# Chương trình không gian của Trung Quốc

Từ trái sang phải, trên xuống dưới: Tên lửa đẩy Trường Chinh 1 đưa vệ tinh Đông Phương Hồng I lên quỹ đạo, Tên lửa Trường Chinh 5B đang được phóng lên quỹ đạo, Xe tự hành mặt trăng Thỏ Ngọc, Tàu đổ bộ Hằng Nga 4 ở mặt tối Mặt trăng Moon, Xe tự hành Chúc Dung trên sao Hỏa, Đội du hành vũ trụ Thần Châu 14, cánh tay robot trên Trạm không gian Thiên Cung, nhà du hành Trung Quốc đầu tiên thực hiện bước ra khoảng không không gian.

**Chương trình Không gian của CHND Trung Hoa** là các hoạt động ngoài không gian của Chính phủ Trung Quốc. Chương trình không gian của Trung Quốc bắt đầu từ những năm 1950 với sự giúp đỡ của Liên Xô, Trung Quốc đã phát triển thành công tên lửa đạn đạo và chương trình rocket để đáp trả lại các mối đe dọa từ Mỹ (và sau này là Liên Xô). Chương trình không gian của nước này được thúc đẩy bởi cuộc phóng thành công vệ tinh Sputnik 1 và vệ tinh Explorer 1 của Mỹ lần lượt vào các năm 1957 và 1958. Trung Quốc đã phóng thành công vệ tinh đầu tiên mang tên Đông Phương Hồng I tháng 4 năm 1970 bằng tên lửa đẩy Trường Chinh 1, đánh dấu Trung Quốc trở thành quốc gia thứ 5 phóng thành công vệ tinh vào quỹ đạo.

Trung Quốc sở hữu chương trình không gian tích cực nhất trên thế giới. Với khả năng tự phóng tàu vũ trụ bằng tên lửa đẩy Trường Chinh và bốn sân bay vũ trụ gồm Trung tâm Phóng vệ tinh Tửu Tuyền, Trung tâm Phóng vệ tinh Thái Nguyên,Trung tâm phóng vệ tinh Tây Xương và Trung tâm Phóng vệ tinh Văn Xương; Trung Quốc tổ chức số vụ phóng nhiều nhất thế giới hàng năm. Trung Quốc cũng vận hành số lượng lớn vệ tinh gồm vệ tinh liên lạc, vệ tinh định vị, vệ tinh viễn thám và vệ tinh khoa học. Phạm vi hoạt động của chương trình không gian của Trung Quốc đã trải dài từ quỹ đạo Trái Đất tầm thấp tới Mặt trăng và sao Hỏa. Trung Quốc cùng với Mỹ và Nga là các quốc gia duy nhất có khả năng phóng tàu vũ trụ có người lái.

Hiện nay, hầu hết các hoạt động không gian của Trung Quốc được thực hiện dưới sự quản lý của Cục Quản lý Không gian Quốc gia Trung Quốc (CNSA) và Lực lượng tên lửa chiến lược quân giải phóng nhân dân Trung Quốc, có nhiệm vụ quản lý đội ngũ phi hành đoàn và Mạng lưới Không gian Sâu của Trung Quốc. Các chương trình vũ trụ chính của Trung Quốc đang thực hiện hiện nay gồm Chương trình Không gian Có người lái, Chương trình Thám hiểm Mặt trăng, Trạm quan sát Gaofen và Kế hoạch Thám hiểm Hành tinh. Trong những năm gần đây Trung Quốc đã triển khai một số nhiệm vụ gồm Chang'e-4, Chang'e-5, Chang’e-6, Tianwen-1, Tianwen-2, và Trạm không gian Thiên Cung.

## Lịch sử

### Những năm đầu (từ những năm 1950 đến giữa những năm 1970)

Tiền Học Sâm, mệnh danh là cha đẻ của chương trình không gian của Trung Quốc
Chương trình Không gian của Trung Quốc bắt đầu với chương trình nghiên cứu tên lửa vào những năm 1950s. Sau khi nước CHND Trung Hoa ra đời vào năm 1949, nước này đã theo đuổi công nghệ tên lửa để xây dựng nền quốc phòng đủ mạnh cho cuộc Chiến tranh Lạnh. Năm 1955, Tiền Học Sâm (钱学森), nhà khoa học tên lửa hàng đầu thế giới đã rời Hoa Kỳ trở về Trung Quốc làm việc. Năm 1956, ông đã đệ trình đề xuất phát triển chương trình tên lửa của Trung Quốc, và đề xuất này được phê duyệt chỉ trong vòng vài tháng. Ngày 8 tháng 10, Viện nghiên cứu tên lửa đầu tiên của Trung Quốc với tên gọi Viện nghiên cứu thứ 5 đã được thành lập trực thuộc Bộ Quốc phòng, với ban đầu chưa đến 200 nhân viên, hầu hết đều là do Tiền Học Sâm tuyển dụng. Đây được coi là sự kiện đã thành lập Chương trình Không gian của Trung Quốc.

Để tận dụng tối đa mọi nguồn lực sẵn có, Trung Quốc đã khởi động chương trình phát triển tên lửa bằng cách sản xuất theo bản vẽ tên lửa R-2 của Liên Xô, được bí mật chuyển đến Trung Quốc vào tháng 12 năm 1957 như là một phần của sự chuyển giao công nghệ và giúp đỡ của Liên Xô cho Trung Quốc. Phiên bản tên lửa do Trung Quốc chế tạo được đặt ký hiệu là "1059" với kỳ vọng tên lửa sẽ được phóng vào năm 1959. Nhưng sau đó khó khăn phát sinh do Liên Xô đột ngột rút viện trợ kỹ thuật do Liên Xô và Trung Quốc chia rẽ. Trong khi đó, Trung Quốc bắt đầu xây dựng bãi thử nghiệm tên lửa đầu tiên tại sa mạc Gobi thuộc Nội Mông, về sau trở thành Trung tâm Phóng vệ tinh Tửu Tuyền (酒泉卫星发射中心), trung tâm phóng vệ tinh và tàu vũ trụ đầu tiên của Trung Quốc.

Sau khi Liên Xô phóng thành công vệ tinh nhân tạo đầu tiên của loài người, Sputnik 1 vào ngày 4/10/1957, Mao Trạch Đông đã thể hiện quyết tâm trong Đại hộ đại biểu toàn quốc lần thứ 8 của Đảng Cộng sản Trung Quốc ngày 17/5/1958 đưa Trung Quốc trở thành cường quốc ngang hàng với các siêu cường, (tiếng Trung: "我们也要搞人造卫星"; nghĩa đen 'Chúng ta cũng cần vệ tinh'), với việc triển khai Dự án 581 với mục tiêu đưa vệ tinh vào quỹ đạo năm 1959 nhằm kỷ niệm 10 năm nước CHND Trung Hoa ra đời. Mục tiêu này nhanh chóng trở nên thiếu thực tế và quyết định tập trung vào việc phát triển tên lửa thăm dò khí quyển trước.

Mao Trạch Đông xem xét tên lửa thăm dò T-7M sau khi phóng thành công
Thành tựu đầu tiên của chương trình phát triển là tên lửa thăm dò T-7M, với việc đạt được độ cao 8 km ngày 19/2/1960. Nó là tên lửa đầu tiên do các kỹ sư Trung Quốc tự lực phát triển. Thành công này nhận được sự cổ vũ và quan tâm rất lớn của Mao Trạch Đông, với việc ca ngợi đây là khởi đầu tốt đẹp cho sự phát triển tên lửa nội địa Trung Quốc. Tuy nhiên, Liên Xô rút chuyên gia và ngừng chuyển giao công nghệ từ sau năm 1960, và các nhà khoa học tên lửa Trung Quốc đã phải tự mình tiếp tục chương trình với nguồn lực và kiến thức hạn chế. Chính trong hoàn cảnh ngặt nghèo như vậy, ngày 5/12/1960, Trung Quốc đã tiến hành phóng thử tên lửa đầu tiên-"tên lửa 1059" sử dụng nhiên liệu cồn và ô xy lỏng, đánh dấu việc Trung Quốc thành công trong việc phóng tên lửa sử dụng công nghệ đảo ngược tên lửa của Liên Xô. Tên lửa 1059 sau này được Trung Quốc đặt tên là Đông Phong-1 (DF-1, 东风一号).

Tên lửa Dongfeng-2
Trong khi Liên Xô vẫn hạn chế cung cấp trợ giúp về công nghệ, Viện số 5 đứng đầu là Tiền Học Sâm đã bắt đầu phát triển tên lửa Đông Phong 2 (*Dongfeng-2* (DF-2)), tên lửa đầu tiên do Trung Quốc thiết kế và sản xuất. Sau nỗ lực ban đầu không thành công tháng 3 năm 1962, các cải tiến đã được áp dụng, và hàng trăm lần thử nghiệm động cơ, tên lửa Đông Phong 2 đã phóng thử thành công ngay ở lần phóng thứ hai ngày 29 tháng 6 năm 1964 tại Bãi phóng Tửu Tuyền. Đây được coi là một cột mốc quan trọng trong phát triển tên lửa nội địa của Trung Quốc.

Vài năm sau đó, *Dongfeng-2* đã thực hiện thêm 7 lần phóng nữa, tất cả các lần phóng đều thành công. Ngày 27 tháng 10 năm 1966, phiên bản tên lửa *Dongfeng-2A*, là một cải tiến từ DF-2, đã phóng thử thành công và kích hoạt thành công đầu đạn hạt nhân trên khu vực mục tiêu trong khuôn khổ Dự án "Hai quả bom, một vệ tinh". Khi ngành công nghiệp tên lửa của Trung Quốc trưởng thành, một bản kế hoạch mới về phát triển tên lửa đẩy để phóng vệ tinh được đề xuất và phê duyệt năm 1965 với tên gọi Dự án 581, sau đổi thành Dự án 651. Ngày 30 tháng 1 năm 1970, Trung Quốc thử nghiệm thành công tên lửa hai tầng đẩy *Dongfeng-4* (DF-4), trình diễn các công nghệ quan trọng như phân tầng tên lửa, đánh lửa động cơ trong chuyến bay, điều khiển tư thế bay. Tên lửa DF-4 được sử dụng để phát triển tên lửa đẩy Trường Chinh 1 (LM-1 hoặc CZ-1, 长征一号), với việc bổ sung thêm tầng đẩy thứ 3 mang động cơ nhiên liệu rắn được thiết kế mới để đưa vào quỹ đạo quay, ngoài hai tầng đẩy cũ sử dụng nhiên liệu lỏng Nitric acid/UDMH.

Chương trình không gian của Trung Quốc được hưởng lợi từ phong trào Mặt trận thứ ba là chiến dịch phát triển công nghiệp cơ bản và công nghiệp quốc phòng đất nước nhằm chuẩn bị trước cuộc tấn công tiềm tàng từ Liên Xô hoặc Mỹ. Gần như tất cả các cơ sở nghiên cứu và phát triển không gian vũ trụ cuối những năm 1960, đầu những năm 1970 của Trung Quốc đều được thành lập trong khuôn khổ chương trình này, bao gồm cả sự mở rộng trung tâm Phóng vệ tinh Tửu Tuyền, xây mới Trung tâm phóng vệ tinh Tây Xương và Trung tâm phóng vệ tinh Thái Nguyên.

Vệ tinh đầu tiên của Trung Quốc - Đông Phương Hồng I (1970)
Ngày 244 tháng 4 năm 1970, Trung Quốc phóng thành công vệ tinh Đông Phương Hồng I nặng 173 kg (东方红一号, giống như bài hát Phương Đông màu Đỏ nổi tiếng tại Trung Quốc) bằng tên lửa đẩy Trường Chinh 1 (CZ-1, 长征一号) từ trung tâm Phóng vệ tinh Tửu Tuyền. Tầng đẩy thứ 3 của tên lửa đẩy Trường Chinh 1 được thiết kế đặc biệt với 40 m2 gương phản xạ mặt trời (观察球) được triển khai nhờ lực ly tâm do tầng đẩy nhiên liệu rắn đưa vào quỹ đạo quay tạo ra. Vệ tinh thứ hai của Trung Quốc được phóng lên quỹ đạo ngày 3 tháng 3 năm 1971. Vệ tinh Thạch Kiều ShiJian-1 (SJ-1, 实践一号) nặng 221 kg được trang bị từ kế và máy dò tia vũ trụ/tia X.

Ngoài các vụ phóng vệ tinh, Trung Quốc cũng đạt được tiến bộ nhỏ trong việc thực hiện chuyến bay có người lái vào vũ trụ. Lần phóng/thu hồi đầu tiên của tên lửa thăm dò T7A(S1) mang theo 8 con chuột bạch vào ngày 19 tháng 7 năm 1964 từ căn cứ 603 (Bãi phóng rocket Guangde). Khi cuộc chạy đua vào không gian giữa hai siêu cường Mỹ và Liên Xô với đỉnh điểm là chinh phục Mặt trăng và Mao Trạch Đông và Chu Ân Lai đã quyết định ngày 14 tháng 7 năm 1967 rằng Trung Quốc không nên bị tụt lại và cũng bắt đầu chương trình không gian có người lái của riêng Trung Quốc. Tàu vũ trụ có người lái đầu tiên do Trung Quốc thiết kế được đặt tên là *Shuguang-1* (曙光一号) tháng 1 năm 1968. Viện Y học Không gian Trung Quốc (China's Space Medical Institute) (航天医学工程研究所) được thành lập ngày 1 tháng 4 năm 1968, và Ủy ban Quân sự Trung ương đã ra lệnh bắt đầu chương trình tuyển chọn phi hành gia. Chương trình không gian có người lái đầu tiên có tên gọi Dự án 714, được chính thức thông qua tháng 4 năm 1971 với mục tiêu đưa phi hành gia lên quỹ đạo trước năm 1973 trên tàu vũ trụ Shugang. Quá trình tuyển chọn phi hành gia đầu tiên kết thúc vào ngày 15 tháng 3 năm 1971 với 19 phi hành gia được lựa chọn. Nhưng chương trình đã bị hủy bỏ cùng năm do những bất ổn chính trị, chấm dứt nỗ lực ban đầu để đưa người vào vũ trụ của Trung Quốc.

ICBM DF-5
Trong khi tên lửa đẩy Trường Chinh 1 đang được phát triển, việc phát triển tên lửa đạn đạo tầm xa đầu tiên của Trung Quốc với tên gọi DF-5 được bắt đầu vào năm 1965. Buổi bay thử đầu tiên của DF-5 diễn ra năm 1971. Sau đó, các công nghệ được triển khai trên hai nguyên mẫu khác nhau của tên lửa đẩy hạng trung đang được phát triển. Một là *Feng Bao 1* (FB-1, 风暴一号) do Học viện Kỹ thuật Du hành không gian Thượng Hải (Cục Cơ khí-Điện thứ 2 Thượng Hải) phát triển. Tên lửa đẩy còn lại được phát triển dựa trên tên lửa đạn đạo DF-5 và còn được gọi là tên lửa đẩy Trường Chinh 2 (CZ-2, 长征二号), được phát triển tại Bắc Kinh bởi Viện nghiên cứu số 1 của Bộ chế tạo máy, sau là Học viện Kỹ thuật Phương tiện phóng tàu vũ trụ Trung Quốc (China Academy of Launch Vehicle Technology) (CALT). Cả FB-1 và CZ-2 đều sử dụng chất đẩy là N2O4 và UDMH, cũng là chất đẩy được sử dụng trên tên lửa ICBM DF-5.

Ngày 26 tháng 7 năm 1975, FB-1 đã có chuyến bay thử thành công đầu tiên, đưa vệ tinh “Changkong-1” (长空一号) nặng 1107 kg lên quỹ đạo. Đây cũng là lần đầu tiên Trung Quốc phóng thành công khối tải trọng lớn hơn 1 tấn lên quỹ đạo. Bốn tháng sau đó, ngày 26 tháng 11, CZ-2 đã phóng thành công lên quỹ đạo vệ tinh FSW-0 No.1 (返回式卫星零号) lên quỹ đạo. Vệ tinh đã quay trở lại Trái đất và được thu lại thành công ba ngày sau đó, khiến Trung Quốc trở thành quyx gia thứ 3 có khả năng thu hồi vệ tinh sau Mỹ và Liên Xô. Tên lửa đẩy FB-1 và CZ-2, được phát triển bởi hai viện khoa học khác nhau đã phát triển thành hai nhánh khác nhau của dòng tên lửa đẩy Trường chinh là Trường Chinh 4 và Trường Chinh 2.

Trong phong trào Mặt trận thứ 3, các cơ sở hạ tầng quốc phòng quan trọng của Trung Quốc được di dời đến nội địa xa xôi (Xa biên giới với Liên Xô), người ta đã quyết định xây dựng trung tâm vũ trụ mới ở vùng núi Tây Xương thuộc tỉnh Tứ Xuyên, với tên mật danh là Căn cứ 27. Sau khi được mở rộng, Khu vực thử nghiệm tên lửa ở Nội Mông đã được đổi tên từ tháng 1 năm 1976 trở thành Khu vực Thử nghiệm Tên lửa phía Bắc (华北导弹试验基地) còn gọi là Căn cứ số 25.

