Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Chu Chí

| Chu Chí 周至县 Zhouzhi / Chowchih |
| --- |
| —  Huyện  — |
|  |
| Lâu Quan Đài (楼观台） |
|  |
|  |
| **Lỗi Lua trong Mô\_đun:Location\_map tại dòng 583: Không tìm thấy trang định rõ bản đồ định vị. "Mô đun:Location map/data/China Shaanxi", "Bản mẫu:Bản đồ định vị China Shaanxi", và "Bản mẫu:Location map China Shaanxi" đều không tồn tại.**Vị trí tại Thiểm Tây
--> |
| Quốc gia | Trung Quốc |
| Tỉnh | Thiểm Tây |
| Địa cấp thị | Tây An |
| Diện tích |
|  • Tổng cộng | 2.974 km2 (1,148 mi2) |
| Dân số (2019) |
|  • Tổng cộng | 672.605 |
|  • Mật độ | 191,08/km2 (494,9/mi2) |
| Múi giờ | UTC+8 |
| Mã bưu chính | 710400 |
| Mã điện thoại | 29 |

**Chu Chí**  (tiếng Trung: 周至縣, Hán Việt: *Chu Chí huyện*) là một huyện thuộc địa cấp thị Tây An (西安市), tỉnh Thiểm Tây, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Huyện này có diện tích 2974 km2, dân số là 630.000 người. Huyện Chu Chí được chia thành các đơn vị hành chính gồm 8 trấn, 21 hương. Huyện này có tọa độ và 107°39' đến 108°37’độ kinh đông và 33°42‘đến 34°14’độ vĩ bắc.

## Khí hậu

| Dữ liệu khí hậu của Chu Chí, elevation 436 m (1.430 ft), (1991–2020 normals) |
| --- |
| Tháng | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | Năm |
| Trung bình ngày tối đa °C (°F) | 5.4 (41.7) | 9.6 (49.3) | 15.6 (60.1) | 22.2 (72.0) | 26.9 (80.4) | 31.3 (88.3) | 32.4 (90.3) | 30.2 (86.4) | 25.0 (77.0) | 19.3 (66.7) | 12.9 (55.2) | 6.9 (44.4) | 19.8 (67.7) |
| Trung bình ngày °C (°F) | 0.4 (32.7) | 4.2 (39.6) | 9.7 (49.5) | 15.8 (60.4) | 20.5 (68.9) | 25.1 (77.2) | 27.0 (80.6) | 25.1 (77.2) | 20.0 (68.0) | 14.1 (57.4) | 7.6 (45.7) | 1.9 (35.4) | 14.3 (57.7) |
| Tối thiểu trung bình ngày °C (°F) | −3.0 (26.6) | 0.3 (32.5) | 5.3 (41.5) | 10.7 (51.3) | 15.3 (59.5) | 19.9 (67.8) | 22.5 (72.5) | 21.2 (70.2) | 16.6 (61.9) | 10.7 (51.3) | 3.9 (39.0) | −1.6 (29.1) | 10.2 (50.3) |
| Lượng Giáng thủy trung bình mm (inches) | 6.7 (0.26) | 11.2 (0.44) | 27.9 (1.10) | 41.4 (1.63) | 63.7 (2.51) | 81.1 (3.19) | 87.9 (3.46) | 106.5 (4.19) | 117.8 (4.64) | 60.5 (2.38) | 20.6 (0.81) | 5.2 (0.20) | 630.5 (24.81) |
| Số ngày giáng thủy trung bình (≥ 0.1 mm) | 3.7 | 4.3 | 7.0 | 7.2 | 9.9 | 8.6 | 9.5 | 10.4 | 12.0 | 10.7 | 6.0 | 3.4 | 92.7 |
| Số ngày tuyết rơi trung bình | 4.4 | 3.1 | 1.3 | 0.1 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 1.0 | 2.7 | 12.6 |
| Độ ẩm tương đối trung bình (%) | 64 | 63 | 62 | 64 | 64 | 63 | 70 | 77 | 80 | 79 | 74 | 67 | 69 |
| Số giờ nắng trung bình tháng | 118.3 | 115.7 | 149.8 | 175.9 | 195.0 | 191.2 | 194.2 | 159.9 | 118.6 | 117.8 | 124.3 | 120.3 | 1.781 |
| Phần trăm nắng có thể | 37 | 37 | 40 | 45 | 45 | 44 | 45 | 39 | 32 | 34 | 40 | 39 | 40 |
| Nguồn: China Meteorological Administration |

## Tham khảo
# Diệu Châu

**Diệu Châu** (chữ Hán phồn thể: 耀州區, chữ Hán giản thể: 耀州区) là một quận của địa cấp thị Đồng Xuyên, tỉnh Thiểm Tây, Trung Quốc. Quận này có diện tích 1617 km2, dân số năm 2002 là 300.000 người. Quận Diệu Châu được chia thành 11 trấn và 5 hương.

