Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Tôn Hà

| Tôn Hà孙河 |
| --- |
| Thông tin cá nhân |
| Sinh | thế kỷ 2 |
| Mất | 204 |
| Giới tính | nam |
| Gia quyến |  |
| Hậu duệ | Tôn Hoàn |
|  |
| Nghề nghiệp | quân nhân |
| x • t • s |

**Tôn Hà** (chữ Hán: 孙河, ? – 204), tự **Bá Hải**, người Thọ Xuân, Ngô Quận, tông thất, tướng lãnh nhà Đông Ngô thời Tam Quốc trong lịch sử Trung Quốc.

## Cuộc đời

Hà vốn là cháu đàng nội của Tôn Kiên. Ông có người cô được gả cho nhà họ Du, chọn Hà làm người kế tự, nên đổi sang họ Du, về sau đổi lại họ Tôn.

Hà tính chất phác, trung thực, nói chậm làm nhanh, có khí phách và tài cán, lại còn siêng năng. Thiếu thời Hà là tâm phúc của Tôn Kiên, theo ông ta chinh thảo khắp nơi, thường làm tiền khu, sau được nhận chức Lãnh tả hữu binh, Điển tri nội sự. Tôn Sách về Giang Đông, ông tham gia bình định Ngô Quận, Cối Kê. Theo Tôn Quyền dẹp Lý Thuật, phá xong, được bái làm Uy khấu trung lang tướng, lãnh Lư Giang thái thú. Sau đó làm tướng quân, đồn trú ở kinh thành (thành Ngô huyện thuộc Ngô Quận).

Em Tôn Quyền là Đan Dương thái thú Dực bị bộ hạ Biên Hồng sát hại, Hà đi trước đến Uyển Lăng (Biên Hồng đã bị giết), trách cứ bộ tướng của Dực là Quy Lãm, Đái Viên không bảo vệ được chủ nhân. 2 người vốn là thủ hạ cũ của Thịnh Hiến (Hiến bị Tôn Quyền giết), cho rằng Hà với Dực là sơ thì chỉ trách mắng, Quyền với Dực là thân thì sẽ không tha cho mình, nên cùng nhau giết chết Hà, sai sứ lên bắc đón Dương Châu thứ sử Lưu Phức của Ngụy. Không lâu sau, vợ Dực là Từ thị liên kết với bộ hạ của chồng giết chết bọn Lãm.

Các con của Hà là Tôn Trợ, Tôn Nghi mất sớm, Tôn Hoàn, Tôn Tuấn còn nhỏ, nên Tôn Quyền cho Tôn Thiều lãnh bộ khúc của Hà.

## Tham khảo

* Tam quốc chí quyển 51, **Ngô thư – Tông thất truyện**

## Chú thích
# Tôn Phụ

| Tôn Phụ |
| --- |
| Tên chữ | Quốc Nghi |
| Thông tin cá nhân |
| Sinh |  |
| Ngày sinh | thế kỷ 2 |
| Nơi sinh | Phú Dương |
|  |
| Mất | thế kỷ 3 |
| Giới tính | nam |
| Gia quyến |  |
| Thân phụ | Tôn Khương |
| Anh chị em | Sun Ben |
|  |
| Nghề nghiệp | quân nhân |
| Quốc tịch | Đông Ngô |
| x • t • s |

**Tôn Phụ** (giản thể: 孙辅; phồn thể: 孫輔; bính âm: *Sūn Fǔ*; ? – ?), tự **Quốc Nghi** (國儀), là tướng lĩnh dưới quyền quân phiệt Tôn Sách, Tôn Quyền thời Tam Quốc trong lịch sử Trung Quốc.

## Cuộc đời

Tôn Phụ quê ở huyện Phú Xuân, quận Ngô, Dương Châu, là con trai thứ hai của Tôn Khương (anh trai Tôn Kiên), dưới Tôn Bí, theo thứ bậc là anh họ của Tôn Sách, Tôn Quyền. Tôn Phụ từ nhỏ mồ côi cha mẹ, do anh cả Tôn Bí nuôi lớn.

Khi Tôn Sách bình định Giang Đông, Tôn Bí cùng Tôn Phụ đi theo. Phụ được phong làm Dương Vũ hiệu úy.

Năm 197, Tôn Sách chiếm lĩnh Cối Kê, mở đợt chinh phạt vào các huyện Đan Dương, Kính, Tuyên Thành, Lăng Dương, Thủy An, Y, Hấp, phái Tôn Phụ đóng ở Lịch Dương để đề phòng Viên Thuật. Phụ trấn thủ Lịch Dương, cho người chiêu tập dân chạy nạn. Sau đó, Tôn Phụ theo Sách tấn công Lăng Dương, đánh bại liên minh Sơn Việt, bắt sống tông soái Tổ Lang.

