Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Lãnh thổ

**Lãnh thổ** là một phần bề mặt của Trái Đất có giới hạn gồm cả đất liền, nước và không gian. Thông thường nó được xem là thuộc sở hữu của một cá nhân, tổ chức, đoàn thể, quốc gia và có khi kể cả của loài vật. Về địa lý, chính trị và hành chính, lãnh thổ là một phần đất nằm dưới sự quản lý của cơ quan chính quyền của một quốc gia. Lãnh thổ cũng được dùng theo nghĩa "không gian hoạt động của một cộng đồng người". Đối với loài vật thì là vùng địa lý sinh sống và tự vệ của một con hay một đàn vật chống lại những con vật khác cùng loài hay khác loài.

## Về chính trị hành chính

### Lãnh thổ với ý nghĩa rộng hơn quốc gia

Là toàn bộ bao gồm hết các vùng đất và vùng nước (nước sông hồ trong vùng đất và vùng nước biển), vùng trời, khoảng không và lòng đất nằm trên, dưới vùng đất và vùng nước đó của một quốc gia, kể cả những vùng đã thực hiện chủ quyền hoặc trong vòng tranh chấp.

### Lãnh thổ trong khái niệm hẹp

Lãnh thổ phụ thuộc một quốc gia
Những vùng đất xa xôi với phần đất chính của một quốc gia, thường là các cựu thuộc địa trước đây. Mặc dù có tổ chức chính quyền địa phương nhưng hiến pháp quốc gia chưa được áp dụng (hoặc nếu có chỉ có một phần nhỏ) tại những phần đất này. Ví dụ như Quần đảo Virgin thuộc Mỹ (người dân có quốc tịch Mỹ nhưng không được trực tiếp bầu Tổng thống Mỹ).

Lãnh thổ bên trong quốc gia
* Vùng đất rộng nhưng có quá ít người ở để thành lập nên một đơn vị hành chính cấp bang (như tỉnh bang của Canada hay tiểu bang của Hoa Kỳ) và vì vậy được chính quyền trung ương trực tiếp quản lý và điều hành như các lãnh thổ sau đây: Lãnh thổ Yukon, Lãnh thổ Nunavut và Lãnh thổ Tây Bắc của Canada; Lãnh thổ miền Bắc của Úc...
* Những đặc khu kinh tế, chính trị quan trọng, khu vực hành chính của chính phủ trung ương, vùng quanh thủ đô quốc gia như Lãnh thổ Thủ đô Úc, Lãnh thổ Jervis Bay của Úc.
* Vùng đất có dân tộc thiểu số chiếm đa số hoặc có tỉ lệ đáng kể, thường được gọi là khu hay lãnh thổ tự trị như Nội Mông, Tân Cương, Tây Tạng, Quảng Tây và Ninh Hạ ở Trung quốc.

## Các lãnh thổ trên thế giới

### Hải ngoại

### Phụ thuộc

### Tự trị

## Tham khảo
# 500

|  |  |
| --- | --- |
| Thiên niên kỷ: | thiên niên kỷ 1 |
| Thế kỷ: | * thế kỷ 4
* **thế kỷ 5 thế kỷ 6
 |
| Thập niên: | * thập niên 480
* thập niên 490
* **thập niên 500 thập niên 510
* thập niên 520
 |
| Năm: | * 497
* 498
* 499
* **500 501
* 502
* 503
 |

**Năm 500** là một năm nhuận bắt đầu bằng ngày thứ 7 trong lịch Julius.

## Sự kiện

## Sinh

500 trong lịch khác| Lịch Gregory | 500 *D* |
| Ab urbe condita | 1253 |
| Năm niên hiệu Anh | *N/A* |
| Lịch Armenia | *N/A* |
| Lịch Assyria | 5250 |
| Lịch Ấn Độ giáo |  |
|  - *Vikram Samvat* | 556–557 |
|  - *Shaka Samvat* | 422–423 |
|  - *Kali Yuga* | 3601–3602 |
| Lịch Bahá’í | −1344 – −1343 |
| Lịch Bengal | −93 |
| Lịch Berber | 1450 |
| Can Chi | Kỷ Mão (己卯年) 3196 hoặc 3136     *— đến —* Canh Thìn (庚辰年) 3197 hoặc 3137 |
| Lịch Chủ thể | *N/A* |
| Lịch Copt | 216–217 |
| Lịch Dân Quốc | 1412 trước Dân Quốc 民前1412年 |
| Lịch Do Thái | 4260–4261 |
| Lịch Đông La Mã | 6008–6009 |
| Lịch Ethiopia | 492–493 |
| Lịch Holocen | 10500 |
| Lịch Hồi giáo | 126 BH – 125 BH |
| Lịch Igbo | −500 – −499 |
| Lịch Iran | 122 BP – 121 BP |
| Lịch Julius | 500 *D* |
| Lịch Myanma | −138 |
| Lịch Nhật Bản | *N/A* |
| Phật lịch | 1044 |
| Dương lịch Thái | 1043 |
| Lịch Triều Tiên | 2833 |

