Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Kiếm Các

**Kiếm Các** (chữ Hán giản thể: 剑阁县, Hán Việt: *Kiếm Các huyện*) là một huyện thuộc địa cấp thị Quảng Nguyên, tỉnh Tứ Xuyên, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Kiếm Các là địa danh cổ Trung Quốc. Huyện này nằm ở rìa phía bắc của Tứ Xuyên, là địa phương kết nối giao thông quan trọng Tứ Xuyên và Cam Túc. Kiếm Môn Quan nằm ở trong một công lâm viên của huyện này. Thời Tam Quốc, đại tướng Tào Ngụy Chung Hội và Đặng Ngải tấn công Thục Hán, đại tướng Thục Hán là Khương Duy từ Đạp Trung đưa quân quay về Kiếm Các để chống lại Chung Hội, Đặng Ngải thừa cơ đưa quân từ Âm Bình qua Văn huyện của Cam Túc và leo qua đỉnh núi tại Thanh Xuyên đáp úp ải Giang Du, tiến đến lấy Thành Đô, A Đẩu và quần thần phải ra hàng, kết thúc Thục Hán.

## Tham khảo
# Vũ Xương

﻿ / ﻿

**武昌区**|  |
|  |
| Tên ngắn: Vũ Xương |
| **Quận lỵ** | đường Trung Sơn |
| **Bí thư thị ủy** | Trương Quang Thanh |
| **Quận trưởng** | 彭俊 |
| **Diện tích** | 81 km² - Diện tích thành thị:81 km² |
| **Dân số** | 980.000 |
| **Kiểu hành chính** | thị hạt khu |
| **Mã số bưu chính** | 430061 |
| **Mã vùng điện thoại** | 027 |
| **Biển số xe** | 鄂AE |
|  |

**Vũ Xương** (tiếng Trung: 武昌区, Hán Việt: Vũ Xương khu) là một quận của thành phố Vũ Hán (武汉市), thủ phủ tỉnh Hồ Bắc, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa.

Tại nơi đây, ngày 10 tháng 10 năm 1911, Trung Quốc Đồng Minh Hội dưới sự lãnh đạo của bác sĩ Tôn Văn đã khởi xướng cuộc Khởi nghĩa Vũ Xương đưa đến cuộc Cách mạng Tân Hợi, chấm dứt chế độ quân chủ ở Trung Quốc.

## Tham khảo
# Phiên Ngung, Quảng Châu

**Quận Phiên Ngung, Quảng Châu, Quảng Đông, Trung Quốc**|  |
| Phố đi bộ ở Phiên Ngung |
| Trụ sở chính quyền quận | Đường Thanh Hà Đông |
| Diện tích | 530 km² |
| Dân số | 930.800 (2005) |
| Cấp hành chính | thị hạt khu |
| Mã vùng điện thoại | 020 |
| Mã bưu điện | 511400 |
| Biển số xe | 粤A |
|  |
| Vị trí của Phiên Ngung trong Quảng Châu |

**Phiên Ngung** (giản thể: 番禺区; phồn thể: 番禺區; bính âm: *Pānyú Qū*, âm Hán Việt: *Phiên Ngung khu*) là một trong 11 quận nội thành của địa cấp thị Quảng Châu, tỉnh Quảng Đông, Trung Quốc. Tên gọi Phiên Ngung bắt đầu từ khi Tần Thủy Hoàng chiếm Quảng Đông. Nó là tên cũ của Quảng Châu ngày nay. Phiên Ngung nằm ở trung tâm của đồng bằng Châu Giang. Quận có diện tích 530 km², dân số năm 2020 là 2.658.397 người, mật độ dân số đạt 5.000 người/km². Mã số bưu chính của quận là 511400, mã vùng là 020.

## Lịch sử

Từ tháng 1 năm 1975, huyện Phiên Ngung nằm dưới sự quản lý của thành phố Quảng Châu. Năm 1992, huyện được nâng cấp lên thành phố cấp huyện. Ngày 10 tháng 7 năm 2000, quận Phiên Ngung chính thức được thành lập.

## Phân chia hành chính

Quận Phiên Ngung được chia thành 16 đơn vị hành chính gồm 11 nhai đạo và 5 trấn.