### Kỷ nguyên mới (cuối những năm 1970 đến những năm 1980)

Sau khi Mao Trạch Đông qua đời ngày 9 tháng 9 năm 1976, đối thủ chính trị của ông, Đặng Tiểu Bình, người bị lên án là phản động trong Cách mạng Văn hóa và phải từ bỏ khỏi tất cả các chức vụ, đã dần tái xuất với tư cách là Lãnh đạo mới của Trung Quốc vào năm 1978. Lúc đầu sự phát triển diễn ra chậm, một số dự án trọng điểm được cho là không còn cần thiết đã bị hủy bỏ bao gồm hệ thống tên lửa chống tên lửa đạn đạo Fanji, siêu pháo chống tên lửa Xianfeng, radar cảnh báo sớm 7010 Tracking Radar và chương trình chống tên lửa bằng laser công suất lớn. Tuy nhiên một số chương trình vẫn được tiếp tục. Tàu liên lạc vệ tinh lớp Yuanwang đã được đưa vào biên chế năm 1979. Thử nghiệm tối đa tầm bắn của tên lửa đạn đạo DF-5 được tiến hành ngày 18 tháng 5 năm 1980. Đầu đạn đã vươn tới mục tiêu nằm cách xa 9300 km trên biển Nam Thái Bình Dương (﻿ / ﻿)  và đã được thu hổi sau đó năm phút bởi trực thăng. Năm 1982, tên lửa Trường Chinh 2C (CZ-2C, 长征二号丙), một phiên bản nâng cấp của Trường Chinh 2 dựa trên tên lửa DF-5 với khả năng mang được tải trọng 2500 kg lên quỹ đạo Trái đất tầm thấp (LEO), đã thực hiện chuyến bay thử thành công. Tên lửa đẩy Trường Chinh 2C cùng với các phiên bản của nó đã trở thành xương sống của chương trình vũ trụ của Trung Quốc trong những thập kỷ sau đó.

Do Trung Quốc bắt đầu chuyển hướng từ hoạt động chính trị sang hoạt động phát triển kinh tế cuối những năm 1970, nhu cầu về vệ tinh liên lạc tăng vọt. Kết quả là chương trình vệ tinh liên lạc của Trung Quốc được khởi động ngày 31 tháng 3 năm 1975 dưới tên gọi Dự án 331. Thế hệ vệ tinh liên lạc đầu tiên của Trung Quốc là Đông Phương Hồng 2 (DFH-2, 东方红二号), tất cả việc phát triển được tiến hành dưới sự chỉ đạo của Tổng công trình sư thiết kế vệ tinh nổi tiếng Tôn Gia Đông Do vệ tinh liên lạc hoạt động trên quỹ đạo địa tĩnh cao hơn nhiều so với tầm với của các tên lửa đẩy hiện có, việc phóng vệ tinh liên lạc đã trở thành thách thức với chương trình không gian của Trung Quốc khi đó.

YF-73, động cơ chất đẩy siêu lạnh đầu tiên của Trung Quốc, phát triển từ cuối những năm 1970.
Trung tâm phóng vệ tinh Tây Xương
Nhiệm vụ mang vệ tinh lên quỹ đạo được giao cho tên lửa Trường Chinh 3 (CZ-3, 长征三号), loại tên lửa đẩy hiện đại nhất của Trung Quốc những năm 1980. Trường Chinh 3 là phiên bản của Trường Chinh 2C với việc bổ sung thêm tầng đẩy thứ 3, được thiết kế để mang tải trọng tới Quỹ đạo chuyển tiếp địa tĩnh GTO. Khi bắt đầu công việc phát triển tên lửa Trường Chinh 3 vào những năm 1970, các kỹ sư đã lựa chọn 2 phương án động cơ của tầng đẩy thứ 3: hoặc sử dụng động cơ truyền thống với nhiên liệu hypergolic giống hai tầng đầu, hoặc sử dụng động cơ chất đẩy siêu lạnh tiên tiến sử dụng hydro lỏng và oxy lỏng. Dù phương án sử dụng động cơ siêu lạnh khó hơn nhiều so với phương án sử dụng động cơ cũ, nhưng cuối cùng Tổng công trình sư Nhiệm Tân Dân (任新民) đã lựa chọn do nhìn thấy tiềm năng to lớn của động cơ chất đấy siêu lạnh cho tương lai của chương trình vũ trụ Trung Quốc. Việc phát triển động cơ nhiên liệu siêu lạnh với khả năng tái khởi động trong khi bay được khởi động vào năm 1976 và hoàn thành vào năm 1983. Cũng trong thời điểm đó, Trung tâm phóng vệ tinh Tây Xương (西昌卫星发射中心) được lựa chọn làm địa điểm phóng tên lửa Trường Chinh 3 do vị trí địa lý thấp, giúp tăng khả năng phóng thành công .

Ngày 29 tháng 1 năm 1984, tên lửa Trường Chinh 3 đã thực hiện lần phóng đầu tiên từ Trung tâm phóng vệ tinh Tây Xương, mang theo vệ tinh thử nghiệm DFH-2. Tuy nhiên, do động cơ đẩy tầng 3 không khởi động lại được trong chuyến bay, vệ tinh đã được đưa vào quỹ đạo Trái đất tầm thấp ở độ cao 400 km thay vì quỹ đạo chuyển tiếp địa tĩnh GTO như kế hoạch. Mặc dù tên lửa gặp sự cố nhưng các kỹ sư vẫn xoay sở để đưa vệ tinh vào quỹ đạo elop với viễn điểm 6480 km bằng hệ thống đẩy của bản thân vệ tinh. Một loạt các thử nghiệm đã được tiến hành để xác định hiệu suất của vệ tinh. Nhờ sự nỗ lực của các kỹ sư, nguyên nhân gây ra sự cố ở động cơ siêu lạnh tầng đẩy thứ 3 đã được xác định nhanh chóng, sau đó các cải tiến đã được áp dụng cho tên lửa thứ 2 chuẩn bị phóng.

Ngày 8 tháng 4 năm 1984 chưa đầy 70 ngày sau thất bại lần đầu, tên lửa Trường Chinh 3 thứ 2 đã được phóng từ Tây Xương. Nó đã đưa thành công vệ tinh thử nghiệm DFH-2 thứ 2 lên đúng quỹ đạo chuyển tiếp địa tĩnh GTO. Vệ tinh đã đi vào quỹ đạo ngày 16 tháng 4 và được chuyển giao cho người sử dụng ngày 14 tháng 5, và nó trở thành vệ tinh liên lạc địa tĩnh đầu tiên của Trung Quốc. Thành công này đã khiến Trung Quốc trở thành quốc gia thứ năm trên thế giới có khả năng tự phát triển và phóng vệ tinh địa tĩnh của riêng mình. Chỉ trong vòng chưa đến hai năm sau, ngày 1 tháng 2 năm 1986, hai vệ tinh liên lạc DFH-2 đã được phóng lên quỹ đạo bằng một tên lửa đẩy Trường Chinh 3 duy nhất, chấm dứt sự phục thuộc của Trung Quốc vào vệ tinh nước ngoài.

Những năm 1980, du hành vũ trụ có người lái trở nên sôi động hơn đáng kể khi tàu con thoi của Mỹ và trạm vũ trụ của Liên Xô được đưa vào hoạt động. Trong giai đoạn này, chương trình du hành vũ trụ có người lái của Trung Quốc đã được âm thầm khôi phục lại. Tháng 3 năm 1986, Dự án 863 (863计划) được đề xuất bởi bốn nhà khoa học Vương Đại Hoành, Vương Gan Xương, Dương Gia Trì, và Trần Phương Vân. Mục tiêu của dự án là thúc đẩy sự phát triển của các công nghệ tiên tiến gồm cả du hành vũ trụ có người lái. Sau khi Dự án 863 được phê duyệt, nghiên cứu ban đầu về chương trình du hành vũ trụ có người lái của Trung Quốc đã bắt đầu.

### Sự nổi lên và suy tàn của các phương tiện phóng tàu thương mại (thập niên 1990)

Mô phỏng tên lửa Trường Chinh 2E phóng vệ tinh Optus
Tên lửa đẩy Trường Chinh 3B đang được phóng lên năm 1997
Sau thành công ban đầu của tên lửa Trường Chinh, các phát triển tiếp theo của dòng tên lửa Trường Chinh đã giúp Trung Quốc có thể thực hiện các vụ phóng tàu thương mại phục vụ cả khách hàng quốc tế từ năm 1985, mở ra một giai đoạn một thập kỷ phóng tàu thương mại của Trung Quốc trong những năm 1990. Phương tiện phóng tàu vũ trụ được cung cấp bởi Tập đoàn Công nghiệp Vạn lý trường thành Trung Quốc với sự hỗ trợ của CALT, SAST và Tổng cục Kiểm soát Phóng và Theo dõi Vệ tinh Trung Quốc (CLTC). Hợp đồng phóng thương mại đầu tiên được ký với AsiaSat tháng 1 năm 1989 phóng vệ tinh viễn thông AsiaSat 1 do Hughes chế tạo. Trước đó nó là vệ tinh thuộc sở hữu của Westar nhưng đã bị đưa vào sai quỹ đạo do trực trặc ở động cơ đẩy trước khi được thu hồi trong sứ mệnh STS-51-A năm 1984.

Ngày 7 tháng 4 năm 1990, tên lửa Trường Chinh 3 đã phóng thành công vệ tinh AsiaSat 1 vào quỹ đạo chuyển tiếp địa tĩnh, hoàn thành toàn vẹn hợp đồng.

Dù tên lửa Trường Chinh 3 đã thực hiện thành công phi vụ phóng thương mại đầu tiên, tải trọng vệ tinh mà nó có thể mang lên quỹ đạo chuyển tiếp địa tĩnh là 1.500 kg, trong khi các vệ tinh thế hệ mới có khối lượng thường lớn hơn 2.500 kg. Để khắc phục, Trung Quốc đã giới thiệu loại tên lửa mới là Trường Chinh 2E (CZ-2E, 长征二号E), tên lửa đẩy đầu tiên của Trung Quốc có sử dụng cụm động cơ đẩy phụ giúp tên lửa có khả năng mang được tải trọng tới 3 tấn lên quỹ đạo GTO. Việc phát triển tên lửa đẩy mới bắt đầu vào tháng 11 năm 1988 khi Trung Quốc nhận được hợp đồng của Hughes phóng lên quỹ đạo 2 vệ tinh Optus nhờ mức giá phóng rẻ. Cả tên lửa và cơ sở bãi phóng đã được các kỹ sư của CALT phát triển trong vòng chỉ 18 tháng, gây ấn tượng mạnh với các chuyên gia người Mỹ. Ngày 16 tháng 9 năm 1990, tên lửa đẩy Trường Chinh 2E mang theo vệ tinh Optus giả để thử nghiệm tải trọng, đã tiến hành buổi phóng thử nghiệm và đạt đến độ cao quỹ đạo thiết kế. Sự thành công trong lần thử này đã truyền cảm hứng và khiến mọi người đều lạc quan về tương lai các vụ phóng vệ tinh Optus sắp tới.

Tuy nhiên, một tai nạn đã diễn ra trong lần phóng tên lửa ngày 22 tháng 3 năm 1992 tại Trung tâm phóng vệ tinh Tây Xương. Sau khi được kích hoạt, các động cơ đều bị tắt đột ngột. Tên lửa không thể cất cánh, dẫn đến buổi phóng bị huỷ dù đang được tường thuật trực tiếp khắp thế giới. Sau đó người ta mới phát hiện ra các mảnh nhôm nhỏ đã gây ra đoản mạch, khiến các động cơ tắt khẩn cấp. Mặc dù động cơ chỉ khởi động trong thời gian rất ngắn khiến cho toàn bộ tên lửa bị quay 1,5 độ theo chiều kim đồng hồ và dịch chuyển một phần các khối đỡ, nhưng tên lửa vẫn đứng vững trên bệ phóng. Sau khi mất 39 giờ để xử lý, toàn bộ tên lửa, tải trọng vệ tinh cùng bệ phóng vẫn được bảo đảm nguyên vẹn, tránh tổn thất lớn. Chỉ chưa đến 5 tháng sau, tên lửa Trường Chinh 2E đã phóng thành công vệ tinh Optus lên quỹ đạo.

Tháng 6 năm 1993, Tập đoàn Hàng không Vũ trụ Trung Quốc được thành lập tại Bắc Kinh, trực thuộc China National Space Administration (CNSA). Phiên bản cải tiến của tên lửa đẩy Trường Chinh 3, với tên gọi Trường Chinh 3A (CZ-3A, 长征三号甲) có khả năng mang tải trọng 2.600 lên quỹ đạo GTO, được đưa vào hoạt động năm 1994. Tuy nhiên, ngày 15 tháng 2 năm 1996, trong lần phóng thử đầu tiên của phiên bản Trường Chinh 3B (CZ-3B, 长征三号乙) mang theo vệ tinh Intelsat 708, tên lửa đã chệch hướng sau khi rời bệ phóng và rơi xuống sau 22 giây, làm 6 người thiệt mạng và 57 người bị thương, khiến nó là thảm hoạ lớn nhất của ngành hàng không vũ trụ của Trung Quốc. Dù tên lửa Trường Chinh 3 sau đó đã phóng thành công vệ tinh liên lạc APStar 1A ngày 3 tháng 7 nhưng đến ngày 18 tháng 8, tầng đẩy thứ 3 của nó lại gặp trục trặc dẫn đến một thất bại khác.

Hai lần phóng vệ tinh thất bại chỉ trong vài tháng đã khiến cho danh tiếng của dòng tên lửa Trường Chinh bị một đòn đánh nặng nề. Kết quả là các hợp đồng thương mại phóng vệ tinh đã bị huỷ bỏ, từ chối bảo hiểm hoặc chi phí bảo hiểm tăng cao. Trong hoàn cảnh này, ngành công nghiệp hàng không vũ trụ Trung Quốc đã khởi xướng các hoạt động nhằm cải thiện chất lượng trên quy mô lớn. Một hệ thống kiểm soát chất lượng quy mô lớn và khép kín được thiết lập để kiểm soát chất lượng ở cả khía cạnh kỹ thuật và hành chính. Nhờ đó, Trung Quốc đã tăng tỉ lệ phóng thành công tên lửa. Trong vòng 15 năm tiếp theo, từ ngày 20 tháng 10 năm 1996 đến 16 tháng 8 năm 2011, Trung Quốc đã phóng thành công 102 lần tên lửa vào không gian. Ngày 20 tháng 8 năm 1997, tên lửa Trường Chinh 3B đã thực hiện thành công chuyến bay đầu tiên trong lần thử thứ 2 mang vệ tinh liên lạc Agila-2 lên quỹ đạo. Nó có khả năng mang tải trọng tới 5 tấn lên quỹ đạo GTO. Từ đó trở đi, tên lửa đẩy Trường Chinh 3B trở thành tên lửa đẩy chủ yếu của Trung Quốc trong các vụ phóng lên quỹ đạo Trái đất tầm trung đến tầm cao, và đây cũng là tên lửa mạnh nhất của Trung Quốc trong 20 năm. Năm 1998, chi nhánh hành chính của Tập đoàn Hàng không Vũ trụ Trung Quốc được tách ra và sáp nhập vào Uỷ ban Khoa học, Công nghệ và Công nghiệp Quốc phòng mới thành lập trong khi vẫn giữ tên gọi CNSA. Phần còn lại được chia thành Tập đoàn Khoa học và Công nghệ Hàng không Vũ trụ Trung Quốc (CASC) và Tập đoàn Khoa học và Công nghiệp Hàng không Vũ trụ Trung Quốc (CASIC) vào năm 1999.

Trong khi tên lửa đẩy Trường Chinh cố tìm lại các hợp đồng thương mại, năm 1998 Hoa Kỳ đã cáo buộc Hughes và công ty điện tử viễn thông Loral đã xuất khẩu các công nghệ cho Trung Quốc giúp Trung Quốc phát triển chương trình tên lửa đạn đạo khi giải quyết các vấn đề của sự cố phóng tên lửa Trường Chinh. Lời cáo buộc đã trực tiếp dẫn đến báo cáo Cox, tiếp tục cáo buộc Trung Quốc đã đánh cắp các công nghệ nhạy cảm. Năm sau, Quốc hội Hoa Kỳ thông qua đạo luật đưa vệ tinh thương mại vào danh sách bị hạn chế và cấm phóng các vệ tinh chứa các thành phần do Hoa Kỳ sản xuất bằng tên lửa đẩy của Trung Quốc. Điều này đã đột ngột chấm dứt sự hợp tác thương mại giữa Trung Quốc và Hoa Kỳ. Hai vệ tinh Iridium được phóng lên quỹ đạo ngày 12 tháng 6 năm 1999 là lô vệ tinh cuối cùng của Mỹ được phóng bằng tên lửa đẩy của Trung Quốc. Thêm vào đó, quy định nghiêm ngặt được áp dụng và sự thống trị của người Mỹ trong ngành công nghiệp vũ trụ, đã khiến tên lửa Trường Chinh trên thực tế đã bị loại khỏi thị trường phóng thương mại quốc tế, gân rả sự đình trị của chương trình phóng vệ tinh thương mại của Trung Quốc.