* Erzhu Shilong
* Procopius, sử gia (khoảng ngày)
* Theodebert tôi, vua của Austrasia (có thể là 495)
* Theodora, hoàng hậu của Byzantium
* Tribonian, luật gia trong Đế quốc La Mã (khoảng ngày)
* Bhavaviveka, học giả Ấn Độ
* Xie He, nghệ nhân Trung Quốc

## Mất

## Tham khảo
# Kỷ Dậu

**Kỷ Dậu** (chữ Hán: 己酉) là kết hợp thứ 46 trong hệ thống đánh số Can Chi của người Á Đông. Nó được kết hợp từ thiên can *Kỷ* (Thổ âm) và địa chi *Dậu* (gà). Trong chu kỳ của lịch Trung Quốc, nó xuất hiện trước Canh Tuất và sau Mậu Thân.

Can Chi| 1. Giáp Tý
2. Ất Sửu
3. Bính Dần
4. Đinh Mão
5. Mậu Thìn
6. Kỷ Tỵ
7. Canh Ngọ
8. Tân Mùi
9. Nhâm Thân
10. Quý Dậu
11. Giáp Tuất
12. Ất Hợi
13. Bính Tý
14. Đinh Sửu
15. Mậu Dần
16. Kỷ Mão
17. Canh Thìn
18. Tân Tỵ
19. Nhâm Ngọ
20. Quý Mùi
 | 21. Giáp Thân
22. Ất Dậu
23. Bính Tuất
24. Đinh Hợi
25. Mậu Tý
26. Kỷ Sửu
27. Canh Dần
28. Tân Mão
29. Nhâm Thìn
30. Quý Tỵ
31. Giáp Ngọ
32. Ất Mùi
33. Bính Thân
34. Đinh Dậu
35. Mậu Tuất
36. Kỷ Hợi
37. Canh Tý
38. Tân Sửu
39. Nhâm Dần
40. Quý Mão
 | 41. Giáp Thìn
42. Ất Tỵ
43. Bính Ngọ
44. Đinh Mùi
45. Mậu Thân
46. Kỷ Dậu
47. Canh Tuất
48. Tân Hợi
49. Nhâm Tý
50. Quý Sửu
51. Giáp Dần
52. Ất Mão
53. Bính Thìn
54. Đinh Tỵ
55. Mậu Ngọ
56. Kỷ Mùi
57. Canh Thân
58. Tân Dậu
59. Nhâm Tuất
60. Quý Hợi
 |

## Các năm Kỷ Dậu

Giữa năm 1700 và 2200, những năm sau đây là năm Kỷ Dậu (lưu ý ngày được đưa ra được tính theo lịch Việt Nam, chưa được sử dụng trước năm 1967):

* 1729
* 1789
* 1849
* 1909 (22 tháng 1, 1909 – 10 tháng 2, 1910)
* 1969 (16 tháng 2, 1969 – 6 tháng 2, 1970)
* 2029 (13 tháng 2, 2029 – 2 tháng 2, 2030)
* 2089 (10 tháng 2, 2089 – 30 tháng 1, 2090)
* 2149

## Sự kiện năm Kỷ Dậu

* Kỷ Dậu 1789 - Vua Quang Trung chiến thắng quân Thanh.
* Kỷ Dậu 1789 - Cách mạng Pháp thành công.
* Kỷ Dậu 1969 - Chủ tịch Hồ Chí Minh qua đời.

## Tham khảo
# Mậu Ngọ

**Mậu Ngọ** (chữ Hán: 戊午) là kết hợp thứ 55 trong hệ thống đánh số Can Chi của người Á Đông. Nó được kết hợp từ thiên can *Mậu* (Thổ dương) và địa chi *Ngọ* (ngựa). Trong chu kỳ của lịch Trung Quốc, nó xuất hiện trước Kỷ Mùi và sau Đinh Tỵ.

Can Chi| 1. Giáp Tý
2. Ất Sửu
3. Bính Dần
4. Đinh Mão
5. Mậu Thìn
6. Kỷ Tỵ
7. Canh Ngọ
8. Tân Mùi
9. Nhâm Thân
10. Quý Dậu
11. Giáp Tuất
12. Ất Hợi
13. Bính Tý
14. Đinh Sửu
15. Mậu Dần
16. Kỷ Mão
17. Canh Thìn
18. Tân Tỵ
19. Nhâm Ngọ
20. Quý Mùi
 | 21. Giáp Thân
22. Ất Dậu
23. Bính Tuất
24. Đinh Hợi
25. Mậu Tý
26. Kỷ Sửu
27. Canh Dần
28. Tân Mão
29. Nhâm Thìn
30. Quý Tỵ
31. Giáp Ngọ
32. Ất Mùi
33. Bính Thân
34. Đinh Dậu
35. Mậu Tuất
36. Kỷ Hợi
37. Canh Tý
38. Tân Sửu
39. Nhâm Dần
40. Quý Mão
 | 41. Giáp Thìn
42. Ất Tỵ
43. Bính Ngọ
44. Đinh Mùi
45. Mậu Thân
46. Kỷ Dậu
47. Canh Tuất
48. Tân Hợi
49. Nhâm Tý
50. Quý Sửu
51. Giáp Dần
52. Ất Mão
53. Bính Thìn
54. Đinh Tỵ
55. Mậu Ngọ
56. Kỷ Mùi
57. Canh Thân
58. Tân Dậu
59. Nhâm Tuất
60. Quý Hợi
 |