Năm 199, Tôn Phụ cùng Tôn Bí theo Chu Du đánh thái thú Lư Giang Lưu Huân, chiếm được thành trì cùng gia đình Viên Thuật. Trong trận, Phụ làm gương cho quân sĩ, dũng cảm xông pha, lập được chiến công. Sau trận, Tôn Sách cắt quận Dự Chương thành hai quận Dự Chương và Lư Lăng, phong Tôn Bí làm thái thú Dự Chương, Tôn Phụ làm thái thú Lư Lăng, đổi tên huyện trị thành Tây Xương, chia lại các quận giao cho Tôn Phụ quản lý.

Về sau, Tôn Phụ được phong Bình Nam tướng quân, giả tiết, lĩnh thứ sử Giao Châu.

Năm 200, Tôn Sách bị chết do ám sát, Tôn Quyền lên thay. Tôn Phụ lo lắng Tôn Quyền tuổi trẻ, không có đủ năng lực để quản lý Giang Đông, lại cho rằng anh cả Tôn Bí vốn đủ uy đức để kế thừa Tôn Sách. Trong một lần Tôn Quyền có việc rời nhiệm sở, Tôn Phụ gửi thư liên hệ với Tào Tháo, bị người tố giác. Tôn Quyền trách cứ: *Anh em trong nhà có gì không vui thì nói thẳng ra, hà cớ gì phải gọi người ngoài?*

Tôn Quyền giết hết thuộc hạ của Tôn Phụ, cắt giảm bộ khúc, lưu đày ở phía đông. Mấy năm sau, Tôn Phụ chết, Trần Lâm viết hịch đánh Ngô liệt kê đây là tội của Tôn Quyền.

## Gia đình

Con trai:

* Tôn Hưng (孫興)
* Tôn Chiêu (孫昭)
* Tôn Vĩ (孫偉)
* Tôn Hân (孫昕)

Con gái

* Tôn thị (孙氏), gả Lạc Thống.

Cháu trai:

* Tôn Kỳ (孫奇)

## Trong văn hóa

Tôn Phụ không xuất hiện trong tiểu thuyết *Tam quốc diễn nghĩa* của La Quán Trung.

## Tham khảo

* Trần Thọ, Bùi Tùng Chi chú, *Tam quốc chí*.

## Chú thích
# Bộ Chất

| Bộ Chất |
| --- |
| Tên |
| **Tự** | Tử Sơn (tiếng Trung: 子山; bính âm: *Zǐshān*; Wade–Giles: *Tzu-shan*) |
| **Thông tin chung** |
| **Chức vụ** | Chính trị gia |
| **Sinh** | không rõ |
| **Mất** | 247 |

**Bộ Chất** (?-247) tự **Tử Sơn** là một tướng Đông Ngô dưới thời Tam Quốc. Ông là một học giả sống ở đất Ngô, làm quân sư cho thủ lĩnh Tôn Quyền vào cuối thời Hậu Hán từ trước khi Đông Ngô ra đời.

Theo sách Thủy Kinh Chú Sớ, năm Kiến An 16, nhà Ngô sai Bộ Chất đem 400 vũ lại đi làm Giao Châu Thứ sử. Dọc đường Chất được thái thú Thương Ngô là Ngô Cự tiếp đón. Cự có tới 5000 quân, Bộ Chất lo lắng không tin tưởng. Cự cũng có ý hối tiếc đã rước Chất vào. Bộ Chất bèn dụ Ngô Cự và đô đốc là Khu Cảnh là người dũng cảm mưu lược đến nhà làm việc rồi chém chết cả hai, đem bêu đầu cho dân chúng thấy. Theo Ngô Chí, Bộ Chất Truyện thì Bộ Chất có tới 1000 cung thủ, khởi hành vào năm Kiến An 16. Theo sách này thì Ngô Cự là người của Lưu Biểu, ngoài mặt thì theo, trong bụng thì chống đối Chất. Chất dụ dỗ lôi cuốn, mời Cự đến nhà làm việc rồi giết đi. Giao Quảng Xuân Thu nói Khu Cảnh không bị giết cùng Ngô Cự mà đem 2 vạn thủy quân xuống lấy quận Nam Hải, còn Hành Nghị và Tiền Bác cũng là bộ tướng của Ngô Cự thì dàn quân chống chọi Bộ Chất ở cửa hẻm Cao Yếu. Hành Nghị và hơn 1000 quân lính rớt xuống nước chết.

