Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Russisch

Gebruuk van 't Russisch weireldwyd██ Landn mè Russisch ols officiële toale██ Landn woar da Russisch vele gesprookn wordt
**Russisch** (русский язык; *roeski jazyk*) is 'n Ôost-Sloavische toale, die surtout in Rusland gesprookn wordt. 't Makt dêel uut van de Indo-Europeesche toalfamilie.

Russisch was de facto d' officiële toale van de vroegere Sovjet-Unie. 't Bluuft 'n officiële toale in Rusland, Wit-Rusland, Kazachstan en Kirgizië en 't wordt nog assan algemêen gebruukt ols lingua franca in Oekraïne, de Kaukasus, Centroal-Azië en in mindere moate in de Baltische stoatn.

Russisch hè weireldwyd e goeie 258 miljoen sprekers. 't Is de mêest gesprookn Sloavische toale en de mêest gesprookn moedertoale in Europa. 't Is d' achtste mêest gesprookn toale ter weireld en êen van de zes officiële toaln van de Verênigde Noaties.

Russisch wordt geschreevn mè 't Cyrillisch schrift. 't Russisch cyrillisch alfabet telt 33 letters:

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **А а** | **Б б** | **В в** | **Г г** | **Д д** | **Е е** | **Ё ё** | **Ж ж** | **З з** | **И и** | **Й й** |
| **К к** | **Л л** | **М м** | **Н н** | **О о** | **П п** | **Р р** | **С с** | **Т т** | **У у** | **Ф ф** |
| **Х х** | **Ц ц** | **Ч ч** | **Ш ш** | **Щ щ** | **Ъ ъ** | **Ы ы** | **Ь ь** | **Э э** | **Ю ю** | **Я я** |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ofbeeldiengn die ier by passn ku je vien in de categorie **Russian language** van Wikimedia Commons. |
# 18 juni

|  |
| --- |
| meie - **juni** - jul |
| << | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
| 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 |
| 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 |
| 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 |
| 28 | 29 | 30 |   |   |   | >> |

**18 juni** is d'n 169stn dag van 't joar (170stn dag in e schrikkeljoar) in de gregorioansche kalender. 't Volgn nog 196 doagn toet 't ende van 't joar.

## Geboorn

* 1294 - Charles IV, keunienk van Vrankryk en Navarra
* 1976 - Laura Lynn

## Gestorvn

* 1464 - Rogier van der Weyden
# Seoel

Montage Seoel
**Seoel** of **Seoul** (Koreoans: 서울), officieel de speciale stad Seoel, is den hoofdstad en grotste stad van Zuyd-Korea.

Seoel ligt in 't noordwestn van 't land, te zuydn van de Koreoansche gedemilitariseerde zone (DMZ), an d' oevers van de riviere de Han. De stad is 't pollitiek, cultureel, socioal en economisch center van Zuyd-Korea.

Met oengeveer 9,7 miljoen menschn ip 'n ippervlak van 605,52 km² is de stad Seoel één van de dichtstbevolkte steedn ter weireld. Circa 48% van al de Zuyd-Koreoann weunn in de regio Seoel.

## Beziensweirdigheedn

* Changdeokgung, paleizncomplex geleegn in e groot park
* Changgyeonggung: één van de vuyf grote paleizn
* Gyeongbokgung, paleis
* Cheonggyecheon: 5,8 kilometer lange beke die deur 't center van Seoel stroomt
* Jogyesa tempel
* Bongeunsa tempel

* Changdeokgung
* Changgyeonggung
* Gyeongbokgung
* Cheonggyecheon
# Joar

E **joar** is den omlooptyd van d' eirde die droait in zyn boane roend de zunne.

Volgns de gregorioansche kalender telt e joar 365 doagn. In de regel om de vier joar wordt doar e dag bygeteld vo te compenseern vo 't feit da 't droain roend de zunne nie juste in hêele doagn te meetn is. Da joar wordt ton e schrikkeljoar genoemd. De gregorioansche kalender deurt gemiddeld 365,2425 doagn (365d 5eu 49m 12s).