## Các năm Mậu Ngọ

Giữa năm 1700 và 2200, những năm sau đây là năm Mậu Ngọ (lưu ý ngày được đưa ra được tính theo lịch Việt Nam, chưa được sử dụng trước năm 1967):

* 1738
* 1798
* 1858
* 1918 (11 tháng 2, 1918 – 31 tháng 1, 1919)
* 1978 (7 tháng 2, 1978 – 27 tháng 1, 1979)
* 2038 (4 tháng 2, 2038 – 23 tháng 1, 2039)
* 2098 (1 tháng 2, 2098 – 20 tháng 1, 2099)
* 2158

## Sự kiện năm Mậu Ngọ

* Năm 1858, thực dân Pháp nổ súng xâm lược Việt Nam tại bán đảo Sơn Trà (Đà Nẵng).
* Hoàng đế, vị tổ thứ nhất của thiền phái Trúc Lâm Trần Nhân Tông, thái tử Trần Khâm, con của Trần Thánh Tông, cháu của hoàng đế đầu tiên của triều Trần, Trần Thái Tông, Trần Cảnh. Sinh năm Mậu Ngọ (1258), từ bỏ ngai vàng về núi rừng Yên Tử tu hành đắc đạo, lập thiền phái Trúc Lâm Yên Tử.

## Tham khảo
# 542

|  |  |
| --- | --- |
| Thiên niên kỷ: | thiên niên kỷ 1 |
| Thế kỷ: | * thế kỷ 5
* **thế kỷ 6 thế kỷ 7
 |
| Thập niên: | * thập niên 520
* thập niên 530
* **thập niên 540 thập niên 550
* thập niên 560
 |
| Năm: | * 539
* 540
* 541
* **542 543
* 544
* 545
 |

**Năm 542** là một năm trong lịch Julius.

## Sự kiện

* Khởi nghĩa Lý Bí

## Sinh

542 trong lịch khác| Lịch Gregory | 542 *DXLII* |
| Ab urbe condita | 1295 |
| Năm niên hiệu Anh | *N/A* |
| Lịch Armenia | *N/A* |
| Lịch Assyria | 5292 |
| Lịch Ấn Độ giáo |  |
|  - *Vikram Samvat* | 598–599 |
|  - *Shaka Samvat* | 464–465 |
|  - *Kali Yuga* | 3643–3644 |
| Lịch Bahá’í | −1302 – −1301 |
| Lịch Bengal | −51 |
| Lịch Berber | 1492 |
| Can Chi | Tân Dậu (辛酉年) 3238 hoặc 3178     *— đến —* Nhâm Tuất (壬戌年) 3239 hoặc 3179 |
| Lịch Chủ thể | *N/A* |
| Lịch Copt | 258–259 |
| Lịch Dân Quốc | 1370 trước Dân Quốc 民前1370年 |
| Lịch Do Thái | 4302–4303 |
| Lịch Đông La Mã | 6050–6051 |
| Lịch Ethiopia | 534–535 |
| Lịch Holocen | 10542 |
| Lịch Hồi giáo | 83 BH – 81 BH |
| Lịch Igbo | −458 – −457 |
| Lịch Iran | 80 BP – 79 BP |
| Lịch Julius | 542 *DXLII* |
| Lịch Myanma | −96 |
| Lịch Nhật Bản | *N/A* |
| Phật lịch | 1086 |
| Dương lịch Thái | 1085 |
| Lịch Triều Tiên | 2875 |

## Mất

## Tham khảo
# 565

|  |  |
| --- | --- |
| Thiên niên kỷ: | thiên niên kỷ 1 |
| Thế kỷ: | * thế kỷ 5
* **thế kỷ 6 thế kỷ 7
 |
| Thập niên: | * thập niên 540
* thập niên 550
* **thập niên 560 thập niên 570
* thập niên 580
 |
| Năm: | * 562
* 563
* 564
* **565 566
* 567
* 568
 |

