Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Lộ Túy

| Lộ Túy |
| --- |
| Tên chữ | Văn Úy |
| Thông tin cá nhân |
| Sinh | thế kỷ 2 |
| Mất | 214 |
| Giới tính | nam |
| Quốc tịch | Đông Hán |
| x • t • s |

**Lộ Túy** (tiếng Trung: 路粹; bính âm: *Lù Cuì*; ? – 214), tự **Văn Úy** (文蔚), là quan viên dưới quyền quân phiệt Tào Tháo thời Tam Quốc trong lịch sử Trung Quốc.

## Cuộc đời

Lộ Túy quê ở huyện Lâm Chương, quận Trần Lưu, Duyện Châu. Thời trẻ, Lộ Túy theo học Thái Ung, được khen ngợi là có tài văn chương.

Năm 190, Đổng Trác chuyên quyền, ép Hán Hiến đế dời đô đến Trường An. Lộ Túy cũng đi theo xa giá nhà vua đến đất Tam Phụ.

Năm 196, Hán Hiến đế chạy trốn khỏi Trường An, lại lọt vào tay Tào Tháo, bị ép dời đô đến Hứa, đặt niên hiệu Kiến An. Lộ Túy được Tào Tháo bổ nhiệm làm thượng thư lang, sau đó chuyển chức quân mưu tế tửu, cùng Trần Lâm, Nguyễn Vũ quản lý việc ghi chép sổ sách. Đến năm 198, thì Quách Gia được bổ nhiệm làm quân sư tế tửu, không rõ Lộ Túy lúc này vẫn giữ chức cũ hay đồng chức với Gia.

Năm 208, thừa tướng Tào Tháo giận thái trung đại phu Khổng Dung không có tài trị nước mà lại hay nói xấu mình, liền chỉ đạo thuộc cấp Lộ Túy viết tấu chương hặc tội Dung. Lộ Túy tấu rằng: *Khổng Dung ở Bắc Hải, thấy vương thất lao đao, liền chiêu mộ môn đồ binh lính, có mưu đồ tạo phản. [Dung] từng nói:* Ta là hậu duệ của Đại Thánh, không may mất ở Tống. Kẻ có được thiên hạ, hà tất chỉ là Mão Kim Đao? *[Dung] móc nối với cửu khanh, không tuân theo lễ nghi của triều đình, khi đi lại không trùm khăn, có hành vi mạo phạm nơi cung cấm. Lại thường cùng Nễ Hành nói năng phóng đãng. Hành cũng Dung hay tâng bốc nhau. Nễ Hành gọi Khổng Dung là "Trọng Ni chưa mất", Khổng Dung gọi [Hành] là "Nhan Uyên tái sinh"*.

Tào Tháo biết Si Lự có thù với Khổng Dung, bèn thăng chức cho Lự làm ngự sử đại phu, cho giải quyết vụ án này. Cuối cùng, Tào Tháo lấy bốn tội danh xử chém Khổng Dung, cũng tru di cả nhà. Người đương thời thấy Khổng Dung bị diệt tộc, ai cũng sợ ngòi bút của Lộ Túy.

Năm 214, Lộ Túy được giữ chức bí thư lệnh, theo đại quân đến Hán Trung. Túy vi phạm lệnh cấm, tự ý lấy lừa trong quân để sử dụng, bị Tào Tháo xử tử.

## Gia đình

Tào Phi biết tin Lộ Túy bị giết, vô cùng thương tiếc. Năm 220, Tào Phi soán ngôi hoàng đế, lấy con của Lộ Túy làm trưởng sử.

## Tác phẩm

Lộ Túy có tác phẩm *Lộ Túy tập* gồm 2 quyển, nhưng đã thất lạc. Tác phẩm của Túy đến ngày nay chỉ còn lại bản tấu tố cáo Khổng Dung cùng với bức thư gửi Tào Tháo về chuyện Khổng Dung, được tập hợp trong *Toàn Hậu Hán văn* của Nghiêm Khả Quân.

## Trong văn hóa

Lộ Túy không xuất hiện trong tiểu thuyết *Tam quốc diễn nghĩa* của La Quán Trung.

## Tham khảo

* Trần Thọ, Bùi Tùng Chi chú, *Tam quốc chí*.
* Nghiêm Khả Quân, *Toàn Hậu Hán văn*.

## Chú thích
# Bà Khâm

| Bà Khâm |
| --- |
| Tên chữ | Hưu Bá |
| Thông tin cá nhân |
| Mất | 218 |
| Giới tính | nam |
| Nghề nghiệp | chính khách |
| Quốc tịch | Đông Hán |
| x • t • s |

**Bà Khâm** (giản thể: 繁钦; phồn thể: 繁欽; bính âm: *Pó Qīn*; ? – 218), tự **Hưu Bá** (休伯), là nhà văn, quan viên dưới quyền quân phiệt Tào Tháo cuối thời Đông Hán trong lịch sử Trung Quốc.

