# Khiết Đan quốc chí

| Khiết Đan quốc chí |
| --- |
| Thông tin sách |
| Tác giả | Diệp Long Lễ |
| Quốc gia | Nam Tống |
| Ngôn ngữ | Văn ngôn |
| Chủ đề | Lịch sử nhà Liêu |
| Ngày phát hành | sau năm 1247, có thể là 1265–1274 (lời tựa bị ghi nhầm năm 1180) |

|  |
| --- |
|  |
| Khiết Đan quốc chí |
| Phồn thể | 契丹國志 |
| Giản thể | 契丹国志 |
|

| Phiên âm |
| --- |
| Tiếng Hán tiêu chuẩn |
| Bính âm Hán ngữ | Qìdān Guó Zhì |
| Wade–Giles | Ch'i-tan kuo chih |

 |
|  |

Khiết Đan quốc chí là cuốn sách ghi chép lịch sử nhà Liêu và người Khiết Đan do Diệp Long Lễ thời Nam Tống soạn.

## Tổng quan

Tác phẩm gồm 27 quyển, chứa đựng thông tin lịch sử về người Khiết Đan từ trước khi nhà Liêu được thành lập, mặc dù phần nội dung này chứa đầy các yếu tố mê tín dị đoan. Cuốn sách chủ yếu dựa vào các nguồn sử liệu từ thời Bắc Tống, vì vậy nó có sự khác biệt so với bộ *Liêu sử*, vốn chủ yếu dựa trên chính sử từ nhà Liêu. Tương truyền sách này do Diệp Long Lễ thời Nam Tống biên soạn, có khả năng được ấn hành trong khoảng những năm 1265–1274 dưới thời Tống Độ Tông, mặc dù phần lời tựa lại tuyên bố rằng sách đã được dâng lên hoàng đế vào năm 1180. Trên thực tế, mãi đến năm 1247, Diệp Long Lễ mới thi đỗ khoa cử.

## Nội dung

Nội dung 27 quyển của bộ sách bao gồm: 12 quyển Đế kỷ, 7 quyển Liệt truyện, 1 quyển về các văn kiện giao thiệp giữa Hậu Tấn, Liêu và Bắc Tống, 1 quyển về lễ vật cống nạp của các nước, 1 quyển Địa lý, 1 quyển về Phong tục và các chế độ, 2 quyển về Hành trình lục (ghi chép lộ trình) và Sứ bắc ký (ghi chép khi đi sứ phương Bắc), 1 quyển Chư phiên tạp ký và 1 quyển Tuế thời tạp ký. Đây là tác phẩm duy nhất ngoài bộ *Liêu sử* ghi chép về lịch sử Khiết Đan, trong đó có tuyển chọn các nội dung về thế phả và bản đồ của người Khiết Đan. Do sử liệu khan hiếm, một số phần trong *Liêu sử* như "Thiên Tộ Đế bản kỷ" cũng được trích lục từ cuốn sách này.