## Các chức vụ đã nắm giữ

* Chủ ký (主記)
* Hải Diêm trưởng (海鹽長)
* Xa kỵ tướng quân Đông tào duyện (車騎將軍東曹掾)
* Bà Dương Thái thú (鄱陽太守)
* Thứ sử Giao Châu (交州刺史)
* Lập Vũ Trung Lang tướng (立武中郎將)
* Chinh Nam Trung Lang tướng (征南中郎將)
* Bình Nhung Tướng quân (平戎將軍)
* Quảng Tín Hầu (廣信侯)
* Hữu tướng quân Tả hộ quân(右將軍左護軍)
* Lâm Sương Hầu (臨湘侯)
* Phiếu Kỵ Tướng quân (驃騎將軍)
* Ký Châu Mục (冀州牧)
* Tây Lăng Đô đốc (西陵都督)
* Thừa tướng (丞相)

## Tham khảo
# Lăng Tháo

| Lăng Tháo |
| --- |
| Thông tin cá nhân |
| Sinh |  |
| Ngày sinh | thế kỷ 2 |
| Nơi sinh | Dư Hàng |
|  |
| Mất | 203 |
| Giới tính | nam |
| Gia quyến |  |
| Hậu duệ | Lăng Thống |
|  |
| Nghề nghiệp | quân nhân |
| Quốc tịch | Đông Hán |
| x • t • s |

**Lăng Tháo** (凌操; mất 203) là vị tướng quân đội của Đông Ngô sống vào cuối thời Đông Hán trong lịch sử Trung Quốc. Ông là cha của 1 danh tướng của phe Đông Ngô là Lăng Thống. Trong trận chiến tại Hạ Khẩu lần thứ nhất năm 203, Lăng Tháo đang bơi thuyền bị bộ tướng của Hoàng Tổ là Cam Ninh bắn chết, con trai ông là Lăng Thống cướp thuyền khiêng xác cha về và từ đó mang trong lòng mối thù với Cam Ninh, người về sau cũng theo hàng Đông Ngô. Mãi đến trận Hợp Phì năm 215, Cam Ninh bắn tên cứu Lăng Thống thì từ đó hai người kết bạn sống chết với nhau, không thù hằn gì nhau nữa.

## Gia quyến

* Thân phụ: Không rõ
* Thân mẫu: Không rõ
* Anh/chị/em (trai/gái): Không rõ
* Thê thiếp: Không rõ
* Con cái: Lăng Thống

## Tham khảo
# Ngô Xán

| Ngô Xán吾粲 |
| --- |
| Thông tin cá nhân |
| Sinh |  |
| Ngày sinh | 187 |
| Nơi sinh | Hồ Châu |
|  |
| Mất |  |
| Ngày mất | 245 |
| Nơi mất | Nam Kinh |
|  |
| Giới tính | nam |
| Nghề nghiệp | chính khách |
| Quốc tịch | Trung Quốc |
| x • t • s |

**Ngô Xán** (tiếng Trung: 吾粲; bính âm: *Wu Can*; ? - 245), tự **Khổng Hưu** (道言), là quan viên, tướng lĩnh Đông Ngô thời Tam Quốc trong lịch sử Trung Quốc.

## Thời Ngô

Ngô Xán quê ở huyện Ô Trình, quận Ngô Khi còn nhỏ, có một phụ nhân thấy Ngô Xán, nói với mẹ của Xán rằng: *Thằng bé này có cốt cách của khanh tướng.*

Ngô Xán ban đầu làm tiểu lại trong huyện, được huyện trưởng Tôn Hà thưởng thức. Năm 200, Tôn Hà được bổ làm tướng quân, có thể lựa chọn trưởng lại, đề cử Ngô Xán làm Khúc A (huyện) thừa. Xán sau đó kết giao với Thái thú quận Dự Chương Cố Thiệu, được Thiệu đề bạt, thăng làm quận trưởng sử. Tuy rằng Xán xuất thân hàn vi, nhưng lại nổi danh sánh ngang với các danh sĩ như Lục Nghị, Bốc Tịnh.

Năm 208, Tôn Quyền làm Xa kỵ tướng quân, mộ binh Ngô Xán làm chủ bộ, kiêm nhiệm Sơn Âm (huyện) lệnh, sau chuyển chức Tòng quân hiệu úy, nắm giữ quân quyền. Năm 222, Ngô Xán cùng Lã Phạm, Hạ Tề chỉ huy thủy quân, giao chiến với quân Ngụy do Tào Hưu, Trương Liêu, Vương Lăng chỉ huy tại Động Khẩu. Cùng năm, Ngô Xán thăng chức Thái thú quận Cối Kê.

Năm 231, Ngô Xán được phép chiêu mộ quân sĩ, giữ chức Chiêu nghĩa trung lang tướng, theo Lã Đại đánh Sơn Việt. Cuối cùng vào triều, lần lượt giữ các chức Đồn kỵ hiệu úy, Thiếu phủ. Năm 241, Tôn Hòa được lập làm Thái tử, Ngô Xán giữ chức Thái tử thái phó.

