Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Thế kỷ 16

|  |  |
| --- | --- |
| **Theo thập niên:** | 1500 1510 1520 1530 1540 1550 1560 1570 1580 1590 |
| **Theo thế kỷ:** | 15 **16** 17 |
| **Theo thiên niên kỷ:**  | 1 **2** 3 |

**Thế kỷ 16** là khoảng thời gian tính từ thời điểm năm 1501 đến hết năm 1600, nghĩa là bằng 100 năm, trong lịch Gregory.

Bản đồ thế giới của Amerigo Vespucci (năm 1587)
## Các sự kiện

* 1494-1559: Các cuộc chiến tranh Ý
* 1503: Leonardo da Vinci bắt đầu vẽ bức *Mona Lisa*.
* 1504: Michelangelo hoàn thành tượng *David* tại Florence.
* 1506: Vương cung thánh đường Thánh Phêrô được khởi công xây dựng.
* 1508: Michelangelo bắt đầu thi công vẽ trần nhà nguyện Sistine.
* 1513: Machiavelli viết tác phẩm *Quân Vương*.
* 1517: Phong trào Kháng Cách bắt đầu khi Martin Luther công bố *95 luận đề*.
* 1519: Fernão de Magalhães (được biết đến với tên Anh hóa là Ferdinand Magellan) bắt đầu chuyến hải hành vòng quanh Trái Đất đầu tiên.
* 1521: Minh Thế Tông lên ngôi, bắt đầu giai đoạn trị vì 45 năm.
* 1533: Michel de Montaigne chào đời.
* 1534: Jacques Cartier thực hiện chuyến hải hành khám phá ra Canada.
* 1540: Dòng Tên được Giáo hoàng Phaolô III chính thức công nhận.
* 1543: Tác phẩm *De revolutionibus orbium coelestium* về thuyết nhật tâm của Nicolaus Copernicus được xuất bản.
* 1547: Ivan Bạo Chúa trở thành Sa hoàng.
* 1549: Thánh Phanxicô Xaviê cập cảng Kagoshima.
* 1554: Các tu sĩ dòng Tên José de Anchieta và Manuel da Nóbrega thành lập São Paulo.
* 1557: Nhà Minh bắt đầu cho Bồ Đào Nha thuê Ma Cao.
* 1564: Galileo Galilei và William Shakespeare chào đời.
* 1571: Manila được conquistador người Tây Ban Nha Miguel López de Legazpi thành lập.
* 1582: Giáo hoàng Grêgôriô XIII cho giới thiệu lịch Gregorius vào tháng 10.
* 1583: Toyotomi Hideyoshi khởi công xây dựng Thành Osaka.
* 1588: Hạm đội Tây Ban Nha.
* 1590: Tác phẩm Tây Du Ký do nhà văn Ngô Thừa Ân sáng tác được phát hành
* 1593: Hoàn thành Pháo đài Bourtange ở Hà Lan
* 1597: Vở Romeo và Juliet của William Shakespeare được xuất bản.
* Thực dân Tây Ban Nha tại châu Mỹ

## Tham khảo
# 1821

1821 trong lịch khác| Lịch Gregory | 1821 *MDCCCXXI* |
| Ab urbe condita | 2574 |
| Năm niên hiệu Anh | 1 Geo. 4 – 2 Geo. 4 |
| Lịch Armenia | 1270 ԹՎ ՌՄՀ |
| Lịch Assyria | 6571 |
| Lịch Ấn Độ giáo |  |
|  - *Vikram Samvat* | 1877–1878 |
|  - *Shaka Samvat* | 1743–1744 |
|  - *Kali Yuga* | 4922–4923 |
| Lịch Bahá’í | −23 – −22 |
| Lịch Bengal | 1228 |
| Lịch Berber | 2771 |
| Can Chi | Canh Thìn (庚辰年) 4517 hoặc 4457     *— đến —* Tân Tỵ (辛巳年) 4518 hoặc 4458 |
| Lịch Chủ thể | *N/A* |
| Lịch Copt | 1537–1538 |
| Lịch Dân Quốc | 91 trước Dân Quốc 民前91年 |
| Lịch Do Thái | 5581–5582 |
| Lịch Đông La Mã | 7329–7330 |
| Lịch Ethiopia | 1813–1814 |
| Lịch Holocen | 11821 |
| Lịch Hồi giáo | 1236–1237 |
| Lịch Igbo | 821–822 |
| Lịch Iran | 1199–1200 |
| Lịch Julius | theo lịch Gregory trừ 12 ngày |
| Lịch Myanma | 1183 |
| Lịch Nhật Bản | Văn Chính 4 (文政４年) |
| Phật lịch | 2365 |
| Dương lịch Thái | 2364 |
| Lịch Triều Tiên | 4154 |