* Trấn: Thành Quan, Liễu Lâm, Tự Câu, Miếu Loan, Đổng Gia Hà, Dao Khúc, Tôn Nguyên, Quan Trang, Pha Đầu, Chiếu Kim, Tiểu Khâu.
* Hương: An Lý, Thạch Trụ, Diễn Trì, A Tử, Bạch Qua.

## Tham khảo
# Nghi Quân

**Nghi Quân** (chữ Hán phồn thể: 宜君縣, chữ Hán giản thể: 宜君县) là một huyện của địa cấp thị Đồng Xuyên, tỉnh Thiểm Tây, Trung Quốc. Quận này có diện tích 1476 km2, dân số năm 2002 là 90.000 người. Mã số bưu chính là 727200. Huyện lỵ đóng tại phố Nghi Dương thuộc trấn Thành Quan. Huyện Nghi Quân được chia thành 5 trấn và 5 hương. Tổng cộng có 178 thôn hành chính.

* Trấn: Thành Quan, Ngũ Lý, Kỳ Bàn, Thái An, Bành
* Hương: Nghiêu Sinh, Tây Thôn, Vân Mông, Khốc Tuyền, Lôi Nguyên.

## Tham khảo
# Tam Nguyên, Hàm Dương

**Tam Nguyên** (tiếng Trung: 三原縣, Hán Việt: Tam Nguyên huyện) là một huyện thuộc địa cấp thị Hàm Dương, tỉnh Thiểm Tây, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Năm thứ 7 Thái Vũ Đế Bắc Ngụy (446), ở đây có Mạnh Hầu Nguyên, Phong Nguyên và Bạch Lộc Nguyên nên huyện này có tên là Tam Nguyên. Huyện này có diện tích 576,9 km2, dân số 396.000 người, mã vùng điện thoại 029, mã số bưu chính 713800. Huyện lỵ đóng ở tấn Thành Quan. Huyện này được chia thành các đơn vị hành chính gồm 10 trấn, 3 hương và 336 thôn. Phí tây là Cao Lăng, phía đông là Kính Dương, phí nam là Đồng Xuyên

## Tham khảo
# Diên Trường

**Diên Trường** (tiếng Trung: 延長縣, Hán Việt: *Diên Trường huyện*) là một huyện thuộc địa cấp thị Diên An (延安市), tỉnh Thiểm Tây, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Huyện này có diện tích 2295 km2, dân số năm 2002 là 140.000 người. Các đơn vị hành chính thuộc huyện Diên Trường gồm có 6 trấn (Thất Lý Thôn, Hắc Gia Bảo, Trịnh Trang, Trương Gia, Giao Khẩu, An Hà) và 6 hương.

## Tham khảo
# Miễn, Hán Trung

**Miễn** (chữ Hán phồn thể:勉縣, chữ Hán giản thể: 勉县, tên cổ là huyện Miện và năm 1986 đổi tên như hiện nay, âm Hán Việt: *Miễn huyện*) là một huyện thuộc địa cấp thị Hán Trung, tỉnh Thiểm Tây, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Huyện này có diện tích 2406 ki-lô-mét vuông, dân số năm 2002 là 420.000 người. Về mặt hành chính, huyện Miễn được chia thành 30 trấn và hương.

* Trấn: Miễn Dương, Chu Gia Sơn, Đồng Câu Tự, Tân Nhai Tử, Lão Đạo Tự, Định Quân Sơn, Ôn Tuyền, Nguyên Đôn, Tân Phô, Trà Điếm, Vũ Hầu, Hoàng Sa, Bao Thành, Trường Lâm, Kim Tuyền, Phụ Xuyên, Thanh Dương Dịch.
* Hương: Tất Thụ Bá, Tiểu Hà Miếu, Thổ Quan Phô, Tiểu Biêm Hà, Bạch Vân Tự, Trường Câu Hà, Trấn Xuyên, Nhị Đạo Hà, Dương Gia Sơn, Hỏa Thần Miếu, Kim Hoa Miếu, Phù Bá, Trương Gia Hà.

## Tham khảo
# Tử Châu

**Tử Châu** (chữ Hán phồn thể: 子洲縣, chữ Hán giản thể: 子洲县, âm Hán Việt: *Tử Châu huyện*) là một huyện thuộc địa cấp thị Du Lâm, tỉnh Thiểm Tây, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Huyện này có diện tích 2043 ki-lô-mét vuông, dân số năm 2002 là 310.000 người. Về mặt hành chính, huyện Tử Châu được chia thành 10 trấn, 8 hương.