**Năm 565** là một năm trong lịch Julius.

## Sự kiện

## Sinh

565 trong lịch khác| Lịch Gregory | 565 *DLXV* |
| Ab urbe condita | 1318 |
| Năm niên hiệu Anh | *N/A* |
| Lịch Armenia | 14 ԹՎ ԺԴ |
| Lịch Assyria | 5315 |
| Lịch Ấn Độ giáo |  |
|  - *Vikram Samvat* | 621–622 |
|  - *Shaka Samvat* | 487–488 |
|  - *Kali Yuga* | 3666–3667 |
| Lịch Bahá’í | −1279 – −1278 |
| Lịch Bengal | −28 |
| Lịch Berber | 1515 |
| Can Chi | Giáp Thân (甲申年) 3261 hoặc 3201     *— đến —* Ất Dậu (乙酉年) 3262 hoặc 3202 |
| Lịch Chủ thể | *N/A* |
| Lịch Copt | 281–282 |
| Lịch Dân Quốc | 1347 trước Dân Quốc 民前1347年 |
| Lịch Do Thái | 4325–4326 |
| Lịch Đông La Mã | 6073–6074 |
| Lịch Ethiopia | 557–558 |
| Lịch Holocen | 10565 |
| Lịch Hồi giáo | 59 BH – 58 BH |
| Lịch Igbo | −435 – −434 |
| Lịch Iran | 57 BP – 56 BP |
| Lịch Julius | 565 *DLXV* |
| Lịch Myanma | −73 |
| Lịch Nhật Bản | *N/A* |
| Phật lịch | 1109 |
| Dương lịch Thái | 1108 |
| Lịch Triều Tiên | 2898 |

## Mất

## Tham khảo
# Chiến dịch Tiểu Doanh Lĩnh

| Chiến dịch Tiểu Doanh Lĩnh |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Thời gian | tháng 11 năm 1651 |
| Địa điểm | Tiểu Doanh Lĩnh (Phúc Kiến) |
| Kết quả |
Quân Trịnh giành chiến thắng |

 |
| Tham chiến |
|
Nhà Minh |
Nhà Thanh |
| Chỉ huy và lãnh đạo |
|
Trịnh Thành Công |
Dương Danh Cao |

**Chiến dịch Tiểu Doanh Lĩnh** là trận chiến giữa Trịnh Thành Công, nhà Nam Minh với nhà Thanh.

## Diễn biến

Thuận Trị năm thứ 7 (năm 1651) Trịnh Thành Công giành chiến thắng tại Từ Táo và Tiền Sơn đánh bại quân Thanh tại Mân Nam (Phúc Kiến), triều đình nhà Thanh bị chấn động. Tháng 11, Thanh tướng quân Phúc Kiến là Dương Danh Cao đem theo kỵ binh và bộ binh nam bình tăng viện cho tướng thủ thành Dương Châu là Vương Bang Tuấn. Do quân Thanh đến Chương Châu nhất định sẽ đi ngang Tuyền Châu, Trịnh Thành Công chuẩn bị hải giáp quân đánh địch quân tại Tiểu Doanh Lĩnh. Dương Danh Cao phân quân làm 3 lộ hướng Tiểu Doanh Lĩnh tấn công đồng thời phải Phùng Tiềm Sơn đánh tập hậu phía sau quân Trịnh những tưởng bao vây tiêu diệt quân Trịnh trong trận. Quân Thanh và quân Trịnh giáp chiến tại Tiểu Doanh Lĩnh. Trịnh Thành Công tự thân soái lĩnh quân đội anh dũng giết địch nhưng quân Thanh cũng hoan cường chiến đấu. Đại tướng quân Cam Huy của quân Trịnh đem quân đến tăng viện bao vây quân Thanh và đánh giết. Quân Trịnh đồng loạt truy kích, quân Thanh đại bại, Dương Danh Cao dẫn tàn quân chạy thoát. Quân Trịnh giành chiến thắng tại Tiểu Doanh Lĩnh.

## Ảnh hưởng

Trịnh Thành Công tại Mân Nam liên tiếp giành được 3 chiến thắng trong chiến dịch Từ Táo, chiến dịch Tiền Sơn, chiến dịch Tiểu Doanh Lĩnh đã cổ vũ phong trào phản Thanh phục Minh và sĩ khí ba quân đồng thời cũng cố thế lực của quân Trịnh tại miền duyên hải Đông Nam. Tháng 12, các tướng Trịnh làHoàng Đình chiếm Chiếu An, Hoàng Hưng chiếm Bình Hòa. Căn cứ địa của quân Trịnh được mở rộng.

## Tham khảo

* Nam Minh Sử：Cố Thành，Nhà xuất bản Thanh niên Trung Hoa xuất bản，ngày 2 tháng 12 năm 2003.
# Hiến, Thương Châu

**Hiến** (giản thể: 献县; phồn thể: 獻縣; bính âm: *Xìàn Xiàn*, âm Hán Việt: *Hiến huyện*) là một huyện thuộc địa cấp thị Thương Châu, tỉnh Hà Bắc, Trung Quốc. Huyện có diện tích 1.171 km², dân số năm 2020 là 568.418 người, mật độ dân số đạt 485,4 người/km². Mã số bưu chính của huyện là 062250. Chính quyền huyện Hiến đóng ở trấn Nhạc Thọ.

