Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Nguyên Thị

**Nguyên Thị** (giản thể: 元氏县; phồn thể: 元氏縣; bính âm: *Yuánshì Xiàn*, âm Hán Việt: *Nguyên Thị huyện*) là một huyện thuộc địa cấp thị Thạch Gia Trang, tỉnh, Hà Bắc, Trung Quốc. Huyện này có diện tích 675,29 km², dân số năm 2003 là 390.000 người. Năm 2020, dân số của huyện là 392.710 người, mật độ dân số đạt 582 người/km². Mã số bưu chính của huyện là 051130.

## Phân chia hành chính

Huyện Nguyên Thị được chia thành 15 đơn vị hành chính gồm 8 trấn và 7 hương.

* Trấn: Hòe Dương, Nam Nhân, Nam Tả, Nhân Thôn, Cơ Thôn, Tống Tào, Mã Thôn, Bắc Chính.
* Hương: Đông Trương, Triệu Đồng, Tô Dương, Tô Thôn, Bắc Trử, Tiền Tiên, Hắc Thủy Hà.

Trấn Bắc Chính được thành lập từ hương cùng tên vào ngày 30 tháng 4 năm 2014.

## Tham khảo
# Lương (Xuân Thu)

| Lương quốc |
| --- |
| hiện
Tên bản ngữ
* 梁國/梁国
 |
| ?–641 TCN |
| Vị thế | bá quốc |
| Thủ đô | phía nam Hàn Thành, Sơn Tây |
| Chính trị |
| Chính phủ | quân chủ, phong kiến |
| Lịch sử |   |
|  |
| • Nhà Chu phong quốc  | ? |
| • Nước Tần tiêu diệt  | 641 TCN |
|  |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **Tiền thân** | **Kế tục** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Nhà Chu |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Tấn (nước) |  |

 |

 |
|  |

**Lương** (tiếng Trung: 梁; bính âm: *Liáng*) là một nước chư hầu nhà Chu trong thời Xuân Thu. Các quân chủ của nước Lương mang họ Doanh (嬴). Nước Lương được khai sinh khi Chu Bình Vương phong cho con trai của Tần Trọng- quân chủ thứ tư của nước Tần, tức công tử Khang ở đất Lương. Nước Lương tiếp giáp với nước Tần, cuối cùng bị Tần Mục công tiêu diệt.

Năm 703 TCN, quân chủ năm nước là Quắc, Nhuế, Lương, Tuân (荀), Giả (贾) đem quân đi thảo phạt Khúc Ốc Vũ công.

Năm 663 TCN, sau khi Tần Thành công lên làm quân chủ nước Tần một năm, Lương bá và Nhuế bá đã đến Tần triều kiến.

Năm 654 TCN, công tử Di Ngô của nước Tấn đã chạy sang nước Lương vì nước này ở gần nước Tần, Di Ngô có thể nhờ cậy nước Tần đưa về nước Tấn khi vua cha qua đời. Lương bá gả con gái Lương Doanh (梁嬴) của mình cho Di Ngô, bà sinh ra một người con trai, một người con gái. Khi vợ Di Ngô sinh con, Lương bá xem bói được lời tiên đoán: *"sinh con trai thì làm bầy tôi người ta, sinh con gái thì làm thiếp người ta".* Do đó Di Ngô đặt tên con trai là Ngữ, nghĩa là người chăn ngựa; và con gái là Thiếp.

Năm 642 TCN, Lương bá muốn xây dựng thành ấp, lập đô thành mới, song đã bị nước Tần chiếm mất.

Năm 641 TCN, nước Lương bị nước Tần tiêu diệt. Theo Tả truyện, dân chúng nước Lương không kham nổi việc do Lương bá sai khiến, vì thế nước Tần đã có thể chinh phục nước Lương một cách dễ dàng.

## Chú thích

## Tham khảo

## Thư mục

* Dương Bá Tuấn (1990). *Xuân Thu Tả truyện chú bản 2 (春秋左传注第2版)*. Trung Hoa thư cục (中华书局).
# Ngạc (nước)

| Ngạc Quốc |
| --- |
|
Tên bản ngữ
* 鄂國
 |
| thế kỷ 12 TCN–863 TCN |
| Vị thế | Hầu tước |
| Thủ đô | Hương Ninh, Hà Nam Ngạc Châu, Hồ Bắc |
| Tôn giáo | Tôn giáo truyền thống Trung Quốc, Thờ cúng tổ tiên, Đạo giáo |
| Lịch sử |   |
|  |
| • Thành lập  | thế kỷ 12 TCN |
| • Giải thể  | 863 TCN |
|  |
| Kinh tế |
| Đơn vị tiền tệ | Tiền tệ Trung Quốc cổ đại, tiền vàng |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **Tiền thân** | **Kế tục** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Nhà Thương |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Nước Sở |  |

