Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Dương Tú Thanh

| Dương Tú Thanh 楊秀清 |
| --- |
| Đông vương Thái Bình Thiên Quốc  |
| Tại vị | 1851 - 1856 |
| Thông tin chung |
| Sinh | 1821 |
| Mất | 2 tháng 9, 1856(1856-09-02) (34–35 tuổi) |

**Dương Tú Thanh** (giản thể: 杨秀清; phồn thể: 楊秀清; bính âm: *Yáng Xiùqīng*; Wade–Giles: *Yang Hsiu-Ch'ing*), tự là **Tự Long** (嗣龙) (1821- 2 tháng 9 năm 1856), là một trong những nhân vật khởi xướng và là Tổng tư lệnh Khởi nghĩa Thái Bình Thiên Quốc.

Dương Tú Thanh xuất thân là một người bán củi ở Quảng Tây trước khi ông tham gia cuộc khởi nghĩa. Năm 1848, ông đổi sang Đạo Cơ đốc sau khi ông đã tin vào Thiên Chúa. Năm 1850, ông bắt đầu tuyên bố rằng ông có thể chữa bệnh cho các tín đồ. Ông là một trong những người tham gia đầu tiên của cuộc nổi dậy và danh tiếng nổi lên nhanh chóng. Năm 1851, khi Hồng Tú Toàn tự xưng là Thiên vương, Dương Tú Thanh trở thành thống soái của quân đội. Dương Tú Thanh đã được tiếp tục được phong là "Đông vương", ngang hàng với ba nhà lãnh đạo khác của cuộc khởi nghĩa đã được ban cho tước "vương" trong Thái Bình Thiên Quốc. Dương Tú Thanh đã nghĩ ra một mạng lưới gián điệp để nhổ tận gốc những người có mưu đồ chống lại. Đến năm 1850, Dương Tú Thanh đã nắm được nhiều quyền hành nhất trong cuộc khởi nghĩa Thái Bình Thiên Quốc.

Dưới sự chỉ đạo của Dương Tú Thanh, thành phố Nam Kinh trở thành kinh đô của Thái Bình Thiên Quốc vào năm 1853. Còn Hồng Tú Toàn càng ngày càng ít quan tâm đến chính trị mà chú trọng nhiều hơn đến hậu cung của mình. Ông phong Dương Tú Thanh làm tể tướng của Thái Bình Thiên Quốc. Tuy nhiên, Dương Tú Thanh mâu thuẫn với Hồng Tú Toàn về chính sách và thái độ đối với Nho giáo cũng như về việc bài trừ thánh tượng. Dương Tú Thanh tin rằng đạo đức Nho giáo là bản chất cơ bản của con người và nguyên lý của nó tương thích với giáo lý Cơ đốc giáo cũng như hình ảnh của con rồng không phải là phạm thánh. Tuy nhiên, Hồng Tú Toàn bác bỏ quan điểm này và tin rằng Nho giáo phải bị loại trừ vì nó là tà ma ngoại đạo. Điều này, và những âm mưu của Dương Tú Thanh làm cho Hồng Tú Toàn nổi cơn thịnh nộ. Năm 1856, Hồng Tú Toàn cho người ám sát Dương Tú Thanh. Trong ba tháng sau đó, Hồng Tú Toàn đã giết gia đình của Dương Tú Thanh và 20.000 thuộc hạ của Đông Vương. Cuộc khởi nghĩa Thái Bình Thiên Quốc ngày càng suy tàn vì sự bất đồng chính kiến của các nhà lãnh đạo của cuộc khởi nghĩa và những âm mưu sát hại lẫn nhau.

## Xem thêm

* Thiên vương Hồng Tú Toàn
* Bắc vương Vi Xương Huy
* Nam vương Phùng Vân Sơn
* Tây vương Tiêu Triều Quý