Khi đó, Thái tử Tôn Hòa cùng Lỗ vương Tôn Bá tranh giành ngôi vị thừa kế, triều đình chia làm hai phe. Ngô Xán duy trì Thái tử, đề nghị Tôn Quyền đày Tôn Bá đến Hạ Khẩu, đem đám vây cánh như Dương Trúc đuổi ra khỏi Kiến Nghiệp. Ngô Xán lại liên hệ với Đại đô đốc Lục Nghị, nhờ Lục Nghị dâng biểu khuyên Tôn Quyền. Sự việc bị phe cánh Lỗ vương biết được, vu hãm hai người. Ngô Xán bị hạ ngục giết chết, Lục Nghị cũng phẫn uất mà chết.

## Nhận xét

Thái tử Tôn Đăng từng đánh giá: *Gia Cát Cẩn, Bộ Chất, Chu Nhiên, Toàn Tông, Chu Cứ, Lã Đại, Ngô Xán, Khám Trạch, Nghiêm Tuấn, Trương Thừa, Tôn Di trung với nước, hiểu trị thế.*

## Tham khảo

* Trần Thọ, Bùi Tùng Chi chú, *Tam quốc chí*.

## Chú thích

## Liên kết ngoài
# Lục Cảnh

| Lục Cảnh |
| --- |
| Tên chữ | Sĩ Nhân |
| Thông tin cá nhân |
| Sinh |  |
| Ngày sinh | 250 |
| Nơi sinh | Tô Châu |
|  |
| Mất | 280 |
| Giới tính | nam |
| Gia quyến |  |
| Thân phụ | Lục Kháng |
| Thân mẫu | Trương thị |
| Anh chị em | Lu Ji |
|  |
| Gia tộc | họ Lục quận Ngô |
| Nghề nghiệp | nhà văn |
| Quốc tịch | Đông Ngô |
| x • t • s |

**Lục Cảnh** (tiếng Trung: 陸景; bính âm: *Lu Jing*; 250 - 280), tự **Sĩ Nhân** (士仁), là tướng lĩnh Đông Ngô thời Tam Quốc trong lịch sử Trung Quốc.

## Cuộc đời

Lục Cảnh là cháu nội Lục Tốn, con trai thứ hai của Lục Kháng. Mẹ Cảnh là con gái của Trương Thừa, anh rể Gia Cát Khác. Năm 253, Gia Cát Khác bị tru di tam tộc, Lục Kháng bị ép bỏ vợ, do đó Cảnh từ nhỏ mồ côi mẹ, từ bà nội (con gái Tôn Sách) nuôi nấng. Lục Cảnh lớn lên, vì bà nội để tang ba năm, được người đương thời đánh giá cao về tài năng, đức hạnh, văn chương siêu quần, cùng em trai Lục Cơ, em họ Lục Diệp được xưng là *Tam hổ*.

Năm 264, Tôn Hạo đăng cơ, gả em gái cho Lục Cảnh, phong Cảnh làm Kỵ đô úy, tước Bì Lăng hầu.

Năm 274, Lục Kháng chết, Lục Yến tập tước Giang Lăng hầu. Tôn Hạo lại đem quân đội của Lục Kháng chia đều cho năm anh em Lục Yến, Lục Cảnh, Lục Huyền, Lục Cơ, Lục Vân quản lý.

Năm 280, quân Tây Tấn tiến công, tướng Tấn là Vương Tuấn xuôi dòng từ Ích châu đánh xuống, không gì cản nổi. Ngày 22 tháng 3, Tì tướng quân, Di Đạo giám Lục Yến tử trận. Một ngày sau, thủy quân đô đốc Lục Cảnh tử trận.

## Tác phẩm

Lục Cảnh nổi tiếng với tài văn chương, được Trần Thọ đánh giá là *táo thân hiếu học*, có các tác phẩm *Điển ngữ* 10 cuốn, *Điển ngữ biệt* 2 cuốn, *Lục Cảnh tập* 1 cuốn. Tất cả các tác phẩm trên đều đã bị thất lạc, trừ *Điển ngữ* được lưu giữ lại một phần trong *Quần thư trị yếu*, sau lại được Nghiêm Khả Quân thu gom vào *Toàn Tam quốc văn*. *Điển ngữ* được các tác giả của *Quần thư trị yếu* đánh giá là một tác phẩm có giá trị tham khảo rất lớn, thể hiện nỗi ưu tư của tác giả trong bối cảnh quốc nội hủ bại, ngoại cường nhăm nhe, đề xuất tư tưởng sửa trị đất nước.

## Gia đình

Lục Cảnh có vợ là công chúa, em gái của Mạt đế Tôn Hạo. Mẹ của công chúa với mẹ của Cảnh là chị em ruột, nên Cảnh với vợ là con dì con dà. Các nguồn sử liệu còn lại không ghi chép gì về con cái của Cảnh. Chỉ biết rằng trong loạn Bát vương, hai em trai của Cảnh là Lục Cơ, Lục Vân bị sát hại, tru di tam tộc. Gia đình của Cảnh (nếu tồn tại) cũng bị liệt vào hạng phải tru di.

