Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Tá điền

Hình vẽ những tá điền đang canh tác
Tá điền vườn trà tại Trung Quốc năm 1932
**Tá điền** là những người nông dân lao động trong lĩnh vực nông nghiệp và hoạt động chính là canh tác ruộng đất. Đây là những nông dân không có đất riêng, phải canh tác trên những ruộng đất thuộc sở hữu của người khác (của địa chủ hoặc điền chủ), những ruộng đất thuộc sở hữu hoặc thuê bởi một quý tộc hoặc những người có tài sản. Tá điền tuy về mặt pháp lý là thân phận tự do nhưng thực tế đã bị ràng buộc với ruộng đất và không thể thay đổi nghề nghiệp hoặc di chuyển chỗ ở của họ, trừ khi họ đã trở thành một tiểu điền chủ

Theo luận thuyết tranh đấu giai cấp chủ nghĩa Mác-Lênin thì: Tá điền là một bộ phận của giai cấp nông dân không có ruộng đất phải làm ruộng thuê, nộp tô cho địa chủ. Thuật ngữ tá điền có liên hệ mật thiết với địa chủ. Khi Đảng Cộng sản Việt Nam mới ra đời và hoạt động, họ đã có cương lĩnh để tranh thủ sự ủng hộ của tầng lớp tá điền này để góp phần làm nên cuộc Cách mạng tháng Tám. Sau đó ở Việt Nam đã thực hiện nhiều cuộc cải cách ruộng đất với nội dung là lấy ruộng đất của địa chủ san sẽ lại cho tá điền. Dưới thời Việt Nam Cộng hòa cũng có những cải cách điền địa liên quan trực tiếp đến cuộc sống của Tá điền.

## Hình tượng

Ngày nay thuật ngữ "Tá điền" đôi khi được dùng để chỉ những người làm việc không biết mệt mỏi. Đôi khi dùng một cách hình tượng ví von về những người chồng có khả năng quan hệ tình dục mạnh với vợ của anh ta. Cầu thủ bóng đá Houssine Kharja cũng được mệnh danh là "gã tá điền hào hoa"

## Tham khảo

* Bix, Herbert P. *Peasant Protest in Japan, 1590-1884* (1986)
* Cohen, Myron. "Cultural and Political Inventions in Modern China: The Case of the Chinese 'Peasant'", *Daedalus* 122.2 (Spring 1993): 151-170.
* Evans, Richard J., and W. R. Lee, eds. *The German Peasantry: Conflict and Community from the Eighteenth to the Twentieth Centuries* (1986)
* Hobsbawm, E. J. "Peasants and politics," *Journal of Peasant Studies,* Volume 1, Issue ngày 1 tháng 10 năm 1973, pages 3 – 22 - article discusses the definition of "peasant" as used in social sciences
* Macey, David A. J. *Government and Peasant in Russia, 1861-1906; The Pre-History of the Stolypin Reforms* (1987).
* Wolf, Eric R. *Peasants* (Prentice-Hall, 1966).
* Wolf, Eric R. *Peasant Wars of the Twentieth Century* (Harper & Row, 1969).
* Akram-Lodhi, A. Haroon, and Cristobal Kay, eds. *Peasants and Globalization: Political Economy, Rural Transformation and the Agrarian Question* (2009)
* Barkin, David. "Who Are The Peasants?" *Latin American Research Review,* 2004, Vol. 39 Issue 3, pp 270–281
* Brass, Tom. *Peasants, Populism and Postmodernism* (2000)
* Brass, Tom, ed. *New Farmers' Movements in India* (1995)
* Brass, Tom, ed. *Latin American Peasants* (2003)
* Scott, James C. *The Moral Economy of the Peasant: Rebellion and Subsistence in Southeast Asia* (2008)

## Chú thích
# Dũng Kiều

**Dũng Kiều** (chữ Hán giản thể: 埇桥区, âm Hán Việt: *Dũng Kiều khu*) là một quận của địa cấp thị Túc Châu tỉnh An Huy, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Chính quyền nhân dân Túc Châu đóng tại quận này. Quận Dũng Kiều giáp Từ Châu của tỉnh Giang Tô về phía bắc, tây bắc là Hoài Bắc, huyện Tiêu và Nãng Sơn đều thuộc Tú Châu, phía đông là huyện Linh Bích của Tú Châu, phía tây là Mông Thành của Phu Dương, phía nam là Cố huyện và Hoài Viễn của Bạng Phụ

## Tham khảo
# Đại tư mã

Hoắc Quang - đương thời là Đại tư mã Đại tướng quân.
**Đại tư mã** (Phồn thể: 大司馬; giản thể: 大司马) là một tên chức quan được thiết lập thời Tây Hán trong lịch sử Trung Quốc. Trong một thời gian, chức vị này ở hàng Tam công, có thời kỳ còn tương đương Tể tướng.