* Trấn: Song Hồ Dục, Hà Gia Tập, Lão Quân Điện, Bùi Gia Loan, Miêu Gia Bình, Tam Xuyên Khẩu, Mã Đề Câu, Thị, Châu Gia Kiểm, Chuyên Miếu.
* Hương: Hoài Ninh Loan, Nhĩ Hạng, Qua Viên Tắc Loan, Lý Hiếu Hà, Thủy Địa Loan, Xá, Hòe Thụ Xá, Cao Gia Bình.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

* Chính quyền Tử Châu Lưu trữ ngày 15 tháng 5 năm 2006 tại Wayback Machine
# Trấn An

**Trấn An** (chữ Hán phồn thể:鎮安縣, chữ Hán giản thể: 镇安县, bính âm: Zhen'an Xian) là một huyện của địa cấp thị Thương Lạc, tỉnh Thiểm Tây, Trung Quốc. Huyện này có diện tích 3487 km2, dân số năm 2002 là 300.000 người. Trấn An có khí hậu ôn đới ẩm ướt, có nhiều rừng. Mã số bưu chính là 711500. Huyện lỵ đóng tại trấn Vĩnh Lạc. Huyện Trấn An được chia thành 6 trấn và 19 hương. Tổng cộng có 204 thôn hành chính, 3 khu xã, 1006 tiểu tổ thôn dân.

* Trấn: Thanh Đồng, Cao Phong, Mễ Lương, Vân Cái Tự, Hồi Long, Đông Xuyên.
* Hương: Hoàng gia Loan, Mộc Vương, Đại Nhân, Thiết Xưởng, Tây Khẩu, Đại Bình, Sài Bình, Mao Bình, Miếu Câu, Dương Tứ, Linh Long, Dư Sư, Kết Tử, Quan Bình Hà, Long Lợi, Trương Gia, Tây Câu, Nguyệt Hà.

## Tham khảo
# Sách phủ nguyên quy

| Sách phủ nguyên quy |
| --- |
| Thông tin sách |
| Quốc gia | Nhà Tống |
| Ngôn ngữ | Văn ngôn |
| Chủ đề | Chính trị và lịch sử |
| Ngày phát hành | 1013 |

|  |
| --- |
|  |
| Sách phủ nguyên quy |
| Phồn thể | 冊府元龜 |
| Giản thể | 册府元龟 |
|

| Phiên âm |
| --- |
| Tiếng Hán tiêu chuẩn |
| Bính âm Hán ngữ | Cèfǔ Yuánguī |
| Wade–Giles | tsʻê4-fu3 yüan2-kuei1 |
| Tiếng Hán trung cổ |
| Tiếng Hán trung cổ | /t͡ʃʰˠɛk̚ pɨoX ŋʉɐn kˠiuɪ/ |

 |
|  |

Sách phủ nguyên quy (tiếng Trung: 冊府元龜) là bộ *loại thư* (bách khoa toàn thư) lớn nhất của Trung Quốc được biên soạn dưới thời Tống (960–1279). Đây là cuốn cuối cùng trong *Tống tứ đại thư*, ba cuốn trước được xuất bản vào thế kỷ 10.

## Lịch sử

Cuốn bách khoa toàn thư này do Tống Chân Tông hạ chiếu cho Vương Khâm Nhược và Dương Ức cùng cộng sự biên soạn vào tháng 10 năm 1005 với tiêu đề *Lịch đại quân thần sự tích* nhưng về sau được Hoàng đế đổi tên thành *Sách phủ nguyên quy*, toàn sách mất đến tám năm mới hoàn thành vào ngày 20 tháng 9 năm 1013. Bản khắc in được chia thành 1.000 quyển, 31 danh mục và 1014 phụ lục, tất cả đều "liên quan đến việc quản lý triều chính, bộ máy quan lại và hoàng tộc các triều đại từ xưa đến nay". Sách không bao gồm các chương nói về thế giới tự nhiên. Nhiều viên chức đã tham gia vào công tác soạn ra bộ sách này, bao gồm cả Vương Khâm Nhược và Dương Ức, với lời thỉnh cầu hoàng đế thuê thêm người biên soạn.

## Tên gọi

Tiêu đề tiếng Anh cho bách khoa toàn thư này là:

* *Prime Tortoise of the Record Bureau*,
* *The Magic Mirror in the Palace of Books*,
* *Archival Palace as the Great Oracle*,
* *General Preface on Outer Ministers*,
* *Outstanding Models from the Storehouse of Literature*
* *Models from the Archives*.

## Tham khảo

### Trích dẫn

### Thư mục

* Hu, Wenjie, *Cefu Yuangui* ("Prime Tortoise of the Record Bureau"). *Encyclopedia of China*, 1st ed.
* Kurz, Johannes. "The Compilation and Publication of the *Taiping Yulan* and the *Cefu Yuangui*", in Florence Bretelle-Establet and Karine Chemla (eds.), Qu'est-ce qu'écrire une encyclopédie en Chine?. Extreme Orient-Extreme Occident Hors série (2007), 39–76.