## Trong văn hóa

Trong tiểu thuyết *Tam quốc diễn nghĩa*, Lục Cảnh xuất hiện ở hồi 120. Khi quân Tấn tiến công, Lục Cảnh nhận lệnh dẫn quân theo đường sông chống cự. Quân Tấn do Đỗ Dự chỉ huy đánh tan quân Ngô, Lục Cảnh ở trên thuyền thấy khu vực bờ sông là biển lửa, cắm cờ xí quân Tấn. Cảnh sợ hãi, bỏ thuyền chạy trốn, bị Trương Thượng cưỡi ngựa đuổi theo chém giết.

## Tham khảo

* Trần Thọ, Bùi Tùng Chi chú, *Tam quốc chí*.

## Chú thích
# Tào Bất Hưng

|  |
| --- |
|  |
| Tào Bất Hưng |
| Phồn thể | 曹不興 |
| Giản thể | 曹不兴 |
|

| Phiên âm |
| --- |
| Tiếng Hán tiêu chuẩn |
| Bính âm Hán ngữ | Cáo Bùxìng |
| Wade–Giles | Ts'ao Pu-hsing |

 |
|  |

**Tào Bất Hưng** là một họa sĩ của nhà nước Đông Ngô trong thời kỳ Tam Quốc của lịch sử Trung Quốc. Ông đã sống ở Ngô Hưng (hiện nay Chiết Giang). Tên của ông đôi lúc được viết là Tào Phất Hưng (曹弗興). Ông rất xuất sắc trong việc vẽ rồng, vẽ hổ và hình người.

## Chú thích

## Tham khảo

* Trần Thọ. *Tam quốc chí*, Trang 63.
* Barnhart, R. M. et al. (1997). Ba nghìn năm của hội họa Trung Quốc. New Haven, nhà xuất bản Đại học Yale. ISBN 0-300-07013-6
* Ci hai bian ji wei yuan hui (辞海编辑委员会）. Ci hai （辞海）. Shanghai: Shanghai ci shu chu ban she （上海辞书出版社）, 1979.
# Lâu Huyền

| Lâu Huyền |
| --- |
| Tên chữ | Thừa Tiên |
| Thông tin cá nhân |
| Sinh |  |
| Nơi sinh | Túc Châu |
|  |
| Giới tính | nam |
| Nghề nghiệp | chính khách |
| Quốc tịch | Đông Ngô |
| x • t • s |

**Lâu Huyền** (tiếng Trung: 樓玄; bính âm: *Lou Xuan*; ? – 275?), tự **Thừa Tiên** (承先), là quan viên Đông Ngô thời Tam Quốc trong lịch sử Trung Quốc.

## Cuộc đời

Lâu Huyền quê ở huyện Kỳ, quận Bái, Dự Châu (nay thuộc Túc Châu, An Huy). Thời Cảnh đế Tôn Hưu (258 - 264), Lâu Huyền giữ chức Giám nông ngự sử.

Năm 264, Tôn Hạo đăng cơ, phong Lâu Huyền, Vương Phồn, Quách Trác, Vạn Úc làm Tán kỵ Trung bình hầu. Sau Lâu Huyền rời triều giữ chức Thái thú quận Cối Kê, rồi lại về triều nhận chức Đại tư nông.

Lâu Huyền được thăng chức Cung hạ trấn cấm trung hầu, cùng Hạ Thiệu nhiều lần dâng lời can gián, khiến Tôn Hạo oán hận. Có người vu cáo hai người phỉ báng quốc sự, đều bị khiển trách, riêng Lâu Huyền bị đày vào Quảng Châu. Tại Thương Ngô, Lâu Huyền bí mật tìm đến nhà cũ của Ngu Phiên, tức cảnh sinh tình, biểu lộ cay đắng.

Không lâu sau, Lâu Huyền bị đày đến Giao Châu. Tôn Hạo bí mật sai Giao Chỉ tướng Trương Kỳ (張弈) ám sát Huyền. Kỳ thấy Lâu Huyền cần cù, không đành lòng giết hại. Đến khi Trương Kỳ chết, thi thể do Huyền thu thập. Lâu Huyền tìm được chiếu thư của Tôn Hạo, bèn tự sát.

Năm 275, Tôn Hạo giết hại Hạ Thiệu, cũng hạ chiếu tru diệt con cháu Lâu Huyền.

## Trong văn hóa

Trong tiểu thuyết *Tam quốc diễn nghĩa* của La Quán Trung, Lâu Huyền xuất hiện ở hồi 120. Lâu Huyền cùng Vạn Úc, Lưu Bình thấy Tôn Hạo vô đạo, thẳng thắn can gián, bị Tôn Hạo giết chết.

## Tham khảo

* Trần Thọ, Bùi Tùng Chi chú, *Tam quốc chí*.

## Chú thích
# Mã Thiết

| Mã Thiết |
| --- |
| Thông tin cá nhân |
| Sinh | 179 |
| Mất | 211 |
| Giới tính | nam |
| Gia quyến |  |
| Thân phụ | Mã Đằng |
| Anh chị em | Mã Siêu |
|  |
| Quốc tịch | Trung Quốc |
| x • t • s |

**Mã Thiết** (chữ Hán: 馬鐵, bính âm: Ma Tie; ?-212) là nhân vật lịch sử người Tây Lương trong thời kỳ Tam Quốc của lịch sử Trung Quốc. Mã Thiết là con trai của Mã Đằng và là em trai của Mã Siêu. Mã Thiết cùng Mã Hưu theo cha về Hứa Đô để cư trú. Năm 211, Mã Siêu liên kết với các thế lực quân phiệt ở Tây Lương gây ra trận Đồng Quan (211), sau khi Mã Siêu thất bại, Tào Tháo đã giết cả nhà Mã Siêu tại Hứa Đô trong đó có cả Mã Đằng, Mã Hưu và Mã Thiết. Trong Tam Quốc diễn nghĩa, Mã Thiết theo cha và Mã Hưu, Mã Đại vào kinh đô, sau khi âm mưu của Mã Đằng bị lộ, Mã Đằng, Mã Hưu và Mã Thiết đều bị giết, Mã Thiết bị Hứa Chử giết, chỉ có Mã Đại chạy thoát về Tây Lương báo tin xấu cho Mã Siêu.

## Xem thêm

* Mã Viện
* Mã Đằng
* Mã Siêu
* Mã Hưu
* Mã Vân Liễu

## Tham khảo
# Tam Thanh (Đạo giáo)

**Tam Thanh** (三清) là ba vị thần tiên tối cao trong Đạo giáo tại Trung Quốc. Tam Thanh bao gồm:

* Ngọc Thanh Nguyên Thủy Thiên Tôn
* Thượng Thanh Linh Bảo Thiên Tôn
* Thái Thanh Đạo Đức Thiên Tôn, cũng chính là Thái Thượng Lão Quân, giáng thân Lão Tử là Đạo Giáo Tổ Sư.

## Nguồn gốc

Theo **Đạo giáo tông nguyên** (道教宗源):

Ba vị tôn thần này mỗi vị là giáo chủ, tức Tam Động chi tôn thần, thống ngự các thần, là tông của thần vương, chủ của phi tiên, vũ trụ vạn vật đều do 3 vị sáng tạo ra.

* Thanh khí hóa thành *Thiên Bảo Quân* (天宝君) hay Nguyên Thuỷ Thiên Tôn, cư trú tại *Thanh Vi Thiên Ngọc Thanh Cảnh* (清微天玉清境), nên xưng là *Ngọc Thanh* (玉清).
* Xích khí hóa làm *Linh Bảo Quân* (灵宝君), cũng xưng là Linh Bảo Thiên Tôn, cư trú tại *Vũ Dư Thiên Thượng Thanh Cảnh* (禹余天上清境), cho nên xưng là *Thượng Thanh* (上清).
* Huyền khí hóa làm *Thần Bảo Quân* (神宝君), cũng xưng là Đạo Đức Thiên Tôn, tức *Thái Thượng Lão Quân* (太上老君), cư trú tại Đại Xích Thiên Thái Thanh Cảnh (大赤天太清境), cho nên xưng là *Thái Thanh* (太清).

Trong **Tùy thư – Kinh tịch chí** (隋书 - 经籍志) cho rằng, Nguyên Thuỷ Thiên Tôn sinh ra trước cả hỗn độn cho nên xưng là Nguyên Thuỷ.

Trong **Tùy thư – Thích Lão chí** (隋书 - 释老志) cho rằng, Thái Thượng Lão Quân sinh trước hỗn độn, từng làm thầy Tam Hoàng Ngũ Đế.

Tranh vẽ Tam Thanh
Có thuyết cho rằng, Tam Thanh là 3 hóa thân của Nguyên Thuỷ Thiên Tôn vào những thời kì khác nhau. Cũng có thuyết cho rằng, cả ba đều là từ một thể thống nhất hóa ra ba thể, đồng thời vừa là ba vừa là một.

Đạo giáo Tam Thanh
## Tôn hiệu

Nguyên Thủy Thiên Tôn tức Nguyên Thủy Thiên Vương, tôn hiệu thường gọi là Ngọc Thanh Nguyên Thủy Thiên Tôn.

Linh Bảo Thiên Tôn tôn hiệu đầy đủ là Ngọc Thanh Cao Thánh Thái Thượng Ngọc Thần Nguyên Hoàng Đại Đạo Quân, đến đời Đường gọi là Thái Thượng Đại Đạo Quân, đời Tống gọi là Linh Bảo Quân, trong Đạo giáo còn gọi là Thượng Thanh Linh Bảo Thiên Tôn.