## Mục lục các quyển

* Quyển 1 Thái Tổ Đại Thánh Hoàng Đế
* Quyển 2 Thái Tông Tự Thánh Hoàng Đế thượng
* Quyển 3 Thái Tông Tự Thánh Hoàng Đế hạ
* Quyển 4 Thế Tông Thiên Thọ Hoàng Đế
* Quyển 5 Mục Tông Thiên Thuận Hoàng Đế
* Quyển 6 Cảnh Tông Hiếu Thành Hoàng Đế
* Quyển 7 Thánh Tông Thiên Phụ Hoàng Đế
* Quyển 8 Hưng Tông Văn Thành Hoàng Đế
* Quyển 9 Đạo Tông Thiên Phước Hoàng Đế
* Quyển 10 Thiên Tộ Hoàng Đế thượng
* Quyển 11 Thiên Tộ Hoàng Đế trung
* Quyển 12 Thiên Tộ Hoàng Đế hạ
* Quyển 13 Hậu phi truyện (Thái Tổ Thuật Luật Hoàng Hậu, Thái Tông Tiêu Hoàng Hậu, Thế Tông Chân Hoàng Hậu, Mục Tông Tiêu Hoàng Hậu, Cảnh Tông Tiêu Hoàng Hậu, Thánh Tông Tiêu Hoàng Hậu, Hưng Tông Tiêu Hoàng Hậu, Đạo Tông Tiêu Hoàng Hậu, Hải Tân Vương Tiêu Hoàng Hậu, Hải Tân Vương Văn Phi)
* Quyển 14 Chư vương truyện (Đông Đan Vương, Cung Thuận Hoàng Đế, Hiếu Văn Hoàng Thái Đệ, Tề Quốc Vương Long Dụ, Lỗ Vương Tông Nguyên, Tấn Vương Tông Ý, Yên Vương Hồng Đạo, Lương Vương Tín Ninh)
* Quyển 15 Ngoại thích truyện (Thuật Luật Lỗ Tốc, Tiêu Diên Tư, Lưu Kha, Tiêu Thủ Hưng, Tiêu Hiếu Mục, Tiêu Áo Chỉ)
* Quyển 16 Liệt truyện (Hàn Diên Huy, Trương Lệ, Triệu Diên Thọ)
* Quyển 17 Liệt truyện (Tiêu Hàn, Ma Đáp, Da Luật Lang Ngũ)
* Quyển 18 Liệt truyện (Lô Văn Tiến, Da Luật Long Vận, Lưu Lục Phù)
* Quyển 19 Liệt truyện (Mã Bảo Trung, Trương Lâm, Tiêu Phụng Tiên, Lý Nghiễm, Da Luật Dư Đổ, đại thật, phiên tướng trừ thọ chức danh, Hán quan trừ thọ chức danh)
* Quyển 20 Tấn biểu, Thiền Uyên thệ thư, Quan Nam thệ thư, nghị cát địa giới thư)
* Quyển 21 Nam Bắc triều quỹ hiến lễ vật, ngoại quốc cống tiến lễ vật
* Quyển 22 châu huyện tái kí, khống chế chư quốc, tứ chí lân quốc địa lí viễn cận, tứ kinh bản mạt
* Quyển 23 tộc tính nguyên thủy, quốc thổ phong tục, tính hiệp bộ lạc, binh mã chế độ, kiến quan chế độ, cung thất chế độ, y phục chế độ, ngư lạp thời hậu, thí sĩ khoa chế
* Quyển 24 Vương Nghi Công hành trình lục, Phú Trịnh Công hành trình lục, Dư Thượng thư Bắc ngữ thi, Điêu Phụng sứ Bắc ngữ thi
* Quyển 25 Hồ Kiệu Hãm Bắc kí, Trương Thuấn Dân sứ Bắc kí
* Quyển 26 Hề quốc, Cổ Túc Thận quốc, Thất Vi quốc, Tân La quốc, Cao Xương quốc, Nữ Chân quốc, Huỳnh Đầu Nữ Chân, Ốt Nhiệt quốc, Bột Hải quốc
* Quyển 27 chinh đán, lập xuân, nhân nhật, trung hòa, thượng tị, Phật đản nhật, đoan ngũ, triều tiết, tam phục, trung nguyên, trung thu, trùng cửu, tiểu xuân, đông chí, lạp nguyệt, trị đạo, hành quân, ngọ nhật, toàn phong, xá lị, quỵ bái, Trường Bạch Sơn, trạch bồ, Hồi Cốt đậu, bàng giải
* Bạt Khiết Đan quốc chí đề yếu, Khiết Đan quốc chí bổ chánh-Hồ Ngọc Tấn, Khiết Đan quốc chí đề yếu biện chứng-Dư Gia Tích, tam sử chất nghi-Tô Thiên Tước

## Khảo chứng

Khiết Đan quốc ở đây chính là nhà Liêu. *Khiết Đan quốc chí* lộ rõ những dấu vết của việc sao chép từ nhiều sách khác nhau. Ví dụ, trong quyển 19 phần "Đại Thực Lâm Nha truyện" có chép: "Đại Thực tiến sâu vào vùng sa mạc, lập con của Thiên Tộ Đế là Lương Vương làm vua rồi làm tể tướng... Nhà Liêu có hàng chục vạn ngựa chiến chăn thả ngoài bãi cát, quân Nữ Chân vì đường xa nên chưa chiếm được, đều về tay Đại Thực. Nay Lương Vương và Đại Thực đều đã mất, tàn dư vẫn còn cư ngụ ở đất đó." Đoạn văn này sao chép hoàn toàn từ quyển thượng của bộ *Tùng mạc kỷ văn* do Hồng Hạo viết, nhưng tác giả lại không sửa lại câu "Nay Lương Vương và Đại Thực đều đã mất..." để phản ánh đúng thực tế khách quan tại thời điểm biên soạn.

Phần "Tiến thư biểu" ở đầu cuốn *Khiết Đan quốc chí* có ghi: "Tháng 3 năm Thuần Hi thứ 7, Thần là Bí thư thừa Diệp Long Lễ dâng biểu". Năm Thuần Hi thứ 7 (1180) cách năm Diệp Long Lễ đỗ Tiến sĩ (1247) tới 67 năm; Diệp Long Lễ tuyệt đối không thể hoàn thành sách này vào 67 năm trước khi thi đỗ. Thêm vào đó, quá trình biên soạn sách này quá cẩu thả, những vấn đề này khiến cho tính chân thực của *Khiết Đan quốc chí* luôn là chủ đề gây tranh cãi. Do trong sách tồn tại lượng lớn các sai sót như xuyên tạc sử liệu, hiểu sai nguyên văn và nội dung trước sau mâu thuẫn, qua khảo chứng, giới nghiên cứu cho rằng đây có thể là tác phẩm do các hiệu sách thời Nguyên mượn danh Diệp Long Lễ viết ra. Tuy nhiên, vì sách đã tập hợp được một số sử liệu Khiết Đan còn sót lại thời bấy giờ, nên nó vẫn có giá trị nghiên cứu lịch sử nhất định, giúp bổ sung cho những thiếu sót của *Liêu sử*.

Ngoài ra, theo khảo chứng của giới học thuật, *Đại Kim quốc chí* có khả năng cũng được viết bởi cùng một tác giả với bộ sách này, nhưng cách ghi chép còn hỗn loạn hơn.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài