Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Fossiel

**Fossieln** zyn d'overbluufsels of spôorn van prehistorisch leevn. Over 't algemêen zyn fossieln oud, 't is te zeggn minstens 10.000 joar oud en veel ouder omdat 't overgrôot dêel van de fossieln verstêend zyn deur de verplatsienge van d'ôorsprounkelikke overbluufsels deur rotse.

## Fossilisoatie

Fossilisoatie gebeurt vrêe zeldn en up 't land nog minder dan in de zêe. 't Is doavan dan de mêeste fossieln marien zyn en dikwyls van geschelpte bêestjes omda die minder rap vortn en doadeure mêer kanse hen van te verstêenn.

## Bêestnfossieln

De mêest olgemêne fossieln kommn van brachiopoodn, bivalvia, crinoiedn en cephalopoodn, afhankelik van waffer geologische periode da j'ounderzoekt.

Minder dikwyls zyn der gewerveldn gevoundn, gelik bêendern van ichthyosaurussn of wulhoarige neushôorns.

* Ammoniet
* Crinoïde
* Ichthyosaurus
* Wulhoarige neushôorn

## Plantnfossieln

Behalve in stêenkoollaagn zyn plantnfossieln nogol schoars, en dat is ton mêestol gepetrifieerd (verstêend) hout.

* Verstêend stik hout

## Spôorfossieln

Die zyn gemakkeliker te viendn, omdat een bêeste veel spôorn kan naloatn, mo moar êen lichaam

* Ichthyosaurus coproliet
* Skolithos spôorn

## Viendplatsn in West-Vloandern

D'er zyn mo winnig plekkn in West-Vloandern woa da je fossieln kunt viendn. Je kut oltyd noa de golfbrekers an de kust goan kykn, moa dat is eigentlik gin rotsen van hiere. In een zandgroeve in Êgem kund je hoaietandn viendn, mô 't probleem mê groevn is da je êest togangspermissie moe krygn. Hoaietandn zyn der oek gevoundn ip de Kemmelberg.

Anders is de dichtste plekke woa da je goeie fossieln kunt viendn Cap Blanc-Nez ten zuudn van Calais.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ofbeeldiengn die ier by passn ku je vien in de categorie **Fossieln** van Wikimedia Commons. |
# Venezuela

*Dat artikel es geschreevn in 't Noordelik West-Vlams.*

---

| Bolivarioansche Republiek Venezuela *República Bolivariana de Venezuela* |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |
|  Venezuela in Zuud-Amerika |
| Officiële toale | Spoans |
| Hoofdstad | Caracas  |
| Stoatsvorm | Federoale republiek |
| Stoatshoofd | Delcy Rodríguez (interim) |
| Ippervlak | 916.445 km² |
| Inweuners | 29.789.730(2022) |
| Bevolkiengsdichtheid | 33,74 inw./km² |
| Munte | Bolívar (VES) |
| Tydzone | UTC -4 |
| Landcode | ve, VEN |
| Telefongcode | 58 |
| Internet-TLD | .ve |
| Nationale fêestdag | 5 juli |

**Venezuela**, officieel de **Bolivarioansche Republiek Venezuela** (Spoans: *República Bolivariana de Venezuela*) is e land an de nôordkust van Zuud-Amerika die bestoat uut continentoal vasteland en vele eilandjes in de Caraïbische Zêe. Den hoofdstad en grotste stad is Caracas.

De noame *Bolivarioansche republiek* komt van de Zuud-Amerikoansche vryheidsstryder Simón Bolívar.

't Vasteland van Venezuela grenst an de Caraïbische Zêe en den Atlantischn Oceoan in 't nôordn, Guyana in 't ôostn, Brazilië in 't zuudn en Colombia in 't westn. Vo de kust liggn d' Hollandsche Antilln (Aruba, Bonaire en Curaçao), Isla Margarita en Trinidad en Tobago.

Koarte van Venezuela

Venezuela hèt e diverse bevolkiengssoamnstellienge. D' ôorsproenkelike beweuners zyn d' Indioann. Ze weunn g'isoleerd in de brousse. Den dag van vandoage bestoat de grotste bevolkiengsgroep uut mestiezn, ofstammeliengn van Spoansche kolonistn en Indioann. Der is ook e serieuze verteegnwoordigienge van Afro-Venezoloann, ofstammeliengn van Afrikoansche sloavn en Spanjoardn of indioann. Van de totoale bevolkienge is 69% van gemiengde (Europees-Indioansche) ofkomst, 20% Europees, 9% Afrikoans, 2% Indioans.

Oengeveer 85% van de bevolkienge leeft in stedelike gebiedn in 't nôordn van 't land. Den helft van Venezuela ligt te zuudn van de riviere de Orinoco, moa doa weunt moa 5% van de bevolkienge.