## Cuộc đời

Bà Khâm quê ở quận Dĩnh Xuyên, Dự Châu, là đồng hương của nhiều trọng thần dưới quyền quân phiệt Tào Tháo, từ nhỏ đã nổi tiếng ở Nhữ, Dĩnh. Cuối thời Đông Hán, Bà Khâm theo đồng hương là Đỗ Tập, Triệu Nghiễm đến Kinh Châu tị nạn. Tài năng của Bà Khâm khiến Kinh Châu mục Lưu Biểu nhiều lần phải bất ngờ, rất thưởng thức. Đỗ Tập nói với Khâm rằng bản thân đến Kinh Châu là để chờ minh chủ, mong một ngày có thể lập công gây dựng cơ đồ, còn Lưu Biểu không đáng để ủy thân phò tá. Bà Khâm nghe theo, cùng Đỗ Tập, Triệu Nghiễm đến Trường Sa, chia sẻ tài vật để cùng nhau sinh hoạt.

Năm 196, Tào Tháo nghênh Hán Hiến Đế về huyện Hứa thuộc quận Dĩnh Xuyên. Triệu Nghiễm cho rằng Tào Tháo chính là minh chủ mà mọi người đang chờ đợi, thuyết phục Tập, Khiêm về quê. Tập, Nghiễm đều nhận chức huyện trưởng.

Năm 208, Tào Tháo giữ chức thừa tướng, từng lấy Bà Khâm chủ bộ trong phủ. Khâm được khen là có sở trường làm thư ký, văn hay chữ tốt. Năm 218, Bà Khâm theo Trương Liêu đến Lư Giang bình định Trần Lan, Mai Thành, sáng tác *Chinh Thiên Sơn phú* rồi chết.

## Tác phẩm

Bà Khâm để lại *Bà Hưu Bá tập* gồm 10 quyển, đến thời Thanh chỉ còn 1 quyển, còn lại đều đã thất lạc, còn một số lượng thơ, phú, hịch, văn bia được tập hợp trong *Toàn Thượng cổ Tam đại Tần Hán Tam quốc Lục triều văn*.

## Trong văn hóa

Bà Khâm không xuất hiện trong tiểu thuyết *Tam quốc diễn nghĩa* của La Quán Trung.

## Tham khảo

* Trần Thọ, Bùi Tùng Chi chú, *Tam quốc chí*.
* Nghiêm Khả Quân, *Toàn Hậu Hán văn*.

## Chú thích
# Nguyễn Tịch

| Nguyễn Tịch |
| --- |
|  |
| Tên chữ | Tự Tông |
| Thông tin cá nhân |
| Sinh |  |
| Ngày sinh | 210 |
| Nơi sinh | Khai Phong |
| Quê quán | huyện Úy Thị |
|  |
| Mất | 263 |
| Giới tính | nam |
| Gia quyến |  |
| Thân phụ | Nguyễn Vũ |
|  |
| Nghề nghiệp | Quan Văn Nhà Ngụy |
| Quốc tịch | Tây Tấn |
| Thời kỳ | Nhà Ngụy |
| x • t • s |

**Nguyễn Tịch** (chữ Hán: 阮籍; 210-263) tự **Tự Tông** (嗣宗), xuất thân ở Trần Lưu, nước Nguỵ đời Tam Quốc (nay là Khai Phong, Hà Nam, Trung Quốc). Ông là một trong Trúc lâm thất hiền, phụ thân của ông là Nguyễn Vũ, từng là thừa tướng nước Ngụy và là một trong Kiến An thất tử.

## Mắt xanh

Tương truyền Nguyễn Tịch có hai mắt khác màu nhau. Khi tiếp khách hễ là hạng quân tử, vừa lòng mình thì Nguyễn Tịch nhìn thẳng bằng tròng mắt xanh; trái lại khách là kẻ tầm thường, người không vừa lòng mình thì ông nhìn bằng đôi tròng trắng. Do điển đó, sau này người ta dùng chữ "Mắt xanh" để chỉ sự bằng lòng, vừa ý.

