Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Lã Mẫu

| Lã Mẫu |
| --- |
|  |
| Binh nghiệp |
| Tham chiến | * Khởi nghĩa Xích Mi
 |
|  |
| Thông tin cá nhân |
| Sinh |  |
| Ngày sinh | thế kỷ 1 TCN |
| Nơi sinh | Nhật Chiếu |
|  |
| Mất |  |
| Ngày mất | 18 |
| Nguyên nhân mất | bệnh tật |
|  |
| Giới tính | nữ |
| Gia quyến |  |
| Hậu duệ | Lữ Dục |
|  |
| Nghề nghiệp | kẻ phản loạn |
| Quốc tịch | Nhà Tân |
| x • t • s |

**Lã mẫu** (chữ Hán: 呂母; *Bà mẹ họ Lã*; ? – 18), người huyện Hải Khúc, quận Lang Gia, nữ thủ lĩnh khởi nghĩa nông dân cuối đời Tân. Bà là thủ lĩnh đầu tiên được nổi dậy phản kháng nhà Tân, cũng là nữ thủ lĩnh khởi nghĩa đầu tiên được lịch sử Trung Quốc ghi nhận.

## Cuộc đời

Lã mẫu có con trai tên là Lã Dục (呂育), làm huyện lại. Năm 14 (thời Tân), anh ta mắc tội nhẹ, bị huyện tể giết oan. Bà oán hận, ngầm tập hợp lực lượng, tìm cơ hội báo thù. Lữ mẫu dùng hết gia sản mấy trăm vạn để mở quán rượu, mua y phục. Bà thường xuyên cho thực khách nợ tiền, lại đem y phục ra cứu giúp những người cô khổ.

Năm 17, gia sản của Lã mẫu cạn kiệt, mọi người muốn góp tiền trả nợ, bà nhân đó kêu gọi nổi dậy phản kháng triều đình, nhân dân vốn chịu nhiều khổ cực, lại nhờ ơn đã lâu, đều nhận lời. Có kẻ dũng sĩ tự đặt hiệu là Mãnh Hổ, cùng Lã mẫu chạy ra bể, chiêu tập những kẻ vong mạng, lên đến mấy ngàn người. Bà tự xưng tướng quân, đưa quân về đánh phá Hải Khúc, bắt huyện tể. Các huyện lại xin cho ông ta, Lữ Mẫu không nghe, lấy đầu huyện tể để tế con mình, rồi đưa quân trở ra bể.

Năm 18, Lã mẫu lâm bệnh mất. Lực lượng của bà phân rã, gia nhập các lực lượng nghĩa quân Xích Mi, Thanh Độc, Đồng Mã.

## Di chỉ

Hiện nay trên sườn phía tây Khuê Sơn, thuộc địa cấp thị Nhật Chiếu, Sơn Đông, có vách núi cạnh sông, tương truyền là nơi đặt tướng đài của Lã mẫu.

## Tham khảo

* *Hậu Hán thư*, quyển 11, Liệt truyện 1, *Lưu Bồn Tử truyện*.

## Chú thích
# Lưu Vĩnh (nhà Tân)

| Lưu Vĩnh  |
| --- |
| Thông tin cá nhân |
| Sinh | thế kỷ 1 TCN |
| Mất | 27 |
| Giới tính | nam |
| Gia quyến |  |
| Thân phụ | Lưu Lập |
| Hậu duệ | Lưu Hu |
|  |
| Gia tộc | nhà Lưu |
| x • t • s |

**Lưu Vĩnh** (chữ Hán: 刘永, ? – 27), sinh quán Tuy Dương, Lương Quận, Dự Châu, hoàng thân nhà Hán, thủ lĩnh tối cao trên danh nghĩa của các lực lượng quân phiệt vùng Quan Đông đầu đời Đông Hán.

## Thân thế

Vĩnh là cháu trực hệ 8 đời của Lương Hiếu vương Lưu Vũ. Phả hệ các đời Lương vương từ Lưu Vũ đến Lưu Vĩnh như sau: Lưu Vũ → Lưu Mãi → Lưu Tương → Lưu Vô Thương → Lưu Định Quốc → Lưu Toại → Lưu Gia → Lưu Lập → Lưu Vĩnh. Cha là Lưu Lập, được nối tước Lương vương. Bởi Lập đi lại với ngoại thích họ Vệ thời Hán Bình đế, bị Vương Mãng làm tội, nên ông không được kế thừa vương tước.