## Liên kết ngoài

* Thông tin sơ lược về *Sách phủ nguyên quy* — Chinaknowledge.de.
# Tổ Hiếu Tôn

**Tổ Hiếu Tôn** (tiếng Trung: 祖孝孙) là một nhạc sĩ Trung Quốc dưới thời nhà Tùy và nhà Đường. Dưới triều Khai Hoàng (581–600), Tùy Văn Đế, ông được phong làm *Hiệp luật lang* (协律郎), đảm nhiệm việc chơi nhạc lễ. Sau khi nhà Đường thành lập, Tổ Hiếu Tôn giữ chức vụ *trữ tác lang* (著作郎), *lại bộ lang* (吏部郎) và *thái thường thiếu khanh* (太常少卿).

Tất cả các tác phẩm của Tổ Hiếu Tôn về thang âm lên dây đàn đã bị thất lạc, chỉ có một số tóm tắt về lý thuyết của ông được ghi lại trong *Âm nhạc chí* (音乐志) và *Lễ nhạc chí* (礼乐志).

## Tham khảo
# Bùi Viêm

| Bùi Viêm |
| --- |
| Tên chữ | Tử Long |
| Thụy hiệu | Trung |
| Thông tin cá nhân |
| Sinh |  |
| Quê quán | Văn Hỉ |
|  |
| Mất |  |
| Thụy hiệu | Trung |
| Ngày mất | 30 tháng 11, 684 |
| Nguyên nhân mất | xử trảm |
|  |
| Giới tính | nam |
| Gia quyến |  |
| Thân phụ | Bùi Đại Đồng |
| Phối ngẫu | Lưu thị |
| Hậu duệ | Bùi Ý, Bùi Ngạn Tiên |
|  |
| Chức quan | Tể tướng nhà Đường |
| Gia tộc | họ Bùi Hà Đông |
| Nghề nghiệp | chính khách |
| Quốc tịch | nhà Đường |
| x • t • s |

**Bùi Viêm** (裴炎, khoảng 600 - 30 tháng 11, 684), tự **Tử Long,** là tể tướng Trung Quốc đời Đường. Thời kì làm quan của Bùi Viêm được xem là giai đoạn thành công của nhà Đường, đặc biệt là thời kì cải cách của Lý Thế Dân. Trong giai đoạn làm quan của mình, Bùi Viêm luôn được xem là một vị quan quan trọng của triều đình. Ông đã dẹp loạn được nhiều cuộc làm phản đem lại sự thái bình cho vương triều nhà Đường thịnh vượng. Ông được vua Đường phong chức tể tướng trông coi trong triều. Bước qua giai đoạn trị vị của Võ Tắc Thiên, Bùi Viêm không được trọng dụng như trước.

## Tham khảo

* *Cựu Đường thư*, quyển 87 Lưu trữ ngày 11 tháng 10 năm 2007 tại Wayback Machine
* *Tân Đường thư*, quyển 117 Lưu trữ ngày 26 tháng 2 năm 2008 tại Wayback Machine
* *Tư trị thông giám*, quyển 202, 203.
# Lý Anh

| Lý Anh 李瑛 |
| --- |
| Thông tin chung |
| Sinh | 706 |
| Mất | 737 |
| Tước hiệu | [Chân Định Quận vương; 真定郡王] [Dĩnh vương; 郢王] [Hoàng Thái tử; 皇太子] (bị phế) [Thái tử; 太子] (truy phong) |
| Thân phụ | Đường Huyền Tông |
| Thân mẫu | Triệu Lệ phi |

**Lý Anh** (chữ Hán: 李瑛; 706 - 737), tự **Tự Khiêm** (嗣谦), tôn thất đại thần nhà Đường, con thứ của Đường Huyền Tông Lý Long Cơ, mẹ Triệu Lệ phi.

Tháng 9 năm 710, lấy thân phận hoàng tôn, phong **Chân Định Quận vương** (真定郡王), sau khi Đường Huyền Tông lên ngôi, tiến phong **Dĩnh vương** (郢王). Tháng 1 năm 715, sắc phong **Hoàng Thái tử** (皇太子). Năm 725, đổi tên Lý Hồng (李鸿), cưới Hà Đông Tiết thị (河东薛氏).

Năm 737, ban tên Lý Anh (李瑛), bị Võ Huệ phi (武惠妃) cùng Phò mã Dương Hồi (杨洄) mưu hại, cùng Ngạc vương Lý Dao (鄂王李瑶), Quang vương Lý Cư (光王李琚) phế làm thứ dân, bị ban chết. Sau khi Đường Đại Tông, lật án rửa sạch oan khuất, khôi phục danh hiệu Thái tử.