* Nhai đạo: Thị Kiều (市桥街道), Kiều Nam (桥南街道), Đông Hoàn (东环街道), Sa Đầu (沙头街道), Lạc Phổ (洛浦街道), Đại Thạch (大石街道), Tiểu Cốc Vi (小谷围街道), Chung Thôn (钟村街道), Thạch Bích (石壁街道), Đại Long (大龙街道), Sa Cảng (沙湾街道).
* Trấn: Nam Thôn (南村镇), Thạch Kỳ (石碁镇), Thạch Lầu (石楼镇), Tân Tạo (新造镇), Hoa Long (化龙镇).

## Xem thêm

* Quảng Châu
* Quảng Đông

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

 Tư liệu liên quan tới Panyu District tại Wikimedia Commons

* Website chính thức
# Lạc Lãng

**Lạc Lãng** (tiếng Hán: *Nang-nang*; tiếng Quan Thoại: *Lelang*) là một trong 4 quận do nhà Hán lập ra trên phần đất thôn tính được của người Triều Tiên cổ vào khoảng sau thời đại Thìn Quốc. Tương ứng với phần đất mà ngày nay là Nam Mãn Châu và Bắc Triều Tiên.

## Tham khảo
# Kỳ, Hạc Bích

| Kỳ |
| --- |
| —  Huyện  — |
|  |
|  |
|  |
|  |
| Kỳ |
| Tọa độ:  ﻿ / ﻿  |
| Quốc gia |  Trung Quốc |
| Tỉnh | Hà Nam |
| Địa cấp thị | Hạc Bích |
| Diện tích |
|  • Tổng cộng | 567,4 km2 (2,191 mi2) |
| Dân số (2002) |
|  • Tổng cộng | 260.000 |
|  • Mật độ | 46/km2 (120/mi2) |
| Múi giờ | UTC+8 |
| Website |  |

**Kỳ** (chữ Hán: 淇) là một huyện thuộc thành phố Hạc Bích, tỉnh Hà Nam, Trung Quốc. Kỳ nằm ở phía bắc của tỉnh, nằm ở bờ bắc Hoàng Hà. Tổng diện tích của huyện là 567,43348175 km², độ che phủ rừng đạt 21%. Tổng nhân khẩu năm 2002 là 260 nghìn người. Kinh đô Triều Ca của nhà Thương nằm trên địa bàn của huyện Kỳ, hiện vẫn còn lại "trích tinh đài", tương truyền là nơi Trụ Vương tự thiêu. Tên gọi của huyện có nguồn gốc từ sông Kỳ. Thời Xuân Thu-Chiến Quốc, huyện Kỳ thuộc nước Vệ, từng là đô thành của nước Vệ, thường xuất hiện trong Thi Kinh. Hiện nay là huyện nông nghiệp-công nghiệp nhẹ. Vào hạ chí, ánh nắng mặt trời kéo dài trong 14 giờ 35 phút; còn vào Đông chí, ánh nắng mặt trời chỉ kéo dài trong 9 giờ 44 phút. Nhiệt độ trung bình năm của huyện là 13,9 °C, lượng giáng thủy trung bình năm là 605,2 mm.

## Tham khảo
# Hạng Thành

**Hạng Thành** (chữ Hán giản thể: 项城市, Hán Việt: *Hạng Thành thị*) là một thành phố cấp huyện của địa cấp thị Chu Khẩu, tỉnh Hà Nam, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Thành phố này có diện tích 1083 km2, dân số vào năm 2019 là 973,200 người. Thành phố Hạng Thành được chia ra thành các đơn vị hành chính gồm trấn và hương với tổng cộng 466 thôn hành chính.

Thành phố Hạng Thành được biết đến là nơi sinh của Hồng Hiến Hoàng Đế Viên Thế Khải.

## Tham khảo
# Phòng, Thập Yển

**Phòng** (chữ Hán giản thể: 房县) là một huyện thuộc địa cấp thị Thập Yển, tỉnh Hồ Bắc, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Huyện này có diện tích 5110 ki-lô-mét vuông, dân số năm 2004 là 450.000 người. Thời cổ gọi là huyện Phòng Lăng. Mã số bưu chính là 442100. Về mặt hành chính, huyện này được chia thành 7 trấn và 11 hương.