## Cuộc đời và sự nghiệp

Canh Thủy đế lên ngôi (23), Vĩnh trước tiên đến Lạc Dương, được nối tước Lương vương, định đô ở Tuy Dương. Đến khi ông nghe tin chính quyền Canh Thủy sinh loạn, bèn khởi binh cát cứ; lấy em trai Lưu Phòng làm Phụ quốc đại tướng quân, em kế Phòng là Thiếu Công làm Ngự sử đại phu. Rồi mời gọi hào kiệt quận Bái là bọn Chu Kiến, tự làm tướng đi đánh Tề Âm, Sơn Âm, Bái, Sở, Hoài Dương, Nhữ Nam, hạ được 28 thành. Lại sai sứ bái thủ lĩnh nghĩa quân Tây Phòng là Giảo Cường làm Hoành hành tướng quân. Khi ấy, người quận Đông Hải là Đổng Hiến khởi binh cát cứ bản quận, còn Trương Bộ cũng trấn định đất Tề. Vĩnh sai sứ bái Hiến làm Dực Hán đại tướng quân, Bộ làm Phụ Hán đại tướng quân, cùng nhau liên kết, rồi chiếm giữ vùng Quan Đông. Đến lúc Canh Thủy đế thất bại (25), Vĩnh tự xưng thiên tử.

Mùa hạ năm Kiến Vũ thứ 2 (26), Quang Vũ đế sai bọn Hổ nha đại tướng quân Cái Duyên chinh phạt Vĩnh. Quân đội của ông thất bại nhanh chóng, phải lui về cố thủ Tuy Dương. Các tướng Hán bất hòa, tướng cũ của Canh Thủy đế là Tô Mậu phản Hán, giết Hoài Dương thái thú, chiếm lấy vài huyện, cát cứ Quảng Nhạc, rồi xưng thần với ông; Vĩnh cả mừng, lập tức lấy Mậu làm Đại tư mã, Hoài Dương vương. Tuy nhiên, Cái Duyên vẫn tiếp tục vây Tuy Dương, vài tháng thì nhổ được (khoảng tháng 8 ÂL). Vĩnh đưa gia thuộc chạy đến đất Ngu (thuộc quận Lương), người ở đây nổi dậy, giết mẹ và vợ con của ông, nên Vĩnh đưa mấy chục thủ hạ chạy sang đất Tiếu (thuộc quận Bái). Tô Mậu, Giảo Cường, Chu Kiến hợp binh cứu ông, bị Cái Duyên đánh bại, Mậu chạy về Quảng Nhạc; Cường, Kiến theo Vĩnh chạy đến Hồ Lăng.

Tháng 2 ÂL năm thứ 3 (27), Vĩnh sai sứ lập Trương Bộ làm Tề vương, Đổng Hiến làm Hải Tây vương. Tháng 4 ÂL, người Tuy Dương nổi dậy, đón Vĩnh ở trở về. Quân Hán của bọn Đại tư mã Ngô Hán, Cái Duyên vây rất ngặt, trong thành hết lương, ông cùng Tô Mậu, Chu Kiến chạy đến đất Tán. Quân Hán đuổi nà, ông bị bộ tướng là Khánh Ngô chém chết, dâng đầu xin hàng. Kiến, Mậu chạy đến Thùy Huệ, cùng lập con Vĩnh là Hu làm Lương vương, tiếp tục chống lại chính quyền Quang Vũ.

## Tham khảo

* Hậu Hán thư, Đông Quan Hán ký có truyện.
* Hán thư, Tư trị thông giám, Thủy kinh chú có chép sự tích liên quan.

## Chú thích
# Trần Lan

| Trần Lan |
| --- |
| Thông tin cá nhân |
| Sinh | thế kỷ 2 |
| Mất | 209 |
| Giới tính | nam |
| Quốc tịch | Trung Quốc |
| x • t • s |

**Trần Lan** (chữ Hán: 陳蘭; bính âm: Chen Lan; ?-209) là một viên chỉ huy quân sự phục vụ dưới trướng của lãnh chúa Viên Thuật trong thời kỳ Tam Quốc của lịch sử Trung Quốc.

