Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Cố Ngạn Lãng

| Cố Ngạn Lãng |
| --- |
| Thông tin cá nhân |
| Sinh | thế kỷ 9 |
| Mất | 891 |
| Giới tính | nam |
| Gia quyến |  |
| Anh chị em | Gu Yanhui |
|  |
| Nghề nghiệp | quân nhân |
| Quốc tịch | nhà Đường |
| x • t • s |

**Cố Ngạn Lãng** (顧彥朗, ? - 891) là một quân phiệt vào cuối thời nhà Đường, ông giữ chức Đông Xuyên tiết độ sứ từ năm 887 cho đến khi qua đời.

*Tân Đường thư* ghi ông là người Phong châu. Cả ông và em là Cố Ngạn Huy đều từng là tiểu hiệu trong Thiên Đức quân. Quân sứ Thái Kinh (蔡京) nói rằng tướng mạo anh em họ cho thấy về sau sẽ được phong hầu phong tướng, vì thế bảo con mình tặng tiền bạc cho họ. Trong khởi nghĩa Hoàng Sào, Cố Ngạn Lãng và Cố Ngạn Huy phụng sự trong chiến dịch trấn áp quân nổi dậy và tham gia tái chiếm kinh sư Trường An từ tay Hoàng Sào. Cố Ngạn Lãng sau đó được bổ nhiệm giữ chức *Hữu vệ đại tướng quân*.

## Chú thích

## Tham khảo
# Võ Du Kỵ

| Võ Du Kỵ武攸暨 |
| --- |
| Định vương |
| Thông tin cá nhân |
| Sinh |  |
| Ngày sinh | 663 |
| Nơi sinh | Tịnh Châu |
| Quê quán | huyện Văn Thủy |
|  |
| Mất | 17 tháng 7, 712 |
| Giới tính | nam |
| Gia quyến |  |
| Thân phụ | Wu Huaidao |
| Phối ngẫu | Thái Bình Công chúa |
| Hậu duệ | Võ Sùng Mẫn (武崇敏)
Võ Sùng Hành (武崇行)
Vĩnh Hòa Huyện chúa |
|  |
| Tước hiệu | Thiên Thừa quận vương > Định vương > An Định quận vương > Nhạc Thọ quận vương > Sở quốc công |
| Nghề nghiệp | chính khách |
| Quốc tịch | nhà Đường |
| Truy phong |
| Tước hiệu |  |
| Định vươngbởi Đường Duệ Tông |
|  |
| Chức vị |  |
| Thái úy, Tịnh Châu đại đô đốcbởi Đường Duệ Tông |
|  |
| x • t • s |

**Võ Du Kỵ** (Chữ Hán: 武攸暨; 663—712), là một thân vương nhà Võ Chu, quan nhà Đường trong lịch sử Trung Quốc.

## Thân thế

Võ Du Kỵ người huyện Văn Thủy, Tịnh Châu, là cháu trai của Võ Sĩ Nhượng. Sĩ Nhượng là anh của Võ Sĩ Hoạch và là bác của Võ Tắc Thiên. Võ Sĩ Nhượng về sau được phong làm Sở vương.

## Thời Võ Chu

Năm 690, Võ Tắc Thiên phế bỏ nhà Đường lên ngôi hoàng đế, đặt niên hiệu là Thiên Thụ, quốc hiệu Chu (tức triều Võ Chu). Võ Du Kỵ được phong tước Thiên Thừa quận vương, phong thực ấp 300 hộ. Anh của Du Kỵ là Võ Du Ninh là phò mã nhà Đường được phong Kiến Xương quận vương. Võ Du Kỵ ban đầu giữ chức Hữu vệ Trung Lang tướng.

Võ Tắc Thiên lấy Du Kỵ làm phò mã cho công chúa Thái Bình. Do Võ Du Kỵ đã có vợ nên Võ Tắc Thiên đã buộc vợ của Du Kỵ phải tự sát. Võ Du Kỵ sau khi lấy công chúa, được phong Phò mã Đô úy, Hữu Vệ tướng quân, tiến phong Định vương, tăng thêm 300 hộ thực ấp. Sau cải phong An Định quận vương, Tư lễ khanh, Tả Tán kỵ Thường thị, gia phong Đặc tiến.

Năm 699, Võ Tắc Thiên đưa Lý Hiển lên làm Thái tử, đổi sang họ Võ, tức Võ Hiển. Do lo sợ hai nhà Lý, Võ sẽ không dung nhau, Võ Tắc Thiên hạ lệnh bắt Võ Hiển, Võ Đán, công chúa Thái Bình và phò mã Võ Du Kỵ phải thề độc rằng không làm hại họ Võ. Vào thời niên hiệu Thần Long (705-709), Võ Du Kỵ được thăng chức Tư đồ, phục tước Định vương, gia phong 1.000 hộ, tuy nhiên Du Kỵ biết các thế lực cựu thần nhà Đường chuẩn bị chính biến nên từ chối.