## Gia đình

* Phụ mẫu:
	+ Phụ thân: Đường Huyền Tông Lý Long Cơ (李隆基)
	+ Mẫu thân: Triệu Lệ phi (赵丽妃)
* Thê thiếp:
	+ Thái tử phi Tiết thị (薛氏), xuất thân sĩ tộc Hà Đông Tiết thị (河东薛氏), con gái Thái thường thiếu khanh Tiết Thao (薛縚), cháu gái danh tướng Tiết Nhân Quý. Kết hôn năm 725, sinh ít nhất một con gái.
* Con cái:
	+ Con trai:
		- Trưởng tử: Tân Bình vương Lý Nghiễm (李俨, 725 - 765), nhậm Hồng lộ tự khanh.
		- Nhị tử: Bình Nguyên vương Lý Thân (李伸)
		- Tam tử: Khánh vương Lý Cầu (李俅), được đem làm con thừa tự cho Phụng Thiên Hoàng đế Lý Tông.
		- Tứ tử: Lý Xuân (李偆), không có ghi chép.
		- Ngũ tử: Trịnh Quốc công Lý Cảnh (郑国公李儆)
		- Lục tử: Hàn Quốc công Lý Bị (韩国公李备)
		- Thất tử: Lý Luân (李伦)
	+ Con gái:
		- Trưởng nữ: Bác Bình Quận chúa (博平郡主, 732 - 780), trưởng nữ, mẹ là Thái tử phi Tiết thị. Sau khi Lý Anh qua đời phải hầu dịch trong Dịch đình, đến khi Túc Tông đăng cơ được phong Quận chúa, gả cho Vương Huấn (王训).
		- Thứ nữ: Kinh Triệu Quận chúa (东阳郡主), cùng chị gái bị giam trong Dịch đình, đến khi Túc Tông đăng cơ được phong Quận chúa, lấy Hộ tào tham quân Vương Thiên Linh (王千龄).

## Tham khảo
# Lý Uyển

**Lý Uyển** (chữ Hán: 李琬; ? - 755), tự **Tự Huyền** (嗣玄), hoàng tử thứ sáu của Đường Huyền Tông Lý Long Cơ, mẹ đẻ là Lưu Hoa phi (刘华妃).

| Lý Uyển 李琬 |
| --- |
| Thông tin chung |
| Sinh | ? |
| Mất | 755 Kiến Tử, Tây Nguyên |
| Phối ngẫu | Vương phi Trịnh thị (王妃郑氏) Vương phi Tiết thị (王妃薛氏) |
|

| Tên tự |
| --- |
| Tự Huyền (嗣玄) |
| Thụy hiệu |
| Tĩnh Cung Thái tử (靖恭太子) |

 |
| Tước hiệu | [Chân vương; 甄王] [Vinh vương; 荣王] [Thái tử; 太子] (truy phong) |
| Thân phụ | Đường Huyền Tông |
| Thân mẫu | Lưu Hoa phi |

## Tiểu sử

### Tiết độ Lũng Hữu

Không rõ năm sinh, dựa theo năm sinh của Đường Huyền Tông, hẳn là sau năm 711.

Tháng hai năm 714, phong **Chân vương** (甄王), tháng 3 năm 724, đổi tên thành **Lý Hoảng** (李滉), phong **Vinh vương** (荣王). Năm 727, nhận chức Kinh Triệu mục, Diêu Lĩnh Lũng Hữu Tiết độ đại sứ.

Năm 735, kiêm Khai phủ nghi đồng tam ty. Tháng mười hai cùng năm, cưới Trịnh thị làm Vinh vương phi.

Năm 737, đổi tên **Lý Uyển** (李琬).

Năm 741, nạp Tiết thị làm Vinh vương phi.

### Chinh phạt An Sử

Tháng sáu năm 742, nhận chức Thiền vu Đại đô hộ.

Tháng mười một năm 755, An Lộc Sơn (安禄山) tạo phản ở Phạm Dương, Đường Huyền Tông hạ chiếu phong Lý Uyển làm Chinh thảo Nguyên soái, Cao Tiên Chi (高仙芝) là Phó nguyên soái. Mấy ngày sau, Lý Uyển băng thệ.

## Gia đình

### Phụ mẫu

* Phụ thân: Đường Huyền Tông Lý Long Cơ.
* Mẫu thân: Lưu Hoa phi (刘华妃).

### Thê thiếp

* Vương phi Trịnh thị (王妃郑氏), con gái Nghiệp huyện Huyện lệnh Trịnh Bác Cổ (郑博古), xuất thân Huỳnh Dương Trịnh thị (荥阳郑氏).
* Vương phi Tiết thị (王妃薛氏), con gái Tân Phong Huyện lệnh Tiết thị, xuất thân Hà Đông Tiết thị (河东薛氏).