D' officiële toale is Spoans, moa der wordn ook vele Indioansche toaln gesprookn.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ofbeeldiengn die ier by passn ku je vien in de categorie **Venezuela** van Wikimedia Commons. |

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| {{{ofb\_links}}} | Landn in Zuud-Amerika | {{{ofb\_rechts}}} | {{{ofb\_groot}}} |
|
Argentinië • Bolivië • Brazilië • Chili • Colombia • Ecuador • Guyana • Paraguay • Peru • Suriname • Uruguay • Venezuela
**Frans overzees departement:** Frans-Guyana
**Overzees gebied van 't Verênigd Keunienkryk:** Falklandeilandn • Zuud-Georgia en de Zudelikke Sandwicheilandn |
# Nylpeirdn

*Dat artikel es geschreevn in 't Noordelik West-Vlams.*

---

| Nylpeirdn |
| --- |
|  Geweun nylpeird (*Hippopotamus amphibius*) |
| Taxonomische indêlienge |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Ryk: | Animalia (Bêestn) |
| Stamme: | Chordata (Chordabêestn) |
| Klasse: | Mammalia (Zoogbêestn) |
| Orde: | Cetartiodactyla (Walvisn en eevnhoevign) |
| Ounderorde: | Whippomorpha of Cetancodonta |

 |
| Familie |
| **Hippopotamidae** Gray, 1831 |
|  Dwergnylpeirdn (*Choeropsis liberiensis*) |

De **nylpeirdn** (Hippopotamidae) zijn e familie van eevnhoevige zoogbêestn, die in Afrika leevn te zuudn van de Sahara. Momenteel bluuvn der moa twèe sôortn over: 't geweun nylpeird (*Hippopotamus amphibius*) en 't dwergnylpeird (*Choeropsis liberiensis*). Moleculaire en morfologische studies hèn bevestigd dan de walvisachtign (Cetacea) de nauwste leevnde verwantn van nylpeirdn zyn.

Nylpeirdn zyn grôte zôogbêestn, die half an land en half in 't woater leevn. Z' hèn e gleddig vel, e grôte kop met e brêe moend en neuzegoatn vanboovn an hunder snute. Z' hèn korte, stompe pôotn, vier têens moa gèen hoevn lik d' andere eevnhoevign. Hunder moage hèt drie koamers, moa 't zyn gèen echte herkauwers. Z' hèn grôte snytandn en hoektandn die ip slagtandn trekn en hêel hunder leevn bluuvn groein.

Nylpeirdn zyn nachtelike bêestn. Overdag rustn z' uut in of by 't woater en 's nachts zoekn z' hunder eetn. 't Grôot nylpeird èet surtout gas en 't dwergnylpeird ook bloarn, scheutn en fruut.

## Sôortn

* Geslacht *Hippopotamus*, echte nylpeirdn
	+ *Hippopotamus amphibius*, nylpeird (Afrika)
* Geslacht *Choeropsis*, dwergnylpeirdn
	+ *Choeropsis liberiensis*, dwergnylpeird (West-Afrika)

Der zyn ook nog verschillige uutgestorvn sôortn bekend.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ofbeeldiengn die ier by passn ku je vien in de categorie **Hippopotamidae** van Wikimedia Commons. |
# Eusosjalieteit

*Dat artikel es geschreevn in 't Noordelik West-Vlams.*

---

Gevleuglde miern zyn keuneginn of vintjes.
**Eusosjalieteit** is e begrip uut de dierkunde. 't Goat oovre e vorm van tegoare leevn woaby datr oovrelappnde generoasjes zyn, e tegoare werkn by de broedzorge en gespeesjaliezeerde vôortplantienge, en kastn die undre nie vôortplantn. De eur vôortplantnde kaste bestoat uut e keuneginne (en desgevollnd êen of mêer vruchtboare vintjes). D' andre kaste bestoat uut dikkers oenvruchtboare werkrs en soldoatn, zowêl vintjes of wuuvetjes.

## Insektn

By insektn is dr gin verschil tusschn *sosjoale insektn* en "eusosjalieteit". Sosjoale insektn zyn oltyd koloonjevormnd, mor ook allêeneleevnde insektn kun 'n andre sôorte koloonje vormn (zoendre keuneginne), lik sommigte wantsn en veele bladluuzn.

Eusosjalieteit komt vôorn by :

* alle termietn
* 'n antal insektn die ôorn by d' orde van de vliesvleuglign:
	+ alle miern
	+ de mêeste sôorten ommels, uutgezonderd de koekoekshommels
	+ sommigte sôortn byn, lik d' ôonienkby
	+ sommigte sôorten wespachtign, lik de papierwespn (woaroende den ussel, de Duutsche wespe en de hôornoare).

## Zoogbêestn

Oendre de zoogbêestn komt eusosjalieteit allêen vôorn by twêe sôortn uut Afrika by d' orde van de knaagrs : *Heterocephalus glaber* en *Cryptomys damarensis*.