## Thời Đường

Năm 705, Võ Tắc Thiên bị bệnh nặng. Các tướng Trương Giản Chi, Thôi Huyền Vĩ, Hoàn Ngạn Phạm, Viên Thứ Kỷ, Lý Đa Tộ và Kính Huy phát động chính biến, đưa Thái tử Võ Hiển lên ngôi vua, tức Đường Trung Tông, lấy lại họ Lý, lập lại nhà Đường. Võ Tắc Thiên được tôn làm Thái thượng hoàng và bị giam lỏng, sau đó thì qua đời.

Trước tình hình trên, Võ Du Kỵ xin giáng tước xuống Nhạc Thọ quận vương, được Đường Trung Tông phong Hữu Tán kỵ Thường thị, Khai Phủ Nghi Đồng Tam ti. Sau khi các hoàng thất Võ Chu là bọn Võ Diên Tú bị tru sát, Võ Du Kỵ bị giáng tước xuống Sở quốc công.

Võ Du Kỵ tính trầm ổn, cẩn thận và hòa hậu, vốn không làm gì ngỗ ngược, về cuối đời chuyên tâm chăm lo gia đình. Năm 712, Võ Du Kỵ chết, Đường Duệ Tông truy tặng chức Thái úy, Tịnh Châu đại đô đốc, tước Định vương. Năm 713, công chúa Thái Bình làm chính biến thất bại, bị giết, mộ Du Kỵ bị san bằng.

## Chú thích

## Tham khảo

* *Cựu Đường thư*
* *Tân Đường thư*
# Vương Thiệu Đỉnh

| Vương Thiệu Đỉnh王紹鼎 |
| --- |
| Tên chữ | Tự Tiên |
|  |
| Tiết độ sứ Thành Đức |
| **Nhiệm kỳ** 855-857 |
| Tiền nhiệm | Vương Nguyên Quỳ |
| Kế nhiệm | Vương Thiệu Ý |
|  |
| Thông tin cá nhân |
| Sinh | thế kỷ 9 |
| Mất | 857 |
| Giới tính | nam |
| Gia quyến |  |
| Thân phụ | Vương Nguyên Quỳ |
| Thân mẫu | Li Shi |
| Anh chị em | Vương Thiệu Ý |
| Hậu duệ | Vương Cảnh Sùng, Wang Jingyin, Wang Jinge |
|  |
| Nghề nghiệp | chính khách |
| Quốc tịch | nhà Đường |
| x • t • s |

**Vương Thiệu Đỉnh** (chữ Hán: 王紹鼎, bính âm: Wang Shaoding, ? - 857), tên tự là **Tự Tiên** (嗣先), là Tiết độ sứ Thành Đức dưới triều đại nhà Đường trong lịch sử Trung Quốc.

Sử sách không nêu rõ Vương Thiệu Đỉnh chào đời vào lúc nào. Gia tộc họ Vương của ông kể từ ông nội Vương Đình Thấu giết Điền Hoằng Chánh năm 821, đã nắm được quyền cai quản Thành Đức, bán li khai với chính quyền trung ương. Cha ông là Vương Nguyên Quỳ lên nối nghiệp từ năm 834, thành hôn với công chúa Thọ An, sinh ra ông và Vương Thiệu Ý. Dưới thời cha, ông được phong làm Đại đô đốc phủ tả tư mã ở Trấn châu, Tiết độ phó sứ, Đô tri binh mã sử. Năm 854, Vương Nguyên Quỳ qua đời, đến năm sau tin tức đến chỗ triều đình Trường An. Đường Tuyên Tông theo tục lệ cha truyền con nối của các trấn ở Hà Bắc, chấp thuận cho Vương Thiệu Đỉnh làm quyền Tiết độ sứ, sau đó chính thức phong làm Kiểm giáo Công bộ thượng thư, Trấn châu phủ trưởng sử, Thành Đức quân tiết độ sứ, quan sát sứ tứ châu Trấn Ký Thâm Triệu, gia Quang Lộc đại phu, Thượng thư Tả phó xạ.

Sau khi lên làm Tiết độ sứ, Vương Thiệu Đỉnh tỏ ra tàn bạo và khắc nghiệp, uống rượu thâu đêm suốt sáng, và thích buộc những người tù nhân lại, rồi đưa họ lên thành, dùng đạn bắn vào ngực cho họ ngã xuống, lấy đó làm vui. Binh sĩ trong trấn rất không hài lòng và mưu tính lam phản. Tuy nhiên sự việc chưa kịp tiến hành thì Vương Thiệu Đỉnh đã qua đời vào tháng 7 năm 857, sau 2 năm làm Tiết độ sứ (theo Cựu Đường thư thì chỉ có mấy tháng). Được truy tặng làm Tư không, ban 300 đoạn bố bạch, 200 thạch mễ túc, sau tặng Tư đồ, Thái úy và cuối cùng là Thái phó. Do hai con của Vương Thiệu Đỉnh đều còn nhỏ tuổi, nên binh sĩ ủng hộ người em là Vương Thiệu Ý lên nắm quyền, triều đình nhà Đường đồng ý công nhận. Về sau khi Vương Thiệu Ý qua đời, con trai ông là Vương Cảnh Sùng mới được lên ngôi Tiết độ sứ.