## Phân chia hành chính

Huyện Hiến được chia thành 19 đơn vị hành chính gồm 9 trấn, 9 hương và 1 hương dân tộc.

* Trấn: Nhạc Thọ, Hoài, Đôn Trang, Hà Thành Nhai, Hàn Thôn, Mạch Nam, Trần Trang, Đoạn Thôn, Cao Quan.
* Hương: Trương Thôn, Lũy Đầu, Lâm Hà, Nam Hà Đầu, Từ Lưu Cao, Thương Lâm, Hàn Thôn, Thập Ngũ Cấp, Tiểu Bình Vương.
* Hương dân tộc Hồi Bản Trai.

## Tham khảo
# Linh Thạch

**Linh Thạch** (chữ Hán giản thể: 灵石县, âm Hán Việt: *Linh Thạch huyện*) là một huyện thuộc địa cấp thị Tấn Trung, tỉnh Sơn Tây, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Huyện Linh Thạch có diện tích 1206 km², dân số năm 2002 là 240.000 người. Về mặt hành chính, huyện Linh Thạch được chia ra thành 8 trấn và 10 hương.

* Trấn: Thành Quan, Tĩnh Thăng, Lường Độ, Trương Gia Trang, Hạ Môn, Phú Gia Than, Nam Quan, Đoạn Thuần.
* Hương: Thủy Dục, Mã Hòa, Anh Vũ, Nam 墕, Nhân Nghĩa, Tây Hứa, Vương Vũ, Đàn Trấn, Lương Gia, Giao Khẩu.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

Trang web chính quyền Linh Thạch, Tấn Trung Lưu trữ ngày 4 tháng 7 năm 2007 tại Wayback Machine
# Linh Khâu

| Linh Khâu 灵丘县 Lingqiu / Lingkiu |
| --- |
| —  Huyện  — |
|  |
|  |
|  |
|  |
| Linh KhâuVị trí huyện lị tại Sơn Tây |
| Quốc gia | Trung Quốc |
| Tỉnh | Sơn Tây |
| Thành phố | Đại Đồng |
| Thủ phủ | Wuling Town |
| Múi giờ | UTC+8 |
| Mã điện thoại | 352 |

|  |
| --- |
|  |
| Linh Khâu |
| Phồn thể | 靈邱縣 |
| Giản thể | 灵丘县 |
|

| Phiên âm |
| --- |
| Tiếng Hán tiêu chuẩn |
| Bính âm Hán ngữ | Língqiū Xiàn |
| Wade–Giles | Ling-ch‘iu Hsien |

 |
|  |

**Linh Khâu** (chữ Hán giản thể: 灵丘县, âm Hán Việt: *Linh Khâu huyện*) là một huyện thuộc thành phố Đại Đồng, tỉnh Sơn Tây, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Huyện Linh Khâu có diện tích 2732 km², dân số năm 2002 là 230.000 người. Huyện Linh Khâu được chia thành các đơn vị hành chính gồm 3 trấn, 9 hương.

* Trấn: Vũ Linh, Đông Hà, Thượng Trại.
* Hương: Lạc Thủy Hà, Triệu Bắc, Độc Dục, Hạ Quan, Bạch Nhai Đài, Sử Trang, Thạch Gia, Liễu Khoa, Hồng Thạch, Lăng.