* Trấn: Thành Quan, Xa Điếm, Hoa Long Yển, Thổ Thành, Đại Mộc Xưởng, Mô Cổ Tự.
* Hương: Diêu Hoài, Lang Khẩu, Hồng Tháp, Bạch Sào, Kiều Thượng, Sa Hà, Phương Dục, Cửu Đạo, Thượng Kham, Trung Bá, Diêu Bình.

## Tham khảo
# De jure

De jure (trong tiếng Latinh cổ: de iure) là một thành ngữ có nghĩa là "dựa trên luật" hay "luật định", ngược với *de facto*, là thành ngữ mang nghĩa "trên thực tế".

Các thuật ngữ *de jure* và *de facto* được sử dụng tương tự như "theo luật định" và "trong thực tế" khi người ta miêu tả các trạng thái chính trị. Chúng cũng thường được sử dụng khi thảo luận về sự phân biệt chủng tộc. Một thông lệ có thể đang tồn tại dưới dạng *de facto*, khi người ta tuân thủ nó trong các khế ước và được coi như là luật định. Một quá trình được biết như là "tình trạng lỗi thời " (từ tiếng Pháp: *désuet*) có thể cho phép các thông lệ *de facto* thay thế các sắc luật đã lỗi thời. Mặt khác, một thông lệ có thể tồn tại dưới dạng *de jure* nhưng lại không được người ta tuân thủ hay thực thi.

Từ *de jure* trong tiếng Latinh này không nên nhầm lẫn với từ tiếng Pháp *du jour*, nó được dịch như là "của/trong ngày", chẳng hạn như trong câu *soupe du jour* (món súp của ngày).

Các chuẩn mực của *de jure* và *de facto* có thể khác nhau; ví dụ, Hoa Kỳ không có ngôn ngữ chính thức *de jure*, trong khi ngôn ngữ chính thức *de facto* là tiếng Anh. Tương tự, tiêu chuẩn *de jure* của Hoa Kỳ để đo độ dài khoảng cách đường sá là kilômét (do Hoa Kỳ là một thành viên của *Convention du Mètre*), nhưng tiêu chuẩn *de facto* lại là dặm (*mile*).

• De jure* trong chính trị**

Trong chính trị, **nhà lãnh đạo *de jure của một quốc gia hay khu vực là người được thừa nhận là lãnh đạo theo Hiến pháp hoặc trên lý thuyết, tuy nhiên lại không có hoặc có ít quyền lực trên thực tế (*de facto*). Các nhà lãnh đạo có nhiều quyền trên lý thuyết có thể kể đến Nữ hoàng Elizabeth của Khối Thịnh vượng chung Anh, hay Nhật hoàng Naruhito của Nhật Bản,... Những nhà lãnh đạo này là tàn dư của chế độ quân chủ phong kiến, hiện thường chỉ mang tính lễ nghi, đại diện cho tinh thần đoàn kết dân tộc còn quyền hành do Chính phủ mà đứng đầu là Thủ tướng nắm. Một hình thức khác của nhà lãnh đạo *de jure* nhưng có nhiều quyền lực hơn là Chủ tịch nước của các nước theo chế độ xã hội chủ nghĩa, tức các quốc gia có Đảng Cộng sản lãnh đạo. Tại những quốc gia này, Tổng Bí thư Đảng Cộng sản mới là nguyên thủ quốc gia trên thực tế (ngoại lệ có Đặng Tiểu Bình không làm Tổng Bí thư hay Chủ tịch nước nhưng vẫn là Lãnh đạo tối cao Trung Quốc giai đoạn 1978-1992). Trong những năm gần đây, các quốc gia trong khối xã hội chủ nghĩa đã thực hiên "nhất thể hóa" hai chức vụ đứng đầu Đảng và Nhà nước để thuận tiện trong ngoại giao. Riêng tại Việt Nam, Tổng Bí thư và Chủ tịch nước vẫn là hai chức vụ riêng biệt. Do Đảng lãnh đạo Nhà nước và xã hội nên Tổng Bí thư là nhà lãnh đạo cao cấp nhất, nắm quyền cao nhất trên thực tế (*de facto).* Chủ tịch nước Việt Nam đồng thời là Ủy viên Bộ Chính trị, là cán bộ cao cấp thứ 2 sau Tổng Bí thư.