## Tham khảo

* Cựu Đường thư
* Tân Đường thư
* Tư trị thông giám

## Chú thích
# Vương Thiệu Ý

| Vương Thiệu Ý王紹懿 |
| --- |
| Thái Nguyên bá |
|  |
| Tiết độ sứ Thành Đức |
| **Nhiệm kỳ** 857-866 |
| Tiền nhiệm | Vương Thiệu Đỉnh |
| Kế nhiệm | Vương Cảnh Sùng |
|  |
| Thông tin cá nhân |
| Sinh | thế kỷ 9 |
| Mất | 866 |
| Giới tính | nam |
| Gia quyến |  |
| Thân phụ | Vương Nguyên Quỳ |
| Thân mẫu | Li Shi |
| Anh chị em | Vương Thiệu Đỉnh |
|  |
| Tước hiệu | Thái Nguyên bá |
| Nghề nghiệp | người lính |
| Quốc tịch | nhà Đường |
| x • t • s |

**Vương Thiệu Ý** (chữ Hán: 王紹懿, bính âm: Wang Shaoyi, ? - 866), tước hiệu **Thái Nguyên bá** (太原伯), là Tiết độ sứ Thành Đức dưới triều đại nhà Đường trong lịch sử Trung Quốc.

Sử sách không nêu rõ Vương Thiệu Ý chào đời vào lúc nào. Gia tộc họ Vương của ông kể từ ông nội Vương Đình Thấu giết Điền Hoằng Chánh năm 821, đã nắm được quyền cai quản Thành Đức, bán li khai với chính quyền trung ương. Cha ông là Vương Nguyên Quỳ lên nối nghiệp từ năm 834, thành hôn với công chúa Thọ An, sinh ra ông và người anh Vương Thiệu Đỉnh. Năm 855, Vương Thiệu Đỉnh lên thay Vương Nguyên Quỳ, song do tàn bạo thảm ngược nên mất lòng người. Binh sĩ trong trấn rất không hài lòng và mưu tính lam phản. Tuy nhiên sự việc chưa kịp tiến hành thì Vương Thiệu Đỉnh đã qua đời vào tháng 7 năm 857. Do đó, họ chuyển sang ủng hộ Vương Thiệu Ý lên nắm quyền. Triều đình nhà Đường cử Chiêu vương Nhuế làm Thành Đức quân tiết độ, còn Vương Thiệu Ý là Thành Đức quân tiết độ quan sát lưu hậu. Không lâu sau ông chính thức được phong làm Tiết độ sứ, Kiểm giáo công bộ thượng thư, kiêm Ngự sử đại phu, Thái Nguyên quận khai quốc bá, thực ấp 700 hộ, sau còn gia phong Kiểm giáo tư không.

Trái ngược với người anh, Vương Thiệu Ý thực hiện chính sách cai trị khoan dung giản dị, vì thế được lòng binh sĩ và dân chúng.

Năm 866, Vương Thiệu Ý lâm bệnh nặng, bèn triệu con trai Thiệu Đỉnh là Vương Cảnh Sùng hiện đang làĐô tri binh mã sử, đến mà dặn rằng

*Người anh đã mất của tao khi trước thấy mày còn trẻ tuổi, nên giao binh quyền và chính sự cho tao. Nay thì mày đã trưởng thành, có thể giao lại quân chánh cho. Về sau phải biết nỗ lực cố gắng, trên trung với triều đình, dưới kết giao với lân bang, không làm đổ cơ nghiệp của vong huynh. Như thế là công của mày đó.*
Nói xong thì chết. Đường Ý Tông hạ chiếu truy tặng Tư đồ. Vương Cảnh Sùng nối ngôi, giữ chức Tiết độ sứ Thành Đức.

## Tham khảo

* Cựu Đường thư
* Tân Đường thư
* Tư trị thông giám

## Chú thích
# Chu Uy Liệt vương

| Chu Uy Liệt Vương 周威烈王 |
| --- |
| Vua Trung Quốc (chi tiết...) |
| Thiên tử nhà Chu |
| Trị vì | 425 TCN – 402 TCN |
| Tiền nhiệm | Chu Khảo Vương |
| Kế nhiệm | Chu An Vương |
| Thông tin chung |
| Mất | 402 TCN |
| Hậu duệ |

| hiệnHậu duệ |
| --- |
| Chu An Vương |

 |
|

| Tên húy |
| --- |
| Cơ Ngọ (姬午) |
| Thụy hiệu |
| Uy Liệt Vương (威烈王) |

 |
| Triều đại | Nhà Đông Chu |
| Thân phụ | Chu Khảo Vương |

**Chu Uy Liệt Vương** (chữ Hán: 周威烈王; trị vì: 425 TCN - 402 TCN), tên thật là **Cơ Ngọ** (姬午), là vị vua thứ 32 của nhà Chu trong lịch sử Trung Quốc.