### Con cái

* Tế Âm Quận vương Lý Phủ (济阴郡王李俯), *Thái bộc khanh*.
* Bắc Bình Quận vương Lý Giai (北平郡王李偕), *Quốc tử Tế tửu*.
* Trần Lưu Quận vương Lý Thiến (陈留郡王李倩).
* Lý Nguyên (李傆), *Vệ úy khanh*.
* Lý Giới (李僓), *Bí thư giám*.
* Lý Bội (李佩), *Hồng Lư khanh*.
* Văn An Quận vương Lý Tượng (文安郡王李像).
* Tiểu Ninh Quốc Công chúa (小宁国公主).Tiêu Quốc công chúa (蕭國公主) là con gái của Đường Túc Tông, sơ phong *Ninh Quốc công chúa* (寧國公主).Năm Càn Nguyên (758), gả sang Hồi Hột lấy Anh Vũ Uy Viễn Khả hãn (英武威远可汗), sách phong Khả đôn (可敦). Một năm sau (759), Anh Vũ Khả Hãn qua đời, tập tục phải tuẫn tang, công chúa cự tuyệt và được đón về Đại Đường,thay thế bằng con gái Ninh vương Lý Uyển.

## Tham khảo
# Triệu Xương

**Triệu Xương** (chữ Hán: 趙昌, 730 – 814) tự **Hồng Tộ**, là quan lại thời Đường.

## Tiểu sử

Triệu Xương vốn là người Cổ Thành, Định Châu (nay là Tấn Châu, Hà Bắc), quê gốc ở Thiên Thủy, con của Triệu Cư Trinh, cháu của Triệu Bất Khí. Ban đầu ông vào làm thuộc lại trong phủ của Chiêu Nghĩa tiết độ sứ Lý Thừa Chiêu sau thăng dần đến Thứ sử Kiền Châu.

Năm Trinh Nguyên thứ 7 đời Đường Đức Tông (791), tù trưởng người Lạo ở An Nam là Đỗ Anh Hàn làm phản, đô hộ Cao Chính Bình lo lắng mà chết, triều đình cho Xương làm An Nam Đô hộ trong suốt mười năm, các tộc người man di bèn cùng hướng theo giáo hóa không dám hung hãn nữa. Năm Trinh Nguyên thứ 10 (794), ông bị bệnh ở chân xin về triều nghỉ ngơi nên triều đình bèn cử Binh bộ lang trung Bùi Thái sang thay làm An Nam Đô hộ, cho Xương về làm Quốc tử Tế tửu. Chưa được bao lâu thì tướng trong châu đuổi Thái đi, Đường Đức Tông vời Xương vào triều hỏi han sự tình, khi ấy ông đã hơn bảy mươi tuổi rồi mà vẫn đối đáp đâu ra đó khiến Hoàng đế ngạc nhiên, lại phong làm An Nam Đô hộ. Chiếu thư tới nơi, dân chúng đều chúc mừng lẫn nhau, phản binh cũng yên.

Đường Hiến Tông mới nối ngôi, cho Xương làm Kiểm hiệu Hộ bộ Thượng thư, đổi làm Lĩnh Nam tiết độ sứ. Năm Nguyên Hòa thứ 3 (808), Xương hàng phụ được cõi xa xôi, có công lao nên triều đình đổi làm Kinh Nam tiết độ sứ. Hoàng đế lại triệu ông về triều phong là Thái tử tân khách rồi đổi làm Công bộ Thượng thư kiêm Đại lý khanh. Năm Nguyên Hòa thứ 6 (811), ra làm Thứ sử Hoa Châu. Lúc đó Xương đã hơn tám mươi tuổi đến trước điện Lân Đức tiến lại quỳ bái vô cùng khỏe mạnh, Hoàng đế còn hỏi thăm ông về thuật di dưỡng như thế nào. Ông ở Hoa Châu được ba năm rồi sau về triều làm Thái tử Thiếu bảo.

Năm Nguyên Hòa thứ 9 (814), ông qua đời năm 85 tuổi, triều đình truy tặng Đại đô đốc Dương Châu, thụy hiệu là **Thành**.

## Tham khảo

* *Cựu Đường thư* quyển 151, liệt truyện 101 – **Triệu Xương truyện *Tân Đường thư* quyển 170, liệt truyện 95 – **Triệu Xương truyện *Tư trị thông giám* quyển 233, Đường kỷ 49 – **Trinh Nguyên năm thứ 6 (790)**
# Lý Ninh

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

|  |
| --- |
| **李宁 Lý Ninh** |
|
Lý Ninh chuẩn bị thắp đuốc tại lễ khai mạc Bắc Kinh 2008 |
| **Thông tin cá nhân** |
| **Tên đầy đủ:** | Lý Ninh |
| **Quốc gia đại diện:** |  Trung Quốc |
| **Ngày sinh:** | 8 tháng 9, 1963  |
| **Nơi sinh:** | Liễu Châu, Quảng Tây |
| **Môn:** | Thể dục nghệ thuật nam |
| **Giải nghệ:** | 1988 |

 |
|

| Thành tích |
| --- |
| Thể dục nghệ thuật nam |
|  | 1984 Los Angeles | Thể dục tự do |
|  | 1984 Los Angeles | Ngựa tay quay |
|  | 1984 Los Angeles | Vòng thăng bằng |
|  | 1984 Los Angeles | Đồng đội |
|  | 1984 Los Angeles | Nhảy ngựa |
|  | 1984 Los Angeles | Toàn năng |