Khoang đổ bộ trở lại Trái Đất của Thần châu 1
Mặc cho những biến động trong các vụ phóng tên lửa thương mại, chương trình không gian của Trung Quốc đã đạt được đột phá lớn cuối thập kỷ. Vào lúc 6:30 (Giờ ở Trung Quốc) ngày 20 tháng 11 năm 1999, *Shenzhou-1* (神舟一号), tàu vũ trụ Thần Châu đầu tiên không người điều khiển được thiết kế cho chuyến bay vũ trụ có người lái, đã được phóng thành công bằng tên lửa Trường Chinh 2F (CZ-2F, 长征二号F) từ Trung tâm Phóng vệ tinh Tửu Tuyền. Tàu vũ trụ được đưa vào quỹ đạo Trái đất tầm thấp 10 phút sau khi cất cánh. Sau khi quay quanh Trái đất 14 vòng, tàu vũ trụ bắt đầu quy trình trở về theo kế hoạch và hạ cánh an toàn xuống khi vực Nội Mông lúc 03:41 ngày 21 tháng 11, đánh dấu sự thành công của chuyến bay thử nghiệm tàu Thần Châu đầu tiên của Trung Quốc. Sau khi công bố thành công của sứ mệnh, chương trình du hành vũ trụ có người lái của Trung Quốc đã được công khai, cụ thể là Chương trình Vũ trụ Có người lái của Trung Quốc (China Manned Space Program) (CMS, 中国载人航天工程). CMS, được Ủy ban Thường vụ Bộ Chính trị Đảng Cộng sản Trung Quốc chính thức phê duyệt ngày 21/9/1992 với tên Dự án 921 là chương trình vũ trụ tham vọng nhất của Trung Quốc. Mục tiêu của nó được mô tả là 3 bước: Phóng, thu hồi tàu vũ trụ có người lái; Phòng thí nghiệm vũ trụ cho các sứ mệnh ngắn ngày; Trạm vũ trụ dành cho các nhà du hành lưu lại trong sứ mệnh dài ngày. Do tính chất phức tạp của nó, một loạt các dự án tiên tiến đã được chương trình giới thiệu gồm tàu vũ trụ Thần Châu, tên lửa đẩy Trường Chinh 2F. địa điểm phóng tàu vũ trụ ở Trung tâm Phóng vệ tinh Tửu Tuyền, Trung tâm Kiểm soát Bay Hàng không Vũ trụ Bắc Kinh và Trung tâm phi hành gia Trung Quốc ở Bắc Kinh. Về các phi hành gia, mười bốn ứng viên đã được lựa chọn để thành lập Đoàn Phi hành gia Quân Giải phóng Nhân dân và bắt đầu tham gia huấn luyện du hành vũ trụ.

### Đột phá trong chương trình Thần Châu và Hằng Nga (những năm 2000)

Đầu thế kỷ 21, Trung Quốc đã có sự tăng trưởng về kinh tế nhanh chóng nên đầu tư nhiều hơn vào các chương trình không gian và đạt được nhiều thành tựu. Tháng 11 năm 2000, chính phủ Trung Quốc công bố sách trắng có tựa đề *Hoạt động trong không gian của Trung Quốc*, mô tả các mục tiêu sắp tới cua Trung Quốc trong thập kỷ tới bao gồm:

* Xây dựng hệ thống vệ tinh quan sát Trái đất hoạt động ổn định và lâu dài.

* Thiết lập hệ thống phát thanh và viễn thông vệ tinh hoạt động độc lập.

* Thiết lập một hệ thống định vị và dẫn đường vệ tinh độc lập.

* Nâng cao trình độ và năng lực tổng thể của các tên lửa đẩy của Trung Quốc.

* Nhằm hiện thực hóa chuyến bay vào vũ trụ có người lái và thiết lập một hệ thống nghiên cứu, phát triển và thử nghiệm hoàn chỉnh ban đầu cho các dự án không gian có người lái.

* Nhằm thiết lập một hệ thống ứng dụng viễn thám vệ tinh quốc gia phối hợp và hoàn chỉnh.

* Phát triển ngành khoa học vũ trụ và khám phá không gian.

Vùng phủ sóng của dịch vụ BeiDou-1 vào đầu những năm 2000.
Hệ thống định vị và điều hướng bằng vệ tinh độc lập được đề cập trong sách trắng là Hệ thống định vị Bắc Đẩu (北斗卫星导航系统). Sự phát triển của Hệ thống định vị Bắc Đẩu bắt nguồn từ năm 1983 khi viện sĩ Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc Chen Fangyun-Trần Phương Doãn thiết kế một hệ thống dẫn đường vệ tinh sơ khai bao gồm hai vệ tinh trên quỹ đạo địa tĩnh. Tôn Gia Đống-Sun Jiadong (孙家栋), người được coi là cha đẻ của vệ tinh Trung Quốc, sau đó đã đề xuất chiến lược "ba bước" để phát triển hệ thống dẫn đường vệ tinh riêng của Trung Quốc, với phạm vi phủ sóng dịch vụ mở rộng từ Trung Quốc sang châu Á rồi ra toàn cầu. Hai vệ tinh của Bắc Đẩu-1, đã được phóng lên quỹ đạo vào tháng 10 và tháng 12 năm 2000. Là một hệ thống thử nghiệm, Bắc Đẩu-1 cung cấp các dịch vụ định vị, dẫn đường và định thời gian cơ bản cho các khu vực hạn chế trong và xung quanh Trung Quốc. Sau vài năm thử nghiệm, Trung Quốc bắt đầu xây dựng Bắc Đẩu-2, một hệ thống tiên tiến hơn để phục vụ khu vực Châu Á - Thái Bình Dương bằng cách phóng hai vệ tinh đầu tiên lần lượt vào năm 2007 và 2009.

Phi hành gia đầu tiên của Trung Quốc Dương Lợi Vĩ
Khoang tàu hồi quyển trong sứ mệnh Thần Châu 5 của Dương Lợi Vĩ
Một mục tiêu quan trọng khác được nêu trong sách trắng là hiện thực hóa chuyến bay vũ trụ có người lái. Chương trình Không gian Có người lái của Trung Quốc tiếp tục phát triển ổn định trong thế kỷ 21 sau thành công ban đầu. Từ tháng 1 năm 2001 đến tháng 1 năm 2003, Trung Quốc đã thực hiện ba chuyến bay thử nghiệm tàu vũ trụ Thần Châu không người lái nhằm xác nhận tất cả các hệ thống cần thiết cho chuyến bay vũ trụ có người lái. Trong số các nhiệm vụ này, Thần Châu-4 được phóng vào ngày 30 tháng 12 năm 2002 là cuộc diễn tập không người lái cuối cùng của Thần Châu. Nó đã bay trong 6 ngày và 18 giờ và quay quanh Trái đất 108 vòng trước khi trở về Trái đất vào ngày 5 tháng 1 năm 2003.

Vào ngày 15 tháng 10 năm 2003, phi hành gia người Trung Quốc đầu tiên Dương Lợi Vĩ-Yang Liwei (杨利伟) đã được phóng lên quỹ đạo trên con tàu Thần Châu-5 (神舟五号) bằng tên lửa đẩy Trường Chinh 2F từ Trung tâm phóng vệ tinh Tửu Tuyền. Tàu vũ trụ đã đi vào quỹ đạo 10 phút sau khi phóng, đưa phi hành gia họ Dương trở thành người Trung Quốc đầu tiên bay vào vũ trụ. Sau chuyến bay hơn 21 giờ và 14 vòng quanh Trái đất, tàu vũ trụ đã trở về và hạ cánh an toàn ở Nội Mông vào sáng hôm sau, sau đó Yang tự mình bước ra khỏi khoang hạ cánh. Sự thành công hoàn toàn của sứ mệnh Shenzhou 5 đã được ăn mừng rộng rãi ở Trung Quốc và nhận được sự ủng hộ trên toàn thế giới từ nhiều người và các bên khác nhau, bao gồm cả Tổng thư ký Liên Hợp Quốc Kofi Annan. Sứ mệnh này được Trung Quốc coi là cột mốc thứ hai của chương trình không gian sau khi phóng vệ tinh Đông Phương Hồng I, đánh dấu vị thế của Trung Quốc là quốc gia thứ ba có khả năng hoàn thành chuyến bay vào vũ trụ có người lái, chấm dứt thế độc quyền kéo dài hơn 40 năm của Liên Xô/Nga và Hoa Kỳ.

First spacewalk by Chinese astronaut in 2008
Chương trình Không gian Có người lái của Trung Quốc không dừng lại sau chuyến bay vào vũ trụ có người lái đầu tiên mang tính lịch sử. Năm 2005, hai phi hành gia Trung Quốc, Phí Tuấn Long-Fei Junlong (费俊龙) và Nhiếp Hải Thắng-Nie Haisheng (聂海胜), đã hoàn thành an toàn nhiệm vụ bay vào vũ trụ "nhiều người và nhiều ngày" đầu tiên của Trung Quốc trên tàu Thần Châu 6 (神舟六号) từ ngày 12 đến 17 tháng 10. Vào ngày 25 tháng 9 năm 2008, Thần Châu 7 (神舟七号) được phóng vào không gian với ba phi hành gia, Trạch Chí Cương-Zhai Zhigang (翟志刚), Lưu Bá Minh-Liu Boming (刘伯明) và Cảnh Hải Bằng (景海鹏). Trong chuyến bay, Địch và Lưu đã thực hiện chuyến đi bộ ngoài không gian đầu tiên của Trung Quốc trên quỹ đạo.

Moon map imaged by Hằng Nga 1
Cùng thời điểm đó, Trung Quốc bắt đầu chuẩn bị cho việc thám hiểm ngoài Trái đất, bắt đầu với Mặt trăng. Nghiên cứu ban đầu về thám hiểm Mặt trăng của Trung Quốc bắt đầu từ năm 1994 khi sự cần thiết và tính khả thi của nó được nghiên cứu và thảo luận giữa các nhà khoa học Trung Quốc. Sách trắng năm 2000 đã liệt kê Mặt trăng sẽ là mục tiêu chính của chương trình thám hiểm không gian sâu của Trung Quốc. Tháng 1 năm 2004, một năm sau sứ mệnh bay vào vũ trụ có người lái đầu tiên của Trung Quốc, chương trình quỹ đạo Mặt trăng đã được phê duyệt và sau đó chuyển đổi thành Chương trình thám hiểm Mặt Trăng của Trung Quốc, 中国探月工程). Giống như các chương trình không gian khác của Trung Quốc, Chương trình thám hiểm Mặt Trăng của Trung Quốc được chia thành ba giai đoạn là "Bay lên quỹ đạo, hạ cánh, trở về" (“绕、落、回”), và tất cả đều được thực hiện bởi các tàu thăm dò robot ở thời điểm lập kế hoạch.

Ngày 24 tháng 10 năm 2007, tàu vũ trụ Hằng Nga 1 (嫦娥一号) đã được phóng thành công bằng tên lửa Trường Chinh 3A và đã vào quỹ đạo Mặt trăng ngày 7 tháng 11, trở thành vệ tinh nhân tạo đầu tiên của Trung Quốc trên Mặt trăng. Sau đó nó đã thực hiện các khảo sát và lập bản đồ Mặt trăng đầu tiên của Trung Quốc. Ngày 1 tháng 3 năm 2009, Hằng Nga 1 đã thực hiện hạ cánh cứng có kiểm soát trên bề mặt mặt trăng, kết thúc sứ mệnh Hằng Nga 1. Là sứ mệnh thám hiểm không gian sâu đầu tiên của Trung Quốc, Hằng Nga 1 được coi là dấu mốc thứ 3 trong sự phát triển của chương trình không gian Trung Quốc và cũng đưa nước này vào danh sách các nước thực hiện thành công việc thám hiểm không gian sâu.

Bất chấp việc bị Hoa Kỳ áp đặt lệnh cấm vận từ năm 1999, Trung Quốc vẫn đạt được các tiến bộ về các vụ phóng tàu thương mại. Tháng 4 năm 2005, Trung Quốc đã thực hiện thành công vụ phóng thương mại đưa vệ tinh liên lạc APStar 6 do công ty Alcatel của Pháp chế tạo bằng tên lửa Trường Chinh 3B. Tháng 5 năm 2007, Trung Quốc phóng vệ tinh NigComSat-1 do Học viện Công nghệ Vũ trụ Trung Quốc phát triển cho Nigeria. Đây là lần đầu tiên Trung Quốc cung cấp dịch vụ trọn gói từ sản xuất vệ tinh đến phóng vệ tinh cho nước khác.

### Mở rộng và cuộc cách mạng thập niên 2010

Images taken by Gaofen satellites
Từ năm 2000 đến năm 2010, Trung Quốc đã tăng gấp 4 lần sản lượng GDP và trở thành nền kinh tế lớn thứ 2 trên thế giới. Nhờ phát triển kinh tế vượt bậc mà nhu cầu về ảnh vệ tinh chất lượng cao đã tăng lên đáng kể. Để chấm dứt việc phụ thuộc vào dữ liệu ảnh vệ tinh viễn thám độ phân giải cao của nước ngoài, Trung Quốc đã bắt đầu Chương trình Hệ thống Quan sát Trái đất độ phân giải cao (高分辨率对地观测系统), thường được gọi là *Gaofen* (高分),vào tháng 5 năm 2010. Mục đích của Chương trình này là thiết lập mạng lưới vệ tinh quan sát Trái đất cả ngày lẫn đêm để đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế xã hội cũng như cơ sở hạ tầng không gian của Trung Quốc. Vệ tinh Gaofen đầu tiên, Gaofen 1, được phóng lên quỹ đạo ngày 26 tháng 4 năm 2013, tiếp đó là các vệ tinh khác được phóng lên các quỹ đạo khác nhau để phủ sóng các phổ khác nhau. Ngày nay, 30 vệ tinh Gaofen đang được Trung Quốc sử dụng và vận hành sau khi Trung Quốc tuyên bố hoàn thành mạng lưới vệ tinh giám sát Gaofen vào năm 2022.

Hệ thống Định vị và Dẫn đường vệ tinh Bắc đẩu đã phát triển với tốc độ phi thường sau khi Trung Quốc phóng lên quỹ đạo vệ tinh Bắc đẩu 2 năm 2007. Chỉ riêng trong năm 2010 Trung Quốc đã phóng tới 5 vệ tinh Bắc đẩu-2 được phóng lên quỹ đạo. Cuối năm 2012 hệ thống định vị vệ tinh Bắc đẩu-2 gồm 14 vệ tinh đã hoàn thành và bắt đầu cung cấp dịch vụ cho khu vực Châu Á-Thái Bình Dương. Việc hình thành hệ thống Bắc đẩu-3 hiện đại hơn được bắt đầu từ tháng 11 năm 2017, tốc độ phát triển còn đáng kinh ngạc hơn với việc chỉ trong 3 năm Trung Quốc đã phóng 24 vệ tinh vào quỹ đạo Trái đất tầm trung, 3 vệ tinh vào quỹ đạo địa tĩnh nghiêng và 3 vệ tinh vào quỹ đạo địa tĩnh. Vệ tinh cuối cùng của hệ thống Bắc đẩu-3 đã được phóng lên quỹ đạo thành công bởi tên lửa đẩy Trường Chinh 3B ngày 12 tháng 6 năm 2020. Ngày 31 tháng 7 năm 2020, Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Trung Quốc Tập Cận Bình đã đưa ra thông báo hệ thống Bắc đẩu 3 đã hoàn thiện, và chính thức đưa Bắc đẩu-3 vào hoạt động trên phạm vi toàn cầu. Hệ thống định vị vệ tinh Bắc Đẩu-3 được tích hợp tính năng định vị và liên lạc, và sở hữu nhiều dịch vụ như định vị và định thời gian, liên lạc tin nhắn ngắn, tìm kiếm cứu hộ, định vị chính xác. Bắc đẩu hiện là một trong bốn hệ thống định vị vệ tinh được Ủy ban Quốc tế về Hệ thống Định vị Vệ tinh Toàn cầu của Liên Hợp Quốc chỉ định.

Phi hành gia nữ đầu tiên của Trung Quốc Lưu Dương đã bay lên vũ trụ năm 2012.
Thiết bị cửa kết nối giữa hai khoang tàu vũ trụ được sử dụng trên tàu vũ trụ của Trung Quốc
Chương trình Không gian có người lái của Trung Quốc tiếp tục có các bước đột phá trong công nghệ du hành vũ trụ có người lái những năm 2010. Đầu những năm 2000, chương trình Thần Chân hợp tác với Nga trong trao đổi công nghệ liên quan đến phát triển cơ chế ghép nối sử dụng trên các trạm vũ trụ. Phó thiết kế trưởng Huang Weifen đã tuyên bố rằng cuối năm 2009, Cơ quan Du hành Vũ trụ có người lái của Trung Quốc đã bắt đầu chương trình huấn luyện phi hành gia cách ghép nối tàu vũ trụ. tiếp theo là tàu Thần Chân 8 (神舟八号) không người lái. Hai tàu vũ trụ của Trung Quốc đã tiến hành cuộc gặp gỡ và ghép nối trên quỹ đạo tự động đầu tiên ngày 3 tháng 11 năm 2011, xác minh hiệu suất của các quy trình và cơ chế ghép nối. Sau đó 9 tháng, tháng 6 năm 2012 trạm About 9 months later, Thiên Cung 1 đã ghép nối thủ công thành công với Thần Châu 9 khi đó đang chở theo phi hành gia Jing Haipeng, Liu Wang (刘旺) và nữ phi hành gia đầu tiên của Trung Quốc Lưu Dương (刘洋). Những thành công của các sứ mệnh Thần Châu 8 và 9, đặc biệt là các thí nghiệm ghép nối tự động và thủ công, đã đánh dấu bước tiến của Trung Quốc trong việc gặp gỡ và ghép nối tàu vũ trụ trong không gian. Sau đó Thiên Cung 1 đã ghép nối với tàu vũ trụ có người lái Thần Châu 10 (神舟十号) với các phi hành gia Nie Haisheng, Zhang Xiaoguang (张晓光) và Wang Yaping (王亚平), các phi hành gia đã tiến hành thí nghiệm khoa học và thuyết trình cho hơn 60 triệu học sinh ở Trung Quốc và thực hiện các thử nghiệm ghép nối trước khi trở về Trái đất an toàn sau 15 ngày trong không gian. Hoàn thành các sứ mệnh từ Thần Châu 7 đến Thần Châu 10 đã giúp Trung Quốc nắm vững các công nghệ du hành vũ trụ cơ bản của con người.