 |

 |
|  |

**Ngạc** (tiếng Trung: 鄂; bính âm: *È*) là một nước chư hầu nằm tại miền trung Trung Quốc từ thời nhà Thương (1600–1046 TCN) cho đến khi bị diệt vào năm 863 TCN. Ngạc đã chuyển từ đất gốc tại miền nam tỉnh Hà Nam hiện nay đến vùng đất thuộc tỉnh Hồ Bắc hiện nay. Vua của nước Ngạc là một trong Tam công, các chức quan cao cấp do Trụ Vương bổ nhiệm vào thời cuối nhà Thương (1600–1046 TCN)

## Nguồn gốc

Có một số thuyết khác nhau về nguồn gốc của Ngạc, trong đó có thuyết nói rằng các cư dân ban đầu của Ngạc có nguồn gốc Bách Việt hay thuộc văn hóa Đại Khê. Thuyết khác cho rằng với thời nhà Thương, các hậu duệ của Hoàng Đế mang họ *Cật* (姞) được Trụ Vương của nhà Thương ban cho đất đại xung quanh huyện Hương Ninh, tỉnh Sơn Tây hiện nay và hình thành nên nước Ngạc.

## Lịch sử

Trụ Vương muốn lấy một khuê tú của Cửu hầu (九侯), tức vua của nước Cửu làm tì thiếp, song cô là một người con gái có phẩm hạnh và côi vị trí này thiếp kém. Trong cơn giận dữ, Trụ Vương đã cho giết chết cả Cửu hầu và khuế tú của ông và cho băm nhỏ thi thể của hầu tước. Ngạc hầu, nhìn thấy sự bất công trong việc đối đãi của thiên tử với Cửu hầu nên đã từ bỏ thân phận chư hầu của mình và cũng bị Trụ Vương sát hại.

Trong những năm đầu dưới thời Tây Chu (1046–771 TCN), nước Tấn dịch chuyển đến đất Ngạc và buộc Ngạc phải nam tiến đến phần phía bắc của thành phố Nam Dương của tỉnh Hà Nam hiện nay. Tuy nhiên sau khi di dời, Ngạc lại gặp phải mối đe dọa đến từ nước Sở, do vậy, vào thời giữa của Tây Chu, Ngach lại phải thiên di một lần nữa, lần này cũng là nam tiến và nơi đến thuộc địa phận tỉnh Hồ Bắc hiện nay, định cư tại phía đông của Ngạc Châu.

Sau một cuộc nổi loạn tại Ngạc, năm 863 TCN, tức năm thứ 7 dưới thời trị vì của Chu Di Vương, vua nước Sở là Hùng Cừ (熊渠) đã diệt nước Ngạc và ban đất Ngạc cho con trai là Hùng Chí (熊摯). Việc tiêu diệt nước Ngạc được ghi lại trên một đỉnh đồng được gọi là Vũ Đỉnh (禹鼎).

## Di sản

Hùng Chí tiếp tục sống tại đất cũ của Ngạc ở Ngạc Châu, Hồ Bắc sau cái chết của vua cha. Năm vị tử tước sau đó của Sở đều cư trú tại Ngạc Châu trong khi người thứ sáu là, Hùng Ngạc (熊鄂) đã quyết định để nơi này là kinh đô thay thế của Sở. Sở Cung Vương (楚共王) (trị vì 590–560 TCN) đã ban cho người con trai thứ ba đất Ngạc. Năm 323 TCN, tức năm thứ sáu dưới thới trị vì của Sở Hoài Vương (楚懷王), nhà vua đã ban đất Ngạc cho người em trai của mình là Hùng Khải (熊启). Với việc Sở bị Tần diệt vào năm 223, Ngạc Châu trở thành một huyện của triều đại do Tần Thủy Hoàng lập nên.

Ngày nay, Ngạc (鄂) vẫn là một tên gọi tắt của tỉnh Hồ Bắc.

## Tham khảo
# Quyền (nước)

| Quyền Quốc |
| --- |
| hiện
Tên bản ngữ
* 權国/权國
 |
| ?–704 TCN |
| Thủ đô | Đông nam Đương Dương, Hồ Bắc |
| Chính trị |
| Chính phủ | không rõ |
| Lịch sử |   |
|  |
| • Thành lập  | ? |
| • Giải thể  | 704 TCN |
|  |
| Kinh tế |
| Đơn vị tiền tệ | Tiền xu, lượng vàng |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **Tiền thân** | **Kế tục** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | nhà Chu |
|  | Chiến Quốc |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| [[nước Sở]] |  |
| [[nhà Tần]] |  |

 |

 |
|  |

**Quyền Quốc** (tiếng Trung: 權國; bính âm: *Quán Guó*) là một nước chư hầu của nhà Chu. Những người cai trị Quyền là hậu duệ của Vũ Đinh, một vị vua của nhà Thương với họ Tử (子). Con trai của Vũ Đinh là Quyền Văn Đinh (权文丁) đã lập nên nước Quyền tại khu vực nay là trấn Mã Lương, huyện Sa Dương, Hồ Bắc, nằm bên cạnh nước Sở.