## Chú thích

* Ch'en, Jerome and Michael Bullock (1960). *Poems of Solitude*. London: Abelard-Schuman. ISBN 978-0-85331-260-4
* Hinsch, Bret (1992), *Passions of the cut sleeve: the male homosexual tradition in China*, University of California Press, ISBN 0-520-07869-1
# Mãn Sủng

| Mãn Sủng |
| --- |
| Tên |
| **Tên thật** | Mãn Sủng (滿寵) |
| **Tự** | Bá Ninh (伯寧) |
| **Thông tin chung** |
| **Thế lực** | Tào Ngụy |
| **Chức vụ** | Mưu sỹ |
| **Sinh** | ? |
| **Mất** | 242 |

**Mãn Sủng** (tiếng Hán: 滿寵; Phiên âm: Man Chong) (??? - 242) là đại thần nhà Tào Ngụy trong thời kỳ Tam Quốc.

## Tiểu sử

Mãn Sủng là người huyện Cự Dã, Sơn Đông tự là Bá Ninh, sau này ông trở thành mưu sĩ dưới trướng Tào Tháo. Trong tiểu thuyết lịch sử Tam Quốc diễn nghĩa của La Quán Trung, Mãn Sủng là cựu giao của Từ Hoảng, khi Tào Tháo giao chiến với Dương Phụng (chủ cũ của Từ Hoảng), ông được phái đi để khuyên hàng Từ Hoảng. Sau này, ông trở thành thái thú Nhữ Nam và hỗ trợ Tào Nhân trấn thủ Phàn Thành (nay là Phàn Thành, Tương Dương, Hồ Bắc) chống lại Quan Vũ trong Trận Tương Dương – Phàn Thành, lúc này ông đóng vai trò tham mưu cho Tào Nhân.

Theo các ghi chép lịch sử, Mãn Sủng từng khuyên Tào Nhân không nên rút quân bằng việc chỉ ra rằng lũ lụt chỉ làm tạm thời và sẽ không kéo dài lâu. Mãn Sủng cũng lưu ý đến việc quân tiên phong của Quan Vũ tuy đã tiến đến Giáp (郏), nhưng trọng binh thì chưa dám tiến tới đó bởi vì Quan Vũ lo ngại sẽ bị Đông Ngô đột kích từ phía sau rồi lâm vào cảnh hai đầu thọ địch. Năm 228, Mãn Sủng tham gia vào chiến dịch thảo phạt Đông Ngô bằng 3 đường đại binh nhưng chiến dịch này đã không thành công. Mãn Sủng giành được sự tín nhiệm với kiến nghị xây dựng một pháo đài cách xa bờ biển ở trọng điểm Hợp Phì, để làm giảm ưu thế của thủy sư Đông Ngô. Tôn Quyền tấn công Hợp Phì một lần nữa vào năm 233, nhưng ông ta chần chờ không cho quân lên bờ và ở trên thuyền chờ đợi trong 20 ngày. Khi quân Ngô lên bờ, Mãn Sủng đã cho mai phục sẵn khiến cho cho Ngô tổn thất vài trăm binh sĩ trước khi kịp lên thuyền rồi rút lui. Trong chiến dịch tấn công Hợp Phì lần thứ 4 năm 234, Mãn Sủng chịu trách nhiệm trấn thủ tại thành trì quan trọng nhất ở Hợp Phì (tuy nhiên, Mãn Sủng không thực sự có mặt ở đó), mặc dù kiến nghị tăng viện cho đại tướng Trương Dĩnh (người đang thống lĩnh binh mã bên trong phái đài Hợp Phì) bị Tào Duệ bác bỏ, ông cũng đã thiêu hủy được đoàn chiến thuyền tăng viện của quân Ngô đến để phối hợp công thành. Kết quả là quân Ngô phải rút quân trước khi Tào Duệ mang trọng binh đến.

Những năm sau đó, Mãn Sủng và Vương Lăng tranh giành quyền lực với nhau, địa vị của Mãn Sủng trong triều đình cũng dần giảm sút.

## Chức danh từng nắm giữ

* Đốc Bưu (督郵) - đảm nhiệm việc giám sát ở các huyện
* Cao Bình Lệnh (高平令)
* Tùng Sự (從事) (dưới trướng Tào Tháo)
* Tây Tào Chúc (西曹屬)
* Hứa Xương Lệnh (許昌令)
* Nhữ Nam Thái thú (汝南太守)
* Phấn Uy Tướng Quân (奮威將軍)
* Quan Nội Hầu (關內侯)
* An Xương Đình Hầu (安昌亭侯)
* Dương Vũ Tướng Quân (揚武將軍)
* Phục Ba Tướng Quân (伏波將軍)
* Nam Dương Hầu (南鄉侯)
* Tiền Tướng Quân (前將軍)
* Xương Ấp Hầu (昌邑侯)
* Dự Châu Thứ Sử (豫州刺史)
* Chinh Đông Tướng Quân (征東將軍)
* Thái úy (太尉)
* Cảnh Hầu (景侯) - được truy phong sau khi Mãn Sủng mất

**Đánh giá**

Mã Sủng được đánh giá là người làm việc nghiêm khắc, không khoan nhượng, vị nể, có phần độc ác, hà khắc.