Mô phỏng tàu Thần Châu 1 kết nối với phòng thí nghiệm không gian Thiên Cung 2
Dù Thiên Cung 1 được coi là nguyên mẫu trạm vũ trụ nhưng chức năng của nó yếu hơn đáng kể so với *Thiên Cung-2* (天宫二号), phòng thí nghiệm vũ trụ thực sự đầu tiên của Trung Quốc, được phóng lên quỹ đạo ngày 15 tháng 9 năm 2016. Phi hành đoàn của tàu Thần châu 11 đã ghép nối với Thiên Cung 2 sau đó một tháng. Trong đó hai phi hành gia Jing Haipeng và Chen Dong (陈冬) đã vào Thiên Cung 2 và ở lại trạm làm việc trong khoảng 30 ngày, trở thành nhiệm vụ bay vào vũ trụ có người lái dài nhất. Tháng 4 năm 2017, tàu vũ trụ chở hàng đầu tiên của Trung Quốc, *Thiên Châu 1* (天舟一号), đã cập cảng Thiên Cung 2 và hoàn thành nhiều lần thử nghiệm tiếp nhiên liệu trên quỹ đạo.

*Xe tự hành Thỏ ngọc*, xe tự hành thám hiểm Mặt trăng đầu tiên của Trung Quốc đã hạ cánh xuống một thiên thể ngoài Trái đất trong sứ mệnh Hằng Nga 3
Hình ảnh tiểu hành tinh 4179 Toutatis do Hằng Nga 2 chụp lại trong quá trình bay ngang qua
Về thám hiểm không gian sâu, sau khi hoàn thành mục tiêu "Quỹ đạo" vào năm 2007, Chương trình Thám hiểm Mặt trăng của Trung Quốc bắt đầu chuẩn bị cho giai đoạn "Hạ cánh". Tàu thăm dò Mặt trăng thứ hai của Trung Quốc, Hằng Nga 2 (嫦娥二号), được phóng lên quỹ đạo ngày 1 tháng 10 năm 2010. Nó sử dụng quỹ đạo phóng chuyển tiếp Mặt Trăng để bay tới Mặt trăng lần đầu tiên và đã chụp ảnh khu vực đồng bằng Sinus Iridum (Vịnh cầu vồng) là nơi sứ mệnh đổ bộ tương lai dự kiến. Vào ngày 2 tháng 12 năm 2013, tên lửa Trường Chinh 3B đã phóng *tàu đổ bộ Hằng Nga-3* (嫦娥三号), là tàu đổ bộ đầu tiên lên Mặt trăng của Trung Quốc. Ngày 14 tháng 12 Hằng Nga 3 đã hạ cánh thành công xuống khu vực Sinus Iridum, đưa Trung Quốc trở thành quốc gia thứ ba thực hiện hạ cánh mềm trên một thiên thể ngoài Trái đất. Một ngày sau, xe tự hành Thỏ ngọc (玉兔号月球车) đã được triển khai lên bề mặt mặt trăng và bắt đầu khảo sát, đạt được mục tiêu "hạ cánh và di chuyển" cho giai đoạn thứ hai của Chương trình thám hiểm Mặt trăng.

Ngoài việc thám hiểm mặt trăng, điều đáng chú ý là Trung Quốc đã thực hiện nỗ lực thám hiểm liên hành tinh đầu tiên trong cùng thời kỳ. *Huỳnh Hoả 1* (萤火一号), tàu quỹ đạo sao Hỏa đầu tiên của Trung Quốc, được phóng trên tàu vũ trụ Fobos-Grunt của Nga như một tải trọng bổ sung vào tháng 11 năm 2011. Huỳnh Hoả 1 là một sứ mệnh hợp tác với Roscosmos. Đó là một dự án tương đối nhỏ do Trung tâm Khoa học Vũ trụ Quốc gia thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc khởi xướng thay vì một chương trình vũ trụ lớn do cơ quan vũ trụ nhà nước quản lý. Tàu quỹ đạo Huỳnh Hoả 1 nặng khoảng 100 kg và được mang theo bởi tàu thăm dò Fobos-Grunt. Nó được kỳ vọng sẽ tách khỏi tàu thăm dò Fobos-Grunt và được đưa vào quỹ đạo sao Hỏa sau khi tàu thăm dò Fobos-Grunt đến sao Hỏa. Tuy nhiên, do lỗi của máy tính trên tàu, tàu thăm dò Fobos-Grunt đã không khởi động được động cơ chính và bị mắc kẹt ở quỹ đạo Trái đất thấp sau khi phóng. Hai tháng sau, Fobos-Grunt, cùng với tàu quỹ đạo Huỳnh Hoả 1 đã rơi trở lại và cuối cùng bốc cháy trong bầu khí quyển Trái đất. Mặc dù sứ mệnh của tàu quỹ đạo Huỳnh Hoả 1 đã không đạt được do những nguyên nhân khách quan ngoài tầm kiểm soát của Trung Quốc, nhưng nó đã mở ra kỷ nguyên thám hiểm liên hành tinh của Trung Quốc nhờ tập hợp một nhóm các chuyên gia chuyên tâm vào nghiên cứu liên hành tinh. Vào ngày 13 tháng 12 năm 2012, tàu thăm dò mặt trăng Hằng Nga 2, đang trong nhiệm vụ mở rộng sau khi hoàn thành nhiệm vụ chính trên quỹ đạo mặt trăng, đã bay ngang qua tiểu hành tinh 4179 Toutatis với khoảng cách tiếp cận gần nhất là 3,2 km. Năm 2016, nhiệm vụ sao Hỏa độc lập đầu tiên của Trung Quốc đã được chính thức phê duyệt và được liệt kê là một trong những nhiệm vụ chính trong "Sách trắng về các hoạt động không gian của Trung Quốc năm 2016". Sứ mệnh sẽ nhằm mục đích đạt được việc bay quanh quỹ đạo Sao Hỏa, hạ cánh tàu đổ bộ và di chuyển trên sao Hoả bằng xe tự hành vào năm 2020.

tên lửa đẩy Trường Chinh 5 carrier rocket at Wenchang Space Launch Site
Động cơ tên lửa YF-100 (giữa) và YF-77 (phía bên phải) là hai trong số các động cơ được phát triển cho các tên lửa đẩy Trường Chinh thế hệ mới
Trong khi Trung Quốc đạt được những tiến bộ vượt bậc trong tất cả các lĩnh vực nêu trên, tên lửa Trường Chinh, nền tảng tuyệt đối của chương trình vũ trụ Trung Quốc, cũng đang trải qua một cuộc cách mạng quan trọng. Kể từ những năm 1970, dòng tên lửa Trường Chinh đã sử dụng dinitrogen tetroxide và UDMH làm chất ô xy hoá và nhiên liệu cho động cơ nhiên liệu lỏng. Mặc dù chúng là chất đẩy Hypergolic có tính đơn giản, rẻ, đáng tin cậy, tự bốc cháy khi tiếp xúc với nhau do đó động cơ không cần quá phức tạp, nhưng những nhược điểm của nó, gồm có tính độc hại, ăn mòn cao, tác động đến môi trường và xung lực đẩy riêng thấp, đã cản trở tên lửa đẩy của Trung Quốc cạnh tranh với các cường quốc vũ trụ khác kể từ giữa những năm 1980. Để thoát khỏi tình trạng không thỏa đáng như vậy, Trung Quốc đã bắt đầu nghiên cứu lựa chọn nhiên liệu đẩy mới kể từ khi giới thiệu Dự án 863 vào năm 1986. Sau một nghiên cứu ban đầu kéo dài hơn một thập kỷ, việc phát triển động cơ tên lửa sử dụng chất đẩy là Ô xy lỏng và dầu hoả trong một chu trình đốt cháy theo từng giai đoạn đã được thông qua vào năm 2000. Mặc dù gặp phải những trở ngại như động cơ phát nổ trong các thử nghiệm đốt ban đầu, nhóm phát triển vẫn đạt được những đột phá trong các công nghệ then chốt như sản xuất siêu hợp kim và hoàn thành thử nghiệm kích hoạt động cơ kéo dài đầu tiên vào năm 2006. Động cơ, được đặt tên là YF-100, cuối cùng đã hoàn thiện vào năm 2012, và sẵn sàng cho chuyến bay đầu tiên vào vũ trụ vào năm 2014. Vào ngày 20 tháng 9 năm 2015, tên lửa đẩy Trường Chinh 6 (长征六号), một tên lửa đẩy cỡ nhỏ sử dụng một động cơ YF-100 ở tầng đầu tiên, đã thực hiện lần phóng đầu tiên thành công. Vào ngày 25 tháng 6 năm 2016, tên lửa đẩy hạng trung tên lửa đẩy Trường Chinh 7 (长征七号), trang bị sáu động cơ YF-100 đã hoàn thành chuyến bay đầu tiên thành công mỹ mãn, nâng cao khả năng mang tải trọng tối đa lên quỹ đạo Trái đất tầm thấp (LEO) của tên lửa Trung Quốc lên 13,5 tấn. Sự thành công của tên lửa đẩy Trường Chinh 6 và 7 đánh dấu sự ra đời của thế hệ tên lửa đẩy Trường Chinh mới, trang bị động cơ sạch và hiệu quả hơn.

Bãi phóng tên lửa Văn Xương nhìn từ phía biển
Vụ phóng đầu tiên của tên lửa đẩy Trường Chinh 7 cũng là lần đầu tiên Trung Quốc phóng tên lửa từ Bãi phóng Tên lửa Vũ trụ Văn Xương (文昌航天发射场) nằm ở Văn Xương, Hải Nam. So với các sân bay cũ như Tửu Tuyền, Thái Nguyên và Tây Xương, trung tâm phóng tên lửa vũ trụ Văn Xương, được khởi công xây dựng vào tháng 9 năm 2009, là trung tâm phóng tàu vũ trụ mới nhất và tiên tiến nhất của Trung Quốc. Tên lửa phóng từ Văn Xương có thể đưa khối lượng tải trọng lên quỹ đạo nhiều hơn từ 10 đến 15% nhờ vị trí vĩ độ thấp. Ngoài ra, do vị trí địa lý, các khu vực rơi của mảnh vỡ tên lửa do các vụ phóng tên lửa tạo ra sẽ rơi xuống biển, loại bỏ các mối đe dọa đối với con người và các cơ sở trên mặt đất. Vị trí ven biển của Văn Xương cũng cho phép vận chuyển các tên lửa lớn hơn đến bãi phóng bằng đường biển, điều này khó khăn, nếu không muốn nói là không thể, đối với các bãi phóng nằm trong đất liền do giới hạn kích thước của các đường hầm cần phải đi qua trong quá trình vận chuyển.

Bước đột phá lớn nhất trong thập kỷ, nếu không muốn nói là nhiều thập kỷ, là do tên lửa đẩy Trường Chinh 5 (长征五号) mang lại, nó là tên lửa đóng vai trò hàng đầu trong dòng tên lửa đẩy Trường Chinh thế hệ mới, và là tên lửa đẩy hạng nặng đầu tiên của Trung Quốc Nghiên cứu ban đầu về Trường Chinh 5 có thể đã bắt nguồn từ năm 1986, và dự án đã được chính thức phê duyệt vào giữa những năm 2000. Nó đã áp dụng 247 công nghệ mới trong quá trình phát triển, trong đó hơn 90% các thành phần của nó được phát triển mới và áp dụng lần đầu tiên. Thay vì sử dụng tầng lõi đường kính 3,35 mét cổ điển và các tầng đẩy phụ đường kính 2,25 mét, tên lửa đẩy Trường Chinh 5 cao 57 mét bao gồm một tầng lõi đường kính 5 mét sử dụng động cơ nhiên liệu Hydro lỏng/Oxy lỏng và bốn tầng đẩy phụ đường kính 3,35 mét, sử dụng động cơ nhiên liệu kerosene/Oxy lỏng.Với khối lượng phóng lên tới 869 tấn và lực đẩy cất cánh 10.573 kN, Tên lửa Trường Chinh 5, là tên lửa mạnh nhất của Trung Quốc, có khả năng nâng tải trọng lên tới 25 tấn lên quỹ đạo Trái đất tầm thấp (LEO) và 14 tấn lên quỹ đạo địa tĩnh (GTO), gấp hơn 2,5 lần kỷ lục trước đó (Trường Chinh 3B) và gần bằng tên lửa mạnh nhất thế giới vào thời điểm đó (Delta IV Heavy-có khả năng mang 28,370 kg tải trọng lên LEO). Do khả năng chưa từng có, Tên lửa Trường Chinh 5 được kỳ vọng là trụ cột của chương trình vũ trụ Trung Quốc vào đầu thế kỷ 21. Tuy nhiên, sau chuyến bay thử nghiệm thành công vào cuối năm 2016, lần phóng thứ hai của Tên lửa Trường Chinh 5 vào ngày 2 tháng 7 năm 2017 đã thất bại, được coi là bước thụt lùi lớn nhất đối với chương trình vũ trụ Trung Quốc trong gần hai thập kỷ. Do sự cố này, tàu Trường Chinh 5 đã bị đình chỉ hoạt động vô thời hạn cho đến khi vấn đề được xác định và giải quyết, và nhiều nhiệm vụ không gian lớn đã được lên kế hoạch đã bị hoãn lại hoặc có nguy cơ bị hoãn lại trong vài năm tới.

Vệ tinh chuyển tiếp thông tin Queqiao tách khỏi tên lửa đẩy trên đường tới Mặt trăng
Chang'e-4 and *Yutu-2* on the surface of the far side of the Moon
Bất chấp tương lai không chắc chắn của tên lửa Trường Chinh 5, Trung Quốc đã làm nên lịch sử trong lĩnh vực thám hiểm không gian với các thiết bị hiện có trong hai năm tiếp theo. Do hiện tượng Khóa thủy triều, Mặt Trăng quay quanh Trái Đất như vệ tinh tự nhiên duy nhất, luôn hướng mặt về phía Trái Đất. Con người chưa từng nhìn thấy mặt khuất của Mặt Trăng cho đến Thời đại Không gian. Mặc dù con người đã có được khá nhiều kiến ​​thức về tình trạng tổng thể của mặt khuất Mặt Trăng vào đầu thế kỷ 21 nhờ nhiều chuyến thăm của các tàu quỹ đạo Mặt Trăng kể từ những năm 1960, nhưng chưa có quốc gia nào từng khám phá khu vực này ở cự ly gần do thiếu liên lạc ở mặt khuất. Mảnh ghép còn thiếu này cuối cùng đã được lấp đầy bởi sứ mệnh Hằng Nga 4 (嫦娥四号) năm 2019. Để giải quyết vấn đề liên lạc, tháng 12 năm 2018, Trung Quốc đã phóng vệ tinh Queqiao (鹊桥号), một vệ tinh chuyển tiếp có quỹ đạo quanh Điểm Lagrange L2 nằm giữa Trái đất và Mặt trăng, để thiết lập liên lạc giữa Trái đất và Mặt trăng. Ngày 8 tháng 12 năm 2018, tàu Hằng Nga 4, ban đầu được chế tạo để dự phòng cho Hằng Nga 3, đã được phóng bằng tên lửa Trường Chinh 3B từ Trung tâm phóng vệ tinh Tây Xương và đi vào quỹ đạo mặt trăng vào ngày 12 tháng 12. Vào ngày 3 tháng 1 năm 2019, Chang'e 4 đã hạ cánh mềm thành công tại miệng núi lửa Von Kármán ở phía xa của Mặt Trăng và gửi về hình ảnh cận cảnh đầu tiên về bề mặt mặt trăng ở phía khuất Xe tự hành Thỏ Ngọc 2 (玉兔二号) được triển khai thành công trên bề mặt Mặt trăng vài giờ sau đó. Việc hoàn thành một loạt nhiệm vụ của Chang'e-4 đã giúp Trung Quốc trở thành quốc gia đầu tiên đạt được thành công trong việc hạ cánh mềm và di chuyển trên phía xa của Mặt Trăng. Nhờ thành công vang dội, nhóm dự án đã nhận được Giải thưởng của Liên đoàn du hành vũ trụ quốc tế IAF năm 2020.

Bên cạnh Hằng Nga 4 còn có một số sự kiện đáng chú ý khác trong giai đoạn này. Vào tháng 8 năm 2016, Trung Quốc đã phóng vệ tinh liên lạc lượng tử đầu tiên trên thế giới mang tên Mozi (墨子号) (墨子号). Vào tháng 6 năm 2017, vệ tinh Thiên văn học tia X đầu tiên của Trung Quốc mang tên *Huiyan* (慧眼) được phóng lên quỹ đạo. Vào tháng 8 cùng năm, Trung tâm Phi hành gia Trung Quốc đã tổ chức một khóa huấn luyện chung với sự tham gia của 16 phi hành gia Trung Quốc và 2 phi hành gia của Cơ quan Vũ trụ châu Âu. Đây là lần đầu tiên các phi hành gia nước ngoài tham gia khóa huấn luyện phi hành gia do Trung Quốc tổ chức. Năm 2018, Trung Quốc đã thực hiện số vụ phóng lên quỹ đạo đạt kỷ lục. Vào ngày 5 tháng 6 năm 2019, Trung Quốc đã thực hiện vụ phóng từ bệ phóng nổi đầu tiên với tên lửa Trường Chinh 11 (长征十一号) trên biển Hoàng Hải. Vào ngày 25 tháng 7, công ty vũ trụ tư nhân i-Space của Trung Quốc đã trở thành công ty tư nhân đầu tiên của Trung Quốc thực hiện thành công vụ phóng lên quỹ đạo với tên lửa nhiên liệu rắn Hyperbola-1 do công ty này chế tạo.