## Tiểu sử

Khi Viên Thuật đã có ngọc tỷ truyền quốc và binh đông lương nhiều liên xưng đế bất chấp sự can ngăn của Diêm Tượng, Viên Thuật muốn kết minh với Lã Bố nhưng đã bị mất mặt vì ông này liền sai Trương Huân thống lãnh bảy đạo quân đánh Lã Bố. Trần Lan là phó tướng theo đạo quân thứ năm cánh phải trực chỉ về lấy Kệ Thạch. Lã Bố sai Ngụy Tục dẫn một đạo đến Kế Thạch để địch với Trần Lan. Sau đó Lã Bố chiêu hàng Dương Phụng và Hàn Tiêm khiến quân Viên Thuật rối loạn, Trương Huân đại bại.

Sau nhiều lần thất bại Viên Thuật đâm ra buồn chán, ăn chơi vô độ, chỉ thích hưởng lạc vàng bạc châu báu xa xỉ quá độ cho nên Trần Lan cùng với Lôi Bạc rời bỏ Viên Thuật về núi Tung Sơn làm thảo khấu. Khi quân Tào xuất binh đánh Viên Thuật, Viên Thuật thất thế bị đánh bại Lôi Bạc, Trần Lan ở Tung Sơn nhân cơ hội này ra cướp mất tiền nong lương thảo. Viên Thuật muốn dẫn quân về Thọ Xuân, lại bị quân trộm cướp của Trần Lan, Lôi Bạc đến đánh tập hậu, phải đóng lại ở Giang Đình và chết ở đó.

## Tham khảo
# Lôi Tự

| Lôi Tự |
| --- |
| Thông tin cá nhân |
| Mất | 209 |
| Giới tính | nam |
| Nghề nghiệp | chỉ huy quân đội |
| Quốc tịch | Đông Hán |
| x • t • s |

**Lôi Tự** (tiếng Trung: 雷緒; bính âm: *Lei Xu*; ? - 209?) là tướng lĩnh dưới trướng quân phiệt Lưu Bị thời kỳ Tam Quốc trong lịch sử Trung Quốc. Lôi Tự và Lôi Bạc có thể là một người hoặc là hai người khác nhau.

## Cuộc đời

Lôi Tự quê ở quận Lư Giang, Dương Châu, vốn là tướng của Viên Thuật.

Năm 200, các tướng cũ của Viên Thuật là Trần Lan, Lôi Tự cùng Mai Càn dựa vào nơi hiểm yếu ở Lư Giang chống lại Tào Tháo. Tào Tháo phải phái Lưu Phức làm Thứ sử Dương Châu để phòng ngự.

Năm 208, Tào Tháo thua trận Xích Bích, Trần Lan, Mai Thành nổi dậy, chiếm lĩnh huyện Lục. Năm 209, Tào Tháo sai Vu Cấm, Tang Bá thảo phạt Mai Thành, Trương Liêu cùng Ngưu Cái, Trương Cáp thảo phạt Trần Lan, chặn đánh viện quân do Hàn Đương chỉ huy. Thành, Lan đều bị chém đầu.

Cùng năm, Lôi Tự thấy Trần Lan, Mai Thành thất bại, liền mang theo bộ hạ mấy vạn người đến nhờ cậy Kinh Nam Lưu Bị, được phong làm thiên tướng quân. Không lâu sau, Tào Tháo phái Hạ Hầu Uyên dẫn quân đến đánh bại Lôi Tự. Từ đây không còn ghi chép.

## Trong văn hóa

Lôi Tự không xuất hiện trong tiểu thuyết *Tam quốc diễn nghĩa* của La Quán Trung.

## Tham khảo

* Phạm Diệp, *Hậu Hán thư*.
* Trần Thọ, Bùi Tùng Chi chú, *Tam quốc chí*.
* Tư Mã Quang, *Tư trị thông giám*.