## Xem thêm

* Danh sách các thành ngữ Latinh
* De facto
* Đặng Tiểu Bình
* Quân chủ lập hiến
* Tổng Bí thư

## Tham khảo
# Tây Phong, Thiết Lĩnh

**Tây Phong** (giản thể: 西丰县; phồn thể: 西豐縣; Hán-Việt: Tây Phong huyện; bính âm: *Xīfēng Xiàn*) là huyện nằm ở phía đông địa cấp thị Thiết Lĩnh, tỉnh Liêu Ninh, Trung Quốc. Huyện Tây Phong có diện tích 2.684 km², dân số năm 2020 là 225.123 người, mật độ dân số đạt 83,88 người/km². Mã số bưu chính của huyện là 112400, mã vùng điện thoại là 024.

## Phân chia hành chính

Huyện Tây Phong được chia thành 18 đơn vị hành chính gồm 12 trấn và 6 hương dân tộc. Tất cả các hương dân tộc đều thuộc dân tộc Mãn. Chính quyền nhân dân huyện Tây Phong đóng tại số 27, đường Hồng Kỳ, trấn Tây Phong.

* Trấn: Tây Phong, Bình Cương, Cáo Gia Điếm, Lương Tuyền, Chấn Hưng, An Dân, Thiên Đức, Phòng Mộc, Bá Du, Đào Nhiên, Điếu Ngư, Canh Khắc.
* Hương dân tộc: Đức Hưng, Minh Đức, Thành Bình, Hòa Long, Doanh Hán, Kim Tinh.

## Tham khảo
# Vĩnh Bình, Đại Lý

**Vĩnh Bình** (tiếng Trung: 永平县, Hán Việt: Vĩnh Bình thị) là một huyện thuộc Châu tự trị dân tộc Bạch Đại Lý tại tỉnh Vân Nam, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Huyện này có diện tích 2884 km2, dân số năm 2002 là 170.000 người. Huyện lỵ tại trấn Bác Nam.

## Các đơn vị hành chính

Huyện Vĩnh Bình quản lý các đơn vị hành chính sau:

* Các trấn: Bác Nam (博南镇) và Sam Dương (杉阳镇)
* Các hương: Long Môn (龙门乡)、Vình Hòa Di tộc (永和彝族乡)、Hán Nhai Di tộc (厂街彝族乡)、Thủy Tiết Di tộc (水泄彝族乡)、Long Nhai Di tộc (龙街彝族乡) và Bắc Đẩu Di tộc (北斗彝族乡).

## Tham khảo
# Thường Úc

| Thường Úc |
| --- |
| Tên chữ | Tu Nghiệp |
| Thông tin cá nhân |
| Mất | 266 |
| Giới tính | nam |
| Nghề nghiệp | chính khách |
| Quốc tịch | Thục Hán, Tây Tấn |
| x • t • s |

**Thường Úc** (giản thể: 常勖; phồn thể: 常勗; bính âm: *Chang Xie*; ? – 265/280), tự là **Tu Nghiệp** (脩業), là quan viên nhà Quý Hán và Tây Tấn thời Tam Quốc trong lịch sử Trung Quốc.

## Thời Hán

Thường Úc quê ở huyện Giang Nguyên, quận Thục, Ích Châu. Thường Úc xuất thân vọng tộc. Ông nội là Thường Viên (常員) từng giữ chức Thái thú Tang Kha, Vĩnh Xương. Chú họ là Thường Hoành từng làm Thái thú Hán Trung, Quảng Hán. Thời trẻ, Thường Úc cùng nổi danh với con của Thường Hoành là Thường Kỵ.

Thường Úc dù xuất thân thế tộc nhưng sinh hoạt thanh bạch, thích đàm luận, lập chí nghiên cứu học thuật thời cổ. Úc chủ yếu nghiên cứu *Mao thi*, *Thượng thư*, nhưng các thư tịch khác hầu hết đã thông thuộc. Thứ sử Ích Châu tịch Úc làm Châu lệnh, sau vào triều giữ chức Quang lộc Lang trung chủ sự, thăng Thượng thư Tả tuyển lang.

Về sau, quận Thục dâng thư khẩn cầu Thường Úc giữ chức Công tào trong quận. Chế độ nhà Quý Hán bấy giờ là từ Châu tướng quản lý cả chính trị lẫn quân sự, lại đặt chức Tùng sự để quản lý hình ngục. Bởi Thường Úc làm quan thanh liêm, nên được bổ nhiệm làm Đốc quân Tùng sự, quản lý việc hình ngục công bằng công chính. Không lâu, Thường Úc được cử Hiếu liêm, chuyển làm Huyện lệnh huyện Bì.