**1821** (số La Mã: **MDCCCXXI**) là một năm thường bắt đầu vào thứ Hai trong lịch Gregory.

## Sự kiện

* Năm 1821, các quốc gia Trung Mỹ (Nicaragua, Costa Rica, Panama, Honduras, El Salvador và Guatemala) tuyên bố độc lập vào ngày 15 tháng 9 năm 1821.
* Ở Nam Mỹ, Peru cũng tuyên bố độc lập vào ngày 28 tháng 7 năm 1821.

## Sinh

* 24 tháng 5 – Nguyễn Phúc Đoan Trinh, phong hiệu Phú Mỹ Công chúa, công chúa con vua Minh Mạng (m. 1899)
* Không rõ – Nguyễn Phúc Vĩnh Gia, phong hiệu Phương Duy Công chúa, công chúa con vua Minh Mạng (m. 1850)
* Không rõ – Mã Tân Di, đại thần cuối thời nhà Thanh (m. 1870)

## Mất

-Napoleon Bonaparte

-Sophie Trébuchet

## Xem thêm

## Tham khảo

Bản mẫu:Tháng trong năm 1821
# 1831

1831 trong lịch khác| Lịch Gregory | 1831 *MDCCCXXXI* |
| Ab urbe condita | 2584 |
| Năm niên hiệu Anh | 1 Will. 4 – 2 Will. 4 |
| Lịch Armenia | 1280 ԹՎ ՌՄՁ |
| Lịch Assyria | 6581 |
| Lịch Ấn Độ giáo |  |
|  - *Vikram Samvat* | 1887–1888 |
|  - *Shaka Samvat* | 1753–1754 |
|  - *Kali Yuga* | 4932–4933 |
| Lịch Bahá’í | −13 – −12 |
| Lịch Bengal | 1238 |
| Lịch Berber | 2781 |
| Can Chi | Canh Dần (庚寅年) 4527 hoặc 4467     *— đến —* Tân Mão (辛卯年) 4528 hoặc 4468 |
| Lịch Chủ thể | *N/A* |
| Lịch Copt | 1547–1548 |
| Lịch Dân Quốc | 81 trước Dân Quốc 民前81年 |
| Lịch Do Thái | 5591–5592 |
| Lịch Đông La Mã | 7339–7340 |
| Lịch Ethiopia | 1823–1824 |
| Lịch Holocen | 11831 |
| Lịch Hồi giáo | 1246–1247 |
| Lịch Igbo | 831–832 |
| Lịch Iran | 1209–1210 |
| Lịch Julius | theo lịch Gregory trừ 12 ngày |
| Lịch Myanma | 1193 |
| Lịch Nhật Bản | Thiên Bảo 2 (天保２年) |
| Phật lịch | 2375 |
| Dương lịch Thái | 2374 |
| Lịch Triều Tiên | 4164 |

**1831** (số La Mã: **MDCCCXXXI**) là một năm thường bắt đầu vào thứ Bảy trong lịch Gregory.

## Sự kiện

* Trấn Bắc Ninh đổi thành tỉnh Bắc Ninh.

## Sinh

* 8 tháng 4 – Nguyễn Phúc Miên Sủng, tước phong Tuy Biên Quận công, hoàng tử con vua Minh Mạng (m. 1865).
* 9 tháng 6 – Nguyễn Phúc Miên Ngô, tước phong Quế Sơn Quận công, hoàng tử con vua Minh Mạng (m. 1873).
* 13 tháng 6 - James Clerk Maxwell, nhà toán học, vật lý người Scotland (m. 1879)
* 8 tháng 7 – Nguyễn Phúc Gia Tĩnh, phong hiệu Kim Hương Công chúa, công chúa con vua Minh Mạng (m. 1860).
* 22 tháng 9 – Tự Đức, hoàng đế thứ ba của nhà Nguyễn (m. 1883).
* 28 tháng 9 – Nguyễn Phúc Miên Kiền, tước phong Phong Quốc công, hoàng tử con vua Minh Mạng (m. 1854).