## Lịch sử

Vào thời nhà Hạ (khoảng 2070–1600 TCN) và nhà Thương, Trung Quốc được chia thành Cửu Châu, trong đó Kinh Môn ngày nay là một phần của Kinh Châu.

Vào thế kỷ 11 TCN Chu Công Đán đã nhận lệnh của Chu Thành Vương loan báo chỉ dụ đến các hậu duệ của vương thất họ Cơ (姬). Họ được ban cho vùng đất ở khu vực Thập Hồi kiều (拾回桥) ở huyện Sa Dương và tại đây họ đã lập nên nước Nhiễm Phụ (冉阝国), cũng gọi là nước Na (那国) và nước Quyền. Những người cai trị ban đầu của nước Quyền được ban tước hiệu "Quyền Giáp công" (权甲公 bính âm: *Quán Jiǎ Gōng*). Lịch sử của cả Na và Quyền và thời Tây Chu (1066–771 TCN) đều không được ghi lại.

Vào lúc bắt đầu thời Xuân Thu (771 TCN), thế lực của Sở lên cao và nước này dần mở rộng xuống phía nam. Những người cai trị Sở là Hùng Ngạc (熊鄂) và Nhược Ngao (若敖) (799–764 TCN) nóng lòng mở rộng xuống phía nam song muốn đạt được điều này thì cần phải diệt các nước Na, Quyền và đưa triều đình nhà Chu vào trướng của Sở.

Trong thời kỳ trị vì của Chu Hoàn Vương, năm 704 TCN, Sở Vũ Vương đã tấn công nước Tùy trong trận Tốc Kỉ (速杞之战) gần Tô Châu ngày nay. Đây chỉ là một phần trong chiến dịch quân sự của Sở Vương và ông sau đó đã xâm lược Quyền, lật đổ lãnh đạo thế hệ thứ 22 của họ Tử là Quyền Quy công (权归公). Sau đó, Sở lập một quận tại lãnh thổ cũ của Quyền và lập tể tướng Đẩu Mân (斗缗) làm quan cai quản.

## Tham khảo

* "中国荆门----走进荆门". 湖北省荆门市人民政府. Bản gốc lưu trữ ngày 15 tháng 4 năm 2007. Truy cập ngày 7 tháng 9 năm 2007. `{{Chú thích web}}`: Đã bỏ qua tham số không rõ `|=` (trợ giúp)
* Tả truyện-Trang Công thập bát niên
# Đam (nước)

**Đam** (chữ Hán: 聃, bính âm: Dān) là một nước chư hầu từng tồn tại vào thời Tây Chu và Xuân Thu trong lịch sử Trung Quốc, nước này được Chu Thành Vương Cơ Tụng phong cho chú ruột mình là Cơ Nhiễm Quý Tái ở khu vực thành phố Khai Phong tỉnh Hà Nam ngày nay.

## Hình thành

Theo Sử Ký Tư Mã Thiên - Chu bản kỷ thì sau khi Chu Vũ Vương Cơ Phát đánh bại Trụ Vương nhà Ân lên ngôi thiên tử có luận công phong hầu, nhưng lúc đó người em thứ 10 cùng mẹ là Nhiễm Quý Tái còn nhỏ chưa có thành tích gì nên không được phân phong. Sau này Nhiễm Quý Tái lớn lên đúng vào giai đoạn "tam giám chi loạn", ông có tham gia cùng Chu Công Đán và một số đại thần khác bình định cuộc chính biến này nên được Chu Thành Vương phong làm vua nước Đam.

## Diệt vong

Trong suốt thời kỳ Tây Chu nước Đam không có sự kiện đặc biệt gì lớn nên không có thư tịch nào ghi chép nhiều về quốc gia này, đến lúc Chu U Vương bị quân Khuyển Nhung giết chết và Chu Bình Vương phải thiên đô Lạc Ấp thì nước Đam cũng bị ảnh hưởng bởi sự quấy rối của man tộc mà buộc phải chuyển dời đến địa phận thành phố Kinh Môn tỉnh Hồ Bắc ngày nay. Khi chư hầu nổi dậy xưng hùng xưng bá thì các quân chủ nước Đam hễ thấy phe nào mạnh thì theo còn yếu thì bỏ, tóm lại tầm ảnh hưởng của nước Đam đối với cuộc tranh giành địa vị ở Trung Nguyên là quá nhỏ. Đến giữa thời Xuân Thu nước Đam không chống nổi sức mạnh quân sự của nước Sở mà phải chịu diệt vong, không rõ sau khi Nhiễm Quý Tái mất thì nước Đam truyền nối được thêm bao nhiêu thế hệ.