Ông là con trai của Chu Khảo Vương – vua thứ 31 nhà Chu.

Năm 404 TCN, Chu Uy Liệt vương đã phong cho ba họ Hàn, Triệu, Ngụy ở nước Tấn trở thành chư hầu khi thế lực 3 họ này đã lấn át vua Tấn trong nhiều đời. Sự kiện này đã mở ra thời Chiến Quốc trong lịch sử Trung Quốc

Năm 402 TCN, Chu Uy Liệt vương qua đời. Ông ở ngôi 24 năm. Con ông là Cơ Kiêu lên nối ngôi, tức là Chu An Vương.

## Gia quyến

* Thân phụ: Chu Khảo vương Cơ Nguy
* Thân mẫu: Không rõ
* Thê thiếp: Không rõ
* Con cái: Chu An vương Cơ Kiêu: 401 TCN - 376 TCN.

## Xem thêm

* Chu Khảo Vương
* Chu An Vương

## Tham khảo

* *Sử ký Tư Mã Thiên những điều chưa biết* - Chu bản kỷ, Bùi Hạnh Cẩn - Việt Anh dịch (2005), Nhà xuất bản Văn hoá thông tin
* Trình Doãn Thắng, Ngô Trâu Cương, Thái Thành (1998), *Cố sự Quỳnh Lâm*, Nhà xuất bản Thanh Hoá
* Phương Thi Danh (2001), *Niên biểu lịch sử Trung Quốc*, Nhà xuất bản Thế giới

## Chú thích
# Cơ (họ)

**Cơ** (chữ Hán: 姬, Bính âm: Ji) là một họ của người Trung Quốc. Tuy chỉ xếp thứ 213 trong danh sách *Bách gia tính* nhà Tống nhưng đây là một trong họ có nguồn gốc cổ nhất của Trung Quốc, nó là họ của các vua nhà Chu, một trong những triều đại đầu tiên của lịch sử Trung Quốc. Theo truyền thống thì chỉ có vua Chu mới được mang họ Cơ, vì vậy có rất ít mang họ này, cho đến nay đây là một họ hiếm ở Trung Quốc.

## Người Trung Quốc họ Cơ nổi tiếng

* Đế Khốc tên thật là Cơ Tuấn một trong Ngũ Đế
* Cơ Hậu Tắc tên thật là Cơ Khí thủy tổ Nhà Chu vua đầu tiên nước Thai
* Cơ Bất Khuất, vua thứ 2 nước Thai
* Cơ Cúc, vua thứ 3 nước Thai
* Cơ Công Lưu, vua thứ 4 nước Chu
* Cơ Khánh Tiết, vua thứ 5 nước Chu
* Cơ Hoàng Bộc, vua thứ 6 nước Chu
* Cơ Sai Phất, vua thứ 7 nước Chu
* Cơ Hủy Hiểm, vua thứ 8 nước Chu
* Cơ Công Phi, vua thứ 9 nước Chu
* Cơ Cao Ngữ, vua thứ 10 nước Chu
* Cơ Á Ngữ, vua thứ 11 nước Chu
* Chu Thái vương
* Ngô Thái Bá tên thật là Cơ Thái Bá, vua đầu tiên nước Ngô
* Các vua nhà Chu bắt đầu từ Chu Vũ Vương Cơ Phát
* Đằng Thúc Tú, vua đầu tiên nước Đằng
* Mao Thúc Trịnh, vua đầu tiên nước Mao
* Thành Thúc Vũ, vua đầu tiên nước Thành
* Sái Thúc Độ, vua đầu tiên nước Sái
* Thiệu công Thích, tên thật là Cơ Thích vua đầu tiên nước Thiệu
* Lỗ Bá Cầm, tên thật là Cơ Bá Cầm, vua đầu tiên nước Lỗ
* Tào Thúc Chấn Đạc, tên thật là Cơ Chấn Đạc vua đầu tiên nước Tào
* Vệ Khang Thúc, tên thật là Cơ Phong vua đầu tiên nước Vệ
* Chu Công Đán, tên thật là Cơ Đán, đại thần phụ chính nhà Chu
* Nhiễm Quý Tái
* Đường Thúc Ngu, tên là Cơ Ngu, vua đầu tiên nước Tấn
* Trịnh Hoàn Công, tên là Cơ Hữu vua đầu tiên nước Trịnh
* Hạp Lư, tên là Cơ Quang (Công tử Quang), vua nước Ngô thời Xuân Thu
* Tấn Văn Công, tên là Cơ Trùng Nhĩ (Công tử Trùng Nhĩ), vua nước Tấn thời Xuân Thu
* Cơ Bằng Phi, bộ trưởng Bộ Ngoại giao Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