## Mất

* 4 tháng 7 – James Monroe, tổng thống thứ năm của Hoa Kỳ.

## Xem thêm

## Tham khảo

Bản mẫu:Tháng trong năm 1831
# Cộng hòa Tân Granada

| Cộng hòa Tân Granada |
| --- |
| hiện
Tên bản ngữ
* *República de la Nueva Granada* (tiếng Tây Ban Nha)
 |
| 1831–1858 |
|
Quốc kỳ

 Quốc huy

 |
|

---

**Tiêu ngữ:Libertad y Orden** (tiếng Việt: Tự do và trật tự) |
| Lãnh thổ của Cộng hòa Tân Granada |
| Tổng quan |
| Thủ đô | Santa Fé de Bogotá |
| Tôn giáo | Công giáo Rôma |
| Chính trị |
| Chính phủ | Tổng thống chế |
| Lịch sử |
| Lịch sử |   |
|  |
| • Thành lập  | 20 tháng 10 1831 |
| • Tuyên ngôn nhân quyền Hoa Kỳ¹ | 1853 |
| • Thay đổi hiến pháp  | 11 tháng 4 1858 |
|  |
| Kinh tế |
| Đơn vị tiền tệ | Peso |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **Tiền thân** | **Kế tục** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Đại Colombia |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Liên bang Granadine |  |

 |

 |
|  |
| Hiện nay là một phần của |  Brazil  Colombia  Costa Rica  Ecuador  Nicaragua  Panama  Peru  Venezuela |
| ¹ Bãi nô của nô lệ, và quyền bầu cử cho tất cả nam giới trên 21 tuổi. |

**Cộng hòa Tân Granada** là một nước cộng hòa tập trung bao gồm chủ yếu Colombia và Panama ngày nay với một khu vực nhỏ của các quốc gia ngày nay là Nicaragua, Costa Rica, Ecuador, Venezuela, Peru, và Brazil. Nước cộng hòa này được tạo ra sau sự giải thể vào năm 1830 của Gran Colombia, với sự ly khai của Ecuador (Quito, Guayaquil và Azuay) và Venezuela (với Orinoco, Apure và Zulia) và được thành lập bởi các tỉnh Boyaca, Cauca, Cundinamarca, Magdalena và Istmo, tất cả các phần của nước Cộng hòa Colombia hiện nay. ngoại trừ Istmo, là một phần của Panama ngày nay). Vào tháng 11 năm 1831, những tỉnh đó đã tạo nên Cộng hòa Tân Granada, nhưng chưa có quốc kỳ. Quốc kỳ cũ đã được xác nhận tạm thời bởi Công ước Quốc gia ngày 17 tháng 12 năm 1831. Tuy nhiên, không rõ ràng đó là lá cờ gì: Restrepo tin rằng đó là lá cờ với hai tam giác của Gran Colombia. Trong khi các lá cờ mới được thảo luận, một số đề xuất đã được ban hành. Vào ngày 9 tháng 5 năm 1834, quốc kỳ được thông qua và được sử dụng cho đến ngày 26 tháng 11 năm 1861.

Năm 1851, một cuộc nội chiến mới nổ ra khi các nhóm bảo thủ và ủng hộ chế độ nô lệ từ Cauca và Antioquia, dẫn đầu bởi Manuel Ibánez, Julio Arboleda và Eusebio Borrero, chống lại tổng thống tự do José Hilario López, cố gắng ngăn chặn quá trình giải thoát nô lệ và một số vấn đề tôn giáo.

## Hiến pháp Colombia năm 1832

Một trong những đặc điểm chính của khí hậu chính trị của nước cộng hòa là vị trí của Giáo hội Công giáo La Mã và mức độ tự chủ cho các bang liên bang. Năm 1839, một cuộc tranh chấp nảy sinh qua việc đóng cửa các tu viện của Quốc hội New Granada. Điều này nhanh chóng leo thang vào cuộc chiến tranh của những người Supremes, đã nổ ra trong hai năm tới và biến thành một cuộc xung đột về quyền tự trị khu vực.