 |

**Lý Ninh** (Giản thể: 李宁; Phồn thể: 李寧; Bính âm: Lǐ Níng) (sinh ngày 8 tháng 9 năm 1963) là một cựu vận động viên thể dục và doanh nhân Trung Quốc. Ông là một trong những vận động viên xuất sắc nhất của thể dục Trung Quốc với 3 huy chương vàng tại Thế vận hội Mùa hè 1984. Lý Ninh cũng là người sáng lập và là chủ tịch của tập đoàn sản xuất dụng cụ thể thao hàng đầu Trung Quốc Li-Ning Company Limited.

## Tiểu sử

Lý Ninh sinh năm 1963 trong một gia đình người Tráng tại Liễu Châu, Quảng Tây, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Trong kỳ Thế vận hội Mùa hè 1984 tổ chức tại Los Angeles, California, Hoa Kỳ, Lý đã giành 3 huy chương vàng của môn thể dục tại các nội dung tự do, ngựa tay quay và vòng thăng bằng, bên cạnh đó ông còn có thêm 2 huy chương bạc (nội dung đồng đội, ngựa gỗ) và 1 huy chương đồng (nội dung toàn năng).

Sau khi kết thúc sự nghiệp thi đấu, Lý Ninh đã theo học bằng cử nhân rồi thạc sĩ ngành quản trị kinh doanh tại Đại học Bắc Kinh. Năm 1990 Lý thành lập Li-Ning Company Limited (李宁有限公司 - Công ty hữu hạn Lý Ninh), một công ty chuyên kinh doanh trang phục và dụng cụ thể thao. Hiện nay đây là một trong những công ty kinh doanh đồ thể thao lớn nhất Trung Quốc với 4.297 đại lý độc quyền tính cho đến tháng 3 năm 2007.

## Vinh dự

Năm 2000 tên của Lý Ninh đã được đưa vào Phòng vinh danh môn thể dục quốc tế (International Gymnastics Hall of Fame), ông là vận động viên Trung Quốc đầu tiên có vinh dự này. Tại lễ khai mạc Thế vận hội Mùa hè 2008 ở Bắc Kinh, Trung Quốc (mà Li-Ning Company Limited là một trong những nhà tài trợ chính), Lý Ninh đã được chọn là người đại diện thắp ngọn đuốc của Thế vận hội sau một màn đi trên không rất độc đáo.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

* *Li Ning in with Nike and Adidas to carve up sportswear market*
* *Li Ning today*
* Li Ning company official site Lưu trữ ngày 17 tháng 9 năm 2011 tại Wayback Machine
* List of competitive results at Gymn Forum
* Li Ning: China's legendary gymnast has combined sporting agility with commercial muscle Lưu trữ ngày 19 tháng 12 năm 2006 tại Wayback Machine, 60 Years of Asian Heroes, By Hannah Beech, *Time*, 2006
# Trầm Toàn Kỳ

**Trầm Toàn Kỳ** (沈佺期, khoảng 650 - 729), cũng gọi bằng Vân Khanh (雲卿), là một nhà thơ đời nhà Đường, sinh ở huyện Nội Hoàng (内黄), tỉnh Tương Châu (相州), nay là tỉnh Hà Nam. Năm 675, ông được tiến sĩ. Sau ấy, ông làm nhà học giả cho triều đình của vua Trương Dịch Chi (張易之). Tuy nhiên, triều Võ Chu (武周) bị phá đổ, và vua Trương Dịch Chi bị giết. Kết quả, Trầm Toàn Kỳ bị bắt giữ, bị tố cáo rằng ăn hối lộ, và bị bỏ tù. Sau ấy, ông được tha, nhưng bị đày ải đến Hoan Châu (nay ở Vietnam). Cuối cùng, ông được trở lại và lại tiếp tục việc ở triều đình.

Trầm Toàn Kỳ làm nhiều cống hiến trong bài thơ Trung Hoa, thí dụ như bài "Mang Sơn" (邙山). Ông cũng nổi tiếng về viết bài thơ chung với nhà thơ Tống Chi Vấn (宋之問), vài hai người thường được gọi bằng "Trầm Tống" lúc viết bài thơ chung.

## Khái niệm chủ yếu

* "Vạn cổ thiên thu" (Muôn cũ, nghìn năm) - Từ bài "Mang Sơn" (邙山) của Trầm Toàn Kỳ: "Bắc Mang Sơn thượng liệt phần oanh, vạn cổ thiên thu đối Lạc Thành = Phần mộ hàng lối trên Bắc Mang Sơn, đứng trước Lạc Thành mãi mãi (北邙山上、列墳塋、萬古千秋、對洛城)".