## Xem thêm

* Nhiễm Quý Tái
* Chu Văn Vương

## Tham khảo

* Sử Ký Tư Mã Thiên - Chu bản kỷ
* Trúc thư kỷ niên
* Tư trị thông giám - phần ngoại kỷ
* sách 100 sự kiện Trung Quốc - phần cắt đất phong hầu
* Chu sử
# Tây Hoàng

**Tây Hoàng** (*chữ Hán* 西黃) là một nước chư hầu được thành lập vào khoảng giữa thời Tây Chu và bị diệt vong vào khoảng giữa thời Xuân Thu, nghĩa là thời gian tồn tại của nó trong lịch sử Trung Quốc có thể xác nhận chừng trên dưới 300 năm.

## hình thành

Các sách sử chính thống không có quyển nào nhắc đến cội nguồn của quốc gia này và vua đầu tiên của nó là ai, tuy nhiên sự hiện diện của nó thì lại thấy đề cập đến bởi quan hệ ngoại giao giữa các nước lớn tranh hùng tranh bá thời Xuân Thu. Theo ghi chép từ Gia Phả họ Hoàng của người Trung Quốc thì vào đời Chu Hiếu Vương đã phân phong nước Tây Hoàng cho hậu duệ ngành thứ thế hệ thứ 53 của Huệ Liên thời Nghiêu Thuấn, ngày nay địa bàn nước ấy thuộc vùng đất phía đông Hán thủy thuộc huyện Nghi Thành tỉnh Hồ Bắc. Đành rằng Gia Phả là nguồn tự xuất bản nên không đủ uy tín để kiểm chứng thông tin nên chúng ta chưa thể khẳng định nó là đúng hay sai, vấn đề này còn đang tranh cãi và phải chờ thêm thời gian để các học giả hay các nhà khảo cổ học nghiên cứu để trả lời. Nhưng có điều ta biết được rằng sở dĩ quốc gia này gọi là Tây Hoàng bởi thời kỳ đó đã và đang tồn tại một nước Hoàng khác có vị trí ở phía đông triều đình nhà Chu, vậy nên các sử gia hậu thế phải chua thêm chữ "tây" bên cạnh để phân biệt.

## diệt vong

Trong những cuộc chiến khốc liệt giữa các nước chư hầu thì Tây Hoàng là quốc gia nhỏ bé nên tầm ảnh hưởng không lớn do vậy chỉ được nhắc qua loa trong một số lần minh hội mà thôi, theo quy luật tự nhiên "cá lớn nuốt cá bé" mình không nuốt được họ ắt sẽ bị họ nuốt mà cuối cùng nước Tây Hoàng bị diệt vong. Còn vấn đề nước Tây Hoàng bị nước nào xóa sổ thì sử sách lại không nói đến nhưng Gia Phả họ Hoàng thì cho rằng đó là nước Sở, nhưng nước Hoàng ở phương đông kia ở Gia Phả nói rằng bị nước Tấn đánh bại mà trong các sử sách chính thống của người Trung Quốc cũng ghi bị nước Sở tiêu diệt do vậy còn nhiều điểm nghi vấn ta chưa thể khẳng định. Giá như cuốn Gia Phả họ Hoàng kia mà là chính sử hoặc ít ra cũng do một người nổi tiếng về lĩnh vực này viết thì hay biết mấy, hoặc là người viết Gia Phả họ Hoàng cũng là nhà sử học lỗi lạc hay chuyên gia khảo cổ học thì đâu có gì phải bàn cãi nữa. Dù sao thì sự tồn vong của nước Tây Hoàng cũng có chút ảnh hưởng chính trị nhất định đến cục diện thời Xuân Thu, vua cuối cùng của nước này là Hoàng Mục hầu bị thất trận mà phải trốn chạy lưu vong sang nước Tề.