* Lịch sử họ Cơ ở Trung Quốc
# Tôn hoàng nhương di

**Tôn hoàng nhương di** hay *Sonnō jōi* (尊皇攘夷, *Suy tôn vua, xua đuổi rợ*), còn gọi là **Tôn vương Nhương di** (尊王攘夷, tiếng Nhật: そんのうじょうい) là tư tưởng chính trị và cao trào xã hội phổ biến ở Nhật Bản theo khuôn mẫu Tống Nho vào cuối thế kỷ 19 hầu chống lại sự xâm nhập của Tây phương. Đây cũng là khẩu ngữ chống chế độ Mạc phủ vì sĩ dân samurai cho là Mạc phủ đã quá nhu nhược trước yêu sách của các cường quốc Âu Mỹ sau khi Mạc phủ chịu ký Hiệp ước Kanagawa, mở cửa một số hải cảng thông thương với Tây phương.

## Diễn biến

"Tôn hoàng nhương di": chính sách "Suy tôn vua, xua đuổi rợ" của giới sĩ Nho Nhật Bản
Tranh mộc bản của Utagawa Kuniteru vẽ hình võ sĩ Nhật trương cờ "Sonnō jōi" trong vụ loạn Mito năm 1864
Từ thế kỷ 18, hải thuyền Tây phương đã cập bến Nhật Bản ngày càng nhiều nhưng chính sách của Nhật hoàng là ngăn cấm giao thương. Năm 1854 với chiến thuyền Hoa Kỳ của Đề đốc Matthew C. Perry neo ở vịnh Tokyo, Mạc phủ đành lòng ký Hiệp ước Kanagawa, chính thức chấm dứt đường lối cô lập của triều đình Kyoto. Trong khi đó sĩ phu Nhật Bản không phục, cho rằng Mạc phủ đã bất lực trong việc chống trả với Tây phương, đi ngược với thiên ý của Nhật hoàng là không chấp thuận việc giao thương. Triều thần Yoshida Shōin không những lên án việc Mạc phủ không theo ý vua mà còn kêu gọi dẹp hẳn Mạc phủ để tìm cơ chế khác chấp chính.

Trong khi Mạc phủ tìm cách đối phó và tìm cách hòa hoãn với các ngoại cường thì vua Komei lại xuống chiếu "Tôn hoàng Nhương di" kêu gọi dân chúng phải đánh đuổi người ngoại quốc. Trong các số các chư hầu thì hai phiên Satsuma (Tát Ma) và Chōshū (Trường Châu) lên án Mạc phủ kịch liệt nhất, đòi tuyệt giao với các nước Âu Mỹ và kích động dân chúng phải tập kích người ngoại quốc, hễ gặp đâu là đánh đuổi ngay. Chủ trương bài ngoại này góp phần không nhỏ trong việc nhân viên ngoại giao Mỹ bị hạ sát ở Edo (Giang Hộ) và mấy thương cuộc của Tây phương bị đập phá. Các nước Tây phương nhân đó đòi Mạc phủ phải trừng phạt kẻ phạm pháp và bồi thường thiệt hại, càng gây áp lực với Mạc phủ.

Vì biết được nhóm hậu thuẫn kích động bài ngoại là các phiên Satsuma (Tát Ma) và Chōshū (Trường Châu) nên năm 1863 tàu chiến của Anh tiến vào hải cảng Kagoshima của Satsuma bắn phá rồi rút đi. Tháng Tám năm 1864 thì cả bốn nước: Anh, Mỹ, Pháp, Hòa Lan hợp lực kéo vào Shimonoseki (Hạ Quan) vốn là cứ điểm của phiên Chōshū nã súng bắn phá liên hồi làm thiệt hại thành trì của phiên Chōshū, xong thì giong tàu ra khơi.

Cuộc tranh cường ở Kagoshima và Shimonoseki tỏ rõ thế lực bất cân đối giữa hai bên, khiến sĩ giới Nhật Bản phải thức tỉnh và công nhận địa vị tiên tiến của Âu Mỹ. Họ chợt hiểu rằng chủ trương Tôn hoàng nhương di", nhất là phần "nhương di" (đuổi rợ) không thực hiện được mà chỉ có một cách là canh tân để cứu lấy đất nước. Khẩu hiệu Tôn hoàng nhương di" từ đó biến mất và triều đình Nhật Bản năm 1867 thay đổi chính sách 180°, hăng hái tiếp thu kỹ thuật và học thuật Tây phương, thay vì chống chọi bác bỏ như trước.

