnoamn is de *aa* dikwyls bewoard.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Zie de Deensche uutgoave van Wikipedia. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ofbeeldiengn die ier by passn ku je vien in de categorie **Danish language** van Wikimedia Commons. |
# Zweeds

██ Plekkn woar da Zweeds d' officiële toale is, gesprookn deur de mêerderheid van de bevolkinge (Zweedn, Åland, West-Finland)██ Plekke woar da Zweeds d' officiële toale is, gesprookn deur e minderheid van de bevolkinge (Finland)
**Zweeds** (*svenska*) is e Nôord-Germoansche of Scandinoavische toale met oengeveer 13,2 miljoen sprekers. 't Is de mêest gesprookn toale in Zweedn (10 miljoen sprekers) en êen van d' officiële toaln van Finland (300.000 sprekers). In de Finsche autonome provinsje Åland is Zweeds d' ênigste officiële toale.

Zweeds is nauwe verwant an d' andere twêe ip 't vasteland gesprookn Scandinoavische toaln, Deens en Noors. 't Wordt geschreevn mè 't Latyns alfabet, woaran dan der drie letters toegevoegd zyn: Åå, Ää, Öö. Kenmerknd vo 't Zweeds is da 't e tôontoale is. Der bestoan twêe verschillige tôonaccentn. Veranderingn in tôonhoogte by 't uutspreekn van êen en dezelfste lettergrepe, kan de betêkenisse van 't woord verandern.

Zweeds is, juste lyk d' andere Scandinoavische toaln, 'n ofstammelinge van 't Oudnoors, de gemêenschappelyke toale van de Germoansche volkern die binst de Vikingtyd in Scandinoavië leefdegn.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Zie de Zweedse uutgoave van Wikipedia. |
# Nederlands

**Nederlands** |  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **Toalgebied** | Holland, Vloandern, Frans-Vloandern, Surinoame, Hollandsche Antill'n, Indonesië |
| **Sprekers** | 23 miljoen |
| **Toalfamilie** | Indo-Europees
* Germoans
	+ West-Germoans
		- Nederfrankisch
 |

 |
| Stoatus |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **Officieel in** | Holland, Vloandern, Surinoame, Hollandsche Antill'n |
| **Toalorganisoatie** | Nederlandse Taalunie |

 |
| Daterienge |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **Periode** | sins 1500 |
| **Voorloper** | Middelnederlands |

 |
| Toalcodes |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **ISO 639-1** | nl |
| **ISO 639-2** | dut/nld |
| **ISO 639-3** | nld |

 |

**Nederlands** is e West-Germoansche toale die geklapt wordt deur de mêeste inweuners van Holland, Vloandern en Surinoame, de drie leedn van de Nederlandse Taalunie, 'n internationale instellienge die ounder andere de regels vo 't Standaardnederlands vastelegt. In d' Europeesche Unie klapp'n der e stik of 23 miljoen menschn Nederlands vor êeste toale en nog e ki vuuf miljoen os twidde toale. Nederlands is ook 'n officiële toale van de Caraïbische eilandn Aruba, Curaçao en Sint-Maarten, binst dat er ook nog minderheedn bestoan in Vrankryk, Duutsland en in mindere moate Indonesië, de Verênigde Stoatn, Canada en Australië. De Koap-Hollandsche dialectn van Zuud-Afrika en Namibië wierdn gestandaardiseerd tout Afrikoans, e dochtertoale van 't Nederlands.

## Karakter

Nederlands is nauwe verwant an Iengels en Duuts. 't Is wel azo da Nederlands de Hoogduutsche klankverschuvienge nie het oundergoan en 't verschilt verder ook van 't Duuts deur de sterke reduucsje van de noamvall'n en e mêer regelmoatige morfologie.

## Verschill'n Holland en Vloandern

*Kyk noa Verschillen Vlams, Ollands en West-Vlams*
## Dialectn

Nederlandstoalige dialectn
A. **Zuudwestelikke groep (West-Vlams/Zêeuws)**

1. West-Vlams, inbegreepn Frans-Vlams en Zêeuws-Vlams
2. Zêeuws
B. **Nôordwestelikke groep (Hollands)**

3. Zuud-Hollands
4. Nôordwesthoeks
5. Woaterlands
6. Zaans
7. Kennemerlands
8. West-Fries
9. Bildts, Midslands, Stadsfries en Amelands
C. **Nôordôostelikke groep (Nedersaksisch)**

10. Kollumerlands
11. Groniengs en Nôordnvelds
12. Stelliengwerfs
13. Midd'n-Drents
14. Zuud-Drents
15. Twents
16. Twents-Groafschaps
17. Gelders-Overyssels (Achterhoeks) en Urkers
18. Veluws
D. **Nôordelik-centrale groep**

19. Utrechts-Alblasserwoards
E. **Zudelik-centrale groep** in België, Holland en in 'n angrenzend dêel van Duutsland

20. Zuud-Gelders
21. Nôord-Brabants en Nôord-Limburgs
22. Brabants
23. Ôost-Vlams
F. **Zuudôostelikke groep** (**Limburgs**) in Holland, België en in 'n angrenzend dêel van Duutsland

24. Luuks-Limburgs, Centraal Limburgs, Ôost-Limburgs,
West-Limburgs, Zuudôost-Limburgs

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ofbeeldiengn die ier by passn ku je vien in de categorie **Dutch language** van Wikimedia Commons. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Zie de Nederlandstoalige uutgoave van Wikipedia. |

## Externe koppeliengn

* Alles over 't Nederlands
* Genootschap Onze Taal
* Tekstn in oud Nederlands