Khi thập niên 2010 sắp kết thúc, chương trình không gian Trung Quốc đã kết thúc thập kỷ với một sự kiện đầy cảm hứng. Vào ngày 27 tháng 12 năm 2019, sau 908 ngày bị đình chỉ hoạt động, tên lửa Trường Chinh 5 đã thực hiện một vụ phóng được mong đợi từ Văn Xương. Nhiệm vụ đã kết thúc thành công hoàn toàn bằng cách đưa Shijian-20, vệ tinh nặng nhất mà Trung Quốc từng chế tạo, vào quỹ đạo siêu đồng bộ như dự định. Sự trở lại hoàn hảo của Trường Chinh 5 đã xóa tan mọi sự chán nản do những lần phóng thất bại từ năm 2017 gây ra. Với sức mạnh to lớn của mình, Trường Chinh 5 đã mở đường cho nhiều dự án không gian đẳng cấp thế giới, cho phép Trung Quốc tiến những bước dài hướng tới tham vọng của mình trong những năm thập niên 2020 sắp tới.

### Giai đoạn 2020-nay

Trạm không gian Thiên Cung sau khi hoàn tất, tháng 11 năm 2022.
Phi hành gia Fei Junlong đang thực hiện chuyến đi bộ ngoài không gian
Cuộc gặp đầu tiên giữa hai phi hành đoàn trên Trạm không gian Thiên cung, ngày 30/11/2022
Tên lửa đẩy Trường Chinh 5 là sản phẩm của công nghệ và kỹ thuật tốt nhất của nền công nghệp vũ trụ Trung Quốc, nó đã chứng tỏ được khả năng mang tải trọng lớn. Trước đây nhiều dự án đã bị hạn chế do hạn chế về tải trọng mà tên lửa đẩy Trung Quốc có thể mang được, giờ đây các dự án này đã có thể được hiện thực hóa.

"Bước thứ ba" của Chương trình Không gian có người lái của Trung Quốc đã được bắt đầu năm 2020. Phiên bản tên lửa đẩy Trường Chinh 5B đã tiến hành phóng lần đầu ngày 5/5/2020 thành công. Với khả năng mang được tải trọng lớn và có không gian vỏ bọc tải trọng cỡ lớn cho phép nó đưa các module trạm vũ trụ Trung Quốc lên quỹ đạo Trái đất tầm thấp. Vào ngày 29 tháng 4 năm 2021, mô-đun lõi Thiên Hà (天和核心舱) nặng 22 tấn của trạm vũ trụ đã được phóng thành công lên quỹ đạo Trái đất thấp bằng tên lửa đẩy Trường Chinh 5B, đã đánh dấu sự khởi đầu của việc xây dựng Trạm không gian Thiên Cung
(天宫空间站), tiếp theo là tần suất cao chưa từng có của các nhiệm vụ bay vào vũ trụ có người lái. Một tháng sau, Trung Quốc đã phóng Thiên Châu 2 có nhiệm vụ vận chuyển hàng hóa lần đầu tiên cập bến trạm vũ trụ. Ngày 17 tháng 6, tàu vũ trụ Thần Châu 12-sứ mệnh tàu vũ trụ có người lái đầu tiên bay lên Trạm vũ trụ Thiên Cung gồm các phi hành gia Nie Haisheng, Liu Boming và Tang Hongbo, được phóng từ sân bay vũ trụ Tửu Tuyền. Phi hành đoàn đã ghép nối với Trạm vũ trụ Thiên Hà và đi vào lõi module 9 giờ sau khi phóng, trở thành những phi hành gia đầu tiên của trạm. Phi hành đoàn đã sống và làm việc trên trạm vũ trụ trong ba tháng, tiến hành 2 chuyến đi ra ngoài không gian, và trở về Trái đất an toàn vào ngày 17 tháng 11 năm 2021. phá vỡ kỷ lục ở trên vũ trụ lâu nhất mà phi hành gia người Trung Quốc đã xác lập (33 ngày) trong sứ mệnh Thần Châu 11. Khoảng một tháng sau, phi hành đoàn tàu Thần Châu 13 được phóng lên Trạm vũ trụ. Các phi hành gia Zhai Zhigang, Wang Yaping và Ye Guangfu đã hoàn tất sứ mệnh không gian dài ngày đầu tiên của Trung Quốc, kéo dài 180 ngày trước khi quay trở về Trái đất ngày 16 tháng 8 năm 2022. Phi hành gia Wang Yaping đã trở thành vữ phi hành gia đầu tiên của Trung Quốc thực hiện chuyến đi bộ ngoài không gian

Bắt đầu từ tháng 5 năm 2022, Chương trình Không gian có người lái của Trung Quốc đã bước vào giai đoạn lắp ráp và xây dựng trạm vũ trụ. Vào ngày 5 tháng 6 năm 2022, tàu Thần Châu 13 được phóng lên vũ trụ và ghép nối với mô-đun lõi Thiên Hà. Phi hành đoàn gồm Chen Dong, Lưu Dương (nhà du hành vũ trụ) và Cai Xuzhe. Ngày 24 tháng 7, tên lửa đẩy Trường Chinh 5B bay lên vũ trụ từ Sân bay vũ trụ Văn Xương, mang theo mô-đun phòng thí nghiệm Thiên Vấn (问天实验舱) nặng 23,2 tấn, là mô-đun tàu vũ trự lớn nhất và nặng nhất từng được Trung Quốc chế tạo và phóng lên quỹ đạo. Mô-đun ghép nối với trạm vũ trụ sau khi phóng 20 giờ, bổ sung thêm mô-đun thứ hai và phòng thí nghiệm cho trạm vũ trụ. Ngày 30 tháng 9, module Thiên Vấn mới được xoay từ cổng kết nối phía trước sang cổng đỗ bên phải. Ngày 31 tháng 10, mô-đun phòng thí nghiệm Mạnh Thiên (梦天实验舱), mô-đun thứ ba và cuối cùng của Trạm Vũ trụ Trung Quốc, đã được phóng lên quỹ đạo bằng một tên lửa Trường Chinh 5B khác và kết nối với trạm vũ trụ trong vòng chưa đầy 13 giờ sau đó. Vào ngày 3 tháng 11, Trạm Vũ trụ Trung Quốc hình chữ 'T' đã được hoàn thành sau khi mô-đun Mạnh Thiên được chuyển vị thành công. Vào ngày 29 tháng 11, Shenzhou-15 được phóng và sau đó kết nối với Trạm Vũ trụ Trung Quốc. Các phi hành gia Fei Junlong, Deng Qingming và Zhang Lu đã được phi hành đoàn Thần Châu 14 chào đón trên trạm, đánh dấu lần đầu tiên tập hợp và bàn giao nhiệm vũ giữa hai phi hành đoàn lần đầu tiên của Trung Quốc và bắt đầu kỷ nguyên hiện diện liên tục của các phi hành gia Trung Quốc trong không gian.

Tàu đổ bộ Hằng Nga 5 và tàu cất cánh tại Bảo tàng Khoa học và Công nghệ Trung Quốc.
Giai đoạn thứ ba của Chương trình Thám hiểm Mặt trăng của Trung Quốc cũng được phép tiến hành vào năm 2020. Để chuẩn bị, Trung Quốc đã thực hiện sứ mệnh Hằng Nga 5-T1 từ năm 2014. Sứ mệnh này hoàn thành vào ngày 1/11/2014, đã chứng minh khả năng Trung Quốc đưa tàu vũ trụ từ quỹ đạo Mặt trăng trở về Trái đất an toàn, mở đường cho sứ mệnh thu thập mẫu đất Mặt trăng vào năm 2017. Tuy nhiên sự thất bại trong vụ phóng tên lửa đẩy Trường Chinh 5 trong sứ mệnh thứ 2 đã khiến kế hoạch gián đoạn. Dù tàu vũ trụ đã hoàn tất, nhưng sứ mệnh phải hoãn lại do chưa phát hiện được lỗi trên tên lửa đẩy, cho đến khi Trường Chinh 5 trở lại hoạt động cuối năm 2019. Ngày 24/11/2020, sues mệnh thu thập đất đá Mặt trăng với tên gọi Hằng Nga 5 (嫦娥五号), đã bắt đầu với tên lửa đẩy Trường Chinh 5 mang lên quỹ đạo tàu vũ trụ nặng 8,2 tấn vào không gia. Tàu vũ trụ đi vào quỹ đạo mặt trăng vào ngày 28 tháng 11, sau đó tách thành hai phần. Tàu đổ bộ hạ cánh gần Mons Rümker ở Biển Bão tố-Oceanus Procellarum vào ngày 1 tháng 12 và bắt đầu quá trình thu thập mẫu vào ngày hôm sau.. Hai ngày sau khi hạ cánh, vào ngày 3 tháng 12, phương tiện phóng cùng tàu đổ bộ cất cánh từ bề mặt mặt trăng và đi vào quỹ đạo mặt trăng, mang theo thùng chứa các mẫu đã thu thập. Đây là lần đầu tiên Trung Quốc phóng tàu vũ trụ từ một thiên thể ngoài Trái đất. Vào ngày 6 tháng 12, phương tiện phóng đã kết nối thành công với tàu quỹ đạo trên quỹ đạo mặt trăng và chuyển thùng chứa mẫu sang khoang trở về, hoàn thành gặp gỡ và kết nối robot đầu tiên trên quỹ đạo mặt trăng trong lịch sử. Vào ngày 13 tháng 12, tàu quỹ đạo, cùng với mô-đun trở về, đã đi vào quỹ đạo trở lại Trái đất sau khi động cơ chính hoạt động. Mẫu vật đã hạ cánh thành công xuống sa mạc Nội Mông ngày 17/12.

Một phần nhỏ các mẫu vật Mặt Trăng được tàu Hằng Nga-5 thu thập

```
ngày 19 tháng 12 năm 2020, CNSA đã tổ chức lễ bàn giao mẫu vật Mặt Trăng Chang'e-5 tại Bắc Kinh. Bằng cách cân hộp đựng mẫu vật được lấy ra từ khoang trở về, CNSA đã thông báo rằng Hằng Nga 5 đã thu được 1.731 gram mẫu vật từ Mặt trăng. Là sứ mệnh phức tạp nhất mà Trung Quốc hoàn thành vào thời điểm đó, sứ mệnh Hằng Nga 5 đã đạt được nhiều cột mốc đáng chú ý, Trung Quốc lần đầu tiên thu thập được mẫu đá từ Mặt trăng, lần cất cánh đầu tiên từ một thiên thể ngoài Trái Đất, lần gặp gỡ và ghép nối tự động đầu tiên trên quỹ đạo Mặt Trăng (mới chỉ Trung Quốc làm được điều này) và tàu vũ trụ đầu tiên mang mẫu vật quay trở lại bầu khí quyển Trái Đất ở tốc độ cao. Its success also marked the completion of the goal of "Orbiting, Landing, Returning" planned by CLEP since 2004.
```

Ảnh tự sướng của xe tự hành Chúc Dung cùng tàu đổ bộ Thiên Vấn 1 sau khi hạ cánh thành công.
Trước khi phóng Hằng Nga 5, với mục tiêu là Mặt Trăng cách Trái Đất 380.000 km, tàu thăm dò Sao Hỏa đầu tiên của Trung Quốc đã khởi hành, hướng tới Sao Hỏa cách Trái Đất 400 triệu km. Kể từ khi sứ mệnh Sao Hỏa được phê duyệt vào năm 2016, Trung Quốc đã phát triển nhiều công nghệ cần thiết, bao gồm mạng lưới không gian sâu, công nghệ thâm nhập khí quyển, hạ cánh tàu đổ bộ và tránh chướng ngại vật. Ngày 24 tháng 4 năm 2020, CNSA đã chính thức công bố chương trình Thăm dò Hành tinh của Trung Quốc và đặt tên cho sứ mệnh đổ bộ sao Hỏa là Thiên Vấn 1 (天问一号). Vào ngày 23 tháng 7 năm 2020, Tianwen-1 đã được phóng thành công trên đỉnh tên lửa Trường Chinh 5 vào quỹ đạo chuyển tiếp Sao Hỏa. The spacecraft, consisting of an orbiter, a lander, and a rover, aimed to achieve the goals of orbiting, landing, and roving on Mars in one single mission on the nation's first attempt. Due to its highly complex and risky nature, the mission was widely described as "ambitious" by international observers.

Sau hành trình 7 tháng, ngày 10/2/2021, Thiên Vấn 1 đã đi vào quỹ đạo sao Hỏa và trở thành tàu thăm dò sao Hỏa đầu tiên của Trung Quốc. Tải trọng đi vào quỹ đạo được kích hoạt và bắt đầu tiến trình thăm dò sao Hỏa trước khi hạ cánh xuống bề mặt. Vài tháng sau đó CNSA đã đưa ra một loạt các hình ảnh chụp được bởi tàu quỹ đạo sao Hỏa. Tháng 4 năm 2024, CNSA đưa ra thông báo xe tự hành sao Hỏa được mang theo bởi tàu thăm dò Thiên Vấn 1 được đặt tên là Chúc Dung theo tên vị thần lửa trong thần thoại Trung Quốc.

Vào ngày 15 tháng 5 năm 2020, khoảng 1 giờ sáng ( giờ Bắc Kinh ), Tianwen-1 bắt đầu quá trình hạ cánh bằng cách kích hoạt động cơ chính và hạ thấp quỹ đạo, tiếp theo là việc tách mô-đun hạ cánh lúc 4 giờ sáng. Sau đó, tàu quỹ đạo quay trở lại quỹ đạo đậu xe trong khi tàu đổ bộ di chuyển về phía bầu khí quyển Sao Hỏa. Ba giờ sau, quá trình hạ cánh trải qua giai đoạn đi vào khí quyển nguy hiểm nhất kéo dài chín phút. Lúc 7:18 sáng, tàu đổ bộ đã hạ cánh thành công xuống Utopia Planitia phía nam được chọn trước. Ngày 25 tháng 5, xe tự hành Chúc Dung đã di chuyển trên bề mặt sao Hỏa sau khi rời tàu đổ bộ. Ngày 11/6, CNSA đã đưa ra các bức ảnh chụp độ phân giải cao đầu tiên về địa hình xung quanh điểm đổ bộ từ xe tự hành Chúc Dung, đánh dấu nhiệm vụ hạ cánh xuống sao Hỏa đã thành công. Là sứ mệnh Sao Hỏa độc lập đầu tiên của Trung Quốc, Thiên Vấn 1 đã hoàn thành hành trình đầy thách thức gồm bay quanh quỹ đạo sao hỏa, hạ cánh tàu đổ bộ và xe tự hành hoạt động trên bề mặt sao Hỏa thành công chỉ trong một lần thực hiện duy nhất, khiến Trung Quốc trở thành nước thức hai hạ cánh và điều khiển xe tự hành trên sau Hỏa sau Mỹ. Nó đã thu hút sự chú ý của Thế giới như một thành công giúp Trung Quốc mở rộng phạm vi chinh phục không gian. Bởi vì lần đầu tiên đổ bộ lên sao Hỏa có độ khó rất lớn, nhưng thành công mỹ mãn, nhóm phát triển tàu vũ trụ Thiên Vấn 1 đã nhận được giải Không gian Thế giới IAF năm 2022. Đây cũng là lần thứ hai một nhóm của Trung Quốc được trao vinh dự này sau thành công của sứ mệnh Hằng Nga 4 vào năm 2019.

ngày 13 tháng 3, Trung Quốc đã cố gắng phóng hai tàu vũ trụ, DRO-A và DRO-B, vào quỹ đạo nghịch hành xa quanh Mặt Trăng. Là một dự án độc lập, sứ mệnh này được quản lý bởi Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc không thuộc Chương trình Thám hiểm Mặt Trăng của Trung Quốc. Tuy nhiên, nhiệm vụ đã không đạt được quỹ đạo mong muốn do trục trặc ở tầng đẩy trên, và bị mắc kẹt ở quỹ đạo Trái Đất thấp. Các nỗ lực cứu hộ đã được thực hiện vì quỹ đạo của nó đã được quan sát thấy tăng đáng kể lên quỹ đạo elip cao sau khi phóng lên quỹ đạo, nhưng tình trạng tiếp theo vẫn chưa được công khai. Có vẻ như Trung Quốc đã thành công trong việc đưa được 2 vệ tinh vào quỹ đạo mong muốn.

ngày 20 tháng 3 năm 2024, Trung Quốc đã phóng vệ tinh chuyển tiếp thông tin liên lạc Queqiao-2 vào quỹ đạo Mặt Trăng, cùng với hai vệ tinh nhỏ Tiandu 1 và 2. Queqiao-2 sẽ chuyển tiếp thông tin liên lạc cho tàu vũ trụ Hằng Nga 6 (phía khuất của Mặt Trăng), Hằng Nga 7 và Hằng Nga 8 (vùng cực nam Mặt Trăng). Tiandu 1 và 2 sẽ thử nghiệm các công nghệ cho một chòm sao vệ tinh định vị và dẫn đường Mặt Trăng trong tương lai. Cả ba vệ tinh đều đã đi vào quỹ đạo Mặt trăng thành công ngày 24 tháng 3 năm 2024 (Tiandu-1 và 2 được gắn với nhau và được tách ra trên quỹ đạo Mặt trăng ngày 3/4/2024).

Trung Quốc đã phóng tàu Hằng Nga 6 lên quỹ đạo ngày 3/5/2024, thực hiện sứ mệnh thu thập mẫu đất Mặt trăng lần đầu tiên ở hố va chạm Apollo, nửa không nhìn thấy được của Mặt trăng. Đây là sứ mệnh thu thập đất Mặt trăng thứ 2 của Trung Quốc sau sứ mệnh của Hằng Nga 5 ở nửa nhìn thấy được của Mặt trăng bốn năm trước. Hằng Nga 6 cũng mang theo xe tự hành Xinchan của Trung Quốc để thực hiện chụp ảnh quang phổ hồng ngoại bề mặt Mặt trăng và chụp ảnh tàu đổ bộ Hằng Nga 6. Tổ hợp tàu đổ bộ-bộ phận quay lại quỹ đạo-xe tự hành đã được tách ra khỏi quỹ đạo và quay trở lại trước khi đổ bộ ngày 1 tháng 6 năm 2024 lúc 22:23 giờ UTC. Module quay trở lại quỹ đạo đã được phóng trở lại quỹ đạo Mặt trăng lúc 23:38 UTC ngày 3 tháng 6 năm 2024, mang theo mẫu đất được thu thập bởi tàu đổ bộ và sau đó thực hiện một lần ghép nối trên quỹ đạo Mặt trăng. Hộp chứa mẫu vật Mặt trăng được chuyển sang bộ phận quay về Trái đất, và hạ cánh thành công xuống Nội Mông ngày 25 tháng 6 năm 2024, hoàn tất sứ mệnh thám hiểm nửa phía xa của Mặt trăng. Sau khi thả mẫu đất Mặt trăng về Trái đất, tàu quỹ đạo Hằng Nga 6 được điểm Lagrange L2 hệ Mặt trời-Trái đất bắt giữ thành công ngày 9-9-2024.

#### Các phát triển trong tương lai gần

Mô hình kính viễn vọng không gian Tuần Thiên của Trung Quốc

* Phóng lên vũ trụ Kính viễn vọng Không gian Xuntian.

* Thực hiện sứ mệnh Hằng Nga 7 để thực hiện đổ bộ chính xác xuống vùng cực của Mặt trăng, bao gồm thiết bị khám phá các khu vực bị che khuất vĩnh viễn.

* Thực hiện sứ mệnh Hằng Nga 8 đến vùng cực của Mặt trăng nhằm thử nghiệm việc sử dụng tài nguyên từ Mặt trăng và thiết lập tiền đề cho xây dựng Trạm nghiên cứu Mặt trăng Quốc tế.

* Sứ mệnh Thiên Vấn 2 lấy mẫu các tiểu hành tinh gần Trái đất và thăm dò sao chổi trong vành đai chính.

* Sứ mệnh Thiên Vấn 3 bằng 2 lần phóng tàu vũ trụ để đưa về mẫu vật từ sao Hỏa về Trái đất.

* Sứ mệnh Thiên Vấn 4 khám phá hệ thống sao Mộc và mặt trăng Callisto; một tàu thăm dò sẽ được gắn vào tàu thăm dò sao Mộc để bay ngang qua sao Thiên Vương.

Ngoài ra, Trung Quốc cũng đã khởi động giai đoạn đổ bộ lên Mặt Trăng có người lái trong chương trình thám hiểm Mặt Trăng của mình, nhằm mục đích đưa các phi hành gia Trung Quốc lên Mặt Trăng vào năm 2030. Một tên lửa đẩy mới Trường Chinh 10 sẽ đưa lên quỹ đạo tàu vũ trụ có người lái thế hệ mới, tàu đổ bộ Mặt trăng có người lái, đồ du hành vũ trụ Mặt trăng, xe tự hành mặt trăng và các thiết bị khác hiện đang trong quá trình phát triển.

Sứ mệnh Thiên vấn 2 của CNSA được phóng lên quỹ đạo tháng 5 năm 2025, để khám phá tiểu hành tinh gần Trái đất 469219 Kamoʻoalewa và tiểu hành tinh 311P/PanSTARRS và thu thập mẫu đất đá của Kamo'oalewa.

## Chương trình không gian của Trung Quốc và hợp tác quốc tế

### Một vành đai, Một con đường

Một trong những ưu tiên của Trung Quốc đối với sáng kiến Một vành đai, Một con đường
 là cải thiện các tuyến đường thông tin vệ tinh.

### Hợp tác không gian song phương

Vệ tinh CBERS-4 trong chương trình hợp tác vệ tinh khảo sát tài nguyên giứa Trung Quốc và Brazil
Trung Quốc là một đối tác hấp dẫn cho các nước đang phát triển muốn phóng vệ tinh vào không gian vì dịch vụ phóng vệ tinh của Trung Quốc có chi phí thấp hơn các nước khác và thường cung cấp khoản vay tài chính dưới hình thức các khoản vay chính sách.

Với các quốc gia châu Phi, kế hoạch hành động giai đoạn 2022-2024 của Diễn đàn hợp tác Trung Quốc-Châu Phi đã cam kết Trung Quốc sẽ tăng cường hợp tác với các quốc gia châu Phi và thành lập các trung tâm hợp tác châu Phi-Trung Quốc trong ứng dụng viễn thám vệ tinh. Các quốc gia châu Phi ngày càng hợp tác với Trung Quốc về phóng vệ tinh và đào tạo trong lĩnh vực vệ tinh và vũ trụ. Tính đến năm 2022, Trung Quốc đã phóng hai vệ tinh cho Ethiopia, hai cho Nigeria, một cho Algeria, một cho Sudan và một cho Ai Cập.

Trung Quốc và Namibia đã cùng nhau vận hành Trạm đo, theo dõi và chỉ huy do Trung Quốc xây dựng từ năm 2001 đặt tại Swakopmund. Trạm này có nhiệm vụ theo dõi các vệ tinh và sứ mệnh trong không gian của Trung Quốc.

Trung Quốc và Brazil cũng có sự hợp tác trong lĩnh vực không gian. Trong số những hợp tác giữa hai nước thì thành công nhất là Trung Quốc đã phát trienr và phóng vệ tinh giám sát Trái đất cùng với Brazil. Tính đến năm 2023, hai nước đã cùng nhau phát triển và phóng sáu vệ tinh giám sát tài nguyên Trái đất. Những dự án này đã giúp Brazil và Trung Quốc phát triển khả năng tiếp cận hình ảnh vệ tinh và nghiên cứu Trái đất từ trên quỹ đạo. Sự hợp tác giữa Brazil và Trung Quốc là một ví dụ độc đáo về sự hợp tác thành công giữa hai quốc gia đang phát triển trong lĩnh vực không gian.

### Công nghệ lưỡng dụng và không gian vũ trụ

CHND Trung Hoa là thành viên của Ủy ban Liên Hợp Quốc về Sử dụng Không gian Vũ trụ vì Mục đích Hòa bình và là bên ký kết tất cả các hiệp ước và công ước Liên hợp quốc về không gian, ngoại trừ Hiệp ước Mặt Trăng năm 1979. Chính phủ Hoa Kỳ từ lâu đã phản đối việc Mỹ sử dụng dịch vụ phóng tàu vũ trụ của Trung Quốc do lo ngại về việc chuyển giao công nghệ dân sự bị cáo buộc có thể có ứng dụng quân sự lưỡng dụng cho các quốc gia như Triều Tiên, Iran hoặc Syria. Do đó, các biện pháp trả đũa tài chính đã được thực hiện nhiều lần đối với một số công ty vũ trụ Trung Quốc.

### Chính sách của NASA trong loại trừ các công ty vũ trụ nhà nước Trung Quốc

Báo cáo Cox được công bố năm 1999 cáo buộc sau nhiều thập kỷ hoạt động tình báo thu thập các tin tức từ các phòng thí nghiệm vũ khí của Hoa Kỳ do Bộ An ninh Quốc gia Trung Quốc tiến hành, nước này đã đánh cắp các thông tin liên quan đến vũ khí nhiệt hạch tiên tiến. Năm 2011, Quốc hội Mỹ đã thông qua luật cấm các nhà nghiên cứu của NASA làm việc với các công dân Trung Quốc có liên hệ với doanh nghiệp hay nhà nước Trung Quốc mà không có chứng nhận của FBI hay sử dụng quỹ của NASA để tiếp đón khách Trung Quốc. Vào tháng 3 năm 2013, Quốc hội Hoa Kỳ đã thông qua luật cấm công dân Trung Quốc vào các cơ sở của NASA mà không có giấy miễn trừ từ NASA.

Lịch sử chính sách loại trừ của Mỹ có thể bắt nguồn từ những cáo buộc trong bản Báo cáo Cox rằng thông tin kỹ thuật mà các công ty Mỹ cung cấp cho Trung Quốc về vệ tinh thương mại của nước này đã giúp Trung Quốc cải thiện công nghệ tên lửa đạn đạo liên lục địa của nước này. Điều này càng trở nên trầm trọng hơn vào năm 2007 khi Trung Quốc cho nổ một vệ tinh khí tượng đã ngừng hoạt động trên quỹ đạo Trái đất tầm thấp để thử nghiệm tên lửa chống vệ tinh (ASAT) phóng từ mặt đất. Mảnh vỡ do vụ nổ tạo ra đã tạo ra thêm mảnh vụn không gian làm ô nhiễm quỹ đạo Trái đất, khiến các vệ tinh không gian của các quốc gia khác có nguy cơ va chạm ngẫu nhiên. Mỹ cũng lo ngại Trung Quốc sử dụng công nghệ vũ trụ vào mục đích xấu.

Phản ứng của Trung Quốc với chính sách loại trừ của Mỹ là Trung Quốc đã mở cửa trạm vũ trụ của mình cho các nước bên ngoài, chào đón các nhà khoa học đến từ tất cả các quốc gia. Các nhà khoa học Mỹ cũng tẩy chay các hội nghị của NASA do từ chối công dân Trung Quốc tham dự các sự kiện này. Vào tháng 9 năm 2025, NASA đã cấm công dân Trung Quốc làm việc với các chương trình nghiên cứu vũ trụ của mình.

## Tổ chức

Ban đầu, chương trình vũ trụ của Trung Quốc được tổ chức dưới sự chỉ đạo của Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc, đặc biệt là Quân đoàn Pháo binh số 2 (nay là Quân chủng Tên lửa Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc, PLARF). Vào những năm 1990, Trung Quốc đã tổ chức lại chương trình vũ trụ như một phần của quá trình tái cấu trúc tổng thể ngành công nghiệp quốc phòng để làm cho nó giống với hoạt động mua sắm quốc phòng của phương Tây.

Cục Quản lý Vũ trụ Quốc gia Trung Quốc, một cơ quan thuộc Bộ Khoa học, Công nghệ và Công nghiệp Quốc phòng, hiện chịu trách nhiệm về các vụ phóng tên lửa vũ trụ. Tên lửa đẩy Trường Chinh được sản xuất bởi Học viện Công nghệ Tên lửa Trung Quốc, và vệ tinh được sản xuất bởi Tập đoàn Khoa học và Công nghệ Hàng không Vũ trụ Trung Quốc. Hai tổ chức sau là các Doanh nghiệp nhà nước; tuy nhiên, chính phủ Trung Quốc có xu hướng trao quyền vận hành như các cơ quan thiết kế độc lập cho các công ty này.

Thành phố vũ trụ Bắc KinhThành phố vũ trụ Yên ĐàiThành phố vũ trụ Thượng HảiThành phố vũ trụ Đông PhongCăn cứ Quý Châu 061Thành phố không gian Văn XươngTrung tâm Phóng vệ tinh Tửu TuyềnTrung tâm phóng vệ tinh Thái NguyênTrung tâm phóng vệ tinh Tây XươngTrung tâm phóng vệ tinh Văn XươngTrung tâm Chỉ huy và Kiểm soát Không gian vũ trụ Bắc KinhTrung tâm điều khiển vệ tinh Tây AnKhu vực hạ cánh Tứ Tử Vương Locations of Chinese space program facilities
### Các trường Đại học và Học viện

Chương trình không gian của Trung Quốc có sự kết nối với các trường Đại học và Học viện:

* Khoa Khoa học và Kỹ thuật Hàng không vũ trụ, Đại học Công nghệ Quốc phòng Trung Quốc

* Khoa Hàng không vũ trụ, Đại học Hàng không Vũ trụ Bắc Kinh

* Khoa Hàng không vũ trụ, Đại học Thanh Hoa

* Khoa Hàng không vũ trụ, Đại học Bách khoa Tây Bắc

* Khoa Hàng không vũ trụ, Đại học Chiết Giang

* Viện Khoa học và Công nghệ Hàng không vũ trụ, Đại học Giao thông Thượng Hải

* Khoa Hàng không, Đại học Công nghiệp Cáp Nhĩ Tân

* Khoa Khoa học Tự động hóa và Kỹ thuật Điện, Đại học Hàng không Vũ trụ Bắc Kinh

### Các thành phố không gian

* Thành phố vũ trụ Đông Phong(东风航天城), còn được biết đến với tên gọi “Căn cứ 20”' (二十基地) or *Dongfeng base* (东风基地)

* Thành phố vũ trụ Bắc Kinh (北京航天城)

* Thành phố vũ trụ Văn Xương (文昌航天城)

* Thành phố vũ trụ Thượng Hải (上海航天城)

* Thành phố vũ trụ Yên Đài (烟台航天城)

* Khu công nghiệp hàng không vũ trụ Quý Châu (贵州航天高新技术产业园), còn gọi là Căn cứ 601 (航天〇六一基地), được thành lập vào năm 2002 sau khi triển khai “Dự án 863” nhằm công nghiệp hoá các trung tâm nghiên cứu khoa học vũ trụ (国家863计划成果产业化基地).

### Các điểm phóng tàu dưới quỹ đạo

* Nam Hối (南汇县老港镇东进村) là nơi đã phóng thành công tên lửa nghiên cứu khoa học T-7M lần đầu tiên vào ngày 19/2/1960.

* Căn cứ 603 (安徽广德誓节渡中国科学院六〇三基地) Còn được gọi là Bãi phóng tên lửa Quảng Đức-Guangde Launch Site (广德发射场). Lần đầu tiên đã thực hiện phóng tên lửa mang theo các sinh vật, gồm có 8 con chuột bạch được phóng lên và quay trở lại mặt đất thành công ngày 19 tháng 7 năm 1964.

### Các điểm phóng vệ tinh

Trung Quốc hiện có 6 cơ sở phóng vệ tinh:

* Trung tâm Phóng vệ tinh Tửu Tuyền (JSLC).

* Trung tâm phóng vệ tinh Thái Nguyên (TSLC).

* Trung tâm phóng vệ tinh Tây Xương (XSLC).

* Trung tâm phóng vệ tinh Văn Xương (do Trung tâm phóng vệ tinh Tây Xương quản lý).

* Trung tâm phóng vệ tinh thương mại Văn Xương.

* Cảng Hàng không Vũ trụ Đông Hải Dương.

### Các trung tâm theo dõi và điều khiển

* Trung tâm Chỉ huy và Kiểm soát Hàng không vũ trụ Bắc Kinh BACCC

* Trung tâm Điều khiển Vệ tinh Tây An (XSCC) còn được gọi là Căn cứ 26 (二十六基地).

* Hạm đội sáu tàu gắn ăng ten theo dõi vệ tinh lớp Yuanwang.

* Vệ tinh chuyển tiếp tín hiệu (数据中继卫星) Tianlian I (天链一号), được phát triển để giúp làm giảm thời gian liên lạc giữa tàu vũ trụ Thần châu 7 với mặt đất; đồng thời cải thiện chất lượng tín hiệu được truyền tải. Hiện tại phạm vi phủ sóng quỹ đạo là 12 % và sẽ tăng lên tới khoảng 60 %.

* Mạng lưới Theo dõi Không gian Sâu của Trung Quốc (Một phần của Mạng Không gian Sâu của Trung Quốc-Chinese Deep Space Network) được hình thành với các ăng ten radio ở Bắc Kinh, Thượng Hải, Côn Minh và Urumqi tạo thành một kính viễn vọng vô tuyến VLBI (甚长基线干涉) có đường kính 3000 km.

#### Các trạm theo dõi trong nước

* Các trạm giám sát và điều khiển không gian trên đất liền được tích hợp mới, tạo thành một tam giác giám sát lớn với Kashgar Tây Bắc Trung Quốc, Giai Mộc Tư Đông Bắc và Tam Á ở phía Nam.

* Weinan Station

* Changchun Station

* Qingdao Station

* Zhanyi Station

* Nanhai Station

* Tianshan Station

* Xiamen Station

* Lushan Station

* Jiamusi Station

* Dongfeng Station

* Hetian Station

#### Các trạm theo dõi đặt ở nước ngoài

* Trạm Tarawa, Kiribati

* Trạm Malindi, Kenya

* Trạm Swakopmun, Namibia

* Trung tâm theo dõi chung của Trung tâm điều khiển phóng và theo dõi vệ tinh Trung Quốc tại Neuquén (tỉnh), Argentina. ﻿ / ﻿

Ngoài ra Trung Quốc có một số ứng dụng giám sát không gian chung với Pháp, Brazil, Thuỵ Điển, and Australia.

### Khu vực hạ cánh tàu vũ trụ có người lái

* Tứ Tử Vương

## Các chương trình tàu vũ trụ nổi tiếng

### Project 714

Khi Cuộc chạy đua vào Không gian giữa hai siêu cường Mỹ và Liên Xô đạt tới đỉnh cao với việc con người đặt chân lên Mặt trăng, Map Trahcj Đông và Chu Ân Lai đã quyết định Trung Quốc không thể bị tụt hậu, và ngày 14/7/1967 đã khởi xướng chương trình du hành vũ trụ có người lái. Dự án 714 được đưa ra nhằm đưa hai nhà du hành người Trung Quốc bay vào không gian trước năm 1973 bằng tàu vũ trụ Shuguang (Bình Minh). Mười chính phi công của Không quân Quân giải phóng nhân dân Trung Quốc đã được lựa chọn cho chương trình huấn luyện vào thắng 3/1971. Tàu vũ trụ Shuguang-1 được phóng lên quỹ đạo bằng tên lửa Trường Chinh 2A được thiết kế để chở theo hai người. Chương trình bị huỷ bỏ ngày 13/5/1972 do lý do kinh tế, dù lý do thực sự có thể là cuộc Cách mạng Văn hoá.

Chương trình tàu vũ trụ có người lái thứ hai tồn tại trong thời gian ngắn dựa trên việc triển khai thành công công nghệ hạ cánh bằng vệ tinh Fanhui Shi Weixing (thứ 3 thế giới sau Liên Xô và Hoa Kỳ). Nó đã được công bố một vài lần vào năm 1978 với việc công khai một số chi tiết bao gồm cả ảnh, nhưng sau đó đã bị hủy bỏ đột ngột vào năm 1980. Người ta cho rằng chương trình phát triển tàu vũ trụ có người lái thứ hai được tạo ra chỉ nhằm mục đích tuyên truyền và không bao giờ có ý định tạo ra kết quả.

### Project 863

Một chương trình tàu vũ trụ có người lái khác đã được Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc đề xuất tháng 3 năm 1986, với tên gọi Kế hoạch Du hành vũ trụ 864-2. Chương trình bao gồm một tàu vũ trụ có người lái (Dự án 863-204) được sử dụng để vận chuyển phi hành đoàn đến một trạm vũ trụ (Dự án 863-205). Vào tháng 9 cùng năm, các phi hành gia đang được huấn luyện đã được truyền thông Trung Quốc giới thiệu. Các tàu vũ trụ có người lái được đề xuất chủ yếu là máy bay vũ trụ. Dự án 863 cuối cùng đã phát triển thành ‘’Dự án 921’’ năm 1992.

### Chương trình Không gian Có người lái của Trung Quốc (Project 921)

#### Tàu vũ trụ

Khoang trở về của tàu vũ chụ Thânhf Châu.
Triển lãm chương trình tàu vũ trụ có người lái của Trung Quốc năm 2023
Năm 1992, dự án 921, kế hoạch phóng tàu vũ trụ có người lái, đã được cấp phép và tài trợ cho giai đoạn đầu tiên. Chương trình Shenzhou bao gồm bốn chuyến bay thử nghiệm không người lái và hai sứ mệnh có người lái. Chuyến đầu tiên là tàu Thần Châu 1 vào ngày 20 tháng 11 năm 1999. Ngày 9 tháng 1 năm 2001, Thần Châu 2 được phóng vào vũ trụ và mang theo động vật thí nghiệm. Thần châu 3 và 4 được phóng vào năm 2002, mang theo hình nộm thí nghiệm. Tiếp theo đó là sứ mệnh Thần Châu 5 thành công, sứ mệnh có người lái đầu tiên của Trung Quốc vào vũ trụ ngày 15 tháng 10 năm 2003, đưa Dương Lợi Vĩ lên quỹ đạo bay vòng quanh Trái đất trong 21 giờ và khiến Trung Quốc trở thành nước thứ 3 có khả năng tự đưa người lên vũ trụ. Sứ mệnh Thần châu 6 được tiến hành 2 năm sau đó, kết thúc giai đoạn đầu tiên của dự án 921. Các sứ mệnh đưa tàu vũ trụ Thần Châu lên quỹ đạo đều được thực hiện bằng tên lửa đẩy Trường Chinh 2F từ Trung tâm phóng vệ tinh Tửu Tuyền. Cơ quan du hành Vũ trụ Có người lái Trung Quốc (CMSA) thuộc Cục phát triển Thiết bị của Uỷ ban Quân sự Trung ương đã cung cấp hỗ trợ về kỹ thuật và hành chính cho các nhiệm vụ Thần Châu có người lái.

#### Phòng thí nghiệm không gian

Giai đoạn hai của Project 921 được bắt đầu với sứ mệnh đi bộ ngoài không gian của tàu vũ trụ Thần Châu 7. Tiếp theo là hai sứ mệnh có người lái nhằm xây dựng Phòng thí nghiệm ngoài không gian đầu tiên của Trung Quốc. Trung Quốc ban đầu sử dụng thiết kế tàu Thần Châu với công nghệ ghép nối của Nga, với mục đích ghép nối với Trạm vũ trụ ISS. Ngày 29/9/2011, Trung Quốc đã phóng tàu vũ trụ Thiên Cung 1. Module này là bước đi đầu tiên trong việc xây dựng trạm vũ trụ của Trung Quốc.

Ngày 31/10/2011, tên lửa đẩy Trường Chinh 2F đã đưa lên quỹ đạo tàu vũ trụ không người lái Thần Châu 8 sau đó đã kết nối với Thiên Cung 1 hai lần. Tàu Thần Châu 9 được phóng lên quỹ đạo ngày 16/6/2012 với phi hành đoàn gồm 3 người. Tàu đã ghép nối thành công với phòng thí nghiệm Thiên Cung 1 ngày 18/6/2012 lúc 06:07 UTC, đánh dấu lần đầu tàu vũ trụ có người lái của Trung Quốc ghép nối thành công. Another crewed mission, Shenzhou 10, launched on 11 June 2013. Module Thiên Cung 1 sau đó đã được lên kế hoạch để hạ độ cao quỹ đạo.

Phòng thí nghiệm Thiên Cung 2, phóng lên quỹ đạo ngày 15/9/2016, 22:04:09 (UTC+8). Khối lượng của phòng thí nghiệm Thiên Cung 2 là 8.600 kg, dài tổng cộng 10,4 m và rộng 3,35 m, rất giống với Thiên Cung 1. Sứ mệnh Thần Châu 11 được phóng lên và gặp gỡ với Thiên Cung 2 tháng 10 năm 2016, với những thông tin chưa được xác nhận về sứ mệnh Thần Châu 12 trong tương lai. Trạm vũ trụ Thiên Cung 2 có đưa lễn quỹ đạo máy dò tia gamma POLAR, và thí nghiệm liên lạc bằng laser sử dụng cùng với vệ tinh khoa học lượng tử Mozi, thí nghiệm đối lưu nhiệt–mao dẫn trong cầu chất lỏng để nghiên cứu vi trọng lực trên tàu vũ trụ, và một thí nghiệm về vật liệu. Phòng thí nghiệm cũng có thiết bị đo độ cao vi sóng lập thể, một thí nghiệm về sự phát triển của cây trong không gian, và máy chụp ảnh đa góc đa phổ và Máy quang phổ tạo ảnh đa phổ quan sát rìa khí quyển (từ đó giúp xác định thành phần khí quyển, mật độ, cấu trúc theo độ cao. Trên Thiên Cung-2 cũng có đồng hồ nguyên tử.

#### Trạm không gian

Trạm không gian cho phép các nhà du hành làm việc thường xuyên mới lớn hơn nằm trong giai đoạn phát triển thứ ba của Dự án 921. Đây sẽ là trạm thiết kế dưới dạng module với trọng lượng vào khoảng 60 tấn, và được hoàn thành khoảng trước 2022. Phần đầu tiên, được định danh là Thiên Cung 3 được lên lịch phóng lên quỹ đạo sau Thiên Cung 2, nhưng cuối cùng đã không được đặt hàng sau khi các mục tiêu của nó được đảm nhận bởi Thiên Cung 2.

Đây cũng có thể là khởi đầu cho sự hợp tác quốc tế trong các sứ mệnh có người lái của Trung Quốc, sự tồn tại của nó lần đầu tiên được chính thức công bố sau khi phóng tàu Thần Châu 7.

Mô-đun đầu tiên của Trạm không gian Thiên Cung, mô-đun lõi Tianhe, đã được phóng lên quỹ đạo ngày 29 tháng 4 năm 2021 từ sân bay vũ trụ Văn Xương. Phi hành đoàn đầu tiên ghé thăm trạm là phi hành đoàn tàu Thần Châu 12 ngày 17 tháng 6 năm 2021. Trạm vũ trụ của Trung Quốc được lên kế hoạch sẽ hoàn thiện vào năm 2022 và sẽ vận hành đầy đủ vào năm 2023.

### Thám hiểm Mặt trăng

Hình ảnh có chú thích về vị trí hạ cánh gần đúng của tàu đổ bộ Hằng Nga 3 của Trung Quốc. Tàu được phóng lúc 17:30 UTC ngày 1 tháng 12 năm 2013 và đáp xuống bề mặt Mặt Trăng vào ngày 14 tháng 12 năm 2013. Tọa độ Mặt Trăng là: 44,12°N 19,51°W.
Tàu đổ bộ Hằng Nga 4 ở phía xa của Mặt Trăng.
Tháng 1 năm 2004, Trung Quốc chính thức bắt đầu giai đoạn thực hiện dự án thám hiểm Mặt Trăng không người lái. Theo Tôn Lai Yến-người đứng đầu Cơ quan Vũ trụ Quốc gia Trung Quốc, dự án bao gồm 3 giai đoạn: bay vòng quanh Mặt trăng, hạ cánh và thu thập đất đá Mặt trăng.

Vào ngày 14 tháng 12 năm 2005, người ta đưa tin "nỗ lực phóng tàu vũ trụ lên quỹ đạo mặt trăng sẽ được thay thế vào năm 2007 bằng một chương trình nhằm thực hiện cuộc đổ bộ lên mặt trăng không người lái. Sứ mệnh đưa các phương tiện không người lái trở về từ Mặt trăng sẽ bắt đầu vào năm 2012 và kéo dài trong 5 năm, cho đến khi chương trình thăm dò Mặt trăng có người lái bắt đầu vào năm 2017, với kế hoạch đổ bộ lên Mặt trăng có người lái sau đó”.

Quyết định phát triển tên lửa đẩy Mặt trăng mới năm 1962 của Liên Xô với lớp Tên lửa Vũ trụ UR-700M có khả năng mang tải trọng 500 tấn lên quỹ đạo Trái đất tầm thấp. Trung Quốc muốn phát triển tên lửa đẩy có tải trọng 50 tấn lên quỹ đạo Trái đất tầm thấp trong Hội nghị năm 2006 bởi viện sĩ Trương Quý Thiên-Zhang Guitian (张贵田), nhà khoa học động cơ tên lửa nhiên liệu lỏng-người đã phát triển động cơ tên lửa cho tên lửa đẩy Trường Chinh 2 và Trường Chinh 4A.

Ngày 22 tháng 6 năm 2006, Long Lehao, kiến trúc sư của chương trình tàu thăm dò Mặt trăng của Trung Quốc, đã đưa ra lịch trình cụ thể về hành trình chinh phục Mặt trăng của Trung Quốc, theo đó phi hành gia Trung Quốc đầu tiên sẽ đi bộ trên Mặt trăng vào năm 2024.

Tháng 9/2010, Trung Quốc đưa ra thông báo kế hoạch đưa người lên Mặt trăng vào năm 2025. Đồng thời cũng hy vọng sẽ mang được mẫu đá Mặt trăng về Trái đất vào năm 2017, và xây dựng trạm quan sát trên bề mặt Mặt trăng. Ye Peijian, Kỹ sư trưởng của Chương trình tàu vũ trụ Hằng Nga và cũng là viện sỹ viện hàn lâm khoa học Trung Quốc đã đưa ra ý kiến rằng Trung Quốc có khả năng thực hiện thám hiểm sao Hỏa vào năm 2013.

Ngày 14/12/2013 tàu Hằng Nga 3 đã trở thành tàu đầu tiên hạ cánh mềm xuống bề mặt Mặt trăng kể từ sứ mệnh của Luna 24 in 1976.

Ngày 20/5/2018, vài tháng trước khi sứ mệnh Hằng Nga 4 diễn ra, tàu Queqiao đã được phóng lên từ Trung tâm phóng vệ tinh Tây Xương bằng tên lửa đẩy Trường Chinh 4C. Tàu vũ trụ đã mất 24 ngày để đến được điểm L2, nhờ lực hấp dẫn để tiết kiệm nhiên liệu khi bay. Ngày 14/6/2018, Queqiao đã hoàn thành lần kích hoạt động cơ cuối cùng và đã đi vào quỹ đạo cách bề mặt Mặt trăng 65.000 kilômét (40.000 mi). Đây là lần đầu tiên một vệ tinh chuyển tiếp được đặt vào quỹ đạo này.

Ngày 3/1/2019, tàu tự hành Mặt trăng Hằng Nga 4 đã thực hiện cú hạ cánh mềm đầu tiên trên phía xa của Mặt trăng. Xe tự hành Mặt trăng sau đó đã truyền về Trái đất dữu liệu thông qua vệ tinh chuyển tiếp trên quỹ đạo Mặt trăng Queqiao. Vụ hạ cánh và truyền tải thành công dữ liệu đã trở thành cột mốc đáng nhớ trong hành trình chinh phục không gian của loài người.

Yang Liwei tuyên bố vào Đại hội Con người trong không gian vũ trụ tại Bắc Kinh ngày 22/5/2007 rằng việc xây dựng căn cứ trên Mặt trăng sẽ là bước tiếp theo để hiện thực hóa việc bay đến sao Hỏa và các hành tinh ở xa hơn.

Theo thông lệ, vì toàn bộ dự án vẫn đang ở trong giai đoạn nghiên cứu ban đầu còn rất sớm, nên chính phủ Trung Quốc chưa công bố chuơng trình đưa người lên Mặt trăng chính thức. Tuy nhiên sự tồn tại của nó vẫn được tiết lộ thông qua các thông tin rò rỉ có chủ đích với truyền thông. Một ví dụ điển hình là Xe tự hành Mặt trăng (月球车) đã được trình chiếu trên kênh truyền hình Trung Quốc trong ngày lễ kỷ niệm Ngày Quốc tế Lao động năm 2008.

Ngày 23/11/2020, Trung Quốc phóng lên quỹ đạo sứ mệnh Mặt trăng mới mang tên Hằng Nga 5, nó đã mang theo mẫu đất Mặt trăng về Trái đất ngày 16/12/2020. Trung Quốc là nước thứ 3 đã đạt được thành công này.

Trung Quốc tiếp tục phóng tàu Hằng Nga 6 vào ngày 3/5, thực hiện thu mẫu đất mặt trăng ở phía xa của Mặt trăng.

### Các sứ mệnh thăm dò sao Hỏa và xa hơn

Tàu thăm dò Thiên Vấn 1 trên quỹ đạo sao Hỏa.
Xe tự hành Chúc Dung và tàu đổ bộ trên bề mặt sao Hỏa. Ảnh chụp bởi tàu thăm dò Mars Reconnaissance Orbiter ngày 6/6/2021
Năm 2006, Tổng Công trình sư thiết kế tàu Thần Châu 2 đã trả lời trong một cuộc phỏng vấn:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| “ | 搞航天工程不是要达成升空之旅, 而是要让人可以正常在太空中工作, 为将来探索火星、土星等作好准备。

Các chương trình không gian không nhằm mục đích đưa con người vào vũ trụ mà thay vào đó là cho phép con người làm việc bình thường trong không gian và chuẩn bị cho chuyến thám hiểm Sao Hỏa, Sao Thổ và xa hơn nữa trong tương lai. | ” |
| — *Viện sĩ Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc Qi Faren* |

Sun Laiyan, người quản lý Cơ quan Quản lý Vũ trụ Quốc gia Trung Quốc, cho biết vào ngày 20 tháng 7 năm 2006 rằng Trung Quốc sẽ bắt đầu chương trình thám hiểm Sao Hỏa trong vòng 5 năm tới, trong Chương trình Kế hoạch 5 năm lần thứ 11 (2006–2010) Tháng 4 năm 2020, chương trình Thám hiểm Hành tinh của Trung Quốc đã được công bố. Chương trình này có mục đích khám phá các hành tinh của Hệ Mặt trời, với bắt đầu bằng sao Hỏa, sau đó mở rộng sang thăm dò cả các tiểu hành tinh và sao chổi, sao Mộc và nhiều hơn trong tương la.

Sứ mệnh thám hiểm Sao Hỏa Thiên Vấn 1 được bắt đầu ngày 23 tháng 7 năm 2020. Một tàu vũ trụ, gồm một tàu quỹ đạo, một tàu đổ bộ, một xe tự hành, một thiết bị điều khiển từ xa và một camera có thể triển khai, đã được phóng bằng tên lửa Trường Chinh 5 từ bãi phóng Vân Xương. Tàu quỹ đạo Thiên Vấn 1 đã đi vào quỹ đạo sao Hỏa thành công tháng 2 năm 2021 sau hành trình bay kéo dài 7 tháng từ Trái đất, sau đó là cuộc hạ cánh mềm thành công của tàu đổ bộ và xe tự hành Chúc Dung ngày 14 tháng 5 năm 2021.

### Trạm năng lượng mặt trời ngoài không gian

Theo như China Academy of Space Technology (CAST)-Viện Công nghệ Không gian Trung Quốc thuyết trình tại Đại hội Phát triển Vũ trụ Quốc tế năm 2015 ở Toronto, Canada, sự quan tâm của Trung Quốc tới năng lượng mặt trời từ không gian đã bắt đầu từ năm 1990-1995. Đến năm 2013, mục tiêu quốc gia được đề ra: “năng lượng từ bên ngoài Trái đất như năng lượng Mặt trời và các dạng năng lượng vũ trụ sẽ là hướng đi tương lai của Trung Quốc” và lộ trình sau đã được xác định: "Năm 2010, CAST sẽ hoàn thành thiết kế ý tưởng; năm 2020, chúng tôi sẽ hoàn thành thử nghiệm cấp công nghiệp về cấu trúc trên quỹ đạo và truyền dẫn không dây. Năm 2025, chúng tôi sẽ hoàn thành cuộc trình diễn hệ thống năng lượng mặt trời từ không gian (SPS) 100kW đầu tiên ở quỹ đạo Trái đất tầm thấp (LEO); và năm 2035, hệ thống SPS 100MW sẽ có khả năng phát điện. Cuối cùng, vào năm 2050, hệ thống SPS thương mại đầu tiên sẽ đi vào hoạt động ở quỹ đạo địa tĩnh (GEO)." Bài báo tiếp tục nêu rằng "Vì việc phát triển SPS sẽ là một dự án khổng lồ, nó sẽ được coi là tương đương với chương trình Apollo về năng lượng. Trong thế kỷ trước, vị thế dẫn đầu của Mỹ về khoa học và công nghệ trên toàn thế giới gắn liền với những tiến bộ công nghệ liên quan đến việc thực hiện chương trình Apollo. Tương tự như vậy, khi những thành tựu hiện tại của Trung Quốc trong công nghệ hàng không vũ trụ được xây dựng dựa trên các thế hệ dự án vệ tinh liên tiếp trong không gian, Trung Quốc sẽ sử dụng khả năng của mình trong khoa học vũ trụ để đảm bảo sự phát triển bền vững của năng lượng từ không gian."