## Tham khảo

* Đào Trinh Nhất. *Nhật Bản duy tân 30 năm*. Hà Nội: Nhà xuất bản Thế giới, 2014.
# 720 TCN

|  |  |
| --- | --- |
| Thiên niên kỷ: | thiên niên kỷ 1 TCN |
| Thế kỷ: | * thế kỷ 9 TCN
* **thế kỷ 8 TCN thế kỷ 7 TCN
 |
| Thập niên: | * thập niên 740 TCN
* thập niên 730 TCN
* **thập niên 720 TCN thập niên 710 TCN
* thập niên 700 TCN
 |
| Năm: | * 723 TCN
* 722 TCN
* 721 TCN
* **720 TCN 719 TCN
* 718 TCN
* 717 TCN
 |

720 TCN trong lịch khác| Lịch Gregory | 720 TCN *DCCXIX TCN* |
| Ab urbe condita | 34 |
| Năm niên hiệu Anh | *N/A* |
| Lịch Armenia | *N/A* |
| Lịch Assyria | 4031 |
| Lịch Ấn Độ giáo |  |
|  - *Vikram Samvat* | −663 – −662 |
|  - *Shaka Samvat* | *N/A* |
|  - *Kali Yuga* | 2382–2383 |
| Lịch Bahá’í | −2563 – −2562 |
| Lịch Bengal | −1312 |
| Lịch Berber | 231 |
| Can Chi | Canh Thân (庚申年) 1977 hoặc 1917     *— đến —* Tân Dậu (辛酉年) 1978 hoặc 1918 |
| Lịch Chủ thể | *N/A* |
| Lịch Copt | −1003 – −1002 |
| Lịch Dân Quốc | 2631 trước Dân Quốc 民前2631年 |
| Lịch Do Thái | 3041–3042 |
| Lịch Đông La Mã | 4789–4790 |
| Lịch Ethiopia | −727 – −726 |
| Lịch Holocen | 9281 |
| Lịch Hồi giáo | 1382 BH – 1381 BH |
| Lịch Igbo | −1719 – −1718 |
| Lịch Iran | 1341 BP – 1340 BP |
| Lịch Julius | *N/A* |
| Lịch Myanma | −1357 |
| Lịch Nhật Bản | *N/A* |
| Phật lịch | −175 |
| Dương lịch Thái | −176 |
| Lịch Triều Tiên | 1614 |

**720 TCN** là một năm trong lịch La Mã.

## Sự kiện

## Sinh

## Mất

## Tham khảo
# Chu Tư vương

| Chu Tư Vương 周思王 |
| --- |
| Vua Trung Quốc (chi tiết...) |
| Thiên tử nhà Chu |
| Trị vì | 441 TCN  *hoặc* 440 TCN |
| Tiền nhiệm | Chu Ai Vương |
| Kế nhiệm | Chu Khảo Vương |
| Thông tin chung |
| Mất | 441 TCN Trung Quốc |
|

| Tên húy |
| --- |
| Cơ Thúc |
| Thụy hiệu |
| Tư Vương (思王) |

 |
| Triều đại | Nhà Đông Chu |
| Thân phụ | Chu Trinh Định Vương |

**Chu Tư Vương** (chữ Hán: 周思王; trị vì: 441 TCN hoặc 440 TCN ), tên thật là **Cơ Thúc**, là vị vua thứ 30 của nhà Chu trong lịch sử Trung Quốc.

Ông là con trai của Chu Trinh Định Vương – vua thứ 28 nhà Chu và là em của Chu Ai Vương – vua thứ 29 nhà Chu.

Năm 441 TCN, cha ông là Trinh Định Vương mất, Chu Ai vương lên ngôi. Được 3 tháng thì Cơ Thúc Tập giết anh để giành ngôi vua, tức là Chu Tư vương.

Tư vương ở ngôi cũng chỉ có năm tháng, lại bị em là Cơ Nguy giết chết để tranh ngôi, tức là Chu Khảo Vương.

## Gia quyến

* Thân phụ: Chu Trinh Định vương
* Thân mẫu: Không rõ
* Anh/chị/em:
	+ Chu Ai vương
	+ Chu Khảo vương
	+ Hà Nam Hoàn công
* Thê thiếp: Không rõ

## Xem thêm

* Chu Trinh Định Vương
* Chu Ai Vương
* Chu Khảo Vương

## Tham khảo

* *Sử ký Tư Mã Thiên những điều chưa biết* - Chu bản kỷ, Bùi Hạnh Cẩn - Việt Anh dịch (2005), Nhà xuất bản Văn hoá thông tin
* Trình Doãn Thắng, Ngô Trâu Cương, Thái Thành (1998), *Cố sự Quỳnh Lâm*, Nhà xuất bản Thanh Hoá
* Phương Thi Danh (2001), *Niên biểu lịch sử Trung Quốc*, Nhà xuất bản Thế giới