New Granada đã được chuyển đổi vào năm 1858 cho Liên minh Granadine như một câu trả lời cho các yêu cầu cho một quốc gia phi tập trung.

## Tỉnh

Lãnh thổ của nước cộng hòa được chia thành các tỉnh. Mỗi tỉnh bao gồm một hoặc nhiều bang, mỗi bang được chia thành nhiều huyện.

Cộng hòa cũng bao gồm một số lãnh thổ ở các vùng ngoại vi của đất nước.

## Xem thêm

* Colombia
# 23 tháng 6

Ngày **23 tháng 6** là ngày thứ 174 (175 trong năm nhuận) trong lịch Gregory. Còn 191 ngày trong năm.

|  |
| --- |
| << **Tháng 6 năm 2026** >> |
| CN | T2 | T3 | T4 | T5 | T6 | T7 |
|   | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
| 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 |
| 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 |
| 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 |
| 28 | 29 | 30 |
|  |

## Sự kiện

* 195 TCN - Thái tử Lưu Doanh kế vị hoàng đế triều Hán, tức Hán Huệ Đế, song quyền lực trên thực tế nằm trong tay Lã thái hậu.
* 617 – Tại thành Tấn Dương, Lý Uyên cử binh phản Tùy.
* 947 – Lưu Tri Viễn tiến vào Lạc Dương, sai người sát hại Hoàng đế Lý Tòng Ích do người Khiết Đan lập nên, tức ngày Bính Thìn (3) tháng 6 năm Đinh Mùi.
* 1828 – Miguel I đoạt vương vị của cháu gái là Maria II, đánh dấu khởi đầu Nội chiến Bồ Đào Nha.
* 1868 – Christopher Sholes nhận được bằng sáng chế máy đánh chữ
* 1884 – Chiến tranh Pháp-Đại Nam: Khởi đầu trận Bắc Lệ giữa quân Thanh và quân Pháp, cuối cùng quân Thanh giành được chiến thắng.
* 1894 – Ủy ban Olympic Quốc tế được thành lập tại Đại học Paris theo sáng kiến của Bá tước Pierre de Coubertin.
* 1926 – Tổ chức phi lợi nhuận College Board của Hoa Kỳ thực hiện cuộc kiểm tra SAT đầu tiên.
* 1961 – Hiệp ước châu Nam Cực có hiệu lực, bảo đảm tự do nghiên cứu khoa học và nghiêm cấm các hoạt động quân sự trên châu lục này.
* 1956 – Gamal Abdel Nasser được bầu làm Tổng thống Ai Cập sau khi lật đổ nền quân chủ của nhà Muhammad Ali.
* 1985 – Một quả bom phát nổ trên chuyến bay 182 của Air India, khiến chiếc Boeing 747 rơi xuống Đại Tây Dương gần Ireland, làm 329 người trên chuyến bay thiệt mạng.
* 1989 – Hội nghị toàn thể của Đảng Cộng sản Trung Quốc quyết định bãi chức Tổng bí thư Ủy ban Trung ương đảng của Triệu Tử Dương.
* 1314 - Chiến tranh giành độc lập lần thứ nhất của Scotland: Trận chiến Bannockburn giữa Vương quốc Scotland và Vương quốc Anh diễn ra, kết quả là người Scotland chiến thắng.

* 1991 - Chú nhím Sonic ra đời trên hệ máy Sega Genesis/Mega Drive.

## Sinh

* 1912 - Alan Mathison Turing, nhà toán học, logic học và mật mã học người Anh (m. 1954)
* 1922 - Hùng Lân, nhạc sĩ Việt Nam (m. 1986)
* 1929 - Nguyễn Văn Hiếu, tướng lĩnh Quân lực Việt Nam Cộng hòa (m. 1975)
* 1946 - Ted Shackleford, diễn viên Mỹ
* 1948 - Darhyl S. Ramsey, nhà văn Mỹ
* 1968 - Lee Jae-yong (doanh nhân), chủ tịch Samsung
* 1972 - Zinédine Zidane, cầu thủ bóng đá người Pháp
* 1976 - Patrick Vieira, cầu thủ bóng đá người Pháp
* 1991 - Nhím Sonic, nhân vật biểu tượng của Sega Corporation
* 1994 - Jung Ho-yeon, người mẫu và diễn viên người Hàn Quốc