Đạo Đức Thiên Tôn chính là Thái Thượng Lão Quân, là Giáo chủ, còn gọi là Hỗn Nguyên Lão Quân, Hàng Sinh Thiên Tôn, Thái Thanh Đại Đế. Tương truyền Đạo Đức Thiên Tôn giáng trần chính là Lão Tử.

## Tạo hình

Trong các tranh tượng thờ Tam Thanh, cả ba được tạo hình thành ba ông lão. Nguyên Thủy Thiên Tôn ngồi giữa, cầm viên ngọc, Đạo Đức Thiên Tôn ngồi bên trái, cầm cây quạt, Linh Bảo Thiên Tôn ngồi bên phải, cầm cây như ý.

* Thái Thanh Đạo Đức Thiên Tôn chùa Bổ Đà
* Tam thanh ở động Thiên Tôn , Ninh Bình

## Xem thêm

* Đạo Đức Kinh
* Đạo Thư
* Các vị thần Trung Quốc
* Đạo giáo
* Tam nguyên
* Tam quan đại đế
* Tứ ngự
* Ngũ lão (5 vị thần của 5 hướng Đông Tây Nam Bắc và Trung)
* Lục ty (6 vị thần của sao Nam tào)
* Thất nguyên (7 vị thần của sao Bắc Đẩu)
* Bát cực (Bát tiên)
* Cửu diệu (9 vị thần của 9 sao trên trời bao gồm Thái dương, Thái âm, Kim tinh, Mộc Tinh, Thủy Tinh, Hỏa Tinh, Thổ tinh, La Hầu Tinh và Kế Đô tinh)
* Thập Đô (Thập điện diêm vương)

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

* 道教三清
# Phán quan

**Phán quan** (tiếng Trung: 判官) hay **minh phán** (tiếng Trung: 冥判) là một chức quan của âm phủ được nhắc đến trong Đạo giáo, Phật giáo, tín ngưỡng dân gian Trung Quốc. Nhiệm vụ chính là quản lý tuổi thọ của loài người, báo ứng thiện ác, trừng phạt ác quỷ.

## Nguồn gốc

Phán quan có nguồn gốc từ chức phán quan - một chức quan cấp dưới của tiết độ sứ hoặc quan sát sứ triều đại nhà Đường.

## Truyền thuyết tại Trung Quốc

Trong Đạo giáo, Phật giáo, tín ngưỡng dân gian tại Trung Quốc, phán quan là một nhân vật quan trọng trong việc giúp Diêm Vương ra phán quyết linh hồn người chết. Trong các miếu thành hoàng tại quốc gia này, thường đặt hai tượng phán quan; văn phán quan mặt trắng, mặc quan phục, tay phải cầm bút lông, tay trái cầm sổ sinh tử; võ phán quan trên trán có thái cực đồ, mặc quan phục, tay cầm "giản trùy", tục xưng là cửu tiết tiên (roi chín khúc), phụ trách áp giải vong hồn.

Theo cuốn *Đạo pháp hội nguyên*, thành Phong Đô của âm phủ cũng có chức phán quan, tòng cửu phẩm, trực thuộc Thiên Xu viện, giúp đỡ các tư quản lý công vụ. Họ được gọi chung là Thiên Xu viện Phong Đô phán quan, tổng cộng có 21 vị, bao gồm:

Tượng phán quan Ban Giản
Tượng phán quan Quách Nguyện
1. Truy hồn án phán quan Vương Phúc
2. Giam sinh án phán quan Ban Giản
3. Khảo lược án phán quan Tí Hòa
4. Tội nghiệp án phán quan Giả Nguyên
5. Đoạn hình án phán quan Triệu Thắng
6. Chủ tội án phán quan Trương Kỳ
7. Thụ sinh án phán quan Dương Thông
8. Thụ điệp án phán quan Phù Phác
9. Đao sơn án phán quan Chúc Thuận
10. Kiếm thụ án phán quan Lý Cung
11. Chú tử án phán quan Tiết Trung
12. Chấp đối án phán quan Vĩnh Chân
13. Chú sinh án phán quan Trung Sách
14. Chú lộc án phán quan Thầnh Tuần
15. Chú bệnh án phán quan Hoàng Thọ
16. Chú đẳng án phán quan Chu Tất
17. Chú thiện án phán quan Biện Thân
18. Khiếm sát án phán quan Trình Đức
19. Kiếp giam án phán quan Lưu Bảo
20. Phóng sinh án phán quan Đổng Kiệt
21. Ngũ đạo án phán quan Quách Nguyện

Có thuyết cho rằng có "Phán vương đô đốc" Tân Thiên Quân quản lý các phán quan.