## Các vị quân chủ

* Hoàng Di

19 đời không thể khảo chứng

* Hoàng Hi hầu
* Hoàng Huệ hầu
* Hoàng Văn hầu
* Hoàng Chiêu hầu
* Hoàng Huệ hầu
* Hoàng Cảnh hầu
* Hoàng Thành hầu
* Hoàng Vũ hầu
* Hoàng Mục hầu

## xem thêm

* Tham Hồ
* nước Hoàng
* Chu Hiếu Vương

## tham khảo

* Trúc thư kỉ niên
* Chu sử
* kinh Xuân Thu
* sách Kinh Sở tuế thời ký
* Gia Phả họ Hoàng
* Sử ký, Sở thế gia
# Thẩm (nước)

| Thẩm quốc |
| --- |
|
Tên bản ngữ
* 沈國/沈国
 |
| ?–? |
| Thủ đô | Thẩm |
| Chính trị |
| Chính phủ | quân chủ, phong kiến |
| Lịch sử |   |
|  |
| • Thành lập  | ? |
| • Diệt vong  | ? |
|  |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Kế tục** |
|  |

|  |  |
| --- | --- |
| Sái (nước) |  |

 |

 |
|  |

**Thẩm** (tiếng Trung: 沈; bính âm: *Shěn*) là một nước chư hầu thời Xuân Thu trong lịch sử Trung Quốc. Lãnh thổ nước Thẩm nằm ở lưu vực Giang Hán thuộc địa bàn tỉnh Hà Nam ngày nay. Thời Xuân Thu, nước Thẩm dựa nhiều vào các nước lân cận hùng mạnh là nước Sở. Nước Thẩm bị nước Sái tiêu diệt vào một thời điểm trước trận Bá Cử (柏舉之戰).

Trong Tân Đường thư- Tể tướng thế hệ biểu, Âu Dương Tu đời Tống nhật định, thủy tổ của nước Thẩm là Đam Thúc Quý (聃叔季)- con trai của Chu Văn Vương.

Trong các quỹ đồ đồng Thẩm tử vào sơ kỳ Tây Chu, có trong "Ân Chu kim văn tập thành" (殷周金文集成, số: 04330), để giải thích ý nghĩa bản văn khắc trên đó có khó khăn hơn, song được công nhận là có hai chữ "Chu công" trong đó. Hứa Trác Vân (许倬云) và Ôn Đình Kính (温廷敬) cùng các học giả khác chỉ ra rằng, thông qua bản văn khắc có thể nhận ra được, thì nước Thẩm là hậu duệ của Chu Công Đán vào những năm đầu thời Tây Chu, và không phải là hậu duệ của Đam Thúc Quý. Trần Mộng Gia (陈梦家) có ý kiến bất đồng, ông nhận định các bình này căn bản không phải là đồ đồng của nước Thẩm, Lý Học Cần (李学勤) không nghĩ rằng Thẩm là quốc danh.

## Chú thích

## Tham khảo

* 杨伯峻《春秋左传注》ISBN 7101002625
* 许倬云《西周史》ISBN 7108015218
* 釋西周金文的"沈子"和《逸周書•皇門》的"沈人" Lưu trữ ngày 4 tháng 3 năm 2016 tại Wayback Machine
* 據清華簡釋讀西周金文一例——說"沈子"、"沈孫" Lưu trữ ngày 4 tháng 3 năm 2016 tại Wayback Machine
# Trần Đà

| Trần Đà 陳佗 |
| --- |
| Vua chư hầu Trung Quốc (chi tiết...) |
| Vua nước Trần |
| Tiền nhiệm | Trần Hoàn công |
| Kế nhiệm | Trần Lệ công hoặc Trần Lợi công |
| Thông tin chung |
| Mất | 707 TCN hoặc 700 TCN Trung Quốc |
| Hậu duệ | Quy Hoàn (Trần Hoàn) |
|

| Tên thật |
| --- |
| Quy Đà (媯佗) |
| Thụy hiệu |
|  Không có |

 |
| Chính quyền | nước Trần |
| Thân phụ | Trần Văn công |

**Trần Đà** (chữ Hán: 陳佗; trị vì: 707 TCN- 706 TCN hoặc 706 TCN-700 TCN), tên thật là **Quy Đà** (媯佗), là vị vua thứ 13 của nước Trần – chư hầu nhà Chu trong lịch sử Trung Quốc.

Quy Đà là con thứ của Trần Văn công – vua thứ 11 nước Trần và là em của Trần Hoàn công – vua thứ 12 nước Trần. Ông sinh năm 754 TCN khi vua cha Trần Văn công mới lên ngôi. Mẹ ông là người nước Sái.

Năm 707 TCN, vua anh Hoàn công mất, Quy Đà lên ngôi.

Sử sách chép khác nhau về thời gian làm vua và kết cục của ông.

Theo Sử ký, ông chính là Trần Lệ công, ở ngôi 7 năm. Trong thời gian làm vua đã giết thế tử Miễn cũ – con Trần Hoàn công, sau đó bị người nước Sái giết để lập em Miễn là Dược, tức là Trần Lợi công. Theo Sử ký, Trần Đà thọ 55 tuổi.