## Tham khảo
# Tiêu Triều Quý

**Tiêu Triều Quý**, là Tây vương của Thái Bình Thiên Quốc trong lịch sử Trung Quốc. Ông tham gia khởi nghĩa ở Kim Điền-Quảng Tây năm 1847-1848 trong bối cảnh 2 tỉnh Lưỡng Quảng bị giặc đói cùng với nhóm đồng hương bạn học là Hồng Tú Toàn, Dương Tú Thanh, Thạch Đạt Khai và Phùng Vân Sơn. Khi Thái Bình Thiên Quốc được thành lập ông được phong là Hữu Bật Hựu Chính Quân sư Tây vương, đứng ngang hàng với ba vị vương khác trong Thái Bình Thiên Quốc. Trong một lần đi công thành của quân Thanh, ông đã đứng lên phất lá cờ Thái Bình Thiên Quốc để cổ vũ sĩ khí quân đội và bị trúng đại pháo quân Thanh, bị thương nặng ông đã được đưa về và cấp cứu xong vẫn không qua khỏi và qua đời, sau cái chết của Nam vương Phùng Vân Sơn thì cái chết của ông là cái chết rất đáng tiếc thứ hai. Ông từng được Hồng Tú Toàn hứa gả em gái mình là Hồng Tuyên Kiều cho xong ông đã sớm hi sinh, ông được hỏa táng dưới sự tiễn đưa thương tiếc của tướng sĩ Thái Bình Thiên Quốc.

## Tham khảo

* Jonathan D. Spence - God's Chinese Son. 1996 Norton
# Lý Thế Hiền

**Lý Thế Hiền** là một lãnh đạo quân sự cao cấp trong Thái Bình Thiên Quốc,một nhà nước chống lại nhà Thanh trong lịch sử Trung Quốc.Ông là em trai của Trung vương Lý Tú Thành, ông nắm giữ chức vị Thị vương trong bộ máy quân sự quốc gia này, ông đã từng dẫn quân bao vây Kỳ Môn vào tháng 11 năm 1858 và giao chiến với tướng Hoàng Thiếu Xuân do Tả Tông Đường của nhà Thanh cử tới.Khi anh ông rời khỏi Tô Châu đã từng trao cho ông thanh gươm báu đã cùng anh ông chinh chiến sa trường nhưng sau bị rơi vào tay tướng Anh quốc là Charles George Gordon tại Liyang,Trung Quốc. Vào thời kỳ cuối của Thái Bình Thiên Quốc ông và anh trai là những vị vương quan trọng bậc nhất của nhà nước Thái Bình Thiên Quốc.

## Tham khảo
# Hoàng Sùng Anh

| Hoàng Sùng Anh |
| --- |
| Thông tin cá nhân |
| Sinh | *không rõ* |
| Mất | 1875 |
| Giới tính | nam |
| x • t • s |

**Hoàng Sùng Anh** (chữ Hán: 黃崇英, ? - 1875) là một thủ lĩnh thổ phỉ người Tráng chống triều đình nhà Thanh. Ông là thủ lĩnh của quân Cờ Vàng, hoạt động ở vùng biên giới Trung - Việt cuối thế kỷ XIX.

## Hành trạng lịch sử

Hoàng Sùng Anh còn có tên là **Bàn Luân Tứ** (盤倫四), vốn cháu gọi Ngô Á Chung bằng cậu, từng làm Đường chủ Tín Nghĩa đường Thiên địa hội.

Năm 1863 niên，Đường chủ Toàn Thắng đường Ngô Lăng Vân tử trận khi giao chiến với quân Thanh. Con Ngô Lăng Vân là Ngô Á Chung đào thoát về Quy Thuận phủ (nay là huyện Tĩnh Tây), hợp binh cùng Hoàng Sùng Anh, lấy Quy Thuận phủ làm căn cứ địa. Năm 1868, Quảng Tây Đề đốc Phùng Tử Tài suất quân tiễu trừ, Ngô Á Chung bại trận, cùng Hoàng Sùng Anh dẫn tàn quân xâm nhập vào lãnh thổ Đại Nam, dự định quy hàng triều Nguyễn, chờ thời nổi dậy.

Năm 1869, Ngô Á Chung đánh phá tỉnh thành Bắc Ninh, thất trận tử vong. Bộ chúng tan rã, phân liệt thành Hoàng kỳ quân (Hoàng Sùng Anh thủ lĩnh), Hắc kỳ quân (Lưu Vĩnh Phúc thủ lĩnh), Bạch kỳ quân (Bàn Văn Nhị, Lương Văn Lợi thủ lĩnh). Năm sau, Hoàng Sùng Anh nổi loạn chống Thanh, chiếm cứ vùng châu Bảo Lạc, cùng tranh đoạt địa bàn với Hắc kỳ quân. Nhà Nguyễn cử Hoàng Kế Viêm, Tôn Thất Thuyết thảo phạt, được Hắc kỳ quân hỗ trợ đánh phá quân Hoàng Sùng Anh.