Theo pháp độ triều Hán, Đại tư mã luôn phải kèm theo chức Tướng quân xem như một dạng gia quan tước xưng, gồm Đại tướng quân, Phiêu Kị tướng quân, Xa Kị tướng quân và Vệ tướng quân.

## Khái quát

Thời kỳ Hán Vũ Đế, năm Kiến Nguyên thứ 2 (139 TCN), Vũ Đế phế Thái úy, sang năm Nguyên Thú thứ 4 (119 TCN) thiết đặt chức Đại tư mã, thay quyền Thái úy mà điều khiển quân binh trong nước, cũng như Thái úy mà được hưởng 「**Kim ấn Tử thụ**; 金印紫綬」, gia thêm chức Tướng quân. Hai người đầu tiên được thụ chức này là Đại tướng quân Vệ Thanh cùng Phiêu Kị tướng quân Hoắc Khứ Bệnh.

Về sau, do uy quyền của Thừa tướng quá lớn, Vũ Đế đã lấy Đại tướng quân quản lý **Thượng thư** (尚書). Đại thần có tội, từ Thượng thư hoạch tấu; lựa chọn và bổ nhiệm Ngự sử đại phu, cũng do Thượng thư cân nhắc; quan lại có công tội mà thăng giáng, đăng báo Thượng thư; quan lại ở Châu Quận vào triều tấu sự, tắc gặp mặt Thượng thư. Thừa tướng nếu từng có thất trách, đều do Thượng thư tấu lên kể tội. Bởi vậy, quyền lực Thừa tướng từng bước một bị cướp đoạt, chỉ là ở lễ nghi vẫn là đứng đầu. Thời Hán Chiêu Đế tới Hán Tuyên Đế, Đại tướng quân Hoắc Quang từng nhậm Đại tư mã mà 「**Bỉnh chính**; 秉政」 trong suốt 20 năm.

Tây Hán hậu kỳ dứt khoát phế bỏ Thừa tướng, sửa lại Đại tư mã, Đại tư đồ cùng Đại tư không. Vào lúc này, Đại tư mã thường kèm thêm chức *"Tướng quân"* nào đó, như Đổng Hiền là Vệ tướng quân. Quyền uy Đại tư mã sang thời Hán Thành Đế đã rất lớn, cũng tạo tiền đề gia phong Tướng quân cho ngoại thích của nhà Hán, anh của Hoàng thái hậu Vương Chính Quân là Vương Phượng khi ấy làm Đại tư mã Đại tướng quân, phụ chính mà quyền khuynh thiên hạ.

Thời Đông Hán, Hán Quang Vũ Đế từng phong Ngô Hán làm Đại tư mã, sau khi Ngô Hán chết thì Quang Vũ Đế muốn làm suy yếu thế lực của Tam công, đem Đại tư mã sửa thành Thái úy. Cuối thời Đông Hán, Đại tư mã lại được đem về song song với Tam công, quyền ở trên Tam công, như thời Hán Hiến Đế có đại thần Lưu Ngu và quyền thần là Xa Kị tướng quân Lý Thôi. Từ đời Hán về sau, Đại tư mã dần không còn được thiết đặt làm chức quan cao cấp nữa.

## Xem thêm

* Tư mã
* Tam công
* Quan chế nhà Hán

## Tham khảo

* Hán thư
* Tư trị thông giám
* Lịch đại chức quan biểu - (歷代職官表)
# Sở Hùng Thắng

| Sở Hùng Thắng 楚熊勝 |
| --- |
| Vua chư hầu Trung Quốc (chi tiết...) |
| Vua nước Sở |
| Trị vì | 970 TCN - 946 TCN  |
| Tiền nhiệm | Sở Hùng Đán |
| Kế nhiệm | Sở Hùng Dương |
| Thông tin chung |
| Mất | 946 TCN Trung Quốc |
|

| Tên thật |
| --- |
| Hùng Thắng (熊勝) |

 |
| Chính quyền | nước Sở |
| Thân phụ | Sở Hùng Đán |

**Sở Hùng Thắng** (chữ Hán: 楚熊勝, trị vì 970 TCN-946 TCN), là vị vua thứ bảy của nước Sở - chư hầu nhà Chu trong lịch sử Trung Quốc.