## Chú thích
# 314 TCN

|  |  |
| --- | --- |
| Thiên niên kỷ: | thiên niên kỷ 1 TCN |
| Thế kỷ: | * thế kỷ 5 TCN
* **thế kỷ 4 TCN thế kỷ 3 TCN
 |
| Thập niên: | * thập niên 330 TCN
* thập niên 320 TCN
* **thập niên 310 TCN thập niên 300 TCN
* thập niên 290 TCN
 |
| Năm: | * 317 TCN
* 316 TCN
* 315 TCN
* **314 TCN 313 TCN
* 312 TCN
* 311 TCN
 |

314 TCN trong lịch khác| Lịch Gregory | 314 TCN *CCCXIII TCN* |
| Ab urbe condita | 440 |
| Năm niên hiệu Anh | *N/A* |
| Lịch Armenia | *N/A* |
| Lịch Assyria | 4437 |
| Lịch Ấn Độ giáo |  |
|  - *Vikram Samvat* | −257 – −256 |
|  - *Shaka Samvat* | *N/A* |
|  - *Kali Yuga* | 2788–2789 |
| Lịch Bahá’í | −2157 – −2156 |
| Lịch Bengal | −906 |
| Lịch Berber | 637 |
| Can Chi | Bính Ngọ (丙午年) 2383 hoặc 2323     *— đến —* Đinh Mùi (丁未年) 2384 hoặc 2324 |
| Lịch Chủ thể | *N/A* |
| Lịch Copt | −597 – −596 |
| Lịch Dân Quốc | 2225 trước Dân Quốc 民前2225年 |
| Lịch Do Thái | 3447–3448 |
| Lịch Đông La Mã | 5195–5196 |
| Lịch Ethiopia | −321 – −320 |
| Lịch Holocen | 9687 |
| Lịch Hồi giáo | 964 BH – 963 BH |
| Lịch Igbo | −1313 – −1312 |
| Lịch Iran | 935 BP – 934 BP |
| Lịch Julius | *N/A* |
| Lịch Myanma | −951 |
| Lịch Nhật Bản | *N/A* |
| Phật lịch | 231 |
| Dương lịch Thái | 230 |
| Lịch Triều Tiên | 2020 |

**314 TCN** là một năm trong lịch La Mã.

## Sự kiện

## Sinh

## Mất

## Tham khảo
# Tây Chu Uy công

| Tây Chu Uy Công 西周威公 |
| --- |
| Chu công (phụ chính Chu thất)  |
| Vua nước Tây Chu |
| Tại vị | 414 TCN - 367 TCN  |
| Tiền nhiệm | Tây Chu Hoàn công |
| Kế nhiệm | Tây Chu Huệ công |
| Thông tin chung |
| Sinh | ? |
| Mất | ? |
| Hậu duệ | **Đông** Huệ Công **Tây** Huệ Công |
|

| Tên đầy đủ |
| --- |
| Cơ Táo 姬灶 |
| Thụy hiệu |
| Uy Công 威公 |

 |
| Tước hiệu | Tây Công 西公 |
| Công thất | nước Tây Chu |
| Thân phụ | Tây Chu Hoàn công |
| Thân mẫu | ? |

**Tây Chu Uy công** (chữ Hán: 西周威公; ? – 367 TCN), tên thật là **Cơ Táo** (姬灶), con của Tây Chu Hoàn công và là vị quân chủ thứ hai của nước Tây Chu thời Chiến Quốc trong lịch sử Trung Quốc. Thời kỳ trị vì của ông kéo dài đến 47 năm bắt đầu từ năm 414 TCN đến năm 367 TCN.

Năm Chu Hiển Vương thứ hai (367 TCN), Tây Chu Uy công mất, thế tử Cơ Triêu kế vị hiệu là Huệ công, nhưng bị con thứ Uy công là công tử Cơ Căn tranh giành ngôi vị. Cơ Căn chạy ra đất Củng được hai nước chư hầu là Hàn và Triệu ủng hộ, tự xưng là Đông Chu Huệ công.

Thế là nước Chu nhỏ bé bị chia cắt làm hai phần song song tồn tại, để không nhầm lẫn giữa hai nước Chu này các sử gia hậu thế gọi nước Chu của con cháu trực hệ Cơ Yết là Tây Chu quân còn nước Chu của nhánh thứ Cơ Căn thì xưng là Đông Chu quân. Riêng Chu thiên tử vẫn ở nhờ đất của Tây Chu công Cơ Triêu.