Năm 263, tướng Ngụy là Đặng Ngải vượt qua lối Âm Bình, đánh bại Gia Cát Chiêm ở Miên Trúc, áp sát Thành Đô. Bấy giờ, trưởng lại ở các huyện nếu không đầu hàng thì cũng bỏ quan chạy trốn, chỉ có Thường Úc tổ chức lại, dân giữ thành chống cự. Đến khi Hậu chủ Lưu Thiện đầu hàng, phát hịch đi các nơi thì Thường Úc mới đến Thành Đô. Bởi thế nên sổ sách, thuế má ở huyện Bì đều được bảo tồn nguyên vẹn.

## Thời Tấn

Năm 264, người Đông quận là Viên Thiệu (袁邵) nhận chức Thứ sử Ích Châu. Thiệu thưởng thức chí hướng cũng như tiết tháo của Thường Úc, tịch làm Chủ bộ. Thường Úc làm người hào phóng, lại cư xử đúng mực, là tấm gương tốt; ngôn ngữ cương trực, cao quý, được cả châu kính trọng. Dù vậy, Thường Úc chỉ kết giao với bạn hiền, mà không quan tâm đến những kẻ có phẩm hạnh kém hơn bản thân, bị nhận xét là không đủ lòng bác ái.

Khi thiên hạ đại đồng, Viên Thiệu phải chuyển chức. Thường Úc đồng hành với Thiệu, chết ở trên đường.

## Gia đình

* Thường Khuếch (常廓), tự Kính Nghiệp (敬業), em trai của Thường Úc, lấy minh kinh (thông hiểu Kinh học) mà nổi danh, mất sớm.
* Thường Khoan (常寬), tư Thái Cung (泰恭), con trai của Thường Khuếch, biên soạn các tác phẩm *Thục hậu chí*, *Hậu hiền truyện*, *Lương Ích thiên*. Về sau, các tác phẩm trên được Thường Cừ tham khảo để tạo thành tác phẩm *Hoa Dương quốc chí*.

## Trong văn hóa

Thường Úc không xuất hiện trong tiểu thuyết *Tam quốc diễn nghĩa* của La Quán Trung.

## Tham khảo

* Thường Cừ, *Hoa Dương quốc chí*.

## Ghi chú

## Chú thích
# Vương Hàm

| Vương Hàm |
| --- |
| Thông tin cá nhân |
| Giới tính | nam |
| Quốc tịch | Thục Hán |
| x • t • s |

**Vương Hàm** (tiếng Trung: 王含; bính âm: *Wang Han*; ? - ?) là tướng lĩnh nhà Quý Hán thời Tam Quốc trong lịch sử Trung Quốc.

## Cuộc đời

Vương Hàm quan đến chức Lạc Thành giám quân. Năm 258, Đại tướng quân Khương Duy thay đổi hệ thống phòng thủ Hán Trung, cắt cử Hồ Tế giữ Hán Thọ, Vương Hàm giữ Lạc Thành, Tưởng Bân giữ Hán Thành.

Năm 263, quân Ngụy tấn công, Chung Hội phá được Dương Bình, Hán Trung thất thủ, chỉ còn Liễu Ẩn giữ Hoàng Kim, Vương Hàm giữ Lạc Thành, Tưởng Bân giữ Hán Thành vẫn tiếp tục cố thủ, phân tán lực lượng quân Ngụy.
Chung Hội không hạ được ba thành, phái Lý Phụ bao vây Lạc Thành, Tuân Khải bao vây Hán Thành, tiếp tục tấn công Hoàng Kim, Kiếm Các nhưng đều không thành công.

Cuối năm, Hậu chủ đầu hàng, cho người gửi hịch đến các nơi. Tưởng Bân, Liễu Ẩn biết tin, đành mở thành đầu hàng, không rõ kết cục của Vương Hàm ra sao.

## Trong văn hóa

Trong tiểu thuyết *Tam quốc diễn nghĩa* của La Quán Trung, Vương Hàm xuất hiện từ hồi 113.