## Mất

### Việt Nam

* 2007: Nguyễn Chánh Thi, Trung tướng Quân lực Việt Nam Cộng hòa (s. 1923)

### Các quốc gia khác

* 947 - Lý Tòng Ích, hoàng đế Trung Hoa, tức ngày Bính Thìn (3) tháng 6 năm Đinh Mùi (s. 931)
* 947 - Vương thục phi, phi tần triều Hậu Đường
* 1908 - Doppo Kunikida, nhà văn Nhật (s. 1871)
* 1999 - Buster Merryfield, diễn viên Anh (s. 1920)

## Ngày lễ và kỷ niệm

* Ngày Dịch vụ Công cộng Liên Hợp Quốc (*United Nations Public Service Day*)

## Tham khảo
# Dương Chiêu

| Dương Chiêu 楊昭 |
| --- |
| Thông tin chung |
| Sinh | 584 |
| Mất | 606 |
| Hậu duệ | Tùy Cung Đế |
|

| Thụy hiệu |
| --- |
| Hiếu Thành hoàng đế |
| Miếu hiệu |
| Thế Tông |

 |
| Tước hiệu | Nguyên Đức Vương |
| Thân phụ | Tùy Dạng Đế |
| Thân mẫu | Mẫn hoàng hậu |

**Dương Chiêu** (tiếng Trung: 楊昭; bính âm: *Yang Zhao*, 584 - 606), tước vị lúc sống là **Nguyên Đức Vương**. Ông là con trai của Tùy Dạng Đế Dương Quảng, do ông mất sớm hơn cha mình, nên sau này Dương Quảng nhường ngôi cho con của ông là Dương Hựu, tức Tùy Cung Đế. Mẹ của ông là *Mẫn hoàng hậu Tiêu thị*. Sau này, Dương Hựu truy miếu hiệu cho ông là Thế Tông, thụy hiệu đầy đủ là **Hiếu Thành hoàng đế**.

## Tham khảo
# Quân chủ

Chín vị quân chủ châu Âu tại lễ tang Vua Edward VII năm 1910.
**Quân chủ** (chữ Hán: 君主, tiếng Anh: *monarch*) là nguyên thủ quốc gia trọn đời hoặc cho tới khi thoái vị. Quân chủ là một quân chủ chuyên chế khi người đó nắm giữ chính quyền mà không bị giới hạn, nghĩa là nắm giữ toàn bộ chủ quyền đối với một quốc gia, gồm cả quyền lập pháp, tư pháp và hành pháp. Quân chủ là một quân chủ lập hiến nếu quyền lực của họ bị giới hạn bởi luật cố định; khi quyền lập pháp hoặc tư pháp, hoặc cả hai, được họ trao cho những người khác. Trong khi đó, quân chủ thế tập là khi họ lên ngôi theo quyền khai sinh hoặc quyền thừa kế; còn quân chủ tuyển cử là khi họ được bầu chọn đưa lên ngai vàng.

Các quân chủ có thể mang tước vị khác nhau như hoàng đế hoặc nữ hoàng, quốc vương hoặc nữ vương, vương tước hoặc nữ vương tước, đại công tước, công tước, emir, sultan, hoặc pharaon.

* Trong bối cảnh các dân tộc bản địa thời tiền sử, cổ xưa và đương đại, danh hiệu này có thể ám chỉ vương quyền của bộ lạc. Vương quyền của người Đức có cùng nguồn gốc với truyền thống cai trị bộ lạc của người Ấn-Âu (xem *rājan* Ấn Độ, *reiks* Gothic và *rí* Ireland cổ, v.v.).
* Trong bối cảnh cổ điển, quốc vương có thể dịch bằng tiếng Latin là *rex* và trong tiếng Hy Lạp là *archon* hoặc *basileus*.
* Trong chế độ phong kiến châu Âu cổ điển, danh hiệu *quốc vương* với tư cách là người cai trị một *vương quốc* được hiểu là cấp bậc cao nhất trong trật tự phong kiến, có khả năng chỉ thuộc về một hoàng đế, ít nhất trên danh nghĩa, (quay trở lại các quốc vương chư hầu của Cộng hòa La Mã và Đế chế La Mã).
* Trong bối cảnh hiện đại, tước hiệu này có thể dùng chỉ người cai trị của một trong số các chế độ quân chủ hiện đại (có thể là chuyên chế hoặc lập hiến). Tước hiệu *quốc vương* được sử dụng cùng với các tước hiệu khác dành cho các quân chủ: ở phương Tây, hoàng đế, đại thân vương, hoàng tử, đại thân vương Áo, công tước hoặc đại công tước; và trong thế giới Hồi giáo, malik, sultan, emir hoặc hakim, v.v.
* Mỗi thành bang của Đế quốc Aztec đều có một *tlatoani*. Đây là những quốc vương của Trung Mỹ thời tiền Tây Ban Nha. *Huey Tlatoani* là hoàng đế của Aztec.