## Chú thích
# Hầu Tuyển

| Hầu Tuyển |
| --- |
| Thông tin cá nhân |
| Giới tính | nam |
| Nghề nghiệp | quân nhân |
| x • t • s |

**Hầu Tuyển** (chữ Hán:侯選; bính âm: Hou Xuan) là một thế lực quân phiệt cát cứ ở Tây Lương ở thời kỳ Tam Quốc trong lịch sử Trung Quốc. Khi Mã Siêu cất quân giao chiến với Triều đình nhà Hán ở Trận Đồng Quan (211), Hầu Tuyển đã hưởng ứng cuộc khởi sự này. Ông đã góp 10.000 binh lính trong liên quân Quan Trung. Sau khi thất bại trận chiến này, không rõ tung tích của Hầu Tuyển. Trong Tam Quốc diễn nghĩa, La Quán Trung hư cấu ông là bộ tướng của Hàn Toại và cùng Hàn Toại lập mưu bắt Mã Siêu nhưng đã bị Mã Siêu đánh đuổi và sau này đã hàng Tào Tháo và được phong chức tước.

## Tham khảo

## Xem thêm

* Mã Siêu
* Hàn Toại
# Lý Kham

| Lý Kham |
| --- |
| Thông tin cá nhân |
| Sinh |  |
| Ngày sinh | thế kỷ 2 |
| Nơi sinh | Quận Hà Đông |
|  |
| Mất | 211 |
| Giới tính | nam |
| Quốc tịch | Đông Hán |
| x • t • s |

**Lý Kham** (chữ Hán: 李堪, bính âm: Li Kan; ?-211) là một thế lực quân phiệt cát cứ ở Tây Lương ở thời kỳ Tam Quốc trong lịch sử Trung Quốc. Khi Mã Siêu cất quân giao chiến với Triều đình nhà Hán ở Trận Đồng Quan (211), Lý Kham đã hưởng ứng cuộc khởi sự này. Ông đã góp 10.000 binh lính trong liên quân Quan Trung và tử trận vào năm 211. Trong Tam Quốc diễn nghĩa, La Quán Trung hư cấu ông là bộ tướng của Hàn Toại và giai đoạn sau của cuộc chiến ông cùng Hàn Toại và các tướng lập mưu chống lại Mã Siêu nhưng thất bại sau đó trong trận đánh cuối cùng ông bị Mã Siêu rượt đuổi và bị Vu Cấm bắn nhầm và giết chết.

## Xem thêm

* Mã Siêu
* Hàn Toại

## Tham khảo
# Phan Lâm (Đông Ngô)

| Phan Lâm  |
| --- |
| Thông tin cá nhân |
| Giới tính | nam |
| Nghề nghiệp | Thổ phỉ, tướng lĩnh quân đội |
| Quốc tịch | Đông Ngô |
| x • t • s |

**Phan Lâm** (giản thể: 潘临; phồn thể: 潘臨; bính âm: *Pan Lin*) là tướng lĩnh dưới quyền quân phiệt Tôn Quyền thời Tam Quốc trong lịch sử Trung Quốc.

## Cuộc đời

Phan Lâm là đại soái sơn tặc ở quận Cối Kê, Dương Châu. Trong những năm Kiến An (196–220), ở các quận Ngô, Cối Kê, Đan Dương có nhiều người trốn chạy vào trong núi, không nộp thuế, hễ thấy thành trì có sơ hở là xuống núi cướp bóc. Phan Lâm làm đại soái, cướp bóc dân cư nhiều năm mà chính quyền không dẹp được.

Khoảng sau năm 203, Lục Nghị bấy giờ giữ chức Đồn điền tư mã ở huyện Hải Xương, nói với Tôn Quyền ở vùng Ngô, Cối Kê, Đan Dương có nhiều người bỏ trốn làm giặc, xin đến thảo phạt cùng tổ chức thành quân đội, vừa diệt được sơn tặc, lại mở rộng nguồn mộ lính. Tôn Quyền nghe theo.

Lục Nghị không màng hiểm nguy, dẫn quân xâm nhập tận hang ổ, cuối cùng bình định được sơn tặc, chiêu mộ được 2,000 bộ khúc. Phan Lâm cũng đầu hàng.

## Trong văn hóa

Phan Lâm không xuất hiện trong tiểu thuyết *Tam quốc diễn nghĩa* của La Quán Trung.

## Tham khảo

* Trần Thọ, Bùi Tùng Chi chú, *Tam quốc chí*.