Theo truyền thuyết dân gian khác, ngoài thập điện ra, còn có tứ đại phán quan là thuộc hạ của Tôn giả Mục-kiền-liên, Mục-kiền-liên là phụ tá của Địa Tạng Vương Bồ Tát. Những phán quan này là người phúc tra công đức nghiệp của người chết, mỗi người đều có một tư phán quan riêng phụ tá cho mình:

* Tra sát tư Phán quan Lý Huyền Thúy
* Thưởng thiện tư Phán quan Dương Huyền Cảm
* Phạt ác tư Phán quan Hàn Tử Thông
* Âm luật tư Phán quan Thôi Tử Ngọc

Trong bốn phán quan đứng đầu là Thôi Tử Ngọc, chưởng quản Sổ sinh tử, cùng thẩm tra hồn phách người chết, nếu dương thọ chưa hết thì đưa tới Uổng Mạng thành; phán quan Lý Huyền Thúy chưởng quản Nghiệt Kính đài, chiếu ra cảnh tượng lúc còn sống của người chết, khiến họ nhận tội; phán quan Dương Huyền Cảm tính toán thiện nghiệp của người chết; Phán quan Hàn Tử Thông tính toán ác nghiệp của người chết.

## Hình tượng trong văn học

Rất nhiều tác phẩm kỳ ảo có đề cập tới phán quan, nhưng có nhiều khác biệt. Trong *Liêu trai chí dị* có Lục phán quan làm việc thiên tư; trong *Tây du ký* có Thôi phán quan nghĩ cách cứu viện Đường Thái Tông.

## Tham khảo
# Hắc Bạch Vô Thường

|  |
| --- |
|  |
| Hắc Bạch Vô Thường |
|  |
| Phồn thể | 黑白無常 |
| Giản thể | 黑白无常 |
|

| Phiên âm |
| --- |
| Tiếng Hán tiêu chuẩn |
| Bính âm Hán ngữ | hēibái wúcháng |
| Wade–Giles | hei-pai wu-ch'ang |

 |
|  |

**Hắc Bạch Vô Thường** (tiếng Trung: 黑白無常) hay **Vô Thường Quỷ** (tiếng Trung: 無常鬼) là một loại quỷ trong thần thoại Trung Quốc, phụ trách đưa vong hồn người chết về âm phủ. Họ thường đi theo cặp một đen một trắng, tượng trưng cho một đêm một ngày, cũng tượng trưng cho một âm một dương. Hình tượng của Hắc Bạch Vô Thường cũng khác nhau tùy theo vùng miền tại Trung Quốc và nhiều nơi. Ví dụ như tại Tứ Xuyên là **Ngô Nhị gia**; tại Đài Loan, Phúc Kiến là tướng quân **Tạ Phạm**, tướng quân **Hàn Lư**; tại Việt Nam là Hắc Bạch Vô Thường, Thất Gia, 七爺 và Bát Gia, 八爺.

"Vô thường" là một từ xuất phát từ Phật giáo, mang hàm ý biến hóa không lường trước được. Trong "Địa Tạng kinh" hình tượng hóa thành "Vô thường đại quỷ, bất kỳ nhi chí", nói cho mọi người biết rằng, cuộc sống vẫn luôn biến đổi, không thể vĩnh hằng bất biến. Tín ngưỡng dân gian chuyển hóa "Vô Thường đại quỷ" thành sứ giả câu hồn, phụ trách việc tiếp dẫn linh hồn người chết tới địa phủ.

## Hình tượng

Tượng của Bạch Vô Thường trong một đền ở Đài Trung, Đài Loan.
Tượng của Hắc Vô Thường trong một đền ở Đài Trung, Đài Loan.
Trừ Phúc Kiến, dân gian Trung Quốc truyền lưu hình tượng Hắc Bạch Vô Thường là hai quỷ tốt có vóc dáng cao lớn, thường cầm theo đèn lồng, cờ chiêu hồn, gậy khóc tang; họ đón vong hồn người mới chết đưa đến âm phủ, không phân thiện án thiện ác. Tại Phúc Kiến lại có truyền thuyết về Tạ - Phạm tướng quân, là hai người khi còn vì thủ tín mà chết, được Ngọc Đế ban thưởng, phong làm thần, là cấp dưới của Diêm Vương, Thành Hoàng.

Nhiệm vụ của hai người là dẫn dắt linh hồn người mới qua đời đồng thời tróc nã ác quỷ. Tạ tướng quân dáng người cao lớn, trong tay cầm quạt lông, lệnh bài, còng tay, xích sắt. Phạm tướng quân dáng người béo, trong tay cầm quạt lông, phương bài, hình cụ. Hắc Bạch Vô Thường thường xuất hiện trong những câu chuyện kinh dị, đồng thời là các hình tượng nhân vật được độc giả thường xuyên chú ý và tìm hiểu. Ngày nay, các nhà khoa học cũng đang lấy đề tài về nhân vật truyền thuyết này để nghiên cứu về sự tồn tại của họ.

## Tham khảo