Khương Duy xuất quân ra Kỳ Sơn, lấy Tưởng Bân, Vương Hàm làm tả quân, sai hai người cho quân dựng trại. Hai tướng sợ quân Ngụy đánh lén, cho quân sĩ đi ngủ không cởi giáp. Đặng Ngải cho phó tướng Trịnh Luân dẫn 500 quân đào địa đạo. Đặng Trung dẫn quân tấn công, trong thì Đặng Trung từ dưới đất chui lên. Tưởng Bân, Vương Hàm liều chết chống cự không nổi, đành phải bỏ trại mà chạy. Hôm sau, hai tướng thu thập tàn quân, đến chỗ Khương Duy xin chịu tội. Duy nói: *Đó không phải là tội tại các ngươi. Bởi vì ta không tường mạch đất, mới đến nỗi thế.* Sau đó cấp thêm binh mã cho Bân, Hàm, cử hai người đi hạ trại.

Khương Duy dẫn quân ra Đạp Trung làm đồn điền, sai Hồ Tế đóng ở thành Hán Thọ, Vương Hàm giữ Lạc Thành, Tưởng Bân giữ Hán Thành, Tưởng Thư, Phó Thiêm giữ ải Dương Bình. Quân Ngụy đánh tới, Tưởng Thư dâng ải Dương Bình cho Chung Hội, khiến Hán Trung thất thủ. Tưởng Bân, Vương Hàm thấy thế, bèn mở thành ra hàng.

## Tham khảo

* Trần Thọ, Bùi Tùng Chi chú, *Tam quốc chí*.
* La Quán Trung, *Tam quốc diễn nghĩa*.

## Chú thích
# Quan Hưng

| Quan Hưng |
| --- |
|
Tranh Quan Hưng, minh họa *Tam quốc diễn nghĩa* thời nhà Thanh |
| Tên |
| **Tên thật** | Quan Hưng |
| **Tự** | An Quốc |
| **Thông tin chung** |
| **Thế lực** | Quý Hán |
| **Chức vụ** | Hầu trung, Trung giám quân |
| **Tước hiệu** | Hán Thọ đình hầu |
| **Thân phụ** | Quan Vũ |
| **Con cái** | Quan Thống Quan Di |

**Quan Hưng** (giản thể: 关兴; phồn thể: 關興; bính âm: *Guān Xìng*; Wade–Giles: *Kuan Hsing*, ? – ?), tên tự là **An Quốc** (安國), là quan viên, tướng lĩnh nhà Thục Hán thời Tam Quốc trong lịch sử Trung Quốc.

## Cuộc đời

Quan Hưng quê ở huyện Giải Lương, quận Hà Đông, Tư Lệ Hiệu úy bộ, là con thứ hai của Hán Thọ đình hầu Quan Vũ và là em trai của Quan Bình. Khi cha và anh ở lại trấn giữ Kinh Châu, Quan Hưng vào Ích châu với Lưu Bị từ nhỏ và lớn lên tại Ích Châu.

Năm 220, Quan Vũ cùng Quan Bình bị Đông Ngô sát hại, Quan Hưng tập tước Hán Thọ đình hầu. Quan Hưng từ nhỏ liền có danh vọng, được thừa tướng Gia Cát Lượng vô cùng coi trọng, hơn hai mươi tuổi đã làm quan đến Thị trung, trở thành trọng thần của triều đình.

Thừa tướng Gia Cát Lượng tiến hành bắc phạt, lấy Quan Hưng làm Trung giám quân, quản lý việc quân ở Hán Trung, được mấy năm thì mắc bệnh qua đời.

## Gia đình

Quan Hưng có ít nhất hai người con trai là Quan Thống và Quan Di. Quan Thống làm tới chức Hổ Bôn trung lang tướng, cũng mất sớm và không có con trai nối dõi.

Sau khi Quan Thống mất, Quan Di được tập tước Hán Thọ đình hầu của Quan Vũ. Năm 264, Thục Hán mất nước, tướng Ngụy là Chung Hội vào Thành Đô. Một thuộc tướng của Chung Hội là Bàng Hội là con trai Bàng Đức, do thù Quan Vũ giết cha nên đã bắt cả nhà họ Quan giết hết, trong đó có Quan Di.

## Trong văn học

Trong *Tam quốc diễn nghĩa*, Quan Hưng xuất hiện ở hồi 81, được mô tả là một vị tướng giỏi.