## Khí hậu

| Dữ liệu khí hậu của Linh Khâu, elevation 939 m (3.081 ft), (1991–2020 normals, extremes 1981–2010) |
| --- |
| Tháng | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | Năm |
| Cao kỉ lục °C (°F) | 11.2 (52.2) | 19.7 (67.5) | 27.0 (80.6) | 35.5 (95.9) | 36.1 (97.0) | 39.9 (103.8) | 41.5 (106.7) | 35.7 (96.3) | 34.3 (93.7) | 28.6 (83.5) | 22.3 (72.1) | 14.9 (58.8) | 41.5 (106.7) |
| Trung bình ngày tối đa °C (°F) | −0.2 (31.6) | 3.8 (38.8) | 10.4 (50.7) | 18.2 (64.8) | 24.1 (75.4) | 27.8 (82.0) | 28.8 (83.8) | 27.3 (81.1) | 22.9 (73.2) | 16.4 (61.5) | 7.9 (46.2) | 0.8 (33.4) | 15.7 (60.2) |
| Trung bình ngày °C (°F) | −8.6 (16.5) | −4.5 (23.9) | 2.3 (36.1) | 10.2 (50.4) | 16.6 (61.9) | 20.8 (69.4) | 22.6 (72.7) | 20.9 (69.6) | 15.4 (59.7) | 8.6 (47.5) | 0.1 (32.2) | −6.8 (19.8) | 8.1 (46.6) |
| Tối thiểu trung bình ngày °C (°F) | −14.7 (5.5) | −11 (12) | −4.4 (24.1) | 2.7 (36.9) | 9.2 (48.6) | 14.3 (57.7) | 17.4 (63.3) | 15.8 (60.4) | 9.5 (49.1) | 2.5 (36.5) | −5.5 (22.1) | −12.3 (9.9) | 2.0 (35.5) |
| Thấp kỉ lục °C (°F) | −26.5 (−15.7) | −25.6 (−14.1) | −21.8 (−7.2) | −8.9 (16.0) | −2.7 (27.1) | 4.5 (40.1) | 7.7 (45.9) | 5.5 (41.9) | −1.0 (30.2) | −11.3 (11.7) | −22.8 (−9.0) | −26.9 (−16.4) | −26.9 (−16.4) |
| Lượng Giáng thủy trung bình mm (inches) | 1.4 (0.06) | 2.9 (0.11) | 5.9 (0.23) | 16.1 (0.63) | 37.5 (1.48) | 64.3 (2.53) | 104.8 (4.13) | 84.6 (3.33) | 61.8 (2.43) | 22.1 (0.87) | 8.3 (0.33) | 1.5 (0.06) | 411.2 (16.19) |
| Số ngày giáng thủy trung bình (≥ 0.1 mm) | 1.5 | 2.3 | 3.6 | 4.8 | 8.1 | 12.1 | 13.4 | 11.8 | 9.6 | 5.6 | 2.9 | 1.6 | 77.3 |
| Số ngày tuyết rơi trung bình | 2.4 | 3.9 | 3.6 | 1.2 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0.4 | 3.1 | 2.7 | 17.3 |
| Độ ẩm tương đối trung bình (%) | 49 | 45 | 43 | 43 | 48 | 59 | 72 | 76 | 72 | 62 | 56 | 52 | 56 |
| Số giờ nắng trung bình tháng | 189.8 | 189.8 | 234.7 | 242.6 | 265.0 | 230.1 | 211.0 | 211.7 | 205.9 | 210.3 | 187.4 | 185.3 | 2.563,6 |
| Phần trăm nắng có thể | 63 | 62 | 63 | 61 | 59 | 52 | 47 | 50 | 56 | 62 | 63 | 64 | 59 |
| Nguồn: China Meteorological Administration |

## Tham khảo
# Nguyên Hòa tính toản

《Nguyên Hòa Tánh Toản》một trang sách, bản khắc Kim Lăng Thư Cục năm thứ 6 Quang Tự nhà Thanh (năm 1880).
**Nguyên Hòa Tánh Toản** (chữ Hán: 元和姓纂; bính âm: Yuán hé xìng zuǎn) là một loại sách bản chuyên thư thời nhà Đường.

## Biên soạn

* Năm thứ bảy Nguyên Hòa Hiến Tông, nhà Đường (năm 812), thái thường bác sĩ Lâm Bảo (林宝) phụng chiếu soạn thành. Lập họ, hướng tới kết cấu hệ thống gồm ba thứ bậc, ghi lại các họ tộc khởi đầu của thư tịch, nguyên bản gồm mười quyển.
* Thời nhà Thanh chỉnh sửa Tứ Khố Toàn Thư, vốn là Vĩnh Lạc Đại Điển biên soạn ra, tiến hành công tác chỉnh sửa lần 1, biên soạn thành 18 quyển.
* Tôn Tinh Diễn, Hồng Oánh tiến hành công tác thanh lý chỉnh sửa lần 2.
* Sau đó La Chấn Ngọc tiến hành chỉnh sửa thẩm duyệt lần thứ 3, Sầm Trọng Miễn lại lần nữa chỉnh sửa thẩm duyệt, viết thành **Nguyên Hòa Tánh Toản Tứ Giáo Ký**, đặc biệt nhấn mạnh vào *sam ngộ, thập dị, chánh bổn, phạt ngụy*, tốn công sức nhất, thu thập được nhiều nhất.
* Vương Trọng Lạc lại viết **Quan vu Sầm Trọng Miễn nguyên hòa tánh toản tứ giáo ký**, đối với Sầm Trọng Miễn chưa đạt tới, nhưng lại rất hữu ích.

## Tham khảo
# Vũ Văn Thành Đô

| Vũ Văn Thành Đô |
| --- |
|  |
| Thông tin cá nhân |
| Giới tính | nam |
| x • t • s |

**Vũ Văn Thành Đô** (tiếng Trung: 宇文成都) là một nhân vật hư cấu trong tiểu thuyết dã sử Thuyết Đường thời nhà Thanh. Trong tiểu thuyết này, ông được xếp thứ 2 trong số 18 hảo hán thời Tùy - Đường, sử dụng thanh Phượng sí lưu kim đảng (một vũ khí tương tự như đinh ba).