Năm 1872, thương nhân Pháp là Jean Dupuis thám hiểm dọc sông Hồng, mở đường buôn bán với tỉnh Vân Nam. Dupuis cũng tìm cách buôn bán vũ khí cho Hoàng Sùng Anh, vì vận bị triều Nguyễn phản ứng dữ dội. Mượn cớ đi điều tra hòa giải, năm sau, với sự hỗ trợ của Hoàng kỳ quân, Đại úy Pháp Francis Garnier bất ngờ tấn công thành Hà Nội, mở đầu cho Biến cố Bắc Kỳ (1873).

Năm 1874, Thanh triều xuất quân hỗ trợ triều Nguyễn tiễu trừ Hoàng kỳ quân. Hoàng Sùng Anh thất bại, tìm cách đào thoát, nhưng bị Tôn Thất Thuyết truy kích giết chết. Sau khi Hoàng Sùng Anh bị giết, Hoàng kỳ quân cũng bị tan rã.

## Chú thích

## Tham khảo
# Tào Phúc Điền

Tào Phúc Điền (Cao Futian), một trong những thủ lĩnh chủ chốt của phong trào Nghĩa Hòa Đoàn ở Trung Quốc.
**Tào Phúc Điền** (sinh: Tĩnh Hải, Trung Quốc; bị xử tử: 1901, Tĩnh Hải, Trung Quốc) là tổng tư lệnh của quân khởi nghĩa Nghĩa Hoà Đoàn dưới quyền của Trương Đức Thành. Truyền thuyết cho rằng Tào có khả năng tự làm mình biến mất và có thể xuất hiện ở cả hai nơi cùng lúc. Với sự bùng nổ phong trào Nghĩa Hòa Đoàn, Tào Phúc Điền đóng vai trò là một người lính. Một số nguồn cho rằng ông là từng một tên cướp nổi tiếng tàn bạo.

Vào ngày 14 tháng 7 năm 1900, Thiên Tân bị chiếm bởi Liên minh Tám nước: Nhật Bản, Ý, Anh, Hoa Kỳ, Áo-Hung, Pháp, Đức, Nga nên ông phải trốn về quê hương ở Tĩnh Hải. Vào tháng 5 năm 1901, Tào Phúc Điền bị các Đế quốc thực dân bắt và bị xử tử vào tháng nào không rõ cùng năm.

Tào Phúc Điền có tuổi thơ không rõ ràng và nổi tiếng là một vị thủ lĩnh tàn nhẫn của nghĩa quân. Ông đã từng gặp Từ Hi Thái hậu để luận việc nước qua Hoàng tử Tái Y. Đài tưởng niệm Tào Phúc Điền nằm trong quần thể Đài tưởng niệm liệt sĩ Nghĩa Hoà Đoàn.

## Tham khảo
# Hải tặc Biển Đông

**Hải tặc Biển Đông** (tiếng Anh: *Pirates of the South China Coast*; giản thể: 华南海盗; phồn thể: 華南海盜; bính âm: *huá nán hǎi dào*), **Hải tặc Trung Hoa** hay **Tàu ô**, sử nhà Nguyễn gọi là **Tề ngôi phỉ** (齊桅匪), **Tề ngôi hải phỉ** (齊桅海匪) hay **Ô tàu hải phỉ** (烏艚海匪), là một số hải tặc người Hoa tại Biển Đông từ cuối thế kỷ 18 đến thế kỷ 19.

## Băng nhóm

* Đoàn Cờ Đỏ (Hồng Kỳ bang), thủ lĩnh: Trịnh Thất, Trịnh Nhất, Trịnh Nhất Tẩu, Trương Bảo Tử
* Đoàn Cờ Đen (Hắc Kỳ bang), thủ lĩnh: Quách Bà Đới
* Đoàn Cờ Trắng (Bạch Kỳ bang), thủ lĩnh: Lương Bảo (Tổng binh Bảo)
* Đoàn Cờ Lục (Thanh Kỳ bang), thủ lĩnh: Kim Cổ Dưỡng
* Đoàn Cờ Xanh Da Trời (Lam Kỳ bang), thủ lĩnh: Ô Thạch Nhị
* Đoàn Cờ Vàng (Hoàng Kỳ bang), thủ lĩnh: Ngô Trí Thanh

## Nổi tiếng

* Ngô Trí Thanh (吳智青)
* Kim Cổ Dưỡng (金古養, hay Lý Tương Thanh, Lý Thượng Thanh)
* Quách Bà Đới (郭婆帶, hay Quách Học Hiển, Quách Học Hiến)
* Trần Thiên Bảo (陳添保), Đô đốc nhà Tây Sơn năm 1794, Bảo Đức Hầu
* Mạc Quan Phù (莫觀扶), Tổng binh nhà Tây Sơn, Đông Hải vương
* Lương Văn Canh (梁文庚), Tổng binh nhà Tây Sơn
* Phàn Văn Tài (樊文才), Tổng binh nhà Tây Sơn
* Phùng Liên Quý (馮連貴), Đô đốc nhà Tây Sơn
* Trịnh Thất (鄭七, Trịnh Diệu Hoàng), Đại tư mã nhà Tây Sơn
* Trịnh Duy Phong (鄭維豐), tướng nhà Tây Sơn, Kim Ngọc Hầu
* Ô Thạch Nhị (烏石二, Mạch Hữu Kim), Đại tướng quân nhà Tây Sơn, Bình Ba Vương năm 1797
* Lương Bảo (梁寶, Tổng binh Bảo), Tổng binh nhà Tây Sơn
* Lương Quý Hưng (梁貴興), tướng nhà Tây Sơn, Hợp Đức Hầu
* Trịnh Lão Đồng (鄭流唐, Trịnh Lưu Đường), Đô đốc nhà Tây Sơn
* Đàm A Chiêu (譚阿招), tướng nhà Tây Sơn, Bình Ba vương
* Trịnh Nhất (鄭一, hay Trịnh Văn Hiển, Trịnh Diệu Nhất), Đô đốc nhà Tây Sơn
* Trịnh Nhất Tẩu
* Trương Bảo Tử (張保仔)
* Luân Quý Lợi (倫貴利), tướng nhà Tây Sơn, Tiến Lộc Hầu
* Phạm Quang Hỉ (范光喜), Tổng binh nhà Tây Sơn
* Hà Hỉ Văn (何喜文), thành viên Thiên Địa hội, tướng chúa Nguyễn
* Lương Văn Anh (梁文英), tướng chúa Nguyễn
* Chu Viễn Quyền (周遠權), tướng chúa Nguyễn
* Hoàng Trung Toàn (黃忠全), tướng chúa Nguyễn
* Thập Ngũ Tử (Shap-ng-tsai)
* Từ Á Bảo (Chui A-poo)

## Tham khảo

* Murray, Dian H. (1987). *Pirates of the South China Coast, 1790-1810*. Stanford University Press. ISBN 0-8047-1376-6.

## Liên kết ngoài

* Dian H. Murray, Hải tặc Trung Hoa Lưu trữ ngày 25 tháng 12 năm 2018 tại Wayback Machine
# Trương Bảo Tử

Trương Bảo Tử
**Trương Bảo** (chữ Hán: 張保; tiếng Trung: 張保 *Chang Pao*; 1786-1822), còn có các tên khác là **Trương Bảo Tử** (chữ Hán: 張保仔; tiếng Trung: 張寶仔 *Cheung Po Tsai/Chang Pao Tsai*, nghĩa là "Trương Bảo bé") là một thủ lĩnh hải tặc Trung Hoa nổi tiếng cuối thế kỷ 18 đầu thế kỷ 19.

## Tiểu sử

Căn cứ hải tặc của Trương Bảo tại đảo Trường Châu, nay thuộc Hồng Kông
Ông vốn là con trai một ngư phủ, đã gia nhập đám hải tặc hồi 15 tuổi, sau khi bị bắt giữ bởi Trịnh Nhất. Trịnh Nhất đã giao phó cho Trương Bảo chỉ huy một chiếc thuyền buồm. Sau cùng, ông ta đã chấp nhận Bảo làm con nuôi. Nhờ đó, trong năm năm, Bảo như một cánh tay nối dài của gia đình kẻ lãnh đạo, đã hoạt động như thành viên thứ cấp của hạm đội hải tặc Hồng Kỳ của Trịnh Nhất.