Trong hồi 81, Quan Hưng thi thố với Trương Bào, con trai của Trương Phi để tranh nhau vị trí tiên phong trong đội quân tấn công Đông Ngô để trả thù cho cha của họ là Quan Vũ và Trương Phi. Lưu Bị đã bắt họ thề kết nghĩa anh em như Quan Vũ và Trương Phi (Trương Bào lớn hơn Quan Hưng 1 tuổi).

Trong hồi 83, Quan Hưng đã giết được Phan Chương và lấy đầu tế cha mình. Phan Chương vốn là chỉ huy đội quân Đông Ngô đã bắt sống Quan Vũ, dẫn đến việc giết hại Quan Vũ.

Trong hồi 91, Quan Hưng được cử là Trướng tiền Tả hộ vệ sứ (帳前左護衛使) và phong quân hiệu Long Tương tướng quân (龍驤將軍). Quan Hưng đã theo thừa tướng Gia Cát Lượng trong các đợt Bắc phạt đánh Tào Ngụy. Quan Hưng chết tại hồi 102.

## Xem thêm

* Quan Bình
* Trương Bào
* Trương Hổ

## Tham khảo

* Trần Thọ, Bùi Tùng Chi chú, *Tam quốc chí*.
* Lê Đông Phương (2007), *Kể chuyện Tam Quốc*, Nhà xuất bản Đà Nẵng.
* Chen Shou (2002). *San Guo Zhi*. Yue Lu Shu She. ISBN 7-80665-198-5.
* Luo Guanzhong (1986). *San Guo Yan Yi*. Yue Lu Shu She. ISBN 7-80520-013-0.
* Lo Kuan-chung; tr. C.H. Brewitt-Taylor (2002). *Romance of the Three Kingdoms*. Tuttle Publishing. ISBN 0-8048-3467-9.`{{Chú thích sách}}`: Quản lý CS1: nhiều tên: danh sách tác giả (liên kết)

## Chú thích
# Văn hóa Bảo Đôn

**Văn hóa Bảo Đôn** (giản thể: 宝墩文化; phồn thể: 寶墩文化; bính âm: *Bǎodūn wénhuà*) (2500 TCN-1750 TCN) là một nền văn hóa thời tiền sử tập trung tại đồng bằng Thành Đô thuộc Tứ Xuyên ngày nay. Các cuộc khai quật gần đây đã phát hiện được 6 khu định cư của nền văn hóa này: di chỉ đặc trưng Bảo Đôn nằm tại huyện Tân Tân, di chỉ Mang Thành ở Đô Giang Yển, di chỉ Ngư Phù ở Ôn Giang, di chỉ Tử Trúc ở Sùng Châu, di chỉ Song Hà ở Sùng Châu, di chỉ Cổ Thành ở Bì huyện. Di chỉ đặc trưng Bảo Đôn là lớn nhất, có diện tích khoảng 600.000 m². Toàn bộ các khu định cư nằm bên sông Dân. Tường bao của các khu định cư được bao bọc bằng đá cuội, một đặc điểm đơn nhất của văn hóa Bảo Đôn. Các đồ gốm thuộc văn hóa Bảo Đôn có một số điểm tương đồng với các đồ gốm tại di chỉ Tam Tinh Đôi.

## Chú thích

## Thư mục

* Allan, Sarah (ed), *The Formation of Chinese Civilization: An Archaeological Perspective*, ISBN 0-300-09382-9
# Lưu Giao

| Sở Nguyên vương 楚元王 |
| --- |
| Vua chư hầu Trung Hoa (chi tiết...) |
| Vua nước Sở |
| Trị vì | 201 TCN – 178 TCN |
| Tiền nhiệm | Hàn Tín |
| Kế nhiệm | Sở Di vương |
| Thông tin chung |
| Mất | 178 TCN Trung Quốc |
| Hậu duệ |

| Hậu duệ |
| --- |
| Sở Di vương |

 |
|

| Tên thật |
| --- |
| Lưu Giao (劉交) |
| Thụy hiệu |
| Nguyên vương (元王) |

 |
| Chánh quyền | Nhà Hán Nước Sở |
| Thân phụ | Lưu Thái Công |

**Sở Nguyên vương** (chữ Hán: 楚元王), tên thật là **Lưu Giao** (劉交), tự là Du (游), là vị vua thứ hai của nước Sở, chư hầu của nhà Hán trong lịch sử Trung Quốc.