Năm 2015, nhóm các nhà nghiên cứu từ CAST đã giành chiến thắng trong Cuộc thi Thiết kế SunSat Quốc tế với video về khái niệm Khớp quay đa hướng. Thiết kế này đã được trình bày chi tiết trong một bài báo cho Tạp chí Truyền thông Không gian Trực tuyến.

Năm 2016, Trung tướng Trương Vũ Lâm, phó cục trưởng bộ phận phát triển vũ khí của Quân đội Trung ương PLA , đề xuất rằng Trung Quốc sẽ bắt đầu khai thác không gian Trái Đất-Mặt Trăng để phát triển công nghiệp. Mục tiêu sẽ là xây dựng các vệ tinh năng lượng mặt trời đặt trong không gian để truyền năng lượng trở lại Trái Đất.

Vào tháng 6 năm 2021, các quan chức Trung Quốc đã xác nhận việc tiếp tục kế hoạch xây dựng trạm năng lượng mặt trời địa tĩnh vào năm 2050. Lịch trình cập nhật dự kiến ​​thử nghiệm phát điện quy mô nhỏ vào năm 2022, tiếp theo là trạm năng lượng quỹ đạo cấp megawatt vào năm 2030. Trạm địa tĩnh cấp gigawatt sẽ yêu cầu hơn 10.000 tấn cơ sở hạ tầng, được phóng lên quỹ đạo bằng hơn 100 lần phóng tên lửa Trường Chinh 9.

## Các tên lửa đẩy và chương trình không gian

### Tên lửa đẩy

#### Đã triển khai hoặc đang trong quá trình nghiên cứu

* Tên lửa đẩy phóng từ máy bay SLV có khả năng mang 50 kg tải trọng lên quỹ đạo đồng bộ Mặt trời (cao 500 km)

* Ceres-1-tên lửa cỡ nhỏ nhiên liệu rắn do công ty tư nhân phát triển.

* Tên lửa đẩy nhiên liệu rắn hạng trung Gravity-1 phóng từ bệ phóng trên biển, đang được phát triển.

* Tên lửa đẩy nhiên liệu rắn cỡ nhỏ Hyperbola-1 của công ty tư nhân.

* Tên lửa đẩy nhiên liệu lỏng cỡ trung Hyperbola-3 của I-Space phát triển có khả năng tái sử dụng tầng đẩy 1 (đang phát triển)

* Tên lửa đẩy nhiên liệu rắn Jielong 3 cỡ nhỏ-trung bình do Học viện Công nghệ Tên lửa đẩy Trung Quốc phát triển, đang được sử dụng.

* Tên lửa đẩy Kaitouzhe-1A (开拓者一号甲)

* Tên lửa đẩy nhiên liệu lỏng phản ứng nhanh trọng tải nhỏ Kuaizhou

* Tên lửa đẩy cỡ nhỏ-trung bình nhiên liệu rắn Lijian-1 của CAS Space phát triển, hiện đang được sử dụng (by the commercial spin-off of the Chinese Academy of Sciences)

* Tên lửa đẩy cỡ trung bình Lijian-2 với tầng đẩy 1 có khả năng tái sử dụng (đang phát triển)

* Tên lửa đẩy CZ-2E(A) được thiết kế để phóng lên vũ trụ mô-đun trạm vũ trụ của Trung Quốc. Có khả năng mang tải trọng tới 14 tấn lên quỹ đạo Trái đất tầm thấp và lực đẩy lúc cất cánh đạt 9000 kN được sinh ra bởi 12 động cơ tên lửa, có đường kính thân mở rộng tới 5,2 mét và chiều dài lên tới 12,39 m để có thể chứa các tàu vũ trụ cỡ lớn.

* Tên lửa đẩy CZ-2F/G, một biến thể của CZ-2F với việc loại bỏ tháp thoát hiểm, được sử dụng đặc biệt cho các sứ mệnh phóng tàu vũ trụ robot điều khiển như tàu vũ trụ vận tải hàng hóa Thần Châu và mô-đun phòng thí nghiệm không gian với khả năng mang tải trọng tới 11,2 tấn lên Quỹ đạo Trái đất tầm thấp

* Tên lửa đẩy CZ-3B(A), một tên lửa đẩy còn mạnh mẽ hơn nữa, với thiết kế sử dụng cụm tầng đẩy nhiên liệu lỏng cỡ lớn hơn với khả năng mang tải trọng tới 13 tấn lên LEO.

* CZ-3C là tên lửa đẩy kết hợp CZ-3B với hai tầng đẩy khởi tốc từ tên lửa CZ-2E.

* Tên lửa đẩy Trường Chinh 4C

* Tên lửa đẩy Trường Chinh 5 với tầng đẩy phụ sử dụng nhiên liệu lỏng kerosene và LOX

* Tên lửa đẩy CZ-5B, biến thể của CZ-5 chuyên dành cho sứ mệnh mang tải trọng lên quỹ đạo Trái đất thấp (mang tải trọng tới 25 tấn lên LEO)

* CZ-6 hay Phương tiện Phóng cỡ nhỏ; small-lift kerolox LV with short launch preparation period, low cost and high reliability, to meet the launch need of small satellites up to 500 kg to 700 km SSO, first flight for 2010; with Fan Ruixiang (范瑞祥) as Chief designer of the project

* Tên lửa Chang Zheng 7 phóng tàu tiếp tế cho Trạm vũ trụ Thiên Cung

* Tên lửa Chang Zheng 8 chuyên đưa tải trọng lên quỹ đạo đồng bộ Mặt trời

* Tên lửa Chang Zheng 9 với khả năng mang tải trọng 150 tấn lên quỹ đạo LEO vẫn đang trong giai đoạn phát triển.

* Tên lửa Trường Chinh 10 phục vụ chương trình đưa người lên Mặt trăng hiện đang được phát triển

* Tên lửa Trường Chinh 10A đảm nhiệm phóng tàu vũ trụ có người lái thế hệ mới lên quỹ đạo LEO với tầng đầu có khả năng tái sử dụng đang được phát triển

* Tên lửa Trường Chinh 11 hạng nhỏ nhiên liệu rắn, tốc độ phản ứng cao.

* Tên lửa Pallas-1 tái sử dụng (tầng 1) hạng trung sử dụng nhiên liệu kerosene-LOX do công ty tư nhân đang trong giai đoạn phát triển.

* Dự án 921-3-chương trình tàu con thoi tái sử dụng.

* Tengyun cũng thuộc dự án 921-3 cũng là một dự án tàu con thoi tái sử dụng

* Tàu vũ trụ thử nghiệm tái sử dụng có khả năng cất/hạ cánh thẳng đứng với khả năng hạn cánh trên đường băng và đang được sử dụng (tương đương với chương trình X-37B của Mỹ)

* Phương tiện Phóng hạng trung Tianlong 2 do công ty TNHH Bắc Kinh Tianbing phát triển (đang hoạt động)

* Phương tiện Phóng hạng trung Tianlong 3 với tầng 1 tái sử dụng.

* Phương tiện Phóng hạng trung Zhuque-2 sử dụng nhiên liệu methanol lỏng kết hợp LOX (methalox) do tư nhân LandSpace Technology Corporation phát triển (tên lửa đầu tiên sử dụng nhiên liệu methanol bay vào không gian và mang tải trọng vào quỹ đạo)

* Phương tiện Phóng hạng trung Zhuque-3 với tầng 1 tái sử dụng, hiện đang được phát triển.

#### Các chương trình đã hủy bỏ/ngừng hoạt động

* CZ-1D (Dòng tên lửa Trường Chinh 1) được thiết kế trên cơ sở là tên lửa CZ-1 nhưng sử dụng động cơ nhiên liệu N2O4/UDMH mới.

* Hệ thống tàu con thoi tái sử dụng (Dự án 921-3) với tàu quỹ đạo Tianjiao-1 hay Chang Cheng-1 (Trường Thành-1). Được tiến hành những năm 1980-1990.

### Vệ tinh và các sứ mệnh nghiên cứu khoa học

* Hệ thống vệ tinh nano ASAT do Viện nghiên cứu vệ tinh cỡ nhỏ trực thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Không gian Trung Quốc.

* Sứ mệnh sao đôi gồm hai vệ tinh được phóng lên quỹ đạo năm 2003 và 2004 phối hợp cùng với Cơ quan Vũ trụ châu Âu, nhằm nghiên cứu từ quyển của Trái đất.

* Chuỗi vệ tinh quan sát, viễn thám và trinh sát Trái đất: CBERS, chương trình vệ tinh Đông Phương Hồng, Fanhui Shi Weixing, Yaogan và Ziyuan 3.

* Vệ tinh viễn thông Tianlian I

* Vệ tinh chuyển tiếp dữ liệu Tianlian II (天链二号) (DRS) thế hệ mới dựa trên vệ tinh DFH-4, với hai vệ tinh cung cấp khả năng phủ sóng tới 85%.

* Hệ thống định vị vệ tinh Bắc đẩu gồm 60 đến 70 vệ tinh được hình thành trong giai đoạn thực hiện Kế hoạch 5 năm lần thứ 11 (2006–2010).

* Nghiên cứu vật lý thiên văn với việc Trung Quốc phóng lên quỹ đạo Kính viễn vọng Không gian Mặt trời lớn nhất thế giới vào năm 2008 và Kính viễn vọng Điều chế Tia X cứng Không gian dự án 973 (硬X射线调制望远镜) vào năm 2010.

* Mạng lưới không gian sâu của Trung Quốc với việc hoàn thành FAST, ăng ten vô tuyến lớn nhất thế giới có đường kính 500 m ở Quý Châu và anten vô tuyến VLBI 3000 km.

* Sứ mệnh tương tự như Tàu vũ trụ Deep Impact của Mỹ để thử nghiệm chuyển hướng hướng bay của tiểu hành tinh hoặc sao chổi.

### Khám phá không gian

#### Chương trình LEO có phi hành đoàn

* Project 921-1 – Tàu vũ trụ Thần Châu.

* Chương trình Thiên Cung-Trạm vũ trụ đầu tiên có người lái của Trung Quốc với 3 phi hành gia.

* Project 921-2 – Chương trình phát triển trạm vũ trụ của Trung Quốc

* Tàu vũ trụ Thiên Chu – tàu vũ trụ tiếp tế không người lái cung cấp nhu yếu phẩm cho Trạm vũ trụ của Trung Quốc, được thiết kế dựa trên Thiên Cung 1, không có khả năng hồi quyển trở về Trái đất nhưng có thể được sử dụng để xử lý rác thải.

* Thế hệ tàu vũ trụ có người lái tiếp theo 梦舟 (Mengzhou) còn có nghĩa là Mộng Chu (‘’’Con tàu của giấc mơ’’’) – phiên bản nâng cấp của tàu Thần Châ.

* Tianjiao-1 hay Chang Cheng-1 (Great Wall-1) - tàu vũ trụ có cánh thuộc hệ thống tàu con thoi tái sử dụng Dự án 869. Dự án được thực hiện vào những năm 1980-1990.

* Shenlong - tàu vũ trụ có cánh thuộc hệ thống tàu con thoi tái sử dụng Project 921-3 hiện tại.

* Tengyun - tàu vũ trụ có cánh, một dự án hiện tại khác về hệ thống tàu con thoi tái sử dụng hai tầng cánh.

* HTS Maglev Launch Assist Space Shuttle (Tàu con thoi phóng bằng Maglev HTS) - tàu vũ trụ có cánh thuộc một dự án tàu con thoi hiện tại khác.

#### Chương trình thám hiểm Mặt trăng của Trung Quốc

* **Giai đoạn 1**, tàu vũ trụ Hằng Nga 1 và Hằng Nga 2 – phóng lên quỹ đạo năm 2007 và 2010

* **Giai đoạn 2**, tàu Hằng Nga 3 và Hằng Nga 4 – phóng lên quỹ đạo năm 2013 và 2018

* **Giai đoạn 3**, tàu Hằng Nga 5-T1 (hoàn thành năm 2014) và Hằng Nga 5 – (hoàn thành năm 2020)

* **Giai đoạn 4**, tàu Hằng Nga 6 thu thập mẫu vật Mặt trăng từ phía mặt xa của Mặt trăng vào tháng 5-6 năm 2024), tàu Hằng Nga 7 và Hằng Nga 8 – có sứ mệnh thám hiểm vùng cực nam của Mặt trăng có thể sẽ thử nghiệm in 3D bằng đất đá tại bề mặt Mặt trăng.

* **Sứ mệnh có người lái**: vào năm 2030, – Chương trình thăm dò Mặt trăng có người lái sẽ được thực hiện, sử dụng tàu vũ trụ có người lái thế hệ tiếp theo và tàu đổ bộ Mặt trăng có người lái.

#### Chương trình Thám hiểm Không gian Sâu

Tàu vũ trụ thăm dò không gian sâu đầu tiên của Trung Quốc là tàu quỹ đạo Huỳnh Hoả 1, được phóng lên quỹ đạo tháng 11 năm 2011 cùng với sứ mệnh tàu vũ trụ Fobos-Grunt hợp tác với Nga, nhưng tên lửa không thể rời khỏi quỹ đạo Trái đất và cả hai tàu thăm dò đều bị phá hủy khi quay trở lại bầu khí quyển vào ngày 15/1/2012.

Năm 2018, các nhà nghiên cứu Trung Quốc đã đề xuất một lộ trình thám hiểm không gian sâu để khám phá Sao Hỏa, một tiểu hành tinh, Sao Mộc và các mục tiêu khác, trong khung thời gian 2020–2030. Current and upcoming robotic missions include:

* Các vệ tinh chuyển tiếp của **Mạng lưới Không gian Sâu của Trung Quốc**, nhằm phục vụ cho mạng lưới liên lạc và hỗ trợ thám hiểm thăm dò các hành tinh.

* **Tianwen-1**, được phóng lên quỹ đạo ngày 23/7/2020 và tới quỹ đạo sao Hỏa ngày 10/2/2021. Sứ mệnh bao gồm tàu quỹ đạo, camera điều khiển từ xa, và tàu đổ bộ cùng với xe tự hành Chúc Dung.

* **Tianwen-2**, tên cũ là *ZhengHe*, được phóng lên vũ trụ ngày 29/5/2025. Mục tiêu của sứ mệnh này bao gồm bay ngang một tiểu hành tinh, cảm biến từ xa toàn cầu, hạ cánh tự động và thu thập mẫu vật bằng robot. *Tianwen-2* hiện đang được phát triển rất tích cực.

* Tàu **Interstellar Express**, dự kiến sẽ phóng vào năm 2024–2025 cho *Tàu thăm dò nhật quyển liên sao-1* (IHP-1) và khoảng năm 2025-2026 cho *Tàu thăm dò nhật quyển liên sao 2* (IHP-2). Mục tiêu của sứ mệnh gồm khám phá nhật quyển và không gian liên sao. Also to become the first non-NASA probes to leave the Solar System.

* Sứ mệnh **Tianwen-3** hạ cánh và thu thập mẫu đất sao Hỏa, dự kiến được phóng lên vũ trụ năm 2028-2030. Mục tiêu của sứ mệnh là phân tích địa hình và thành phần đất đá sao Hỏa tại khu vực hạ cánh, thăm dò nguồn gốc và sự tiến hóa địa chất của sao Hỏa và thu thập đất đá. Tính đến tháng 12/2019, kế hoạch là thực hiện hai lần phóng tàu trong cửa sổ phóng Trái đất-sao Hỏa tháng 11 năm 2028: một tàu đổ bộ thu thập mẫu đất được phóng lên quỹ đạo bằng tên lửa Trường Chinh 3B và một tàu quỹ đạo trở về Trái đất sẽ được đưa lên quỹ đạo bằng tên lửa Trường Chinh 5, dự kiến các mẫu vật sẽ trở về Trái đất tháng 9 năm 2031. Các kế hoạch trước đó là thực hiện một lần phóng tàu duy nhất bằng tên lửa Trường Chinh 9.

* **Tàu quỹ đạo Hệ thống Sao Mộc**, mục tiêu là khám phá quỹ đạo sao Mộc và bốn mặt trăng lớn nhất của nó, nhất là vệ tinh Callisto, nghiên cứu từ thủy động lực học trong hệ thống sao Mộc, và điều tra thành phần bên trong của khí quyển và các mặt trăng của Sao Mộc.

* Thiên vấn 4 cũng sẽ dự kiến bay ngang qua sao Thiên Vương như một phần của kế hoạch vào năm 2029-2030. Tàu thăm dò bay ngang qua sao Thiên Vương sẽ tách khỏi tàu quỹ đạo quanh sao Mộc khi đang ở trong không gian liên hành tinh và tiến đến một cuộc tiếp cận riêng với sao Thiên Vương vào những năm 2040.

## Xem thêm

* Beihang University

* Trung Quốc và vũ khí hủy diệt hàng loạt

* Hai Bom, một vệ tinh

* Harbin Institute of Technology

## Tham khảo

Bản mẫu:Shenzhou program
Bản mẫu:Trạm không gian Thiên Cung
Bản mẫu:Chinese space facilities and organizations
Bản mẫu:Spaceflight
Bản mẫu:Politics of outer space
Bản mẫu:S&T in China
Bản mẫu:Transport in China