## Tham khảo
# Trương Húc

| Trương Húc張旭 |
| --- |
| Hữu suất phủ trưởng Sử |
| Thư pháp của Trương Húc |
| Tên chữ | Bá Cao (伯高) |
| Thông tin cá nhân |
| Sinh |  |
| Ngày sinh | 658 |
| Nơi sinh | Tô Châu, Giang Tô |
| Quê quán | Ngô Huyền |
|  |
| Mất | 747 |
| Giới tính | nam |
| Chức quan | Hữu suất phủ trưởng Sử |
| Nghề nghiệp | Nhà thơ, nhà thư pháp, quan viên |
| Quốc gia | Đại Đường |
| Quốc tịch | nhà Đường |
| x • t • s |

**Trương Húc** (張旭, khoảng 658 - 747), tên chữ **Bá Cao** (伯高); là nhà thơ và là nhà thư pháp nổi tiếng thời nhà Đường, Trung Quốc.

## Tiểu sử sơ lược

Ông là người Tô Châu, tỉnh Giang Tô, Trung Quốc. Trong thời Khai Nguyên, đời vua Đường Huyền Tông, Trương Húc làm quan đến Thường thục úy, về sau thăng đến Hữu suất phủ trưởng Sử (右率府長史), nên còn được gọi là *Trương trưởng sử*.

Ông cùng với Hạ Tri Chương, Trương Nhược Hư và Bao Dung được người đương thời liệt vào "Ngô trung tứ sĩ" (Bốn danh sĩ đất Ngô).

Ngoài tài thơ, hay rượu, Trương Húc còn là một nhà thư pháp nổi tiếng. Đặc biệt ông giỏi "cuồng thảo" (狂草), là một trong nhiều hình thức viết chữ trong nghệ thuật thư pháp, do vậy ông được người đời sau xưng là "thảo thánh". Do vậy, ông và Hoài Tố, người cùng thời, được người đời xưng tụng là "cuồng thảo nhị tuyệt" (狂草二絕: hai bậc tuyệt đỉnh về cuồng thảo), là "Điên Trương tuý Tố" (顛張醉素: Trương Húc điên, Hoài Tố say). Tương truyền, ông đã lấy cảm hứng từ những màn múa kiếm của Công Tôn Đại Nương rồi đưa vào phong cách viết đặc biệt của mình.

## Thi phẩm tiêu biểu

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Nguyên tác:
桃花溪
隱隱飛橋隔野煙，
石磯西畔問漁船。
桃花盡日隨流水，
洞在清溪何處邊。 | Hán-Việt:
*Đào hoa khê*
Ẩn ẩn phi kiều cách dã yên,
Thạch ky tây bạn, vấn ngư thuyền.
Đào hoa tận nhật tùy lưu thủy,
Động tại thanh khê hà xứ biên ? | Trần Trọng Kim dịch thơ:
*Suối hoa đào*
Cầu bay cách khói mờ mờ,
Hỏi thăm thuyền cá đậu bờ đá kia.
Suốt ngày nước chảy hoa đi,
Chẳng hay trong suối, động kề mé nao? |

## Thông tin thêm

**Lý Kỳ**, cũng là một danh sĩ sống cùng thời, đã mô tả phong cách sống của Trương Húc qua bài thơ sau:

|  |  |
| --- | --- |
| Nguyên tác:
贈張旭
張公性嗜酒，
豁達無所營。
皓首窮草隸，
時稱太湖精。
露頂據胡床，
長叫三五聲。
興來灑素壁，
揮筆如流星。
下舍風蕭條，
寒草滿戶庭。
問家何所有，
生事如浮萍。
左手持蟹螯，
右手執丹經。
瞪目視霄漢，
不知醉與醒。
諸賓且方坐，
旭日臨東城。
荷葉裹江魚，
白甌貯香粳。
微祿心不屑，
放神於八紘。
時人不識者，
即是安期生。 | Hán-Việt:
*Tặng Trương Húc*
Trương công tính thị tửu,
Khoát đạt vô sở doanh.
Hạo thủ cùng thảo lệ,
Thì xưng Thái Hồ tinh.
Lộ đỉnh cứ Hồ sàng,
Trường khiếu tam ngũ thanh.
Hứng lai sái tố bích,
Huy bút như lưu tinh.
Hạ xá phong tiêu điều,
Hàn thảo mãn hộ đình.
Vấn gia hà sở hữu,
Sinh sự như phù bình.
Tả thủ trì giải ngao,
Hữu thủ chấp đan kinh.
Trừng mục thị tiêu hán,
Bất tri tuý dữ tỉnh.
Chư tân thả phương toạ,
Húc nhật lâm đông thành.
Hà diệp khoả giang ngư,
Bạch âu trữ hương canh.
Vi lộc tâm bất tiết,
Phóng thần ư bát hoành.
Thì nhân bất thức giả,
Tức thị An Kỳ sinh. |

## Chú thích