Lưu Giao là con trai thứ của Lưu Thái Công, thái thượng hoàng nhà Hán và là em khác mẹ với Hán Cao Tổ, vua đầu tiên của nhà Hán.

Năm 201 TCN, Hán Cao Tổ bắt giam Sở vương Hàn Tín, giáng làm Hoài Âm hầu, rồi phong đất Sở cho Lưu Giao, đóng đô ở Bành Thành.

Sử kí-Sở Nguyên vương thế gia không ghi rõ những hành trạng của ông cũng như những sự việc xảy ra ở nước Sở trong thời gian ông ở ngôi. Tuy nhiên trong thiên Huệ Đế bản kỉ có chép một sự kiện là vào năm 193 TCN, Sở Nguyên vương cùng Tề Điệu Huệ vương sang nhà Hán, yết kiến Hán Huệ Đế.

Năm 178 TCN, Sở Nguyên vương qua đời. Ông ở ngôi 23 năm. Con ông là Lưu Dĩnh lên nối ngôi tức Sở Di vương.

## Trong văn hóa

Trong *Tây Hán diễn nghĩa*, hồi 96, khi Anh Bố nổi loạn, Sở vương Lưu Giao cùng Kinh vương Lưu Giả giao chiến với quân của Bố. Lưu Giả bị chém chết, còn Lưu Giao bị Anh Bố bắt là tù binh.

## Xem thêm

* Sở Di vương
* Hán Cao Tổ

## Tham khảo

* Sử ký Tư Mã Thiên, thiên
	+ *Sở Nguyên vương thế gia*

## Chú thích
# Kim Hoàn Tam Kết

| Kim Hoàn Tam Kết |
| --- |
| Thông tin |

**Kim Hoàn Tam Kết** (chữ Hán:金環三結, bính âm: Jinhuan Sanjie) là một nhân vật hư cấu trong tiểu thuyết lịch sử Tam Quốc diễn nghĩa của nhà văn La Quán Trung. Trong tiểu thuyết này, Kim Hoàn Tam Kết xuất hiện tại Hồi thứ 87 và là một trong ba nguyên soái của các động ở Nam Man, dưới quyền của Mạnh Hoạch, Kim Hoàn Tam Kết tham gia vào chiến dịch của người Nam Man chống lại sự tấn công của quân Thục Hán vào vùng Nam Trung và tử trận.

## Chống lại quân Thục

Tam Quốc diễn nghĩa giới thiệu rằng nguyên soái động thứ nhất là Kim Hoàn Tam Kết, nguyên soái động thứ nhì là Đổng Trà Na, nguyên soái động thứ ba là A Hội Nam. Ba người vào ra mắt Mạnh Hoạch và nhận lệnh chia làm ba đường mà tiến, nếu ai đánh thắng quân Thục thì được làm chúa cả động này. Kim Hoàn Tam Kết đi đường giữa, Đổng Trà Na đi mé tả, A Hội Nam đi mé hữu. Mỗi người dẫn năm vạn quân Man, y lệnh kéo đi. Nguyên soái Kim Hoàn Tam Kết đóng đại trại ở vào giữa cửa núi, đường hai bên thông sang động Ngũ Khê, phía sau trại của Đổng Trà Na và A Hội Nam.

## Bị giết

Quân Thục do Triệu Vân, Ngụy Diên gồm năm nghìn tinh binh, sai mấy tên quân Man dẫn đường. Bấy giờ đã canh hai. Hai người lần theo ánh trăng mà đi. Khi đến đại trại Kim Hoàn Tam Kết thì đã canh tư. Quân Man vừa thức dậy thổi cơm ăn, sắp sửa đến sáng ra khai chiến. Bất ngờ, hai mặt quân của Triệu Vân, Ngụy Diên tràn vào, quân Man rất lúng túng. Triệu Vân đánh thốc vào trung quân vừa gặp Kim Hoàn Tam Kết đang đi ra. Triệu Vân đâm một nhát, Kim Hoàn chết ngã quay xuống ngựa. Triệu Vân chặt lấy đầu, còn quân sĩ chạy tan mất cả.

## Xem thêm

* Danh sách nhân vật hư cấu trong Tam quốc diễn nghĩa
* Danh sách sự kiện hư cấu trong Tam Quốc diễn nghĩa

## Tham khảo

List of fictional people of the Three Kingdoms#Chapter 87