## Tham khảo
# Châu Thái (Tam Quốc)

| Châu Thái  |
| --- |
| Thụy hiệu | Tráng |
| Thông tin cá nhân |
| Sinh | thế kỷ 3 |
| Mất |  |
| Thụy hiệu | Tráng |
| Ngày mất | 261 |
|  |
| Giới tính | nam |
| Nghề nghiệp | tướng lĩnh quân đội |
| Quốc tịch | Tào Ngụy |
| x • t • s |

**Châu Thái** (chữ Hán: 州泰; ? – 261), người quận Nam Dương, tướng lĩnh nhà Tào Ngụy thời Tam Quốc trong lịch sử Trung Quốc.

## Cuộc đời và sự nghiệp

Châu Thái ở châu có danh vọng, tính ham lập công nghiệp, giỏi dùng binh. Ban đầu, Thái làm tòng sự của Kinh Châu thứ sử Bùi Tiềm, Tư Mã Ý trấn thủ Uyển Thành, Tiềm vài lần sai Thái đến gặp Ý, nên ông được Ý biết đến. Khi Tư Mã Ý chinh phạt Mạnh Đạt, Thái dẫn đường cho quân đội. Thái được Ý gọi, nhưng ông phải lần lượt chịu tang cha, mẹ, ông nội, cư tang 9 năm; Ý bỏ trống chức quan ấy để đợi Thái. Năm 36 tuổi, Thái được cất nhắc làm Tân Thành thái thú, về sau trải qua các chức vụ Duyện, Dự Châu thứ sử, tại nhiệm sở trù tính có nhiều công lao.

Năm 257, Gia Cát Đản nổi dậy, có sự hiệp trợ của Đông Ngô. Đại tướng quân Tư Mã Chiêu vây Đản ở Thọ Xuân, sai Châu Thái cùng Thạch Bao chặn viện quân Đông Ngô. Châu Thái cùng các tướng nhiều lần giao chiến với tướng Ngô là Chu Dị, trận nào cũng thắng thế. Dị không thể tiến quân, bị quyền thần Tôn Lâm gọi về và giết chết.

Sau này Châu Thái làm đến Chinh lỗ tướng quân, Giả tiết đô đốc Giang Nam chư quân sự. Năm 261, ông mất; được truy tặng Vệ tướng quân, thụy là Tráng hầu.

## Dật sự

Tư Mã Ý nhân lúc có mặt Thái, sai thượng thư Chung Do bỡn ông rằng:"Anh cởi áo vải vào ngay phủ tể tướng, 36 tuổi được giữ cờ lọng, nắm quận có binh mã, sao mà nhanh vậy?"Thái đáp:"Thật có như vậy. Anh là con của danh công, từ nhỏ có văn thái, nên được giữ chức lại; khỉ lớn cưỡi bò đất, sao mà chậm vậy!"Khách khứa đều cười.

## Ghi chú

## Tham khảo

### Thư mục

* *Tam quốc chí* quyển 28, Ngụy thư 28 – Gia Cát Đản truyện, Đặng Ngải truyện
# Hồ Liệt

| Hồ Liệt |
| --- |
| Tên chữ | Huyền Vũ |
| Thông tin cá nhân |
| Sinh | 220 |
| Mất | 9 tháng 7, 270 |
| Giới tính | nam |
| Gia quyến |  |
| Thân phụ | Hồ Tuân |
| Anh chị em | Hồ Phấn |
| Hậu duệ | Hồ Uyên |
|  |
| Gia tộc | họ Hồ An Định |
| Nghề nghiệp | chính khách |
| Quốc tịch | Tào Ngụy, Tây Tấn |
| x • t • s |

**Hồ Liệt** (chữ Hán: 胡烈, ? – 270), tên tự là **Huyền Vũ**, người huyện Lâm Kính, quận An Định, là tướng cuối đời Tào Ngụy thời Tam Quốc, đầu đời Tây Tấn trong lịch sử Trung Quốc.

## Cuộc đời và sự nghiệp

Hồ Liệt là con của Âm Mật hầu Hồ Tuân, em của Dương Hạ hầu Hồ Phấn - các tướng phục vụ nhà Tào Ngụy.

Không rõ thiếu thời của Liệt, chỉ biết ông làm tướng theo Chung Hội đánh Thục Hán trong khoảng thời gian từ cuối năm 262 đến 264. Khi Hội nổi lên chống lại Tư Mã Chiêu, giam lỏng các tướng, con Liệt là Hồ Uyên đã đi đầu sĩ tốt, đánh giết Hội.