Theo Xuân Thu và Tả truyện, ông làm vua chỉ vài tháng, bị người nước Sái giết khi đi săn. Người nước Trần lập cháu ông là Quy Dược làm vua, đó mới là Trần Lệ công, còn Trần Đà làm vua chưa đầy năm đã bị giết, không có thụy hiệu.

## Xem thêm

* Trần Lệ Công
* Trần Lợi công
* Trần Hoàn công

## Tham khảo

* Sử ký Tư Mã Thiên, thiên:
	+ *Trần Kỷ thế gia*
* Phương Thi Danh (2001), *Niên biểu lịch sử Trung Quốc*, Nhà xuất bản Thế giới
* Khổng Tử (2002), *Xuân Thu tam truyện, tập 1*, Nhà xuất bản TP Hồ Chí Minh

## Chú thích
# Hạ Trưng Thư

| Trần Trưng Thư 陳徵舒 |
| --- |
| Vua chư hầu Trung Quốc (chi tiết...) |
| Vua nước Trần |
| Trị vì | 599 TCN |
| Tiền nhiệm | Trần Linh công |
| Kế nhiệm | Trần Thành công |
| Thông tin chung |
| Mất | 599 TCN Trung Quốc |
| Chính quyền | nước Trần |
| Thân phụ | Hạ Ngự Thúc |
| Thân mẫu | Hạ Cơ |

**Trần Trưng Thư** (chữ Hán: 陳徵舒; trị vì: 599 TCN), tên thật là **Quy Trưng Thư** (媯徵舒) hay **Hạ Trưng Thư** (夏徵舒), là vị vua thứ 20 của nước Trần – chư hầu nhà Chu trong lịch sử Trung Quốc.

## Giết Linh công

Hạ Chinh (Trưng) Thư là con của Hạ Ngự Thúc – một quý tộc nước Trần (lấy Hạ làm họ theo ấp phong) và là chắt của Trần Tuyên công.

Cha Trưng Thư là Hạ Ngự Thúc qua đời, mẹ là Hạ Cơ tư tình với nhiều đàn ông cùng lúc: Trần Linh công, các đại phu Khổng Ninh và Nghi Hàng Phủ.

Năm 599 TCN, Trần Linh công cùng Khổng Ninh và Nghi Hàng Phủ cùng đến nhà Hạ Cơ. Ba người nói chuyện đùa cợt, nói động tới Hạ Trưng Thư.

Linh Công nói:
*"Trưng Thư tựa như hai khanh."*

Hai người đáp:
*"Cũng tựa quân thượng."*

Hạ Trưng Thư căm tức định bụng giết Trần Linh công. Ông thủ sẵn cung tên, nấp trong chuồng ngựa chờ Trần Linh công đi ra thì bắn. Trần Linh công trúng tên chết. Khổng Ninh và Nghi Hàng Phủ sợ hãi bỏ chạy sang nước Sở. Con Linh công là thế tử Quy Ngọ bỏ chạy sang nước Tấn.

Hạ Trưng Thư lên ngôi vua nước Trần.

## Bị giết

Nghe tin Hạ Trưng Thư giết Trần Linh công, Sở Trang vương bèn mang quân sang đánh. Quân Sở đông và mạnh, nhanh chóng đánh bại và bắt được Trưng Thư. Ông bị vua Sở mang tới Lật Môn xé xác. Hạ Trưng Thư chỉ làm vua được vài tháng.

Sở Trang vương định lập nước Trần thành một huyện của nước Sở, nhưng sau đó nghe Thân Thúc Thời can ngăn nên thôi, đón thế tử Ngọ nước Trần về lập lên ngôi, tức là Trần Thành công.

## Xem thêm

* Trần Linh công
* Trần Thành công

## Tham khảo

* Sử ký Tư Mã Thiên, các thiên:
	+ *Trần Kỷ thế gia*
	+ *Sở thế gia*
* Phương Thi Danh (2001), *Niên biểu lịch sử Trung Quốc*, Nhà xuất bản Thế giới
* Khổng Tử (2002), *Xuân Thu tam truyện, tập 3*, Nhà xuất bản TP Hồ Chí Minh

## Chú thích
# Trận Tuy Lý

| Trận Tuy Lý |
| --- |
| Một phần của Xuân Thu |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Thời gian | 496 TCN |
| Địa điểm | Tuy Lý |
| Kết quả |
Việt chiến thắng |

 |
| Tham chiến |
|
Ngô |
Việt |
| Chỉ huy và lãnh đạo |
|
Ngô vương Hạp Lư Vương Tôn Lạc Chuyên Nghị |
Việt vương Câu Tiễn Chư Kê Dĩnh Linh Cô Phù Trù Vô Dư Tư Hãn |

**Trận Tuy Lý** (檇李之戰) là cuộc chiến giữa hai nước Ngô và Việt ở cuối thời Xuân Thu trong lịch sử Trung Quốc.

## Bối cảnh

Năm 496 TCN, Việt hầu Doãn Thường qua đời, Câu Tiễn lên nối ngôi. Hạp Lư tận dụng thời cơ nhân lúc nước Việt đang có tang thì mang quân đến đánh, Câu Tiễn liền mang quân ra cự.