## Chú thích
# Trương Bảo (Khăn Vàng)

| Trương Bảo  |
| --- |
| Thông tin cá nhân |
| Sinh |  |
| Ngày sinh | thế kỷ 2 |
| Nơi sinh | Bình Hương |
|  |
| Mất | tháng 12, 184 |
| Giới tính | nam |
| Gia quyến |  |
| Anh chị em | Trương Giác, Trương Lương |
|  |
| Nghề nghiệp | chính khách |
| Tôn giáo | Đạo giáo |
| Quốc tịch | Đông Hán |
| x • t • s |

**Trương Bảo** (tiếng Trung: 張寶, bính âm: Zhang Bao; ? – 184) là một trong các thủ lĩnh của cuộc khởi nghĩa Khăn Vàng vào cuối thời nhà Đông Hán trong lịch sử Trung Quốc.

## Khởi binh

Ông là người huyện Cự Lộc, tỉnh Hà Bắc, em của thủ lĩnh Trương Giác. Ông còn một người anh em nữa là Trương Lương. Trương Bảo cùng Trương Giác và Trương Lương dùng phương thức ma thuật hoặc thuật thôi miên, vẽ bùa niệm chú chữa bệnh cứu người, lấy được lòng tin của nhiều người trong thiên hạ. Sau hơn 10 năm hoạt động, anh em ông nhân danh dùng Đạo giáo tập hợp được 36 vạn tín đồ. Trước tình hình nhà Hán ngày càng suy yếu và mất lòng tin của nhân dân cực khổ, anh em ông quyết định phát động quần chúng nổi dậy nhằm lật đổ chính quyền Đông Hán. Tháng 2 âm lịch năm 184, anh em Trương Bảo quyết định khởi binh. Trương Giác tự xưng là Thiên công tướng quân, Trương Bảo tự xưng là Địa công tướng quân, Trương Lương tự xưng là Nhân công tướng quân, trong quân may cờ màu vàng làm hiệu. Quân Khăn Vàng đồng loạt nổi lên tấn công vào các thôn trang. Chỉ trong không đầy 10 ngày, người trong thiên hạ hưởng ứng rất nhiều, kinh đô Lạc Dương chấn động. Hán Linh Đế phái 3 tướng là Lư Thực, Hoàng Phủ Tung và Chu Tuấn đi dẹp anh em Trương Bảo.

## Thất bại

Do không được tổ chức tốt, dù có lực lượng đông nhưng quân Khăn Vàng mau chóng bị các tướng triều đình đánh bại sau những thắng lợi ban đầu. Cuối năm 184, sau khi anh Trương Giác qua đời vì bệnh và em Trương Lương tử trận tại Quảng Tông, chỉ còn Trương Bảo cầm quân. Tháng 11 năm 184, do bị thất thế, Trương Bảo chạy về Hạ Khúc Dương. Tướng nhà Hán là Hoàng Phủ Tung mang quân đuổi theo, lệnh cho Thái thú Cự Lộc là Phùng Dực cùng hợp lực truy kích. Hai cánh quân phối hợp đại phá quân Khăn Vàng ở Khúc Dương. Trương Bảo bị quân Hán bắt và mang chém. Số quân Khăn Vàng bị giết tại Hạ Khúc Dương lên tới hàng chục vạn người, được chôn chung ở phía nam thành Hạ Khúc Dương thành ngôi mộ rất lớn (kinh quan).

## Trong Tam Quốc diễn nghĩa

Trương Bảo được nhắc tới trong tiểu thuyết Tam Quốc diễn nghĩa từ hồi 1 đến hồi 2. Ông được mô tả là người dùng yêu thuật đánh trận để chống quân triều đình và bị các tướng nhà Hán phá được phép thuật nên bại trận. Ông đã bị trúng tên của Lưu Bị trên đường chạy trốn. Sau cùng ông bị bộ tướng Nghiêm Chính phản bội, chém chết để ra hàng quân Hán.

## Xem thêm

* Trương Giác
* Trương Lương (Khăn Vàng)
* Khởi nghĩa Khăn Vàng

## Tham khảo

* Lê Đông Phương (2007), *Kể chuyện Tam Quốc*, Nhà xuất bản Đà Nẵng
* Lê Đông Phương, Vương Tử Kim (2007), *Kể chuyện Tần Hán*, Nhà xuất bản Đà Nẵng
* Trịnh Phúc Điền, Khả Vĩnh Quyết, Dương Hiệu Xuân (2006), *Tướng soái cổ đại Trung Hoa, tập 1*, Nhà xuất bản Thanh niên.

## Chú thích