Tháng 10 ÂL năm 268 thời Tấn Vũ Đế (con Tư Mã Chiêu), Liệt đang giữ chức Kinh Châu thứ sử, đánh bại tướng Đông Ngô là Vạn Úc xâm phạm Tương Dương.

Năm 270, Liệt đang ở chức Tần Châu thứ sử, bị nghĩa quân người Tiên Ti dưới sự lãnh đạo của thủ lĩnh Thốc Phát Thụ Cơ Năng bao vây ở Vạn Hộc Đôi. Liệt ra sức chiến đấu, nhưng không có viện binh. Ngày 4/6 ÂL (9/7), Hồ Liệt tử trận.

## Chú thích

## Tham khảo

* Bùi Tùng Chi chú giải Tam quốc chí - Chung Hội truyện, dẫn Tấn chư công tán (TQC)
* Tấn thư **quyển 57, liệt truyện 27 – Hồ Phấn truyện** (TT1)
* Tấn thư **quyển 3, Đế kỷ 3 – Vũ đế kỷ** (TT2)
# Lưu Tuần (Tam Quốc)

| Lưu Tuần  |
| --- |
| Thông tin cá nhân |
| Sinh |  |
| Ngày sinh | *không rõ* |
| Nơi sinh | Kinh Châu |
|  |
| Giới tính | nam |
| Gia quyến |  |
| Thân phụ | Lưu Chương |
| Anh chị em | Liu Chan |
|  |
| Gia tộc | nhà Lưu |
| Nghề nghiệp | chính khách |
| Quốc tịch | Thục Hán |
| x • t • s |

**Lưu Tuần** (tiếng Trung: 劉循; bính âm: *Liu Xun*; ? - ?), không rõ tên tự, là tướng lĩnh nhà Quý Hán thời Tam Quốc trong lịch sử Trung Quốc.

## Cuộc đời

Lưu Tuần quê ở huyện Cánh Lăng, quận Giang Hạ, Kinh Châu, là con trai trưởng của Ích Châu mục Lưu Chương, cháu nội Ích Châu mục Lưu Yên. Vợ Lưu Tuần là con gái của Bàng Hi. Năm 194, Quan Trung đại loạn, Bàng Hi hộ tống các cháu nội của Lưu Yên vào đất Thục, có khả năng bao gồm Tuần.

Năm 213, Kinh Châu mục Lưu Bị cùng Lưu Chương trở mặt, phát sinh chiến sự. Quân Kinh Châu từ ải Bạch Thủy tiến quân không gặp ngăn trở. Lưu Chương ban đầu phái Lưu Khôi, Trương Nhiệm, Lãnh Bào, Đặng Hiền, Ngô Ý phòng ngự Phù Thành, sau lại phái Lý Nghiêm, Phí Quán chi viện Miên Trúc. Phù Thành sau đó là Miên Trúc liên tục bị phá. Ngô Ý, Lý Nghiêm, Phí Quán lần lượt đầu hàng.

Lưu Chương bối rối, phái Lưu Tuần đến Lạc Thành, cùng các tướng Lưu Khôi, Trương Nhiệm cố thủ. Ba tướng phòng ngự Lạc Thành hơn một năm mới bị phá. Trương Nhiệm bị hành hình, không rõ Lưu Tuần bị tù binh hay chạy về Thành Đô.

Năm 214, Lưu Chương đầu hàng Lưu Bị, được phong làm thái thú Công An, cùng con thứ Lưu Xiển đến Kinh Châu. Bố vợ của Lưu Tuần là Bàng Hi xin Lưu Bị để Tuần ở lại Ích Châu. Tuần nhận chức Phụng xa trung lang tướng, lưu lại Thành Đô, sau đó không còn ghi chép. Năm 219, Tôn Quyền đánh lén Kinh Châu, cha con Lưu Chương, Lưu Xiển hàng Ngô.

## Trong văn hóa

Trong tiểu thuyết *Tam quốc diễn nghĩa*, Lưu Tuần xuất hiện ở hồi 62, thân phận giống như trong lịch sử. Lưu Bị cho quân tấn công huyện Lạc, Đặng Hiền, Lãnh Bào lần lượt bị đánh bại. Lưu Khôi túng thế, cho người về Thành Đô cầu viện. Lưu Tuần chủ động xin cầm quân, dẫn theo Ngô Ý, Ngô Lan, Lôi Đồng chi viện. Trong cả trận chiến, Lưu Tuần cùng Lưu Khôi giữ thành cố thủ, còn các tướng còn lại dẫn quân giao tranh. Quân Xuyên cuối cùng thua trận, Lãnh Bào, Đặng Hiền, Trương Nhiệm lần lượt bị giết; Ngô Ý, Ngô Lan, Lôi Đồng, Trác Ưng đầu hàng. Ở Lạc Thành, Trương Dực giết Lưu Khôi, mở thành đầu hàng Lưu Bị. Lưu Tuần phải mở cửa tây chạy về Thành Đô, thuật lại sự việc cho Lưu Chương.