E joar die van 1 januoari toet 31 december lopt, wordt e kalenderjoar genoemd. In 't oenderwys werkn ze met e schooljoar, lêerjoar, collegejoar of academisch joar. Da joar begunt achter de zomervakanse, in september.
# Moandag

**Moandag** is den êestn dag van de weke. Ze komt achter zundag en vo diesndag. Den dag is genoemd achter Mani, de god van de moane in de Germoansche mythologie.

## Betêkenisse

In de Westerse weireld es de Moandag mêestol den êestn dag van de weirkweeke. Da komt tot uutienge ip veel verschillnde maniern:

* 'I Don't Like Mondays', een liedje van de Boomtown Rats, over Brenda Ann Spencer die in 1979 schôot up schoolkienders en 2 menschn kokkeduunde. An de flikkn vroegn vowuk da ze dat edoan adde, zei ze: "I don't like mondays."
* 'Morgen Maandag', een TV-programma ip de VRT uut 1993, dat speelde me het typische zundagoavnd gevoel va veel Vloamiengn.
* O nen auto van slichte kwaliteit es, gebruukn de minsn nogol dikels de uutdrukkienge 'ie wos gemakt ip nen moandag'.
# Diesndag

**Diesndag** is de twidden dag van de weke. Ze komt achter moandag en vo woensdag. Den dag is genoemd achter Tyr, den god van den orlôge van de Germoansche mythologie.
# Woensdag

*Dat artikel es geschreevn in 't Brugs.*

---

**Woensdag** of **Oensdag** is den derden dag van de weke. Je komt achter diesndag en vo dunderdag. Den dag is genoemd achter Wodan, 't zuud-Germoanse equivalent van Odin, den ippergod van de Germoansche mythologie.

Volgenst den bybel ee God ip de woensdag de zunne en de moane gemakt.

Woensdag es nen specioaln dag voo scholiern in vee landn, omda ze ton nen oalvn dag nie noo schole moetn.

## Bekende woensdagen

* Assewoensdag: is den èèsten dag van de vastn vo de Christnn. 't Is gebruuklik dat er ip dien dag no de messe gegoan wordt vor een kruustje van asse ip je voroofd te krygn.
* Sheffield Wednesday is een Iengelse voetbolploeg, ipgericht ip woensdag 4 september 1867
# Dunderdag

De **dunderdag** is de vierden dag van de weke. Ze komt achter woensdag en vo vrydag. Dunderdag is genoemd no Donnar, de West-Germoanse name vo Thor, den dundergod binn de Germoansche mythologie.

## Bekende dunderdoagn

* Wittn Dunderdag: 'n dunderdag vôorn Poaschn. Christnn erdenkn ton 't Laste Avondmaal va Jezus mi zyn apostels.
* Emelvoart: volt ossan op 'n zesn dunderdag achter Poaschn.
* Thanksgiving Day: e fêestdag in Amerika, die mêestol volt op 'n viern dunderdag va november.
* Zwortn Dunderdag: de beurskrach van 1929 viel op e dunderdag (24 oktober).
# Vrydag

De **vrydag** is de vuuvden dag van de weke. Ze komt achter dunderdag en vo zoaterdag. Der is soms discussie os Vrydag genoemd is no Frigg, de vrouwe van Odin, den ippergod binn de Germoansche mythologie, en godinne de van vruchtboaried, et uwelik, et moedrschap, de liefde en de sexualiteit, of no Freya, die eigentlik ook een godinne van de vruchtboaried was, mo van een andre familie. O me ip de Vlamsche uutsprake afgoan zoet êerder van *Friggs dag* moetn afstammn, mo 't is ook wel een feit da Frigg en Freya dikkels me mekoar verwisseld werdn of zelfs vo èèn en de zelfste godinne aanzien werdn deur de Germoann.
# Zoaterdag

De **zoaterdag** is de zesdn dag van de weke. Ze komt achter vrydag en vo zundag. Zoaterdag is den ênigsten dag van de weke die nie afgeleid is van een god uut de Germoansche mythologie mo van de Romeinsche mythologie. Z'is genoemd no Saturnus, de Romeinsche god van de landbouw.

De zoaterdag is den êestn dag van 't weekend. Vroegr goenk hêel de familie ton de zoaterdagavond in 't bad vo de vuligheid van hêel de weke af te wassn en propr te zyn vo de zundag no de messe te goan.