Năm 1807, chồng chết, góa phụ Trịnh Nhất Tẩu, vợ của Trịnh Nhất, thâu tóm mọi quyền lực về tay mình và trao chức phó thủ lĩnh hạm đội hải tặc Hồng Kỳ cho Trương Bảo.

Nhiệm vụ được phân chia rõ ràng: trong khi Trương Bảo thống lĩnh hạm đội hải tặc tinh nhuệ đi gây chiến thì Trịnh Nhất Tẩu tập trung vào việc kinh doanh, thiết lập chiến lược quân sự và đảm nhận trọng trách tối cao là phát triển "đội quân ngoài vòng pháp luật".

Năm 1810 triều đình nhà Thanh buộc phải chuyển sang chiến thuật mới: chiêu an Trịnh Nhất Tẩu, đề nghị giải thể hạm đội hải tặc Hồng Kỳ, đổi lại triều đình sẽ phong tước và được phép giữ lại toàn bộ của cải. Riêng Trương Bảo được triều đình phong tước Võ quan tam phẩm.

Trương Bảo rút lui về đất liền an hưởng tuổi già cùng Trịnh Nhất Tẩu mở một sòng bạc và chết tại đó năm 1822.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

* Cheung Po Tsai Cave at discoverhongkong.com Lưu trữ ngày 5 tháng 8 năm 2002 tại Wayback Machine
* Pictures of the cave
* Tên cướp biển khét tiếng nhất mọi thời đại là… phụ nữ
# Hà Hỉ Văn

| Hà Hỉ Văn |
| --- |
| Sinh | ? Tứ Xuyên, Trung Quốc |
| Mất | 1801 Quy Nhơn, Đàng Trong, Đại Việt |
| Quốc tịch | nhà Thanh |

**Hà Hỉ Văn** (chữ Hán: 何喜文, Ho Hsi-wen, ? - 1801) hay **Hà Hỷ Văn** là một thủ lĩnh hải tặc nổi tiếng, từng tung hoành dọc theo các bờ biển Trung Hoa cuối thế kỷ XIII. Sau đó, Hà Hỷ Văn quy phục Nguyễn Ánh, được nhà Nguyễn ghi công trạng.

## Tiểu sử

Hà Hỷ Văn vốn là dư đảng của Bạch Liên giáo ớ Tứ Xuyên nước Thanh. Sau đó, tự xưng hiệu là người của Thiên Địa hội, nổi lên làm cướp biển ở vùng ven biển Quảng Đông, Phúc Kiến.

Năm 1786, Hỷ Văn đóng quân ở đảo Côn Lôn, sai thuộc hạ là Lương Văn Anh, Chu Viễn Quyền và Hoàng Trung Đông (hoặc Hoàng Trung Đồng) sang thành Vọng Các để xin quy thuận vị chúa Nguyễn Ánh đang lưu vong tại đó.

Năm 1787, Nguyễn Ánh đi qua đảo Cổ Cốt, Hỷ Văn đem binh thuyền đến xin theo giúp đánh Tây Sơn.

Năm 1792, Hỷ Văn theo Nguyễn Ánh đi đánh Quy Nhơn. Sang năm 1801, Hỷ Văn bệnh mất.

Vua Gia Long ghi công Hà Hỷ Văn, cho thờ ở đền Hiển trung thành Gia Định, sắc phong Chiêu nghị tướng quân Thủy quân thống chế thượng hộ quân, các con được tập ấm: Hà Hỷ Dương được ấm thụ Cai phủ tàu; Hà Hỷ Dưỡng được ấm bổ Cai đội; con Hà Hỷ Dương là Hà Hỷ Phước được ấm thụ Ân kỵ uý.

Thuộc hạ của Hỷ Văn là: Dương Văn Anh, Chu Viễn Quyền và Hoàng Trung Đông, trải làm đến Tuần hải phó đô doanh. Hoàng Trung Đông (Đồng) sau làm tới Chánh tuần hải đô doanh.