## Chú thích

## Tham khảo

* *Sử Ký Tư Mã Thiên – Chu bản kỷ*
* *Chiến Quốc sách*, Giản Chi – Nguyễn Hiến Lê chú dịch và giới thiệu, Nhà xuất bản Từ điển Bách khoa (2006).
* Lục Tuấn Lĩnh, Lâm Cán chủ biên, *Trung Quốc lịch đại các tộc kỷ niên biểu*, Đài Bắc, Mộc Đạc xuất bản xã (1982).
# Tây Chu Vũ công

| Tây Chu Vũ Công 西周武公 |
| --- |
| Chu công (phụ chính Chu thất)  |
| Vua nước Tây Chu |
| Tại vị | ？─？ |
| Tiền nhiệm | Tây Chu Huệ công |
| Kế nhiệm | Tây Chu Văn công |
| Thông tin chung |
| Sinh | ? |
| Mất | ? |
| Hậu duệ | Cơ Cung Cơ Cữu |
|

| Tên đầy đủ |
| --- |
| Cơ Cung Chi 姬共之 |
| Thụy hiệu |
| Vũ công 武公 |

 |
| Tước hiệu | Tây Công 西公 |
| Công thất | nước Tây Chu |
| Thân phụ | Tây Chu Huệ công |
| Thân mẫu | ? |

**Tây Chu Vũ công** (chữ Hán: 西周武公), tên thật là **Cơ Cung Chi** (chữ Hán:姬共之), là vị quân chủ đời thứ tư của nước Tây Chu thời Chiến Quốc trong lịch sử Trung Quốc.

## Nỗ lực thống nhất vương thất

Cơ Cộng Chi là con của Tây Chu Huệ công. Ngay từ thời Tây Chu Huệ Công thì đất đai nhà Chu đã bị phân liệt chia làm 2 tiểu quốc, chú ruột ông là Cơ Căn được 2 nước chư hầu là Hàn và Triệu ủng hộ cũng tự xưng là Đông Chu Huệ công. Cơ Cộng Chi không muốn nhìn vương thất nhà Chu xâu xé lẫn nhau nên nuôi tham vọng thống nhất đất nước, ông nhiều lần sai sứ sang thuyết phục nước Đông Chu nên hợp nhất với Tây Chu để thu giang sơn về một mối nhưng đều thất bại. Thấy dùng ngoại giao không xong ông bèn hạ lệnh dùng vũ lực để áp đảo, tuy nhiên quân Tây Chu chỉ mới ngấp nghé ngoài biên ải thì lập tức đã thấy quân của 2 nước Hàn và Triệu kéo đến bảo hộ. Nhận thấy binh lực nước mình không bằng 2 nước kia nên Cơ Cộng Chi đành "ngậm bồ hòn làm ngọt" mà triệt thoái quân đội, ông từng có ý định mời các nước chư hầu lớn như Điền Tề hay Sở nhưng nghĩ đến việc "cõng rắn cắn gà nhà" dẫn đến cảnh huynh đệ tương tàn nồi da nấu thịt cũng chẳng hay ho gì nên ông lại từ bỏ cách nghĩ đó ngay.

Sau cùng Cơ Cộng Chi nghĩ ra cách phá hoại nước Đông Chu bằng đánh vào nền kinh tế, ông nghĩ kinh tế kiệt quệ tất nhiên phải nhờ vả viện trợ lúc ấy mình đưa ra ý kiến sáp nhập chắc chắn là được. Bấy giờ ở biên giới 2 nước Chu có hệ thống tưới tiêu đồng ruộng ngay cạnh nhau, hễ bên Đông Chu tháo đập cho nước tràn vào thì Cơ Cộng Chi sai người ra ngăn đập lại. Bên Đông Chu cho người ra định khơi thông dòng nước nhưng nguồn chính lại chảy từ Tây Chu sang nên không sao được, Đông Chu quân sai sứ sang thương thuyết thì Cơ Cộng Chi yêu cầu phải sáp nhập lại nên họ lại thôi và dùng biện pháp khác để làm thủy lợi. Mâu thuẫn giữa 2 nước anh em Đông Chu và Tây Chu thành ra càng lúc càng căng thẳng, tuy rằng không xảy ra chiến tranh to nhưng từ đó làm cho nội bộ nhà Chu vốn đã suy nhược nay lại còn yếu thêm.

Không rõ Tây Chu Vũ công mất năm nào và thọ bao nhiêu tuổi, chỉ biết rằng ông có hai người con trai là Cơ Cộng và Cơ Cữu. Nhưng Cơ Cộng chẳng may vắn số mà chết trước ông, lúc đó Cơ Cữu đang được ông cho sang nước Sở làm con tin. Ông phái người sang nước Sở để xin cho Cơ Cữu về làm thái tử, sau khi ông mất thì Cơ Cữu lên nối ngôi hiệu là Tây Chu Văn công.

## Xem thêm

* Tây Chu (nước)
* Đông Chu (nước)
* Tây Chu Huệ công
* Tây Chu Văn công
* Đông Chu Huệ công
* Đông Chu Chiêu Văn quân

## Tham khảo

* Chu sử
* Sử Ký Tư Mã Thiên
* Tư trị thông giám
* Chiến Quốc sách
* Trung Quốc toàn sử
* Trung Quốc thông sử