## Gekende zoaterdagn

* De zoaterdag vo Poasn is *Stille Zoaterdag* omda ip dien dag de klokkn volgenst de tradisie nie luun
* In de joarn '70 kwamt John Travolta bekend deur de film *Saturday Night Fever*
* Vo de Joodn is zoaterdag den zevenstn dag en dus den dag woarup da God by de scheppienge nietn mee deed volgens 'n Bybel (cfr. Gen. 2:1-2). Zynder noemn zoaterdag *Sabbat* en ip dien dag meugn ze zynder ook nietn doen.
# Zundag

**Zundag** is de zevensten dag van de weke. Ze komt achter zoaterdag en vo moandag. Den dag is genoemd achter Sol, de godinne van de zunne van de Germoansche mythologie.

Volgenst den bybel rustige God ip de zundag uut achter dat ie de scheppinge gedoan aat.

## Bekende zundoagn

* **Bloody Sunday**: het neersloan van een betôgienge van de Ierse Katholiekn in Nôord-Ierland ip 30 januoari 1972, woarby da't er 13 minsn dôogeschootn zyn deur de Britse politie. Et es verêeuwigd in et liedje 'Sunday Bloody Sunday' va U2.
* **Pomezundag**: erdenkienge van 'n intocht van Jezus Christus in Jeruzalem
* **Poaschn**: erdenkienge van de verryzenisse van Jezus Christus.
* **Sieschn** of **Pienkstern**: erdenkienge van 'n dag woarup dat d'Illige Gêeste ounder de vorme van toengn van vier over d'aposteln kwam.
# Seconde

*Dat artikel es geschreevn in 't Noordelik West-Vlams.*

---

Orloozje mè slienger die elke seconde tikt
De **seconde** of **secoende** (symbool **s**) is de SI-basisêenheid van tyd in 't SI-système.

Z' is sedert 1967 gedefinieerd lyk den deur van 9 192 631 770 periodes van d' elektromagnetische stroalienge die correspondeert met den overgank tusschn de twêe hyperfynenergieniveaus van de groendtoestand van e cesium-133-atoom in rust by e temperateure van 0 K.

Ôorsproenkelyk is e seconde 't 60e dêel van e minute, die 't 60e dêel is van en eure, binst dat en eure 't 24e dêel van e zunnedag is.

Met d' introductie van atoomorloozjes, die vo de tydmetienge gebruyk moakn van de trilliengn van atoomn, wierd 't meugelyk van de seconde styf nauwkeurig te definieern.
# Moand

E **moand** is e tydêenheid die ôorsprounkelik gebaseerd was op d' omlooptyd van de moane. In de gregorioansche kalender die nu gebruukt wordt en in andere kalendersystèmes die ip 't zunnejoar gebaseerd zyn, is de lengte van de moand zodoanig dat er 12 moandn in e joar goan.

## Historie

De woordn *moane* en *moand* zyn etymologisch verwant. Oorsprounkelik was e moand gin twoalfde van e zunnejoar moar e dêel van e moanejoar.

## Moandn in 't westers joar

't Westers joar bestoat uut de volgnde moandn:

| Moand | Antal doagn | Genoemd noa | Andere noamn |
| --- | --- | --- | --- |
| Januoari | 31 | De Romeinsche god Janus | Ysmoand, Wolfsmoand |
| Februoari | 28 of 29 | De Etruskische god Februus | Sprokkelmoand |
| Moarte | 31 | De Romeinsche god Mars | Lentemoand |
| April | 30 | *aperire* ( = oopn doen in 't Latyn) | Gas-of gesmoand |
| Meie | 31 | De Grieksche godinne Maia | Bloeimoand, Mariamoand |
| Juni | 30 | De Romeinsche godinne Juno | Zomermoand |
| Juli | 31 | De Romeinsche veldheer Julius Caesar | Hôoimoand |
| Ogustus | 31 | De Romeinsche keizer Augustus | Oestmoand |
| September | 30 | Latyn vo zevenste moand | Herfstmoand |
| Oktober | 31 | Latyn vo achtste moand | Wynmoand, Zoaimoand |
| November | 30 | Latyn vo negenste moand | Slachtmoand |
| December | 31 | Latyn vo tienste moand | Wientermoand, Fêestmoand, Kestmoand |

## Ezelsbruggetje

Der bestoat een ezelsbruggetje vo 't antal doagn van iedere kalendermoand t'onthoudn.