## Hình tượng trong tiểu thuyết

Trong tiểu thuyết Thuyết Đường, Vũ Văn Thành Đô là con của Vũ Văn Hóa Cập, từng được Tùy Dạng Đế phong chức Thiên Bảo Đại tướng quân. Trong trận chiến tại Tấn Dương, Vũ Văn Thành Đô giao đấu và bị bại dưới tay con trai Lý Uyên là Lý Nguyên Bá. Về sau, nhiều lần giao chiến với anh hùng Ngõa Cương trại, phò tá cha mình tranh đoạt thiên hạ của nhà Tùy, trong trận chiến ở Dương Châu bị bại trận và bị giết bởi Lý Nguyên Bá.

Trong tiểu thuyết Đại Đường song long truyện, Vũ Văn Thành Đô được mô tả là anh em họ với Vũ Văn Hóa Cập, là con trai của Vũ Văn tộc chủ Vũ Văn Thương, đứng đầu trong Tứ đại cao thủ của tộc Vũ Văn. Trong trận chiến tại Lương Đô, Vũ Văn Thành Đô bị Khấu Trọng chém chết.
Trong hiên viên kiếm thiên chi ngân hình tượng Vũ Văn Thành Đô được mô tả bởi vũ văn thác

## Lịch sử

Trong các sử liệu, ghi chép Vũ Văn Hóa Cập có hai người con trai là Vũ Văn Thừa Cơ và Vũ Văn Thừa Chỉ, về sau đều bị Đậu Kiến Đức chém chết.

## Chú thích

## Tham khảo

* Tùy Đường diễn nghĩa
# Dịch, Bảo Định

**Dịch** (chữ Hán giản thể: 易县, âm Hán Việt: *Dịch huyện*) là một huyện thuộc địa cấp thị Bảo Định, tỉnh Hà Bắc, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Huyện này có diện tích 2538 ki-lô-mét vuông, dân số năm 1999 là 545.004 người. Mã số bưu chính là 074200. Chính quyền huyện đóng ở trấn Dịch Châu. Về mặt hành chính, huyện Dịch được chia thành 8 trấn, 18 hương và 1 hương dân tộc.

* Trấn: Dịch Châu, Lương Cách, Tây Lăng, Lương Cương, Quản Đầu, Đường Hồ, Bùi Sơn, Tử Kinh Quan.
* Hương: Úy Đô, Độc Lạc, Cao Mạch, Kiều Đầu, Cao Thôn, Tây Sơn Bắc, Thất Dục, Kiều Gia Hà, Cam Hà Tịnh, Lưu Tỉnh, An Cách Trang, Ngưu Cương, Pha Thương, Đại Long Hoa, Phú Cương, Thái Gia Dục, Bạch Mã, Nam Thành Ti.
* Hương dân tộc Mãn và Hồi Lăng Vân Sách.

## Tham khảo
# Lai Nguyên

**Lai Nguyên** (chữ Hán giản thể: 涞源县, âm Hán Việt: *Lai Nguyên huyện*) là một huyện thuộc địa cấp thị Bảo Định, tỉnh Hà Bắc, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Huyện này có diện tích 2430 ki-lô-mét vuông, dân số 260.000 người. Mã số bưu chính của Lai Nguyên là 074300. Chính quyền huyện đóng ở trấn Lai Nguyên. Về mặt hành chính, huyện Lai Nguyên được chia thành 6 trấn, 11 hương.

* Trấn: Lai Nguyên, Ngân Phường, Tẩu Mã, Thủy Bảo, Vương An, Dương Gia Trang.
* Hương: Hạ Bắc Đầu, Nam Đồn, Bắc Thạch Phật, Đông Đoàn Bảo, Thượng Trang, Lưu Gia Trang, Nam Mã Trang, Kim Gia Tỉnh, Yên Môi Động, Tháp Nhai Dịch, Ô Mã Câu.

## Tham khảo
# Lưu Mân

| Bắc Hán Thế Tổ |
| --- |
| Hoàng đế Trung Quốc (chi tiết...) |
| Hoàng đế Bắc Hán |
| Trị vì | 951 - 954 |
| Tiền nhiệm | Hậu Hán Ẩn Đế |
| Kế nhiệm | Bắc Hán Duệ Tông |
| Thông tin chung |
| Sinh | 895 |
| Mất | 954 Trung Quốc |
| Hậu duệ | Lưu Kế Ân |
|

| Niên hiệu |
| --- |
| Càn Hựu (乾祐): 951 - 954 |
| Tôn hiệu |
| Thần Vũ Hoàng đế (神武皇帝) |
| Miếu hiệu |
| Thế Tổ (高祖) |

 |
| Triều đại | Hậu Hán |
| Thân phụ | Lưu Điển |
| Thân mẫu | An thị |

**Lưu Mân** (劉旻) (895 - 954), cũng gọi **Lưu Sùng**, là người sáng lập ra Bắc Hán trong thời Ngũ đại Thập quốc trong lịch sử Trung Hoa từ năm 907 đến năm 960. Lưu Sùng là người thuộc dân tộc Sa Đà.