Ông là con của Sở Hùng Đán, vua thứ sáu của nước Sở. Năm 970 TCN, Hùng Đán mất, Hùng Thắng nối ngôi.

Sử ký không ghi rõ hành trạng của ông trong thời gian làm vua.

Năm 946 TCN, Hùng Thắng mất. Em ông là Sở Hùng Dương nối ngôi.

## Xem thêm

* Sở Hùng Đán
* Sở Hùng Dương

## Tham khảo

* Sử ký Tư Mã Thiên, thiên:
	+ *Sở thế gia*

## Chú thích
# Sở Hùng Sương

| Hùng Sương hay Hùng Tương 楚熊霜 hay 楚熊相 |
| --- |
| Vua chư hầu Trung Quốc (chi tiết...) |
| Vua nước Sở |
| Trị vì | 827 TCN – 822 TCN |
| Tiền nhiệm | Sở Hùng Nghiêm |
| Kế nhiệm | Sở Hùng Tuân |
| Thông tin chung |
| Mất | 822 TCN Trung Quốc |
|

| Tên thật |
| --- |
| Hùng Sương (熊霜) hay Bá Sương (伯霜) |

 |
| Chính quyền | nước Sở |
| Thân phụ | Sở Hùng Nghiêm |

**Sở Hùng Sương** (chữ Hán: 楚熊霜, trị vì 827 TCN-822 TCN), tên thật là **Hùng Sương** (熊霜) hay **Mi Sương** (羋霜), là vị vua thứ 14 của nước Sở - chư hầu nhà Chu trong lịch sử Trung Quốc.

Ông là con trai cả của Sở Hùng Nghiêm, vua thứ 13 của nước Sở. Ông còn có tên gọi là **Hùng Tương** (熊相) hay **Bá Sương** (*伯霜*) theo cách đặt tên con trai theo thứ tự thời cổ (Con trai trưởng là Bá, kế tiếp là Trọng, Thúc, Quý). Năm 828 TCN, Hùng Nghiêm mất, Hùng Sương lên ngôi vua.

Tuy nhiên Hùng Sương chỉ làm vua 6 năm. Năm 822 TCN, ông qua đời, nước Sở lâm vào cuộc tranh chấp quyền lực giữa ba người em của ông. Cuối cùng Trọng Tuyết bị giết, Thúc Kham phải chạy lưu vong sang đất Bộc, Quý Tuân giành được ngôi báu, tức là Hùng Tuân.

## Tham khảo

## Xem thêm

* Sở Hùng Nghiêm
* Sở Hùng Tuân

## Tham khảo

* Sử ký Tư Mã Thiên, thiên:
	+ *Sở thế gia*.
* Phương Thi Danh (2001), *Niên biểu lịch sử Trung Quốc*, Nhà xuất bản Thế giới
# Sở Giản vương

| Sở Giản vương 楚简王 |
| --- |
| Vua chư hầu Trung Quốc (chi tiết...) |
| Vua nước Sở |
| Trị vì | 432 TCN - 408 TCN  |
| Tiền nhiệm | Sở Huệ vương |
| Kế nhiệm | Sở Thanh vương |
| Thông tin chung |
| Mất | 408 TCN Trung Quốc |
| Hậu duệ | Sở Thanh vương |
|

| Tên thật |
| --- |
| Hùng Trung (熊中) |
| Thụy hiệu |
|  Giản vương (简王) |

 |
| Chính quyền | nước Sở |
| Thân phụ | Sở Huệ vương |

**Sở Giản vương** (chữ Hán: 楚简王, trị vì 432 TCN-408 TCN), tên thật là **Hùng Trung** (熊中) hay **Mi Trung** (芈中), là vị vua thứ 34 của nước Sở - chư hầu nhà Chu trong lịch sử Trung Quốc.

Hùng Trung là con của Sở Huệ vương, vua thứ 33 của nước Sở. Năm 432 TCN, Sở Huệ vương mất, Hùng Trung lên nối ngôi, tức là Sở Giản vương.

Năm 431 TCN, ngay sau khi lên ngôi, Sở Giản vương đã đem quân bắc phạt, diệt nước Cử, đổi là Cử ấp và nhập vào làm một huyện của nước Sở.

Năm 413 TCN, Sở Giản vương đánh nước Ngụy, chiếm đất Thương Lạc (nay thuộc Thiểm Tây), sau đó đánh nước Tống, tiến đến Thương Khâu, buộc nước Tống phải giảng hòa.

Năm 408 TCN, Sở Giản vương qua đời. Ông ở ngôi tất cả 24 năm. con ông là Hùng Đương lên ngôi, tức Sở Thanh vương.

## Xem thêm

* Sở Huệ vương
* Sở Thanh vương

## Tham khảo

* Sử ký Tư Mã Thiên, thiên *Sở thế gia*
* Phương Thi Danh (2001), *Niên biểu lịch sử Trung Quốc,* Nhà xuất bản Thế giới

## Chú thích
# Sở vương Phụ Sô

| Sở vương Phụ Sô 楚王負芻 |
| --- |
| Vua chư hầu Trung Quốc (chi tiết...) |
| Vua nước Sở |
| Trị vì | 228 TCN - 223 TCN |
| Tiền nhiệm | Sở Ai vương |
| Kế nhiệm | Xương Bình quân Xương Văn quân |
| Thông tin chung |
| Mất | 223 TCN Trung Quốc |
|

| Tên thật |
| --- |
| Hùng Phụ Sô (熊負芻) |
| Thụy hiệu |
| Không có |

 |
| Tước vị | Sở vương (楚王) |
| Chính quyền | nước Sở |
| Thân phụ | Sở Khảo Liệt vương |

**Sở vương Phụ Sô** (chữ Hán: 楚王負芻, trị vì 228 TCN-223 TCN), là vị vua thứ 45 của nước Sở - chư hầu nhà Chu trong lịch sử Trung Quốc.

Ông tên là **Hùng Phụ Sô** (熊負芻), con thứ của Sở Khảo Liệt Vương, vua thứ 42 của nước Sở, anh của Sở U vương và Sở Ai vương, vua thứ 43 và 44 của nước Sở. Tuy lớn tuổi hơn hai em nhưng Phụ Sô lại là con vợ thứ nên không được lập làm thái tử.

## Sự nghiệp

Năm 228 TCN, Sở Ai vương lên ngôi được hai tháng, Phụ Sô làm binh biến giết Ai Vương rồi lên ngôi, ra lệnh tru sát toàn bộ gia tộc họ Lý (họ ngoại của Ai vương).

Năm 227 TCN, Tần vương Chính sai quân đánh Sở, Sở thất bại, mất 10 thành về tay Tần. Năm 225 TCN, vua Tần sai Lý Tín đem quan đánh Sở, bị Hạng Yên đánh bại, sau lại sai Vương Tiễn đem 60 vạn quân đánh Sở. Vương Tiễn thấy quân Sở khí thế đang hăng, liền áp dụng phương pháp phòng thủ, quân Sở đến khiêu chiến, trước sau đóng cửa trại không ra đánh. Vương Tiễn hàng ngày cho quân nghỉ ngơi, ăn uống no đủ, bản thân ông thường xuyên sâu sát quân lính, quan tâm tới họ, "đồng cam cộng khổ" với lính. Lúc này, quân Sở không có cơ hội để tác chiến, lòng quyết tâm và nhuệ khí đã giảm. Lợi dụng thời cơ này, Vương Tiễn đã đưa quân truy quét. Quân Sở thua chạy.

Năm sau, Mông Vũ cùng Vương Tiễn hiệp đồng tác chiến bắt sống Sở vương Phụ Sô, đem đất đai nước Sở sáp nhập vào Tần. Hạng Yên lại tìm lập người tông thất nước Sở là Xương Bình quân lên ngôi, chạy về Lan Lăng.

Không rõ kết cục của ông ra sao. Nước Sở dần dần bị nước Tần thôn tính, đặt làm quận huyện. Hạng Yên lập vua mới, tiếp tục chống Tần.

## Xem thêm

* Sở Ai vương
* Xương Bình quân
* Vương Tiễn
* Hạng Yên

## Tham khảo

* Sử ký Tư Mã Thiên, thiên *Sở thế gia*
* Phương Thi Danh (2001), *Niên biểu lịch sử Trung Quốc*, Nhà xuất bản Thế giới

## Chú thích
# Quan Trung

Trung Quốc vào thời Chiến Quốc. Quan Trung ('Qin') ở góc đông nam của hình chữ nhật tạo bởi Hoàng Hà và Vị Hà.
**Quan Trung** (giản thể: 关中; phồn thể: 關中; bính âm: *Guānzhōng*), **bình nguyên Quan Trung** (關中平原) hay **bình nguyên Vị Hà** (渭河平原), là một khu vực lịch sử của Trung Quốc tương ứng với thung lũng hạ du của Vị Hà. Khu vực được gọi là Quan Trung để phân biệt với "Quan Đông", tức bình nguyên Hoa Bắc. Bình nguyên Hoa Bắc có ranh giới phía tây là các dãy núi. Hoàng Hà chảy xuyên qua chúng ở Hàm Cốc quan và chia tách Quan Trung với Quan Đông. Vào thời Chiến Quốc, Quan Trung nằm ở rìa phía tây của nền văn minh Trung Hoa và do Tần kiểm soát. Do Tần tiến hành quân quốc chủ nghĩa ở mức cao hơn cho nên các địch thủ của nước này tuyên bố Tần tiếp nhận phong tục man di và không mang đầy đủ đặc tính Hán. Có câu nói rằng "Quan Trung sản sinh ra các tướng quân và Quan Đông sản sinh ra các thừa tướng". Nước Tần sau đó đã thống nhất Trung Hoa và Quan Trung cũng trở thành trung tâm của nhà Tần và một vài triều đại sau đó.

Bao quanh Quan Trung là:

* Tiêu quan (萧关/蕭關) ở phía bắc,
* Hàm Cốc quan (函谷关/函谷關) ở phía đông,
* Vũ quan (武关/武關) ở phía nam,
* Đại tán quan (大散关/大散關) ở phía tây,

Xét về mặt lịch sử, "quan" (hoặc đèo) quan trọng nhất là Hàm Cốc quan, dọc theo Hoàng Hà và phân tách Quan Trung với bình nguyên Hoa Bắc. Quan Trung bao gồm phần trung tâm của tỉnh Thiểm Tây và cực tây của Hà Nam ngày nay.

Độ cao trung bình của bình nguyên Quan Trung là khoảng 500 mét. Tây An, tỉnh lị của Thiểm Tây, là thành phố lớn nhất tại Quan Trung, ngoài ra, còn có các thành phố khác như Đồng Xuyên, Bảo Kê, Hàm Dương và Vị Nam.

Bình nguyên là vùng trung tâm của Tần vào thời Chiến Quốc. Với đất đai màu mỡ và hệ thống tưới tiêu tốt, Tần đã phát triển vượt trội so với các nước khác, và cuối cùng thống nhất Trung Quốc. Từ thời nhà Chu, khu vực này là nơi định đô của 12 triều đại Trung Quốc như nhà Hán, nhà Tùy, và nhà Đường. Đến triều nhà Đường, trung tâm kinh tế của Trung Quốc đã chuyển về phía nam đến lưu vực Trường Giang và Quan Trung ngày cảng trở nên phu thuộc vào hàng nhập đến thông qua Đại Vận Hà. Sau khi phá hủy Trường An và những năm cuối nhà Đường, Quan Trung đã bị suy giảm tầm quan trọng cả về chính trị cũng như kinh tế đối với các triều đại sau này.

## Xem thêm

* Phương ngữ Quan Trung

## Tham khảo
# Bá Vương biệt cơ (Kinh kịch)

Vở kịch *Bá Vương biệt cơBá Vương Biệt Cơ** là một vở kinh kịch dựa trên câu chuyện tình giữa Tây Sở Bá Vương Hạng Vũ và người vợ yêu của ông là nàng Ngu Cơ thời Hán Sở Tranh Hùng.

## Hoàn cảnh sáng tác

Vở kịch do nghệ sĩ Mai Lan Phương sáng tác và được công diễn lầu đầu vào năm 1918 ở Bắc Kinh. Lúc đầu vở kịch mang tên *Hán Sở Chiến*, là một trong bộ kịch 4 phần, gồm *Thiên Kim Ký*, *Sử Ký* và *Hạng Vũ Ký*. Năm 1922, nội dung vở kịch được chỉnh sửa và đổi tên thành *Bá Vương biệt cơ*.

## Nội dung

Sau khi nhà Tần sụp đổ, Sở Bá Vương Hạng Vũ cùng Hán Vương Lưu Bang cùng tranh giành thiên hạ. Ngu Cơ là vợ của Hạng Vũ, thường cùng Hạng vương ra trận. Vở kịch mở màn khi quân Sở bị quân Hán vây ngặt ở Cai Hạ. Hàn Tín là tướng của Lưu Bang biết quân Sở chinh chiến lâu ngày, lòng nhớ cố hương bèn cho quân Hán trong đêm hát vang những bài dân ca nước Sở. Quân Sở nghe xong không còn tinh thần chiến đấu, qua một đêm mà hàng vạn quân đã đầu hàng hoặc bỏ trốn gần hết. Biết tình thế nguy ngập, Hạng Vũ kêu thả con ngựa quý của mình để cho nó được sống. Ngựa không chịu đi. Hạng vương lại gọi người vợ yêu quý của mình là nàng Ngu Cơ đến trướng. Hạng vương đau đớn cảm khái làm thơ:

Lực bạt sơn hề, khí cái thế,
Thời bất lợi hề, Truy bất thệ
Truy bất thệ hề khả nại hà,
Ngu hề, Ngu hề nại nhược hà.
Dịch:

Sức dời núi, khí trùm trời,
Ô Truy chùn bước bởi thời không may!
Ngựa sao chùn bước thế này?
Ngu Cơ, biết tính sao đây hỡi nàng?
Hạng vương ca mấy lần. Ngu Cơ múa kiếm, hoà theo:

Hán binh dĩ lược địa,
Tứ diện Sở ca thanh.
Trượng phu ý khí tận,
Tiện thiếp hà liêu sinh.
Dịch:

Quân Hán lấy hết đất,
Khúc Sở vang bốn bề.
Trượng phu chí lớn cạn,
Tiện thiếp sống làm chi.
Rồi nàng xin được chết cùng Hạng Vũ. Hạng Vũ hết lực ngăn cản. Lựa lúc tướng sĩ không để ý, nàng lấy gươm của Hạng Vũ cắt cổ tự vẫn. Hạng vương khóc rơi nước mắt. Đến mờ sáng, Hạng Vũ cùng 800 kỵ binh còn lại liều chết phá vòng vây, chạy đến sông Ô Giang thì cùng đường, bèn tự vẫn.

## Tham khảo
# Nãng Sơn

**Nãng Sơn** hay **Đãng Sơn** (chữ Hán giản thể: 砀山县, âm Hán Việt: *Nãng Sơn huyện* hay *Đãng Sơn huyện*) là một huyện của địa cấp thị Tú Châu Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa.

* Trấn: Nãng Thành (Đãng Thành), Tây Nam Môn, Lý Trang, Đường Trại, Cát Tập, Chu Trại, Huyền Miếu, Quan Trang Bá, Tào Trang, Quan Đế Miếu, Chu Lâu, Văn Trang, Trình Trang, Lương Lợi.
* Hương: Quyền Tập, Lư Ám Lâu, Triệu Truân, Hoàng Lâu.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

* Trang web chính quyền huyện Nãng San
# Cao Dương (định hướng)

**Cao Dương** có thể là:

## Địa danh

### Việt Nam

* Xã Cao Dương, tỉnh Phú Thọ

Địa danh cũ
* Xã Cao Dương, huyện Thanh Oai, Hà Nội
* Xã Cao Dương, huyện Lương Sơn, Hòa Bình

### Hàn Quốc

* Tên Hán Việt của thành phố Goyang (고양시) tại Hàn Quốc

### Trung Quốc

* Huyện Cao Dương thuộc địa cấp thị Bảo Định, tỉnh Hà Bắc
* Cao Dương là tên một quốc gia bộ lạc từng tồn tại ở huyện Kỷ tỉnh Hà Nam - Trung Quốc.

## Tên người

* Cao Dương, tức vua Bắc Tề Văn Tuyên Đế thời Nam-Bắc triều (Trung Quốc) trong lịch sử Trung Quốc.
* Nhà văn Cao Dương Trung Quốc.
# Trung Mưu

**Trung Mưu** (中牟县) Hán Việt: *Trung Mưu huyện* là một huyện thuộc địa cấp thị Trịnh Châu (郑州市), tỉnh Hà Nam, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Huyện này có diện tích 1393 km2, dân số680.000 người, mã số bưu chính 45145, mã vùng điện thoại 0371. Huyện này có các đơn vị hành chính gồm 7 trấn (Thành Quan, Bạch Sa, Quan Độ, Lang Thành, Trịnh Am, Cửu Long) và 10 hương.

## Tham khảo
# Cung điện

**Cung điện hay Hoàng cung** là tòa nhà lớn thường ở trong thành phố, được xây dựng lên cho các vị vua chúa, lãnh tụ để họ sống, làm việc, du lịch, tiếp tân, tiếp đãi sứ thần, làm các công việc trọng đại quốc gia, nước nhà (bàn kế đánh giặc...),... Ở phương Đông thì khái niệm *cung điện* được coi là tương đương với *Hoàng thành* (ví dụ: Hoàng thành Huế, Hoàng thành Thăng Long, Tử Cấm Thành Bắc Kinh...)

## Hình ảnh

**Trung Quốc Cấm thành Bắc Kinh
* Viên Minh viên Bắc Kinh
* Hồ đóng băng bên ngoài cung điện mùa Hè

**Nhật Bản Bản đồ Hoàng cung Tokyo
* Vườn của cung điện tại Kyoto
* Cổng chính cung điện Nijo

**Châu Âu Dinh Schönbrunn, Viên Áo
* Cung điện Buckingham,Anh
* Cung điện Tuileries Pháp
* Vườn hoa cung điện Versailles Pháp

**Ấn Độ
*

## Xem thêm

* Danh sách các lâu đài, cung điện
* Lâu đài
* Hoàng Thành

## Tham khảo
# Lưu Dĩnh Khách

**Lưu Dĩnh Khách** (chữ Hán: 刘郢客, ?-174 TCN), hay **Lưu Dĩnh**, tức **Sở Di vương** (楚夷王), là tông thất, chư hầu vương của nhà Hán trong lịch sử Trung Quốc.

Lưu Dĩnh Khách là con của Lưu Giao, cháu nội Lưu Thái Công, thái thượng hoàng nhà Hán và cháu gọi Hán Cao Tổ Lưu Bang, vua đầu tiên của nhà Hán là bác ruột. Phụ thân Lưu Giao vốn được Cao Đế phong làm Sở vương. Năm 178 TCN, Lưu Giao qua đời, Lưu Dĩnh Khách được kế thừa tước vị Sở vương.

Năm 174 TCN, Lưu Dĩnh Khách qua đời. Ông làm Sở vương được 4 năm. Con ông là Lưu Mậu lên kế tập tước vị Sở vương, gọi là Sở vương Mậu.

## Tham khảo

* Sử ký Tư Mã Thiên, mục *Sở Nguyên vương thế gia*

## Chú thích
# Nhân tình

Madame de Pompadour, nhân tình của Louis XV của Pháp, khoảng năm 1750
**Nhân tình**, hay **bồ nhí**, là một bạn tình nữ và bạn đồng hành tương đối dài hạn và không kết hôn với bạn đời của mình, đặc biệt là khi bạn đời của cô ấy đã kết hôn với người khác.

## Miêu tả

Một nhân tình có mối quan hệ lâu dài với người yêu gắn bó của mình, và thường được gọi là người phụ nữ khác. Nói chung, mối quan hệ ổn định và ít nhất là bán vĩnh viễn, nhưng cặp đôi không sống với nhau một cách cởi mở và mối quan hệ thường nhưng không phải lúc nào cũng bí mật. Cũng thường có ngụ ý rằng nhân tình đôi khi "được giữ lại" - tức là người yêu của cô ấy đang đóng góp vào chi phí sinh hoạt của cô ấy.

Nhân tình thường không được coi là gái điếm: trong khi nhân tình, nếu "được giữ lại", theo một cách nào đó, có thể trao đổi tình dục để lấy tiền, sự khác biệt chính là nhân tình có quan hệ tình dục với ít đàn ông hơn và không có quá nhiều trao đổi (*quid pro quo pro)* giữa tiền và hành vi tình dục. Thường có một mối quan hệ tình cảm và có thể là xã hội giữa một người đàn ông và nhân tình của anh ta, trong khi đó mối quan hệ giữa một cô gái điếm và khách hàng của họ chủ yếu là tình dục. Điều quan trọng nữa là tình trạng "được giữ" tuân theo việc thiết lập mối quan hệ có thời hạn không xác định trái ngược với thỏa thuận về giá cả và các điều khoản được thiết lập trước bất kỳ hoạt động nào với gái mại dâm.

Trong lịch sử, thuật ngữ này đã biểu thị một "người phụ nữ được giữ", người được một người đàn ông giàu có duy trì trong một lối sống thoải mái (hoặc thậm chí xa hoa) để cô ấy sẵn sàng cho niềm vui tình dục của mình. Một người phụ nữ như vậy có thể di chuyển giữa vai trò của một nhân tình và một courtesan (đĩ hạng sang) tùy thuộc vào tình huống và môi trường của cô ấy.

Trong thời hiện đại, từ "nhân tình" được sử dụng chủ yếu để chỉ người yêu nữ của một người đàn ông đã kết hôn với người phụ nữ khác; trong trường hợp của một người đàn ông chưa lập gia đình, người ta thường nói về "bạn gái" hoặc "hợp tác gia đình" (domestic partnership).

Thuật ngữ "nhân tình" (mistress) ban đầu được sử dụng như một đối trọng nữ tính trung tính với "Mr.".

## Lịch sử

 Eugène Delacroix của k. 1825 bức tranh *Louis d'Orléans thể hiện nhân tình của mình*
 Domitila de Castro, nhân tình lâu dài của Hoàng đế Pedro I của Brazil
## Xem thêm

* Xa lánh tình cảm
* *Cicvdeo*
* Thê thiếp
* Nhân tình hoàng gia Anh
* Nhân tình hoàng gia Pháp
* Mô hình ngưỡng polygyny
* Sugar baby

## Tham khảo

### Trích dẫn

### Nguồn

Sách
* Cronin, Vincent (1974). *Louis and Antoinette*. London: HarperCollins Publishers Limited. ISBN 0-00-211494-1.
* Mitford, Nancy (1954). *Madame de Pompadour*. London: Hamish Hamilton Ltd.

## Đọc thêm

* "History of a Deeply Complex Word: The Many Meanings of 'Mistress'". *All Things Considered*. NPR. ngày 22 tháng 8 năm 2015. Truy cập ngày 23 tháng 8 năm 2015.
* Sova, Dawn B. (2001) [1993]. *The Encyclopedia of Mistresses*. London: Robson Books. ISBN 1-86105-387-8. OCLC 46503143.
# Tạ Lộc

**Tạ Lộc** (chữ Hán: 谢禄, ? – 27), tự Tử Kỳ, người huyện Lâm Nghi, quận Đông Hải, tướng lãnh khởi nghĩa Xích Mi cuối đời Tân, đầu đời Đông Hán.

## Cuộc đời và sự nghiệp

Cuối đời Tân, Tạ Lộc khởi binh phản kháng triều đình, sau đó quy phụ người quận Lang Da là Phàn Sùng. Bọn họ lệnh cho nghĩa quân nhuộm đỏ lông mày để phân biệt với quan quân, nên được gọi là quân Xích Mi, tiến hành đấu tranh ở một dải Thái Sơn, Bắc Hải, trước sau đánh tan các lực lượng quan quân của chính quyền nhà Tân, chính quyền Hán Canh Thủy.

Năm Canh Thủy thứ 2 (24), nghĩa quân Xích Mi chia làm 2 lộ, Lộc cùng Từ Tuyên, Dương Âm nắm một cánh quân, liên tiếp đánh bại quân đội của chính quyền Canh Thủy, đến đầu năm sau (25) thì hội sư với cánh quân của Phàn Sùng, Bàng An ở quận Hoằng Nông.

Tháng 6 ÂL năm thứ 3 (25), nghĩa quân Xích Mi đến huyện Trịnh, đưa hậu duệ của Thành Dương Cảnh vương Lưu Chương là Lưu Bồn Tử lên ngôi, là Kiến Thế đế. Lộc được nhận chức Hữu đại tư mã. Tháng 9 ÂL, nghĩa quân chiếm được Trường An, Canh Thủy đế đầu hàng, được giao cho Lộc coi giữ.

Tháng 10 ÂL, Canh Thủy đế cởi trần theo Lộc đến cung Trường Lạc gặp Kiến Thế đế và các thủ lĩnh nghĩa quân. Nhiều người muốn giết Canh Thủy đế, chỉ có anh của Kiến Thế đế là Thức hầu Lưu Cung và ông xin tha cho ông ta. Lưu Cung van nài được chết thay, khiến Phàn Sùng mềm lòng, đồng ý không giết Canh Thủy đế. Bấy giờ quân Xích Mi không được lòng người Trường An, phản tướng của Canh Thủy đế là bọn Trương Ngang xem ông ta là hậu họa, khuyên Lộc giết Canh Thủy đế, cảnh báo rằng nếu để ông ta trốn thoát thì ông sẽ chịu hết trách nhiệm. Lộc lấy làm phải, nhân lúc sai Canh Thủy đế đi chăn ngựa ở Giao Nam, thì thắt cổ giết chết ông ta.

Năm Kiến Vũ thứ 2 (26), thủ lĩnh quân phiệt Duyên Sầm từ Hán Trung ra Tản Quan, đồn trú Đỗ Lăng, An đưa hơn 10 vạn quân đến đánh. Tướng của Quang Vũ đế là Đại tư đồ Đặng Vũ cho rằng thì Trường An rỗng không, nên đến tập kích. Lộc đón đánh, giao chiến trong Cảo Nhai, khiến Vũ đại bại bỏ chạy.

Trường An có nạn đói, vào cuối năm ấy, Lộc theo Phàn Sùng đưa hơn 10 vạn nghĩa quân quay về miền đông. Đầu năm thứ 3 (27), Quang Vũ đế điều quân chẹn hết đường tiến thoái của nghĩa quân, Phàn Sùng đành phải xin hàng. Sau đó Lộc bị Lưu Cung giết để báo thù cho Canh Thủy đế.

## Tham khảo

* Đông Quan Hán ký
* Hậu Hán thư
* Tư trị thông giám

## Chú thích