## Diễn biến trận chiến

Câu Tiễn thấy thế trận quân Ngô nghiêm chỉnh liền sai quan Đại phu là Trù Vô Dư và Tư Hãn đốc quân sĩ ở hai bên tả hữu xông vào đánh dinh quân Ngô. Quân Ngô cứ giữ vững thế trận, rồi dùng cung nỏ mà bắn lại. Quân Việt không phá nổi nên đành phải rút. Câu Tiễn đang không biết làm thế nào thì Chư Kê Dĩnh gợi ý cho ông là nên dùng lũ phạm nhân. Câu Tiễn hiểu ngay. Ngày hôm sau, mật truyền quân lệnh bắt lũ tội nhân vẫn đem theo trong quân, cả thảy ba trăm người rồi chia làm ba hàng, đều để trần vai áo, lấy kiếm trỏ vào cổ và tiến sang chỗ quân Ngô, thét lên rồi tự đâm vào cổ. Quân Ngô đang mải nhìn thì Câu Tiễn thúc quân Việt thừa cơ đánh úp. Quân Ngô hoảng hốt, thành rối loạn. Câu Tiễn lại đem đại binh kéo đến, phía hữu có Chư Kế Dĩnh, phía tả có Linh Cô Phù xông thẳng vào quân Ngô. Linh Cô Phù trông thấy Hạp Lư, liền xách kích truy sát. Hạp Lư vội vàng bỏ chạy, Linh Cô Phù đuổi theo và dùng kích đánh Hạp Lư, chém đứt ngón cái của Hạp Lư và lấy được một chiếc giày của ông ta, may có tướng Chương Nghị đến mới cứu thoát được. Hạp Lư bị thương nặng, tức khắc rút quân. Linh Cô Phù lượm được chiếc giầy của Hạp Lư, liền đem về nộp Câu Tiễn. Hạp Lư bị thương nặng phải rút về nước, phải chạy về đất Hình, cách Tuy Lý chỉ có bảy dặm. Biết mình không qua khỏi nên dặn cháu là Phù Sai phải đánh Việt để báo thù.

Dù trận chiến này kết thúc với chiến thắng của nước Việt, nhưng thực lực của nước Ngô vẫn là mạnh hơn rất nhiều lần so với nước Việt. Sau đó, Phù Sai dẫn quân báo thù và đánh thắng nước Việt trong trận Phù Tiêu (夫椒之战).

## Tham khảo
# Trận Phù Tiêu

| Trận Phù Tiêu |
| --- |
| Một phần của Xuân Thu |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Thời gian | 494 TCN |
| Địa điểm | Phù Tiêu |
| Kết quả |
Ngô chiến thắng |

 |
| Tham chiến |
|
Ngô |
Việt |
| Chỉ huy và lãnh đạo |
|
Ngô vương Phù Sai Ngũ Tử Tư Bá Hi |
Việt vương Câu Tiễn Linh Cô Phù  **†** Tư Hãn  **†** Phạm Lãi |

**Trận Phù Tiêu** (夫椒之战) là cuộc chiến giữa hai nước Ngô và Việt ở cuối thời Xuân Thu trong lịch sử Trung Quốc.

## Bối cảnh

Năm thứ 26 đời Chu Kính Vương (494 TCN), Ngô vương Phù Sai vì muốn báo thù cho Ngô vương Hạp Lư nên đã phát động toàn quân tấn công nước Việt.