## Tham khảo

* Trần Thọ, Bùi Tùng Chi chú, *Tam quốc chí*.
* Thường Cừ, *Hoa Dương quốc chí*.

## Chú thích
# Xạ Kiên

| Xạ Kiên |
| --- |
| Tên chữ | Văn Cố |
| Thông tin cá nhân |
| Sinh |  |
| Nơi sinh | Hữu Phù Phong |
|  |
| Giới tính | nam |
| Gia quyến |  |
| Anh chị em | Xạ Viên |
|  |
| Nghề nghiệp | chính khách |
| Quốc tịch | Đông Hán |
| x • t • s |

**Xạ Kiên** (tiếng Trung: 射堅; bính âm: *Shè Jiān*), tự là **Văn Cố** (文固), là quan viên dưới quyền quân phiệt Lưu Chương và Lưu Bị cuối thời Đông Hán trong lịch sử Trung Quốc.

## Thân thế

Xạ Kiên quê ở quận Hữu Phù Phong, Tam Phụ, Tư Lệ Hiệu úy bộ. Xạ Kiên vốn mang họ Tạ, cùng gốc với họ Tạ ở quận Bắc Địa. Tổ tiên Tạ Phục (謝服) làm tướng quân ra trận, thiên tử cho rằng tên Tạ Phục không đẹp, cho sửa tên thành Xạ Phục (射服). Con cháu về sau lấy Xạ làm họ.

Nhà họ Xạ với nhà Hoàng Phủ vốn là thế giao. Anh em Xạ Kiên thời trẻ đều có thanh danh, nên em trai của Xạ Kiên là Xạ Viên được danh tướng Hoàng Phủ Tung gả con gái cho.

## Cuộc đời

Thời trẻ, Xạ Kiên nhờ danh tiếng tốt mà được tịch vào công phủ, giữ chức Hoàng môn Thị lang.

Khi Hán Hiến đế mới lên ngôi, đất Tam Phụ gặp phải cảnh chiến loạn, xảy ra nạn đói. Khoảng sau 194, Xạ Kiên từ quan, cùng em trai Xạ Viên chạy vào đất Thục tị nạn, được Ích Châu mục Lưu Chương bổ nhiệm giữ chức Trưởng sử.

Năm 214, Lưu Bị kiểm soát Ích Châu, lấy Xạ Kiên làm Thái thú Quảng Hán, rồi Thái thú Thục quận. Về sau không còn ghi chép.

## Trong văn hóa

Xạ Kiên không xuất hiện trong tiểu thuyết *Tam quốc diễn nghĩa* của La Quán Trung.

## Tham khảo

* Trần Thọ, Bùi Tùng Chi chú, *Tam quốc chí*.
	+ Bùi Thông (dịch), Phạm Thành Long (hiệu đính), *Tam quốc chí - Tập VI: Thục thư*, Nhà xuất bản Văn học, Hà Nội, 2017. ISBN 9786049542442

## Ghi chú

## Chú thích
# Mã Lương

Tượng Mã Lương

| Mã Lương |
| --- |
| Tên |
| **Tự** | Quý Thường (季常) |
| **Thông tin chung** |
| **Chức vụ** | Chính trị gia và Tướng lĩnh |
| **Sinh** | 186 |
| **Mất** | 222 |

**Mã Lương** (186 - 222) (Phiên âm: Ma Liang); tên tự là **Quý Thường** (季常) và được gọi bằng biệt danh là *Bạch mi* (白眉) tức lông mày trắng, là một quân sư của Lưu Bị cuối thời kỳ nhà Hán và giai đoạn đầu thời kỳ Tam Quốc

Tượng Mã Lương tại miếu Vũ Hầu - Thành Đô - Tứ Xuyên
## Tiểu sử

Mã Lương là con thứ tư trong gia đình gồm năm anh em trai ở Nghi Thành, gần Tương Dương trên trung lưu sông Dương Tử. Mã Lương đã sớm nổi danh ở Nghi Thành vì tài năng của ông. Ông đã gia nhập dưới trướng Lưu Bị trong dịp ông đến du ngoạn một thành trì nhỏ ở Kinh Châu là Tân Dã vào khoảng đầu thế kỷ thứ 3. Trong khoảng thời gian này, ông đã trở thành bằng hữu của Gia Cát Lượng và cả hai đã cùng kết nghĩa huynh đệ. Cũng trong khoảng thời gian này, ông đã thuyết phục được Gia Cát Lượng nhận em trai ông là Mã Tốc làm học trò. Khi Lưu Bị dẫn quân rời Kinh Châu (ngày nay là Hồ Nam và Hồ Bắc) để tiến chiếm đất Thục, ông được giao nhiệm vụ ở lạí Kinh Châu làm quân sư cho đại tướng Quan Vũ. Sau khi Lưu Bị hoàn toàn chiếm được Ích Châu, Mã Lương được thăng làm Tả Tướng Quân Duyện (左將軍掾).