O je van je twi handn e vuuste makt, stelln de knokkels en doaln doa tusschn de moandn vôorn. Moandn die by e knokkel passn, hen 31 doagn; by de doaln passn moandn met 30 doagn, uutgezounderd februoari met 28 doagn en vor e schrikkeljoar 29.
# Zunne

*Dat artikel es geschreevn in 't Zuudôostelik West-Vlams.*

---

De zunne lik of da me wynder ze ziene
De zunne deur nen telescoop. De zunnevlekkn zyn schone te ziene.
De **zunne** (symbool: ) es de sterre die in 't middn van uus zunnestelsel stoat.

Vanuut d'eirde geziene, ziet de zunne d'ruut lik e geive schyve die styf straf schynkt. Zounder de zunne wos d'r up d'eirde gin energie voe leevn meugelik te moakn.

## De zunne lik energiebronne

De zunne genereert kloarte, warmte en zunnewind. Dienen zunnewind komt tout by d'eirde woa dat 'n tegeng'oudn es deur 'n atmosfeer van d'eirde. Zunnewind bestoat uut klene deeltjes die de zunne roundomround uutstroalt tout diepe in et zunnestelsel.

Olle leevn up d'eirde es moar meugelik deur de warmte die de zunne uutstroalt. Mienschn en beestn keunn nie leevn zounder de zunnewarmte. Ook de plantn oaln under energie uut zunnestroaln via e proces da me fotosynthese noemn.

De zunne es 't kloarste object da j'an 'n emel kut ziene. Z'oalt magnitude -26,5.

## Zunnestelsel

Olle emellichoamn in uus zunnestelsel doorloopn e boane mè de zunne in 't middn. De grotste zyn de planeetn. De planeetn beschryvn ellipsvormige boann up verschillige ofstandn. Oe dichter e planete by de zunne stoat, oe warmer da z'es en oe rapper da ze rounddroait (omlooptyd van Mercurius es 88 doagn). De buutnste planeetn zyn yskoud, droain stryf troage, en doen d'r vree lange over voe ene keer round de zunne te droain (Neptunus bykan 165 joar).

## Structeure van de zunne

In de kern van de zunne es 't ounvoorstelboar heet (round 15 500 000 K) en 'n druk es d'r gigantisch. Die twee factoorn t'ope zettn e proces in gank da kernfusie noemt. By da proces, da woaterstof ommezet in helium, komt d'r gigantisch veel energie vry. Ge kut et vergelykn mè woaterstofbommn die under energie ook uut kernfusie oaln (deur e proces dan ze zelve in gank steekn). Die extreme toestandn in de zunne zorgn d'r voorn dat olle materie plasma es.

De zunne kun j'observeern mè 't bloot oge (mits beschermienge !) of mè angepaste telescoopn. Zels mè 't bloot oge keun je dounkere plekkn ziene up de zunneschyve: de zunnevlekkn. Eén zunnevlekke kut grodder kommn dan 'n diamèter van d'eirde. Zunnevlekkn zyn plekkn up de zunne woa dat minder heet es dan elders, doadeure kommn ze dounker over. Ze kommn en goane zynder in nen cyclus van elf joarn. Zunnevlekkn veroorzoakn veel energie die ne merkboarn invloed èt up uus were, up elektronicamaterioal en communicoatieapparateure.

## Levenscyclus

Levenscyclus van de zunne
Volgens astrofysici, da zyn weetnschappers die de zunne ounderzoekn, es de zunne ne geivn dwerg die in 't middn van eur leevn es. Ze zoudt à peu près vuuf miljaar joar geleedn ountstoan zyn uut ne koudn oernevel. Binn vier miljaar joar zoudt ze ne roojn reus kommn. In die latste foase van eur leevn goat ze begunn uut te zettn en eur uppervlak goat tout an d'eirdboane kommn. Uutendelik goat ze ountploffn, en bluuft er ne wittn dwerg over (de vroegere zunnekern) en ne planetairn nevel (de ofgestootn buutnloagn).

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ofbeeldiengn die ier by passn ku je vien in de categorie **Sun** van Wikimedia Commons. |