Thuật ngữ *quốc vương* cũng có thể đề cập đến một vương tế, một danh hiệu đôi khi được trao cho chồng của một nữ vương, nhưng danh hiệu vương phu phổ biến hơn.

## Tham khảo
# Lương

**Lương** trong tiếng Việt có thể là:

* Khoản tiền công mà người lao động nhận được theo định kỳ. Xem bài Lương tối thiểu Việt Nam.
* Một trong số các họ của người Trung Quốc hay Việt Nam. Xem bài Lương (họ).
* Tên gọi từ thời Nguyễn chỉ người không theo đạo Thiên chúa.
* Lương tối thiểu Việt Nam
* Gọi tắt của lương thực.

## Quốc gia

* Nước Lương (thế kỷ thứ 8 TCN - 641 TCN) thời Xuân Thu
* Khai Phong, một thành phố có tên cũ là Đại Lương (大梁)
* Nước Ngụy (403 – 225  TCN) sau khi thiên đô về Đại Lương cũng được gọi là nước Lương.
* Nước Lương, phiên quốc chư hầu của nhà Hán.
* Nước Lương, phiên quốc chư hầu quốc nhà Tấn.
* Tên của nhiều quốc gia vào thời Ngũ Hồ thập lục quốc: Tiền Lương (320–376), Hậu Lương (386–403), Nam Lương (397–414), Tây Lương (400–421), Bắc Lương (397–439) và Cao Xương Bắc Lương (441-460)
* Nam triều Lương (502–557), triều đại thứ ba trong số các Nam triều vào thời Nam-Bắc triều, do Lương Vũ Đế sáng lập.
* Tây Lương (555–587), tiểu quốc do một người cháu của Lương Vũ Đế là Tiêu Sát lập ra, phụ thuộc Tây Ngụy. Quốc gia kế thừa Nam triều Lương, còn được gọi là Hậu Lương
* Chính quyền do Lý Quỹ thành lập vào thời Đường sơ ở phía tây bắc Trung Quốc (618–619).
* Chính quyền do Tiêu Tiển thành lập vào thời Tùy mạt, Đường sơ ở phía nam Trung Quốc (617–621)
* Chính quyền do Lương Sư Đô thành lập vào thời Tùy mạt, Đường sơ ở phía bắc Trung Quốc (617–628)
* Chính quyền do Thẩm Pháp Hưng thành lập vào thời Đường sơ ở phía đông Trung Quốc (619–620)
* Nhà Hậu Lương (907–923), một trong năm triều đại vào thời Ngũ Đại Thập Quốc
* Thời Ngũ Đại Thập Quốc, người Khiết Đan ủng hộ Lý Tòng Ích xưng đế, lập ra chính quyền Hậu Lương (947) bù nhìn.
# Trịnh

**Trịnh** có thể là:

* Một họ lớn của người Á Đông: Trịnh (họ)
* Cố nhạc sĩ: Trịnh Công Sơn
* Vương tộc nắm thực quyền cai trị Đại Việt thời Lê trung hưng: chúa Trịnh
* Nước thời Đông Chu: Trịnh (nước)
* Địa danh cổ: Hoa huyện (Thiểm Tây) được gọi là đất **Trịnh Chính quyền do Vương Thế Sung kiến lập đầu đời nhà Đường: Trịnh (nhà Đường)
# Tên mã