## Thành lập Bắc Hán

Lưu Mân là em trai của Lưu Tri Viễn, người thành lập nhà Hậu Hán, là triều đại cuối cùng trong 3 triều đại liên tiếp nhau của tộc Sa Đà. Nhà Hậu Hán sụp đổ năm 950 với sự vươn lên của nhà Hậu Chu. Lưu Mân tự xưng là người kế tục hợp pháp của nhà Hậu Hán và lập nên Bắc Hán (đôi khi gọi là Đông Hán) ở Sơn Tây, căn cứ quyền lực truyền nối nhiều đời của tộc Sa Đà.

## Quan hệ với láng giềng

Vương quốc này nằm kẹp giữa hai nước lớn mạnh hơn là nhà Hậu Chu về phía nam và nhà Liêu của người Khiết Đan về phía bắc. Lưu Mân đã thiết lập quan hệ truyền thống với Khiết Đan, nước bảo hộ cho Bắc Hán, do đó khiến Bắc Hán tồn tại lâu hơn bất kỳ vương quốc nào khác trong 10 nước thời Ngũ Đại.

## Gia quyến

* Thân phụ: Lưu Điển (劉琠)
* Thê thiếp:
	+ Chính thất Mỗ thị, sinh một con trai, được lập làm Hoàng hậu năm Càn Hựu nguyên niên (951).
	+ Phu nhân Vương thị (王氏, 915 - 971), sau tặng *Thái Huệ phi* (太惠妃).
* Con trai:
	+ *Tương Âm công* Lưu Vân (劉贇, ? - 951), mẹ là Hoàng hậu Mỗ thị. Được thúc phụ Lưu Tri Viễn nhận làm nghĩa tử, nhậm Vũ Ninh quân Tiết độ sứ, Đồng binh chương sự. Bị Quách Uy bắt được và quản thúc tại gia, sau khi Quách Uy xưng Đế thì bị giết. Chính thất Đổng thị (董氏) sinh một con trai là Lưu Kế Văn (刘继文), sau được nhà Liêu phong *Bành Thành Quận vương* (彭城郡王).
	+ Hán Duệ Tông Lưu Quân
	+ Lưu Hạo (刘镐), Lưu Nao (刘铙), Lưu Tích (刘锡) bị Lưu Kế Nguyên giam lỏng và chết trong tù năm 968.
	+ Lưu Khải (刘锴, ? - 969), bị Lưu Kế Nguyên xử tử.
	+ Lưu Tiển (劉銑), giả điên nên được tha mạng, không rõ hậu sự.
* Con gái: Công chúa Lưu thị (劉氏), con gái độc nhất, ban đầu lấy Tiết Chiêu (薛钊), sinh Thiếu chủ Lưu Kế Ân và Lưu Kế Trung (劉繼忠). Tiết Chiêu có tính nghiện rượu, trong cơn say muốn giết công chúa nhưng thất bại, sau đó liền bị xử tử; sau đó, công chúa tái giá với một người đàn ông họ Hà và qua đời không lâu sau đó.

## Tham khảo

Mote, F.W. (1999). *Imperial China (900-1800)*. Harvard University Press. tr. 11–15. ISBN 0-674-01212-7.
# Thâm Trạch

**Thâm Trạch** (chữ Hán giản thể:深泽县, pinyin: Shēnzé Xiàn, âm Hán Việt: *Thâm Trạch huyện*) là một huyện thuộc địa cấp thị Thạch Gia Trang, tỉnh, Hà Bắc, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Huyện Thâm Trạch nằm ở hạ lưu sông Hô Đà, có diện tích 296 km², dân số năm 1999 là 249.179 người. Mã số bưu chính là 052560. Đây là một khu vực trồng tiểu mạch trọng điểm của cao nguyên Hoa Bắc. Khí hậu ôn hòa, nhiệt độ bình quân năm là 14℃，tháng 1 trung bình -4℃，tháng 7 trung bình 21,1℃。

## Tham khảo
# Hoàng Mai (định hướng)

**Hoàng Mai** có thể là một trong số các địa danh sau:

## Địa danh

### Việt Nam

* Phường Hoàng Mai, thành phố Hà Nội
* Phường Hoàng Mai, tỉnh Nghệ An

**Địa danh cũ: Quận Hoàng Mai, thành phố Hà Nội
* Thị xã Hoàng Mai, tỉnh Nghệ An
* Thị trấn Hoàng Mai (huyện Quỳnh Lưu, tỉnh Nghệ An); sau là phường Quỳnh Thiện (thị xã Hoàng Mai); nay là một phần của phường Hoàng Mai, tỉnh Nghệ An.

### Trung Quốc

* Huyện Hoàng Mai trực thuộc địa cấp thị Hoàng Cương, tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc.