Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Hứa Từ

| Hứa Từ許慈 |
| --- |
| Tên chữ | Nhân Đốc |
| Thông tin cá nhân |
| Sinh |  |
| Ngày sinh | *không rõ* |
| Nơi sinh | Nam Dương |
|  |
| Giới tính | nam |
| Gia quyến |  |
| Hậu duệ | Hứa Huân |
|  |
| Nghề nghiệp | chính khách |
| Quốc gia | Thục Hán |
| Thời kỳ | Tam Quốc |
| x • t • s |

**Hứa Từ** (giản thể: 许慈; phồn thể: 許慈; bính âm: *Xu Ci*; ? - ?), tự **Nhân Đốc** (仁篤), là quan viên nhà Quý Hán thời Tam Quốc trong lịch sử Trung Quốc.

## Cuộc đời

Hứa Từ quê ở quận Nam Dương, Kinh Châu, thời trẻ từng tị nạn ở Giao Châu, cùng Tiết Tống bái học giả huấn hỗ học Lưu Hi làm thầy. Sau Hứa Từ lại cùng Hứa Tĩnh từ Giao Châu đi vào đất Thục.

Năm 214, Lưu Bị bình định Ích Châu, lấy Hứa Từ làm bác sĩ, đãi ngộ như thượng tân. Bấy giờ, thời cuộc loạn ly, Lưu Bị lấy Từ cùng Mạnh Quang, Hồ Tiềm, Lai Mẫn quản lý việc thu thập, phân loại, lưu trữ điển tịch, đào thải vô dụng, tuyển chọn hữu ích.

Năm 221, Lưu Bị xưng đế, dẫn tới nảy sinh nhiều vấn đề về mặt lễ nghi. Hồ Tiềm cùng Hứa Từ do đó mà tranh luận gay gắt, rồi giận dữ phỉ báng nhau, thái độ ra mặt. Những vấn đề liên quan đến thư tịch, Từ, Tiềm không những không bổ sung cho nhau, mà ngược lại, thường xuyên vì từng câu từng chữ mà cạnh khóe. Lưu Bị tiếc tài học của cả hai, bèn ở trong một lần yến hội, cho con hát hóa trang, diễn cảnh Từ, Tiềm đánh mắng chửi nhau để tấu nhạc chúc rượu vua đùa. Dù Lưu Bị cố gắng hết sức, nhưng Hứa Từ, Hồ Tiềm vẫn không hòa giải. Ngày đầu còn chỉ dùng miệng lưỡi thiệt hơn, sau thì còn lấy cả dao gậy ra hằm hè. Mãi cho tới sau này chuyện mới tốt đẹp hơn.

Thời Hậu chủ, Hứa Từ quan tới chức Đại trường thu, phụ trách quản lý mọi việc trong cùng hoàng hậu.

## Gia đình

* Hứa Huân (許勛), con trai của Hứa Từ, kế thừa học nghiệp của cha, quan tới bác sĩ.

## Nhận xét

Tôn Thịnh trong *Ngụy thị xuân thu* nhận xét: *Thục thiếu nhân sĩ, hạng người như Từ, Tiềm mà cũng có ghi chép.*

## Trong văn hóa

Hứa Từ không xuất hiện trong tiểu thuyết *Tam quốc diễn nghĩa* của La Quán Trung.

## Tham khảo

* Trần Thọ, Bùi Tùng Chi chú, *Tam quốc chí*.

## Chú thích
# Khước Chính

| Khước Chính |
| --- |
| Tên chữ | Lệnh Tiên |
| Thông tin cá nhân |
| Sinh |  |
| Ngày sinh | thế kỷ 3 |
| Nơi sinh | Yển Sư |
|  |
| Mất | 278 |
| Giới tính | nam |
| Gia quyến |  |
| Thân phụ | Khích Ấp |
|  |
| Nghề nghiệp | nhà thơ, chính khách |
| Quốc tịch | Thục Hán |
| x • t • s |

**Khích Chính** (chữ Hán: 郤正, ? – 278), có tài liệu chép là **Khước Chính** (却正), một số bản dịch là **Khước Chánh**, tự **Lệnh Tiên**, người Yển Sư, Hà Nam, quan viên nhà Thục Hán thời Tam Quốc.

## Cuộc đời và sự nghiệp

Ông nội của Chính là Khích Kiệm, cuối thời Hán Linh Đế làm Thứ sử Ích Châu, bị quân nổi dậy Khăn Vàng giết chết. Cha là Khích Ấp, vì Trung Nguyên đại loạn nên vẫn ở lại đất Thục, làm tướng quân dưới quyền Mạnh Đạt, theo Đạt hàng Ngụy, làm Trung thư lệnh sử.

Khích Chính vốn tên Toản, từ nhỏ cha mất, mẹ tái giá, nên phải sống tự lập, tuy nghèo nhưng hiếu học, đọc khắp các sách. Khi trưởng thành nhờ văn tài, được vào triều làm Bí thư lại, chuyển làm Lệnh sử, thăng chức Lang, rồi làm Lệnh. Khích Chính tính lạnh nhạt với vinh lợi, nhưng ưa thích văn chương, đương thời sách gì nổi tiếng, có thể tìm thấy ở Ích Châu, dù vất vả đến đâu cũng tìm đọc cho bằng được. Khích Chính ở triều đình Thục Hán 30 năm, gặp gỡ hoạn quan Hoàng Hạo từ lúc ông ta còn thấp kém, đến khi Hạo lộng quyền; không được Hạo ưa thích, cũng không bị ganh ghét; tuy lương bổng không quá 600 thạch một năm nhưng tránh được những thứ gây phiền não.

Năm 263, Khích Chính nhận lệnh viết thư xin hàng gửi tướng Ngụy là Đặng Ngải. Năm sau, Hậu Chủ Lưu Thiện theo Tư Mã Chiêu về Lạc Dương, khi ấy tình hình hỗn loạn, lòng người hoang mang, chỉ có Khích Chính và Điện trung đốc Trương Thông (người Nhữ Nam), bỏ lại vợ con, đi theo hầu vua cũ. Trên đường Hậu Chủ được Chính chỉ dẫn, hành vi không có lầm lỡ nào, nên than thở rằng biết nghe ông thì đã muộn; người đương thời khen ngợi Chính vì việc này.

Ở Lạc Dương, Khích Chính được ban tước Quan nội hầu, trong những năm Thái Thủy nhà Tấn được nhận chức An Dương lệnh, rồi được thăng Thái thú Ba Tây. Năm 273, có chiếu thư rằng: *Chính xưa ở Thành Đô, giữa buổi nhiễu nhương mà vẫn giữ nghĩa, không mất trung tiết, đến khi được dùng, tận tâm làm việc, có thành tích trị lý, nên lấy Chính làm Ba Tây thái thú.*

Năm 278, Chính mất, để lại trước tác có vài trăm thiên văn chương.

## Tham khảo

* *Tam Quốc chí*, Thục thư 12, Khích Chính truyện

## Chú thích
# Diêm Vũ

| Diêm Vũ閻宇 |
| --- |
| Tên chữ | Văn Bình |
| Thông tin cá nhân |
| Sinh | *không rõ* |
| Giới tính | nam |
| x • t • s |

**Diêm Vũ** (tiếng Trung: 閻宇; bính âm: *Yan Yu*; ? - 263?), tự **Văn Bình** (文平), là tướng lĩnh nhà Quý Hán thời Tam Quốc trong lịch sử Trung Quốc.

## Cuộc đời

Diêm Vũ quê ở quận Nam, Kinh châu, có tài cán cùng công lao. Cuối những năm Diên Hi (238 - 257), Diêm Vũ thay Trương Biểu giữ chức Lai Hàng đô đốc. Diêm Vũ làm người cần cù, xử sự tinh tế, noi theo phép cũ của Mã Trung mà cai trị Nam Trung, đạt được nhiều uy vọng cùng chính tích, nhưng chung quy không bằng được Mã Trung. Hoắc Dặc lúc này giữ chức Tòng quân dưới trướng Vũ.

Năm 257, Diêm Vũ được thăng làm Hữu đại tướng quân, Hoắc Dặc thay thế Vũ làm giám quân, An nam tướng quân. Năm 258, Vĩnh An đô đốc Tông Dự bị bệnh, phải trở về Thành Đô. Đúng thời điểm đó, bên Đông Ngô, Tôn Lâm cầm quyền, bài trừ dị kỷ, Phiêu kỵ tướng quân của Ngô là Thi Tích lo sợ nước Ngô xảy ra nội loạn, bí mật viết thư cho triều đình Quý Hán. Nhân cơ hội đó, Hậu chủ phong Diêm Vũ thay Tông Dự làm Vĩnh An đô đốc, dẫn 5.000 quân đóng giữ Ba Đông để quan sát, nhưng sau đó Tôn Lâm bị diệt, việc không tới đâu. Cùng năm, Thượng thư lệnh Trần Chi chết, Hoàng Hạo bắt đầu chuyên quyền. Tuyên tín hiệu úy La Hiến vì không hùa theo Hạo mà bị biếm làm thái thú quận Ba Đông. Diêm Vũ tuy rằng nịnh bợ Hoàng Hạo nhưng lại coi trọng tài năng của Hiến, bổ nhiệm Hiến làm Lĩnh quân, làm cấp phó của mình.

Năm 262, Hoàng Hạo, Gia Cát Chiêm cho rằng Khương Duy nhiều lần cầm quân nhưng không lập được chiến công nào, định dùng Diêm Vũ thay thế Khương Duy. Khương Duy ban đầu tức giận, muốn giết Hoàng Hạo, nhưng sau đó thấy Hoàng Hạo nhiều vây cánh nên lui về Đạp Trung làm đồn điền. Năm 263, quân Ngụy xâm nhập, Hậu chủ lệnh cho Diêm Vũ đem quân đến phía tây cứu viện. Diêm Vũ lưu lại 2.000 quân cho La Hiến phòng ngự Vĩnh An, còn bản thân đem số quân còn lại đến Thành Đô. Không lâu sau, Gia Cát Chiêm làm mất Miên Trúc, Hậu chủ đầu hàng, Quý Hán mất nước, không rõ kết cục của Diêm Vũ ra sao, khả năng là đã tử trận.

## Trong *Tam quốc diễn nghĩa*

Trong tiểu thuyết *Tam quốc diễn nghĩa*, Diêm Vũ xuất hiện ở hồi 115, được mô tả là một kẻ vô năng, không có công lao gì, có được địa vị cao nhờ nịnh bợ Hoàng Hạo. Hoàng Hạo đề nghị dùng Diêm Vũ thay Khương Duy đánh Ngụy, Hậu chủ bèn ép Khương Duy rút quân về, làm lỡ mất thời cơ. Sau đó Diêm Vũ nghe nói tướng Ngụy Đặng Ngải binh pháp lợi hại, liền khiếp đảm, không dám ra đánh.

## Tham khảo

* Trần Thọ, Bùi Tùng Chi chú, *Tam quốc chí*.
* Thường Cừ, *Hoa Dương quốc chí*.

## Chú thích
# Phí Quán

| Phí Quán |
| --- |
| Tên chữ | Tân Bá |
| Thông tin cá nhân |
| Sinh | thế kỷ 2 |
| Giới tính | nam |
| Gia quyến |  |
| Phối ngẫu | datter |
|  |
| Nghề nghiệp | quân nhân |
| Quốc tịch | Đông Hán, Thục Hán |
| x • t • s |

**Phí Quan** (chữ Hán: 費觀, ? – ?) hay **Phí Quán**, **Phí Cận** (費覲), tự **Tân Bá** (賓偉), người huyện Manh, quận Giang Hạ, quan viên nhà Thục Hán thời Tam Quốc.

## Cuộc đời

Mẹ của Ích châu mục Lưu Chương là cô họ của Quan; sử cũ cũng chép tương tự với Phí Bá Nhân (chú họ của Phí Y), nhưng không nhắc đến quan hệ của Quan với Bá Nhân. Quan còn được Lưu Chương gả con gái.

Năm 213, Quan tham gia cánh quân của Lý Nghiêm, kháng cự Lưu Bị ở Miên Trúc, rồi theo Nghiêm đầu hàng Bị. Sau khi Lưu Bị tiếp quản Ích châu, lấy Quan làm Tì tướng quân, về sau cất nhắc đến thái thú Ba quận, Giang Châu đô đốc.

Năm 223, Quan được phong tước Đô đình hầu, tăng Chấn uy tướng quân. Quan hưởng thọ 37 tuổi, không rõ mất khi nào. Chỉ biết năm 226, Lý Nghiêm được phong làm Giang Châu đô đốc.

## Tính cách

Quan khéo giao tiếp, đô hộ Lý Nghiêm tính kiêu căng hợm mình, bọn Hộ quân Phụ Khuông so tuổi tác hay địa vị đều chẳng thấp, nhưng Nghiêm xem thường họ; còn ông kém Nghiêm hơn 20 tuổi, lại cùng Nghiêm qua lại ngang hàng.

## Trong Tam quốc diễn nghĩa

Quan xuất hiện ở hồi 64, là em vợ của Lưu Chương và là chủ tướng của Lý Nghiêm; sang hồi 65, ông nghe theo Nghiêm, đầu hàng Lưu Bị.

## Tham khảo

* Trần Thọ, *Tam quốc chí*.

## Chú thích
# Trần Đáo

| Trần Đáo |
| --- |
| Tên chữ | Thúc Chí |
| Thông tin cá nhân |
| Sinh |  |
| Ngày sinh | thế kỷ 2 |
| Nơi sinh | Hà Nam |
|  |
| Mất | *không rõ* |
| Giới tính | nam |
| Nghề nghiệp | quân nhân |
| Quốc tịch | Thục Hán |
| x • t • s |

**Trần Đáo** (chữ Hán: 陈到, ? – ?), tên tự là **Thúc Chí**, người quận Nhữ Nam, Dự Châu, là tướng lãnh nhà Thục Hán thời Tam Quốc trong lịch sử Trung Quốc.

## Hành trạng

Trần Đáo đi theo Lưu Bị từ khi ông ta còn ở Dự Châu, có tiếng là một viên mãnh tướng, danh vị được xếp dưới Triệu Vân, thống lãnh đội quân thân vệ gọi là Bạch Nhị.

Năm 223, Đáo làm đến Vĩnh An đô đốc, Chinh Tây tướng quân, được phong Đình hầu, dưới quyền Lý Nghiêm. Năm 226, Lý Nghiêm dời đi Giang Châu, lưu Đáo ở lại Vĩnh An, vẫn ở dưới quyền của ông ta.

Trần Đáo mất khi đang ở chức, nhà Thục Hán lấy Tông Dự thay thế. Vì Tông Dự nhận chức Đồn kỵ hiệu úy vào năm 247, rồi đi sứ Đông Ngô, sau khi trở về thì nhận chức ở Vĩnh An, nên có thể xác định Đáo mất sau **năm 247**.

## Trong văn hóa

Trần Đáo không được xuất hiện trong tiểu thuyết Tam Quốc diễn nghĩa của La Quán Trung. Bộ chính sử Tam quốc chí cũng không chép truyện riêng về Trần Đáo (có lẽ vì chức tước của ông không quá cao, lại có ít chiến tích so với các danh tướng khác). Thông tin về ông chỉ xuất hiện rải rác ở các mục truyện về các nhân vật khác.

## Tham khảo

* Trần Thọ, *Tam quốc chí*.
* Trương Chú, *Gia Cát Lượng tập*.
* Thường Cừ, *Hoa Dương quốc chí*.

## Chú thích
# Lý Thiệu

| Lý Thiệu |
| --- |
| Tên chữ | Vĩnh Nam |
| Thông tin cá nhân |
| Sinh |  |
| Ngày sinh | *không rõ* |
| Nơi sinh | Tam Đài |
|  |
| Mất | 225 |
| Giới tính | nam |
| Gia quyến |  |
| Anh chị em | Lý Triều, Lý Mạc |
|  |
| Nghề nghiệp | quan lại |
| Quốc tịch | Thục Hán |
| x • t • s |

**Lý Thiệu** (tiếng Trung: 李邵; ? - 225), tự **Vĩnh Nam** (永南), là quan viên nhà Quý Hán thời Tam Quốc trong lịch sử Trung Quốc.

## Cuộc đời

Lý Thiệu quê ở huyện Thê, quận Quảng Hán, Ích Châu, là em trai của Lý Triều, Lý Mạc. Thiệu tính cách trầm tư, cùng Triều và một người anh em mất sớm đều có tài năng cùng danh vọng, được người đương thời gọi là *Lý thị tam long* (李氏三龍).

Năm 214, Lưu Bị bình định Tây Xuyên, phong Lý Thiệu giữ chức Ích Châu thư tá bộ tùng sự. Các anh trai của Thiệu cũng ra làm quan.

Năm 223, thừa tướng Gia Cát Lượng khai phủ, tịch Lý Thiệu làm Tây tào duyện. Lúc này, Trường Thủy hiệu úy Liêu Lập vẫn luôn cho rằng bản thân tài năng, danh khí đều không kém Gia Cát Lượng mà địa vị lại thấp hơn, nên nhiều lần tỏ ra oán hận. Một lần, Liêu Lập đàm luận với Lý Thiệu, Tưởng Uyển, rằng: Lưu Bị dùng binh sai cách, hưng sư động chúng nhưng không thu hoạch được gì; Quan Vũ chỉ có dũng danh, không có quân kỷ, mới để Kinh Châu bị đoạt; các đại thần đương triều Hướng Lãng, Văn Cung, Quách Du Chi đều là hạng người bình phàm, căn bản không thể giao cho trọng trách; Vương Liên sưu cao thuế nặng, bòn rút tiền tài của bá tánh. Thiệu, Uyển nghe xong, đem lời của Lập truyền đạt lại cho Gia Cát Lượng. Lượng liền dâng biểu phế Liêu Lập làm thứ dân, đày ra Vấn Sơn.

Năm 225, thừa tướng Gia Cát Lượng nam chinh, phong Thiệu làm Trị trung tùng sự, mất khi đương chức.

## Trong văn hóa

Lý Thiệu không xuất hiện trong tiểu thuyết *Tam quốc diễn nghĩa* của La Quán Trung.

## Tham khảo

* Trần Thọ, Bùi Tùng Chi chú, *Tam quốc chí*.

## Chú thích
# Lý Mạc

| Lý Mạc |
| --- |
| Tên chữ | Hán Nam |
| Thông tin cá nhân |
| Sinh |  |
| Nơi sinh | Tam Đài |
|  |
| Mất | 234 |
| Giới tính | nam |
| Gia quyến |  |
| Anh chị em | Lý Thiệu, Lý Triều |
|  |
| Nghề nghiệp | quan lại |
| Quốc tịch | Thục Hán |
| x • t • s |

**Lý Mạc** (tiếng Trung: 李邈; bính âm: *Li Miao*; ? – 234), tự **Hán Nam** (漢南), là quan viên nhà Quý Hán thời Tam quốc trong lịch sử Trung Quốc.

## Thân thế

Lý Mạc là người huyện Thê, quận Quảng Hán thuộc Ích Châu. Mạc là anh em của Lý Triều và Lý Thiệu. Lý Triều, Lý Thiệu cùng một người em mất sớm nổi tiếng tài hoa, được mọi người ngưỡng mộ, gọi là "Lý thị tam long". Còn Lý Mạc vì tính cách, hay nói năng ngông cuồng mà không được tính.

## Cuộc đời

Thời Lưu Chương cải quản Ích Châu, Lý Mạc giữ chức Trưởng ở huyện Ngưu Bỉ (quận Kiền Vi).

Năm 214, Lưu Bị chiếm lĩnh Ích Châu, lấy Lý Mạc giữ chức Tòng sự. Khi gặp Lưu Bị, Lý Mạc chỉ trích gay gắt việc Lưu Bị đoạt Ích Châu từ Lưu Chương. Lưu Bị hỏi vặn lại: *Biết không hợp lý, sao ngài không giúp đỡ ông ấy?*. Lý Mạc trả lời: *Chẳng phải không dám, vì lực chẳng đủ đấy thôi.* Quan chấp pháp muốn giết Lý Mạc, nhưng Gia Cát Lượng xin giúp, nên được tha.

Một thời gian sau, Lý Mạc được bổ nhiệm làm Thái thú Kiền Vi, rồi làm Tham quân trong phủ Thừa tướng Gia Cát Lượng. Trần Văn Đức cho rằng Lý Mạc luôn có ác cảm với Gia Cát Lượng, nghi ngờ Gia Cát Lượng nắm đại quyền, công cao hơn chủ, sau này sẽ xung đột với hoàng đế, dẫn đến kết cục thảm khốc. Gia Cát Lượng biết chuyện, không trách cứ Lý Mạc, trái lại giữ Lý Mạc như là người giám sát mình, để luôn ghi nhớ phải giữ đúng chức phận.

Năm 228, Gia Cát Lượng phát động Bắc phạt đánh Nguỵ. Do sai lầm của Mã Tắc, quân Hán bại trận ở Nhai Đình, khiến cả chiến dịch trở thành công cốc. Gia Cát Lượng muốn xử tử Mã Tắc, Lý Mạc lấy chuyện Bách Lý Thị nước Tần, Thành Đắc Thần nước Sở khuyên Gia Cát Lượng không nên giết nhân tài. Gia Cát Lượng không nghe theo, đuổi Mạc về Thục, vẫn quyết xử Mã Tắc. Về sau, Mã Tắc bỏ trốn, được Hướng Lãng bao che, rồi cuối cùng vẫn bị bắt, ốm chết.

Năm 231, Lai Hàng Đô đốc, An Hán tướng quân Lý Khôi mất, Lý Mạc được phong làm An Hán tướng quân.

Năm 234, Gia Cát Lượng bệnh mất ở gò Ngũ Trượng. Hậu chủ Lưu Thiện mặc áo trắng để tang ba ngày. Lý Mạc dâng sớ lên nói rằng Gia Cát Lượng nắm đại quyền "như hổ dữ sói rình", nay Gia Cát Lượng đã chết thì mọi người phải mừng chứ không nên lo buồn. Hậu chủ nghe xong vậy hết sức tức giận, hạ ngục Lý Mạc. Lúc này không còn Gia Cát Lượng "bảo hộ" cho Lý Mạc nữa, chẳng bao lâu sau Mạc bị giết. Chức An Hán tướng quân sau đó được giao cho Vương Bình.

## Tham khảo

* Trần Thọ, Bùi Tùng Chi chú, *Tam quốc chí*.
	+ Bùi Thông (dịch), Phạm Thành Long (hiệu đính), *Tam quốc chí - Tập VI: Thục thư*, Nhà xuất bản Văn học, Hà Nội, 2017. ISBN 9786049542442
* Trần Văn Đức (陳文德), *Gia Cát Lượng đại truyện*, Nhà xuất bản Cửu Châu, Bắc Kinh, 1999. ISBN 9787801140487
	+ Nguyễn Quốc Thái (biên dịch), *Khổng Minh Gia Cát Lượng đại truyện*, Nhà xuất bản Văn học, Hà Nội, 2014.

## Ghi chú

## Chú thích
# Phó Thiêm

| Phó Thiêm |
| --- |
|  |
| Thông tin cá nhân |
| Sinh |  |
| Ngày sinh | 216 |
| Nơi sinh | Tín Dương |
|  |
| Mất |  |
| Ngày mất | 263 |
| Nơi mất | Ninh Cường |
| Nguyên nhân mất | mất máu đến chết |
|  |
| Giới tính | nam |
| Nghề nghiệp | quân nhân |
| Quốc tịch | Thục Hán |
| x • t • s |

**Phó Thiêm** (chữ Hán: 傅佥, ? - 263), không rõ tên tự, người quận Nghĩa Dương, tướng lĩnh nhà Thục Hán thời Tam Quốc trong lịch sử Trung Quốc.

## Cuộc đời

Cha Phó Thiêm là Phó Đồng, mất trong trận Di Lăng. Thiêm được làm Tả trung lang, sau làm đến Quan Trung đô đốc.

Tháng 8 năm 263, Tư Mã Chiêu hưng binh phạt Thục, Chung Hội vây đánh 2 thành Hán, Nhạc, sai biệt tướng tấn công cửa quan. Thiêm cùng Tưởng Thư cùng giữ thành. Thư giả ra đánh, rồi đầu hàng tướng Ngụy là Hồ Liệt. Quân Ngụy thừa cơ tập kích, Thiêm ra sức chiến đấu đến chết.

Con là Phó Trứ, Phó Mộ không chịu nhận chức Hề quan (quan chăm sóc ngựa) của nhà Tấn, bị miễn làm dân.

## Trong *Tam Quốc diễn nghĩa*

## Đánh giá

Trần Thọ đánh giá: *thụ mệnh lúc lâm nguy, cha con nối đời trung nghĩa*.

Tư Mã Chiêu đánh giá: *Thục tướng quân Phó Thiêm, trước ở Quan thành, một mình chống lại quan quân, đến chết không thôi.*

## Tham khảo

* Tam quốc chí

## Xem thêm

* Tam quốc diễn nghĩa, hồi 116: Qua Âm Bình, Đặng Ngải tiến binh; Nơi Miên Trúc tận trung Thục tướng.

## Chú thích
# Mã Mậu

| Mã Mậu馬茂 |
| --- |
| Chinh Tây tướng quân |
|  |
| Binh nghiệp |
| Phục vụ | Tào Ngụy, Đông Ngô |
| Cấp bậc | Chinh Tây tướng quân (Ngô) |
|  |
| Thông tin cá nhân |
| Mất |  |
| Ngày mất | 245 |
| Nguyên nhân mất | Tru di tam tộc |
|  |
| Giới tính | nam |
| Nghề nghiệp | chính khách |
| Quốc tịch | Tào Ngụy, Đông Ngô |
| x • t • s |

**Mã Mậu** (giản thể: 马茂; phồn thể: 馬茂; bính âm: *Ma Mao*; ? – 245), không rõ tên tự, là tướng lĩnh Tào Ngụy và Đông Ngô thời Tam Quốc trong lịch sử Trung Quốc.

## Cuộc đời

Mã Mậu không rõ quê quán, giữ chức Huyện trưởng Chung Ly thuộc quận Cửu Giang, Dương Châu. Cửu Giang thời Tam Quốc vốn là đất tranh chấp giữa Ngô và Ngụy, dân chúng hầu hết đi phiêu tán. Huyện Chung Ly sau đó bị Ngụy hủy bỏ, khả năng sau khi Mã Mậu đầu hàng.

Mã Mậu theo Vương Lăng đánh Ngô, bị Lăng bỏ rơi, buộc phải hàng Ngô. Ngô Đại đế Tôn Quyền phong Mã Mậu làm Chinh Tây tướng quân, Thái thú Cửu Giang, Phần Ngoại đốc, phong hầu, lĩnh 1.000 quân.

Năm 245, Mã Mậu cùng Phù tiết lệnh Chu Trinh (朱貞), Vô Nan đốc Ngu Khâm (虞欽), Nha môn tướng Chu Chí (朱志) hợp mưu khống chế Tôn Quyền hàng Ngụy. Bấy giờ, Tôn Quyền ham mê săn bắn, thường cùng các công khanh rời thành đi săn đến hoàng hôn mới về. Trước kia có Thị trung Trương Hưu hay khuyên can, nhưng lúc này Trương Hưu bị Toàn Tông làm hại. Theo kế hoạch, chờ lúc Tôn Quyền mới đi ra ngoài, triều thần chưa vào trong cung, để Chu Trinh giả cầm tiết hạ chiếu khống chế toàn bộ công khanh. Mã Mậu khi đó sẽ cho quân đuổi giết Tôn Quyền. Lực lượng còn lại chia nhau khống chế hoàng cung cùng Thạch Đầu ổ, rồi phái người báo cáo Tào Ngụy.

Tháng 7 (ÂL), sự việc bại lộ, Mã Mậu, Chu Trinh, Ngu Khâm, Chu Chí đều bị tru di tam tộc.

## Trong văn hóa

Mã Mậu không xuất hiện trong tiểu thuyết *Tam quốc diễn nghĩa* của La Quán Trung.

## Ghi chú

## Tham khảo

* Trần Thọ, Bùi Tùng Chi chú, *Tam quốc chí*.

## Chú thích
# Toàn Thượng

| Toàn Thượng全尚 |
| --- |
| Tên chữ | Tử Chân |
| Thông tin cá nhân |
| Mất | 258 |
| Giới tính | nam |
| Gia quyến |  |
| Hậu duệ | Toàn Huệ Giải, Toàn Kỷ |
|  |
| Nghề nghiệp | chính khách |
| x • t • s |

**Toàn Thượng** (tiếng Trung: 全尚; bính âm: *Quan Shang*; ? - 258), tự là **Tử Chân** (子真), là quan viên, ngoại thích nước Đông Ngô thời Tam Quốc trong lịch sử Trung Quốc.

## Cuộc đời

Toàn Thượng quê ở huyện Tiền Đường, quận Ngô, Dương Châu, là cháu họ của Vệ tướng quân Toàn Tông.

Ngô Đại đế Tôn Quyền khi về già, sủng ái Phan hoàng hậu cùng con trai út Tôn Lượng. Trưởng công chúa Tôn Lỗ Ban (vợ của Toàn Tông) nhận thấy điều đó, khuyên Tôn Quyền dựng vợ cho Lượng, lại nhiều lần đề cử con gái của Toàn Thượng. Năm 250, Tôn Quyền phế truất thái tử Tôn Hòa, lưu đày đến quận Cố Chướng. Tôn Lượng được lập làm Nam cung Thái tử, lấy con gái Toàn Thượng làm Thái tử phi.

Năm 252, Tôn Lượng lên ngôi, tức Ngô Phế đế, lập Thái tử phi làm hoàng hậu. Toàn Thượng được phong Thành môn hiệu úy, tước Đô đình hầu. Năm 253, Gia Cát Khác muốn cất quân đánh Ngụy, lấy Đằng Dận làm Đô hạ đốc, quản lý hậu phương. Toàn Thượng thay Dận giữ chức Thái thường, Vệ tướng quân, gia phong tước Vĩnh Bình hầu. Nhà họ Toàn khi đó có năm người được phong hầu (Toàn Tự, Toàn Thượng, Toàn Dịch,...), đa số đều có quân đội, lại có nhiều người giữ chức thị lang, kỵ đô úy, túc vệ,... trở thành ngoại thích quyền lực nhất Đông Ngô.

Năm 258, Tôn Lượng căm ghét quyền thần Tôn Lâm, bèn bí mật bàn mưu với công chúa Tôn Lỗ Ban, tướng quân Lưu Thừa ám sát Lâm. Tôn Lượng viết chiếu đưa cho con trai của Toàn Thượng là Toàn Kỷ, mời Thượng tham gia. Toàn Thượng đem việc này nói cho vợ. Không ngờ, vợ Toàn Thượng là chị họ của Tôn Lâm, đem kế hoạch tiết lộ cho em họ. *Tam quốc chí* chép người mật báo Tôn Lâm là Toàn hoàng hậu, điều này không hợp lý. Đêm đó, Tôn Lâm cho quân bắt giữ Toàn Thượng, giết Lưu Thừa, rồi bao vậy hoàng cung, phế truất Tôn Lượng, lập Tôn Hưu lên ngôi vua.

Toàn Thượng bị lưu đày đến quận Linh Lăng. Trên đường đi, Thượng bị Tôn Lâm phái người đuổi theo giết hại.

## Trong văn hóa

Trong tiểu thuyết *Tam quốc diễn nghĩa* của La Quán Trung, Toàn Thượng xuất hiện ở hồi 113, cuộc đời về cơ bản giống như trong sử sách.

## Tham khảo

* Trần Thọ, Bùi Tùng Chi chú, *Tam quốc chí*.
* La Quán Trung, *Tam quốc diễn nghĩa*.

## Chú thích
# Tôn Du (Tam Quốc)

| Tôn Du  |
| --- |
| Tên chữ | Trọng Dị |
| Thông tin cá nhân |
| Sinh |  |
| Ngày sinh | 177 |
| Nơi sinh | Dương Châu |
|  |
| Mất | 215 |
| Giới tính | nam |
| Gia quyến |  |
| Thân phụ | Tôn Tĩnh |
| Anh chị em | Tôn Cảo, Tôn Hoán, Tôn Hiệu |
|  |
| Nghề nghiệp | quân nhân |
| Quốc tịch | Đông Hán |
| x • t • s |

**Tôn Du** (giản thể: 孙瑜; phồn thể: 孫瑜; bính âm: *Sun Yu*; 177 – 215), tự **Trọng Dị** (仲異), là tướng lĩnh dưới quyền quân phiệt Tôn Quyền thời Tam Quốc trong lịch sử Trung Quốc.

## Cuộc đời

Tôn Du quê ở huyện Phú Xuân, quận Ngô, Dương Châu, là con trai thứ hai của Tôn Tĩnh (em trai Tôn Kiên), dưới Tôn Cảo, theo thứ bậc là anh họ của Tôn Quyền. Tôn Du ban đầu được phong chức Cung Nghĩa hiệu úy, thống lĩnh quân đội phần đông là người Giang Tây (phía tây sông Trường Giang). Du khiêm tốn động viên, trấn an, nên được binh sĩ yêu quý, tín nhiệm.

Năm 204, thái thú Đan Dương Tôn Dực bị giết hại, Tôn Du kế nhiệm làm thái thú. Du tại nhiệm sở rất được lòng người, nhiều kẻ lặn lội đường xa đến quy thuận. Quân trong quận lên tới hàng vạn. Tôn Quyền bèn phong Du làm Tuy Viễn tướng quân. Năm 206, Tôn Du theo Chu Du bình định người Sơn Việt, phá được hai thôn trại Ma (麻), Bảo (保).

Năm 213, Tào Tháo phát động đại quân tấn công cửa Nhu Tu, phá được cửa khẩu, bắt sống đô đốc Công Tôn Dương. Tôn Quyền phái Lã Mông dẫn quân chống cự, bản thân cũng tùy quân, mang theo Tôn Du. Cam Ninh dẫn trăm người tung hoành trại Tào, đạt được tiếng vang lớn. Tôn Quyền muốn thừa thế tấn công. Tôn Du khuyên Quyền nên cố thủ, nhưng Quyền không nghe theo, bị Tào Tháo đoán trước, không công mà rút về.

Sau trận Nhu Tu, Tôn Quyền phong Tôn Du làm Phấn uy tướng quân, vẫn quản lý quận Đan Dương, chỉ dời quận trị từ Lật Dương đến bến Ngưu Chử. Trước đó, khi rút quân, Tào Tháo không nghe theo lời của thái thú Đan Dương Tưởng Tế, cưỡng bức dân chúng Hoài Nam di chuyển. Tôn Du bổ nhiệm người Vĩnh An là Nhiêu Trợ (饒助) làm Tương An (huyện) trưởng, người Vô Tích là Nhan Liên (顏連) làm Cư Sào (huyện) trưởng, giao cho hai người dụ dỗ dân hai quận Lư Giang, Cửu Giang. Tổng cộng cho hơn 10 vạn hộ dân cư của các quận Lư Giang, Cửu Giang, Kỳ Xuân, Quảng Lăng tị nạn Giang Đông.

Tôn Du yêu thích cổ văn, ngay khi chỉ huy chiến trận thì sách cũng không rời tay, tại lúc tác chiến cũng tay không thích quyển. Học giả Mã Phổ (馬普) người Tế Âm đến Giang Đông, được Du lấy lễ đối đãi, làm trường học cho con em trong quân học tập.

Năm 215, Tôn Du chết tại nhiệm sở, thọ 39 tuổi.

## Gia đình

Con trai:

* Tôn Di (孫彌)
* Tôn Hi (孫熙)
* Tôn Diệu (孫燿)
* Tôn Mạn (孫曼), quan đến tướng quân, phong hầu.
* Tôn Hoành (孫紘)

## Trong văn hóa

Trong tiểu thuyết *Tam quốc diễn nghĩa*, Tôn Du xuất hiện ở hồi 57, được giới thiệu là em họ của Tôn Quyền, nhưng không nhắc đến quan hệ cha con với Tôn Tĩnh. Khi Chu Du mượn đường đánh Thục hòng đánh chiếm Kinh Nam, Tôn Quyền phái Tôn Du dẫn quân đến giúp.

## Tham khảo

* Trần Thọ, Bùi Tùng Chi chú, *Tam quốc chí*.
* La Quán Trung, *Tam quốc diễn nghĩa*.

## Chú thích