Cũng như Gia Cát Lượng, Mã Lương là người rất coi trọng việc phải duy trì liên minh với Tôn thị ở Đông Ngô. Ông được phái đi sứ sang nước Ngô rất nhiều lần và giành được sự tôn trọng từ Ngô Hầu là Tôn Quyền. Năm 221, sau khi Lưu Bị xưng đế, ông được phong làm Thị Trung (侍中). Ông đã theo phò tá Lưu Bị trong chiến dịch phạt Ngô của Thục Hán năm sau đó. Ông đã được phái đến Võ Lăng để làm thuyết khách nhằm thuyết phục năm bộ tộc man di (Ngũ Khê Man Di) chống lại nước Ngô. Tuy nhiệm vụ đã thành công nhưng quân Thục Hán dưới sự chỉ huy của Lưu Bị lại đại bại ở trận Di Lăng, ông cũng đã mất mạng trong trận chiến đó.

Con trai Mã Bỉnh (馬秉) ông được phong là Kỵ Đô Úy (騎都尉). Còn em trai ông là Mã Tốc thì tiếp tục phục vụ Thục Hán.

## Trong tiểu thuyết Tam Quốc Diễn Nghĩa

Nhân vật Mã Lương được mô tả là có lông mày trắng. Nhân vật này không chết trong trận Di Lăng nhờ được Lưu Bị phái vẽ lại sơ đồ doanh trại đem về Thục cho Gia Cát Lượng xem. Lượng xem xong, tiên đoán rằng Lưu Bị sẽ bị đánh bại. Việc hư cấu này nhằm đề cao thêm trí tuệ ưu việt của nhân vật Gia Cát Lượng.

## Tham khảo
# Lý Phong (Thục Hán)

| Lý Phong  |
| --- |
| Thông tin cá nhân |
| Sinh | *không rõ* |
| Mất | *không rõ* |
| Giới tính | nam |
| Gia quyến |  |
| Thân phụ | Lý Nghiêm |
|  |
| Nghề nghiệp | chính khách |
| Quốc tịch | Thục Hán |
| x • t • s |

**Lý Phong** (tiếng Trung: 李豐; bính âm: *Li Feng*; ? - ?), không rõ tên tự, là quan viên, tướng lĩnh nhà Quý Hán thời Tam Quốc trong lịch sử Trung Quốc.

## Cuộc đời

Lý Phong quê ở quận Nam Dương, Kinh Châu, là con trai của Tiền tướng quân, Giang Châu đô đốc Lý Nghiêm.

Năm 223, khi Tiên Chủ băng hà, lấy Gia Cát Lượng, Lý Nghiêm làm phụ chính, phò tá Hậu Chủ. Lý Nghiêm cá tính cao ngạo, làm việc chỉ nhắm đến lợi ích cá nhân, không lý giải được lý tưởng bắc phạt của Gia Cát Lượng, nhiều lần gây xích mích với quan tướng trong triều. Năm 229, Nghiêm lại muốn phân chia 5 quận Ích Châu thành Ba Châu để chuyên quyền. Năm 230, để ổn định hậu phương, thừa tướng Gia Cát Lượng điều Nghiêm làm Phiêu kỵ tướng quân, dẫn quân lên Hán Trung, quản lý hậu cần lương thảo. Để trấn an Nghiêm, triều đình phong Lý Phong làm Giang Châu đô đốc, quản lý quân vụ.

Năm 231, Lý Nghiêm tự ý cắt đứt vận lương, khiến bắc phạt thất bại, còn muốn đùn đẩy trách nhiệm. Gia Cát Lượng cùng các quan viên, tướng lĩnh dâng biểu xin Hậu Chủ phế truất Nghiêm. Lý Nghiêm chịu tội, bị đày ở quận Tử Đồng. Lý Phong sau đó cũng bị cách chức đô đốc, chuyển làm trung lang tòng quân, làm cộng sự của trưởng sử Tưởng Uyển. Gia Cát Lượng vì an ủi cha con Nghiêm, có viết một bức thư khuyên nhủ gửi cho Phong.