**Tên mã** hay **mật danh** là một từ hoặc tên được sử dụng, đôi khi một cách có chủ định, để chỉ một tên, từ, dự án hoặc người khác. Tên thường được sử dụng cho mục đích quân sự, hoặc trong hoạt động gián điệp. Chúng cũng có thể được sử dụng trong các hoạt động phản gián công nghiệp để bảo vệ các dự án bí mật và các thông tin tương tự tránh các đối thủ kinh doanh biết được, hoặc đặt tên cho các dự án chưa xác định được tên tiếp thị. Một lý do khác cho việc sử dụng tên và cụm từ trong quân đội là chúng truyền đi với mức độ tích lũy lỗi thấp hơn so với liên kết bộ đàm hoặc phát thanh so với tên thực tế.

## Nguồn gốc quân sự

Trong Thế chiến I, những cái tên phổ biến cho các đồng minh đề cập đến các quốc gia, thành phố, đặc điểm địa lý, đơn vị quân đội, hoạt động quân sự, cuộc họp ngoại giao, địa điểm và cá nhân đã được thống nhất, điều chỉnh các thủ tục đặt tên trước chiến tranh được sử dụng bởi các chính phủ liên quan. Trong trường hợp tên của Anh được quản lý và kiểm soát bởi Ủy ban An ninh Dịch vụ Liên bang (ISSB) do Văn phòng Chiến tranh quản lý. Thủ tục này được phối hợp với Hoa Kỳ khi Mỹ tham chiến. Danh sách ngẫu nhiên các tên đã được cấp cho người dùng trong các khối chữ cái gồm mười từ và được chọn theo yêu cầu. Các từ được sử dụng lại sau sáu tháng và phần không sử dụng có thể được chỉ định lại theo quyết định và theo nhu cầu. Lựa chọn thận trọng từ phân bổ có sẵn có thể dẫn đến ý nghĩa thông minh và dẫn đến một bí danh hoặc từ đọc ngược của từ gốc, mặc dù chính sách là chọn những tên mã không có mối liên hệ rõ ràng với những gì chúng dùng để che giấu. Những người trong các cuộc họp hội nghị lớn có một trình tự đặt tên một phần đề cập đến các thiết bị hoặc dụng cụ có số thứ tự là một phần ý nghĩa của chúng, ví dụ, cuộc họp thứ ba là "TRIDENT". Joseph Stalin, tên cuối cùng của ông có nghĩa là "người đàn ông thép", đã được đặt tên mã là "GLYPTIC", có nghĩa là "một hình ảnh được khắc trên đá".

## Tham khảo
# Tên người Iceland

Gia phả đơn giản cho thấy hệ thống đặt tên của người Iceland.
**Tên người Iceland** khác với đa phần các nước phương Tây (dùng họ), ở việc dùng phụ danh (đôi khi mẫu danh): chúng cho biết cha (hoặc mẹ) của một người thay vì dòng họ gia đình của họ. Iceland chia sẻ di sản văn hóa chung với các nước Scandinavia gồm Na Uy, Thụy Điển và Đan Mạch cũng như Quần đảo Faroe. Tuy nhiên, người Iceland, khác với những người Scandinavia còn lại, vẫn tiếp tục sử dụng hệ thống đặt tên truyền thống này, mà trước đây được dùng bởi tất cả các nước Bắc Âu, trừ một số vùng ở Phần Lan. Do vậy, hệ thống tên người Iceland không dựa trên họ (dù vài người có họ và có thể sử dụng cả hai hệ thống). Thường, tên phía sau của một người cho biết tên riêng của bố (phụ danh) hoặc mẹ (mẫu danh) của người đó.

## Ghi chú

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

* Information on Icelandic Surnames Lưu trữ ngày 5 tháng 5 năm 2010 tại Wayback Machine (Ministry of the Interior)
* English translation of the Personal Names Act No. 45 of ngày 17 tháng 5 năm 1996 (Ministry of the Interior)
* Helgason, Gudjon (ngày 31 tháng 1 năm 2013). "Icelandic Girl Wins Right to Use Her Given Name". *U.S. News and World Reports*. Associated Press.