## Chú thích

## Tham khảo

* Murray, Dian H. (1987). *Pirates of the South China Coast, 1790-1810*. Stanford University Press. ISBN 0-8047-1376-6.
* Quốc sử quán triều Nguyễn, **Đại Nam thực lục** (toàn tập). Bản dịch của Trung tâm khoa học xã hội và nhân văn quốc gia, Viện sử học Quốc sử quán triều Nguyễn, Tổ Phiên dịch Viện Sử học phiên dịch. Nhà xuất bản Giáo Dục xuất bản năm 2007.
* Quốc sử quán triều Nguyễn, **Đại Nam liệt truyện** (tập 02). Nhà Xuất Bản Thuận Hóa.
* Trần Trọng Kim (1919), **Việt Nam sử lược**.
# Tập Đình

**Tập Đình** (集亭) nguyên danh là **Lý A Tập** (李阿集) là một thủ lĩnh thời kỳ đầu của phong trào Tây Sơn trong lịch sử Việt Nam.

## Xuất thân

Tập Đình là người Hoa kiều, sinh sống ở dinh Quảng Nam (nay là Đà Nẵng) thuộc Đàng Trong thời Nguyễn Phúc Khoát và Nguyễn Phúc Thuần.

Do quyền thần là Thái phó Trương Phúc Loan tham tàn, tỉnh Quảng Nam bị thu thuế rất nặng. Lại thêm mất mùa, đời sống nhân dân đói khổ, dân chúng nhiều phen nổi dậy chống đối.

Tập Đình cùng Lý Tài tập hợp người Hoa kiều, người Minh Hương (người Hoa đã định cư lâu đời ở đất Việt) nổi dậy chống đối triều đình của chúa Nguyễn. Ông lập ra đạo quân Trung Nghĩa, còn Lý Tài lập ra đạo quân Hòa Nghĩa.

## Theo hàng Tây Sơn

Chúa Nguyễn phái quân đi trấn áp. Tập Đình cùng Lý Tài dùng thuyền men theo bờ biển cướp phá và đánh lại quân triều đình. Lúc đó Nguyễn Văn Nhạc cũng đem quân Tây Sơn tiến ra đánh phá dinh Quảng Nam. Tập Đình và Lý Tài đem hai đạo quân về hàng Tây Sơn, được Tây Sơn Vương Nguyễn Văn Nhạc trọng dụng.

Nguyễn Văn Nhạc cùng Tập Đình, Lý Tài phục binh ở núi Bích Kê đánh bại Tiết chế Tôn Thất Hương, đuổi Tôn Thất Thăng. Sau đó giao chiến với quân Nam triều do Nguyễn Cửu Dật thống suất.

Họ Trịnh đem quân vào nam lấy Phú Xuân. Nguyễn Văn Nhạc, Tập Đình, Lý Tài đuổi bắt Đông cung Nguyễn Phúc Dương. Tập Đình bắt được Nguyễn Phúc Dương, muốn giết đi. Lý Tài can ngăn, về sau Nguyễn Văn Nhạc đem con gái là công chúa Thọ Hương gã cho Nguyễn Phúc Dương.

## Trốn về Quảng Đông và bị giết

Chủ tướng họ Trịnh là Hoàng Ngũ Phúc tiếp tục tiến quân về Quảng Nam. Nguyễn Văn Nhạc cùng Lý Tài, Tập Đình chủ trương chống lại quân Bắc Hà, phục binh ở bến Cẩm Sa để đón đánh. Nhưng quân Tây Sơn bị hai cánh kỵ binh của Hoàng Đình Thể, Hoàng Phùng Cơ đánh bại. Nguyễn Văn Nhạc chạy về Bến Ván, Quảng Ngãi. Lý Tài cũng theo về đấy. Riêng Tập Đình sợ bị tội, trốn thẳng ra biển chạy về Quảng Đông, Trung Quốc.

Sau khi đến Quảng Đông, Tập Đình tiếp tục làm nghề hải phỉ, quấy phá miền biển. Sau cùng ông bị Tổng đốc Quảng Đông nhà Thanh bắt giết.

Cùng với Lý Tài, Tập Đình bị xem là người bạo ngược, tàn ác, hay tàn sát hàng binh.

Tương truyền ông có lấy vợ người Quy Nhơn, sau khi ông bỏ về Quảng Đông, dân chúng có đặt vè để chế giễu.

## Tham khảo

* Đại Nam Thực Lục
* Đại Nam Chính biên Liệt truyện
# Mạc Quan Phù

| Mạc Quan Phù |
| --- |
| Sinh | ? huyện Toại Khê, tỉnh Quảng Đông, Trung Quốc |
| Mất | 1802 Quảng Châu, Trung Quốc |
| Quốc tịch | nhà Thanh |

**Mạc Quan Phù** (chữ Hán: 莫觀扶 hay 莫官扶; Mo Kuan-fu, ? - 1802) là một tướng người Hoa của nhà Tây Sơn. Cùng với Trần Thiên Bảo và Trịnh Thất, ông từng là một trong những cướp biển hùng mạnh nhất tại vùng biển giữa Đại Việt và Trung Hoa vào thời Tây Sơn.

Mạc Quan Phù quê quán huyện Toại Khê, tỉnh Quảng Đông, Trung Quốc. Phù vốn là tiều phu. Vào năm 1787, y lên núi đốn củi thì bị hải tặc bắt rồi theo luôn nghề giặc cướp.

Trong thời kỳ này, vua Quang Trung thu dụng các nhóm cướp biển người Hoa giống như lính đánh thuê, ông sai các nhóm này đánh phá vùng duyên hải miền nam Trung Quốc cốt để Nhà Thanh bị cuốn vào hoạt động ngoại giao và chống giặc cướp để cho ông có thời gian ổn định tình hình nước Việt. Cũng có tài liệu cho rằng việc Quang Trung sai cướp biển người Hoa đánh phá duyên hải miền nam Trung Quốc là nhằm tạo tiền đề cho chiến dịch xuất quân đánh lấy Quảng Tây mà ông dự định trong tương lai. Nhưng Quang Trung mất đột ngột nên dự định không thành.

Năm 1788, Phù cùng Trịnh Thất dẫn binh quy thuận Tây Sơn, được Nguyễn Huệ phong chức Tổng binh và phân cho dưới trướng Trần Thiêm Bảo, cả bọn lập căn cứ ở duyên hải miền Trung. Từ đó, được Nguyễn Huệ cung cấp chiến thuyền và vũ khí, cứ tháng 3-4 âm lịch hàng năm, họ lại xua quân quấy nhiễu vùng biển các tỉnh Quảng Đông, Phúc Kiến và Chiết Giang của nhà Thanh, tới tháng 9-10 nhiều giông gió thì rút về đại bản doanh neo đậu.

Mạc Quan Phù và Trịnh Thất đã từng tham dự nhiều trận đánh chống lại Nguyễn Ánh.

Năm 1794, Mạc Quan Phù đánh bại bọn hải tặc Phúc Kiến hơn 600 tên, lại giết đầu đảng là Huỳnh Thắng Trường, nên được vua Cảnh Thịnh ban tước Đông Hải vương. Bọn hải tặc bên Trung Quốc là Trương Á Lục cũng theo đầu quân cho Phù.

Đến 1796, Phù đã có 17 tàu chiến, hơn ngàn quân với đầy đủ vũ trang. Mạc Quan Phù và Trịnh Thất là những người liều lĩnh, dám xua quân tấn công cả các cứ điểm trọng yếu của Thanh triều, nên là mối họa lớn uy hiếp vùng duyên hải của nhà Thanh.

Năm 1802, thuyền Đông Hải vương Mạc Quan Phù bị gió dạt đến ngoài biển Thị Nại. Quân Nguyễn sai hai vệ Nội trực và Túc trực đuổi theo, bắt được Đông Hải vương Mạc Quan Phù, thống binh Lương Văn Canh và Phan Văn Tài.

Năm 1803, vua Nguyễn Ánh sai Trịnh Hoài Đức và Lê Quang Định đi sứ, giao nộp Mạc Quan Phù cùng hai hải tặc khác là Lương Văn Canh và Phàn Văn Tài cho Thanh triều (theo tiểu truyện Trịnh Hoài Đức trong "Đại Nam chính biên liệt truyện"). Cả 3 bị vua Gia Khánh xử lăng trì.

## Chú thích

### Sách

* Murray, Dian H. (1987). *Pirates of the South China Coast, 1790-1810*. Stanford University Press. ISBN 0-8047-1376-6.
# Hạ Long (nguyên soái)

| Hạ Long 贺龙 |
| --- |
| Nguyên soái Hạ Long |
| Chức vụ |
| Phó Chủ tịch Ủy ban Quân sự Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc |
| Nhiệm kỳ | tháng 5 năm 1937 – 1969 |
| Chủ tịch | Mao Trạch Đông |
|  |
| Phó Thủ tướng Trung Quốc |
| Nhiệm kỳ | 28 tháng 9 năm 1954 – 9 tháng 6 năm 1969 14 năm, 254 ngày |
| Thủ tướng | Chu Ân Lai |
|  |
| Thông tin cá nhân |
| Sinh | 1896 Tang Thực, Hồ Nam |
| Mất | 1969 Bắc Kinh |
| Binh nghiệp |
| Thuộc |  Đảng Cộng sản Trung Quốc |
| Phục vụ | Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc |
| Năm tại ngũ | 1914 - 1969 |
| Cấp bậc | Nguyên soái Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa |
| Chỉ huy | Sư đoàn trưởng Bát Lộ Quân Phó Chủ tịch Ủy ban Quân sự Trung ương |
| Tham chiến | Chiến tranh Bắc phạt Vạn lý Trường chinh Bách đoàn đại chiến Quốc Cộng Đại chiến |

**Hạ Long** (giản thể: 贺龙; phồn thể: 賀龍; bính âm: *Hè Lóng*; Wade–Giles: *Ho Lung*) (22 tháng 3 năm 1896 – 8 tháng 6 năm 1969) là một lãnh đạo quân sự của Trung Quốc. Ông là một nguyên soái và là phó thủ tướng của Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa

Hạ Long, tên thật là Hạ Văn Thường, tự Vân Khanh sinh năm 1896 tại Tang Thực, Hồ Nam.

Năm 1914, gia nhập Trung Hoa Cách mạng đảng của Tôn Trung Sơn.

Năm 1926, tham gia Bắc phạt với chức danh Sư trưởng..

Năm 1927, là Tổng chỉ huy quân khởi nghĩa trong cuộc khởi nghĩa Nam Xương.

Cũng trong năm 1927, Hạ Long gia nhập Đảng Cộng sản Trung Quốc.

Từ năm 1927 đến năm 1936, ông giữ chức Tổng chỉ huy Phương diện quân số 2 của Hồng quân.

Năm 1935, Hạ Long tham gia Vạn lý Trường chinh

Từ năm 1937 đến 1946 tức thời kỳ Quốc-Cộng hợp tác lần thứ hai chống Nhật, Hạ Long là Sư trưởng kiêm Chính ủy Sư đoàn 120 của Bát Lộ quân.

Năm 1942, làm Tư lệnh Liên quân Biên khu Thiểm Cam Ninh.

Năm 1945, khi Nhật đầu hàng, Hạ Long giữ các chức: Tư lệnh Quân khu Tây Bắc, Chủ tịch Ủy ban Quân quản Thành phố Tây An.

Năm 1949, khi nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa thành lập, Hạ Long giữ chức Phó chủ tịch Quân ủy Trung ương, Phó thủ tướng Chính phủ, Phó chủ tịch Ủy ban Quốc phòng,

Năm 1955, được phong hàm Nguyên soái.

Năm 1956, ông trở thành Ủy viên Bộ Chính trị.

Từ năm 1959, là Phó chủ tịch thường trực Quân ủy Trung ương, Chủ nhiệm Ủy ban Công nghiệp quốc phòng.

## Bị xử lý trong Cách mạng Văn hóa

Trong Cách mạng Văn hóa, Khang Sinh phao tin nhảm với Tổ cách mạng văn hóa Trung ương rằng: "Hạ Long tự điều động quân đội để làm "Binh biến tháng Hai xây lô cốt ở ngoại ô Bắc Kinh"... pháo đặt ở Thập Sa Hải, miệng súng nhằm đúng Trung Nam Hải... mưu hại Mao Chủ tịch".

Để đề phòng bất trắc, Chu Ân Lai đón Hạ Long đến ở phòng Tây Hoa. Ngay lập tức, Lâm Bưu hạ lệnh bắt ngay Hạ Long và lập tổ chuyên án điều tra. Hạ Long bị giam ở Tượng Tỵ Tử Câu, những thứ thuốc cần dùng mà Hạ Long đã chuẩn bị cho mình bị tịch thu, sức khỏe ông ngày một suy yếu. Được đưa tới bệnh viện nhưng không được chữa trị. Hạ Long từ trần lúc 15 giờ 4 phút ngày 9 tháng 6 năm 1969.
Ông đã được khôi phục danh dự sau khi Đặng Tiểu Bình lên nắm quyền năm 1979.

## Chú thích