Năm 234, sau khi Lý Nghiêm qua đời, Lý Phong vẫn tiếp tục hoạn lộ, làm quan đến chức thái thú Chu Đề.

## Trong văn hóa

Trong tiểu thuyết *Tam quốc diễn nghĩa*, Lý Phong xuất hiện ở hồi 94. Năm 228, Mạnh Đạt muốn về Hán, cho người liên lạc với trấn thủ Vĩnh An là Lý Nghiêm. Nghiêm cử con trai Lý Phong đến trại Kỳ Sơn gặp thừa tướng Khổng Minh, kể rõ đầu đuôi sự việc. Khổng Minh mừng lắm, hậu thưởng Phong. Năm 231, Khổng Minh bắc phạt, vừa mới đại thắng ở Lỗ Thành thì nhân được thư của Lý Nghiêm nói rằng quân Ngô tấn công. Khổng Minh thu quân, phát hiện dối trá, đày Nghiêm ra quận Tử Đồng, lại dùng Lý Phong làm Trưởng sử, thay cha phụ trách lương thảo. Năm 234, thừa tướng Khổng Minh lại xuất quân bắc phạt, sai Lý Phong vận chuyển sẵn lương thảo đến hang Tà Cốc chờ đại quân.

## Tham khảo

* Trần Thọ, Bùi Tùng Chi chú, *Tam quốc chí*.

## Chú thích
# Đỗ Vi

| Đỗ Vi |
| --- |
| Tên chữ | Quốc Phụ |
| Thông tin cá nhân |
| Sinh |  |
| Ngày sinh | *không rõ* |
| Nơi sinh | Miên Dương |
|  |
| Giới tính | nam |
| Nghề nghiệp | chính khách |
| Quốc tịch | Thục Hán |
| x • t • s |

**Đỗ Vi** (tiếng Trung: 杜微; bính âm: *Dù Wēi*; ? - ?), tự **Quốc Phụ** (國輔), là quan viên nhà Quý Hán thời Tam Quốc trong lịch sử Trung Quốc.

## Cuộc đời

Đỗ Vi quê ở huyện Phù, quận Tử Đồng, Ích châu. Thời niên thiếu theo học học giả Nhâm An.

Năm 194, Lưu Chương kế nhiệm Ích châu mục, tịch Đỗ Vi làm Ích châu lệnh, nhưng không lâu sau lấy cớ bị bệnh mà từ chức.

Năm 214, Lưu Bị lấy Ích châu, nhiều lần muốn mộ binh Đỗ Vi, nhưng Đỗ Vi lấy cớ điếc tai mà từ chối, đóng cửa không ra.

Năm 224, Thừa tướng Gia Cát Lượng kiêm nhiệm Ích châu mục, đại lượng tuyển chọn những người đức cao vọng trọng ra chấn chỉnh triều chính, lấy Tần Mật là châu biệt giá, Ngũ Lương làm châu công tào, Đỗ Vi làm châu chủ bộ, nhưng Vi kiên quyết từ chối. Gia Cát Lượng biết chuyện, cho xe đến cửa nhà nghênh đón. Đỗ Vi bèn đến tiếp kiến Gia Cát Lượng, được Gia Cát Lượng tiếp đón, Vi tỏ vẻ biết ơn.

Gia Cát Lượng lo lắng Đỗ Vi bị điếc, nên ngay tại chỗ viết một thiên văn chương nhằm thuyết phục Đỗ Vi xuất sĩ. Đỗ Vi lấy cớ bản thân nhiều bệnh, Gia Cát Lượng lại viết một thiên văn chương trả lời, nói rõ thời thế, chỉ mong Đỗ Vi dùng đức hạnh để phụ tá triều đình, không cần tham dự quân sự. Đỗ Vi vì thế nhận chức Gián nghị đại phu.

Đỗ Vi gia nhập triều đình Quý Hán khi tuổi tác đã cao, không rõ mất khi nào.

## Nhận xét

Trần Thọ nhận định rằng Đỗ Vi là người học theo lối ẩn sĩ của Bá Di cùng Thương Sơn tứ hạo: *Đỗ Vi tu ẩn tĩnh, bất dịch đương thế, thứ kỷ Di, Hạo chi chúc.*

## Trong văn hóa

Trong tiểu thuyết *Tam quốc diễn nghĩa*, Đỗ Vi xuất hiện ở hồi 91, cùng Dương Hồng giữ chức Thượng thư, có sự khác biệt với lịch sử.

## Tham khảo

* Trần Thọ, Bùi Tùng Chi chú, *Tam quốc chí*.
* Thường Cừ, *Hoa Dương quốc chí*.

## Chú thích