Bản mẫu:Icelandic language
# Thành Hán

Năm 315   Thành Hán   Đông Tấn   Tiền Triệu  Tiền Lương  Đại
**Thành Hán** (tiếng Trung: giản thể 成汉; phồn thể: 成漢; bính âm: Chénghàn) (304-347) là một tiểu quốc trong thời kỳ Ngũ Hồ Thập lục quốc vào cuối thời kỳ nhà Tấn (265-420) tại Trung Quốc. Nó bao gồm hai quốc gia, là Thành (成) được Lý Hùng (李雄) dựng lên năm 304 và Hán (汉) do Lý Thọ (李壽) dựng lên năm 338. Do cả hai tiểu quốc này đều do họ Lý của người Đê (氐) cai trị, nên các học giả Trung Hoa thường coi chúng là một và gọi là Thành Hán. Các văn bản phương Tây thường coi chúng là các quốc gia riêng biệt. Việc này còn gây tranh cãi - do khi Lý Thọ tự lập làm vua năm 338, ông không biết rằng ngai vàng của ông được hưởng là từ dòng trực hệ của Lý Hùng và vì thế, khi thờ phụng Lý Hùng, ông vẫn để tượng ông này trong miếu riêng. Tuy nhiên, con của Lý Thọ là Lý Thế (李勢) lại biết rằng các vị vua tiền nhiệm là tổ tiên của mình. Thành Hán là vương quốc được thành lập sớm nhất trong số 16 vương quốc của giai đoạn lịch sử này.

Tất cả các vị vua của Thành Hán đều tự xưng "Hoàng đế".

Năm thành lập Thành Hán nói chung được chấp nhận là 304. Tuy nhiên, Lý Đặc đã công bố niên hiệu mới năm 303 và việc đặt niên hiệu được một số học giả Trung Quốc cho là biểu tượng của nhà nước mới. Tuy nhiên, cùng thời gian đó, Lý Đặc lại không tự đặt một danh hiệu vua chúa nào cho chính mình.

Năm 347, Đại tướng Hoàn Ôn nhà Đông Tấn đem quân tấn công Thành Hán, tiêu diệt nước này.

## Các vị vua Thành Hán

| Miếu hiệu | Thụy hiệu | Họ tên | Trị vì | Niên hiệu |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| **Thành 303 hay 304-319** |
| Thành Thủy Tổ (Thế Tổ) | Cảnh | Lý Đặc | Chủ công: 303 | Chủ công:
*Kiến Sơ* (建初)  |
| Không | Tần Văn Vương | Lý Lưu | Chủ công: 303 | Chủ công:
*Kiến Sơ* (建初) tiếp tục niên hiệu Lý Đặc |
| Thành Thái Tông (成太宗) | Vũ (武) | Lý Hùng | 303-334 | *Kiến Hưng* (建興) 304-306
*Yến Bình* (晏平) 306-311
*Ngọc Hoành* (玉衡) 311-334 |
| Không | Ai (哀) | Lý Ban (李班) | 7 tháng năm 334 | *Ngọc Hoành* (玉衡) 334 |
| Không | U Công (幽公) | Lý Kỳ (李期) | 334-338 | *Ngọc Hằng* (玉恆) 335-338 |
| **Hán 338-347** |
| Hán Trung Tông (汉中宗) | Chiêu Văn (昭文) | Lý Thọ (李壽) | 338-343 | *Hán Hưng* (漢興) 338-343 |
| Không | Quy Nghĩa Hầu (歸義侯) | Lý Thế (李勢) | 343-347 | *Thái Hòa* (太和) 343-346
*Gia Ninh* (嘉寧) 346-347 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |  |  |  |  | Lý Mộ |  |  |  |  |
|
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Lý Đặc ?-303 |  | Lý Lưu 248-303 |  | Lý Tương |
|
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
| Lý Đãng ?-303 |  | **Thành Vũ Đế** Lý Hùng 274-**304-334** |  |  |  |  |  | **Hán Chiêu Văn Đế**  Lý Thọ 300-**338-343** |  |  |
|
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|
| **Thành Ai Đế** Lý Ban 288-**334** |  | **Cung Đô U công** Lý Kỳ 314-**334-338** |  |  |  |  |  | **Lý Thế** ?-**343-347**-361 |
|

## Xem thêm

* Ngũ Hồ Thập lục quốc
* Hoàn Ôn
* Tứ Xuyên
* Bát tiên Tứ Xuyên

## Chú thích

## Tham khảo