## Diễn biến cuộc chiến

Câu Tiễn nghe tin Phù Sai đang tích cực luyện quân để chuẩn bị tấn công nước Việt nhằm báo thù cho Hạp Lư, bèn không nghe lời can ngăn của đại phu Phạm Lãi và quyết định ra tay trước, Câu Tiễn liền đem quân đánh phủ đầu Ngô. Phù Sai hay tin, lập tức điều toàn bộ tinh binh phản kích lại. Hai bên giao chiến ở Phù Tiêu. Quân Việt thua to, tổn thất nặng nề, hai tướng Linh Cô Phù và Tư Hãn đều chết trận, quân Việt chỉ còn hơn 5.000 người và phải rút về cố thủ ở núi Cối Kê. Quân Ngô thừa thắng truy kích, chiếm thành Cối Kê, bao vây núi Cối Kê. Việt vương bất đắc dĩ phải nghe theo kế của đại phu Phạm Lãi và Văn Chủng, sai Văn Chủng đem vàng bạc, mỹ nữ đút lót cho Thái tể nước Ngô là Bá Hi, nhờ ông ta thuyết phục Ngô vương cho nước Việt thần phục. Ngũ Tử Tư khuyên Ngô vương không nên đồng ý, nhưng Phù Sai không nghe lời Ngũ Tử Tư, bèn giảng hòa với Việt và rút quân về nước.

## Chú thích
# Trận Âm Tấn

| Trận Âm Tấn |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Thời gian | 389 TCN |
| Địa điểm | Âm Tấn, nay thuộc Hoa Âm, Thiểm Tây, Trung Quốc |
| Kết quả |
Quân Ngụy chiến thắng, giữ vững Hà Tây |

 |
| Tham chiến |
|
Nước Ngụy |
Nước Tần |
| Chỉ huy và lãnh đạo |
|
Ngụy Vũ hầu Ngô Khởi |
Tần Hậu Huệ công |
| Lực lượng |
|
50.000 quân 500 Chiến Xa 3.000 kỵ binh |
500.000 quân |
| Thương vong và tổn thất |
|
Không rõ |
không rõ nhưng tương đối lớn |

**Trận Âm Tấn** (chữ Hán: 陰晉之戰, Hán Việt: *Âm Tấn chi chiến*), là cuộc chiến tranh diễn ra vào thời Chiến Quốc trong lịch sử Trung Quốc giữa hai nước chư hầu là Ngụy và Tần.

## Nguyên nhân, diễn biến, kết quả

Đất Hà Tây nằm gần biên giới Tần-Ngụy, là con đường thuận lợi để tiến vào Trung Nguyên, trở thành vùng đất mà cả Ngụy và Tần đều muốn chiếm đoạt. Từ thời Tần Mục công, đất Hà Tây đã được nước Tấn tặng cho nước Tần. Tuy nhiên, sang cuối thời Xuân Thu, đầu thời Chiến Quốc, thế lực nước Tần suy yếu, trong khi nước Ngụy sau biến pháp Lý Khôi lại trở nên hùng mạnh, đưa quân tiến đánh Hà Tây. Từ năm 419 TCN đến năm 408 TCN, quân Ngụy lần lượt chiếm được các vùng Lâm Tấn, Nguyên Lý, Lạc Âm và Cố Dương, sau tiến vào đất Trịnh, cuối cùng độc chiếm toàn bộ Hà Tây.

Sau khi mất đất Hà Tây, quân Tần rút lui về Lạc Thủy, xây thành phòng thủ ở Tuyền Thành. Ngụy Văn hầu cử Ngô Khởi trấn giữ Hà Tây.

Với việc đánh mất Hà Tây, quân Tần cũng mất đi con đường tiến lên Trung Nguyên, do đó nước Tần luôn nhiều lần đưa quân sang đoạt lại song đều không thành công. Trong khi đó ở nước Ngụy, Ngô Khởi tìm cách khích lệ tinh thần quân sĩ, thưởng hậu cho họ tùy theo công lao để nâng cao nhuệ khí nhằm chuẩn bị đối phó với sự xâm lăng của Tần.

Năm 389 TCN, Tần Hậu Huệ công phái 50 vạn đại quân tiến sang đánh Hà Tây, giao chiến với quân nước Ngụy ở Âm Tấn. Trận chiến Âm Tấn bùng nổ.

Quân Ngụy có sự phòng bị từ trước nên không nao núng. Ngô Khởi tâu xin Ngụy Vũ hầu chi viện 5 vạn quân ra trận cùng chống Tần. Ngụy Vũ hầu đồng ý, cử 500 chiến xa và 3000 người ra trận. Ngô Khởi ra lệnh cho quân sĩ bỏ hết xe, ngựa, xông thẳng vào trận.

Ngày hôm sau, Ngô Khởi cầm quân ra trận, giao chiến với quân nước Tần. Tinh thần quân Ngụy hăng hái, xông pha vào trận. Mặc dù số quân chỉ bằng một phần mười, song quân Ngụy đã nhanh chóng đánh bại quân Tần, buộc quân Tần phải rút lui. Nước Ngụy bảo toàn được đất Hà Tây.

## Xem thêm

* Ngô Khởi
* Ngụy Vũ hầu
* Tần Hậu Huệ công

## Tham khảo

## Chú thích