# Tô giới Mỹ (Thượng Hải)

|  |
| --- |
| Tô giới Mỹ tại Thượng Hải |
| Khu vực nước ngoài |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| ←  | **1848–1863** |  → |

 |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Cờ | Biểu tượng |

 |
| **Lịch sử** |  |
|  -  | Thành lập | 1848 |
|  -  | Giải thể | 21/9/ 1863 |

Khu tô giới Mỹ (hay Khu định cư Mỹ) là một vùng đất ngoại giao được thành lập năm 1848 tại khu vực Hồng Khẩu, phía bắc sông Tô Châu, với sự đồng ý của quan đạo địa phương Thượng Hải. Vùng tô giới này tồn tại độc lập trong lòng Thượng Hải cho đến năm 1863, thời điểm nó được sáp nhập với Tô giới Anh để hình thành Tô giới Anh - Mỹ Thượng Hải, sau này đổi tên thành Tô giới Quốc tế Thượng Hải.

Khu tô giới Mỹ ở Thượng Hải (màu đỏ), trong khi khu tô giới Anh và Pháp (màu cam)
Khu tô giới này nằm ở phía bắc sông Tô Châu và phía tây sông Hoàng Phố, thuộc địa bàn các quận Hồng Khẩu và Tĩnh An ngày nay.

## Lịch sử

Bản đồ Thượng Hải và các tô giới xung quanh (năm 1884), với tô giới của Mỹ được tô màu cam ở phía trên.
Cột mốc ranh giới Khu tô giới Mỹ tại Thượng Hải
Năm 1845, lấy lý do xây dựng nhà thờ, Giám mục người Mỹ W.J. Boone đã mua bất động sản với giá rẻ tại khu vực Hồng Khẩu, bờ bắc sông Tô Châu. Đến năm 1848, ông đề xuất thành lập khu cư trú dành cho người Mỹ và được chính quyền địa phương Thượng Hải chấp thuận bằng lời nói, tuy nhiên hai bên chưa phân định ranh giới hay ký kết thỏa thuận chính thức. Vào ngày 25 tháng 6 năm 1863, Lãnh sự Mỹ Seward và quan tri phủ Thượng Hải Hoàng Phương đã ký kết một hiệp ước, quy định cụ thể phạm vi khu tô giới của Mỹ: xuất phát từ bờ đối diện của sông biên giới (nay là đầu phía bắc cầu Tây Tạng), đi về phía đông dọc theo sông Tô Châu và sông Hoàng Phố đến Dương Thụ Phố, tiếp tục đi về phía bắc dọc theo Dương Thụ Phố 3 dặm, rồi kẻ một đường thẳng về phía tây nối liền với điểm bốt ban đầu. Toàn bộ khu vực này trải rộng khắp phần phía nam của các quận Cháp Bắc, Dương Thụ Phố và Hồng Khẩu ngày nay, với tổng diện tích khoảng 3,47 triệu m² (~ hơn 5.200 mẫu).

Cuối tháng 6 năm 1853, giữa bối cảnh cuộc khởi nghĩa của Hội Tiểu Kiếm và phong trào Thái Bình Thiên Quốc đang diễn ra, Lãnh sự Anh Rutherford Alcock đề xuất đại diện các nước Anh, Pháp và Hoa Kỳ tại Thượng Hải ký một thỏa thuận thành lập cơ quan hành chính thống nhất nhằm giải quyết tình hình phức tạp tại các khu tô giới. Đến tháng 6 năm 1854, Alcock tiếp tục gửi công hàm cho Mỹ và Pháp để thúc đẩy việc thành lập chính quyền đô thị này. Tháng 7 cùng năm, dưới áp lực từ Công sứ Anh John Bowring và Công sứ Mỹ Robert McLane, Công sứ Pháp Alphonse de Bourboulon tuyên bố chấp thuận đề xuất, nhưng lưu ý rằng quyết định cần phải được chính phủ Pháp phê chuẩn.

Vào ngày 8 tháng 7, lãnh sự các nước Anh, Pháp và Hoa Kỳ đã ra thông báo chung công bố “Quy định về đất đai của các tô giới Anh - Mỹ - Pháp tại Thượng Hải”. Văn bản này do bộ trưởng ba nước soạn thảo nhưng không được chính quyền Trung Quốc phê duyệt. Do “Quy định về đất đai” này có sự khác biệt lớn so với phiên bản năm 1845, quy định mới nêu rõ người thuê đất sẽ trả tiền thuê một lần duy nhất cho chủ sở hữu gốc, sau đó nộp thuế đất cho chính quyền Trung Quốc, thay vì phải trả tiền thuê liên tục cho chủ sở hữu gốc như trước.

Ngày 11 tháng 7 năm 1854, đại diện ngoại giao của ba quốc gia cùng 49 đại biểu đại diện cho bên thuê đất đã triệu tập một hội nghị tại Lãnh sự quán Anh. Chương trình nghị sự tập trung vào việc thành lập một ban quản lý khu vực hành chính độc lập. Hội nghị đã thông qua hơn mười nghị quyết, bao gồm việc thành lập hội đồng quản trị và lực lượng bảo an giữ gìn trật tự.

Tuy nhiên, vào thời điểm đó, căng thẳng giữa Anh và Mỹ, cũng như giữa Pháp và Anh, dần leo thang tại Thượng Hải. Trong việc xử lý vụ việc Hội Tiểu Kiếm, hành động của Anh và Mỹ khi loại trừ Tô giới Pháp khỏi khu phi quân sự đã gây ra sự bất mãn mạnh mẽ từ Lãnh sự Pháp tại Thượng Hải. Ngày 24 tháng 12 năm đó, vị Lãnh sự này đã gửi tờ trình về Bộ Ngoại giao Pháp, yêu cầu chính phủ không phê chuẩn Quy chế Đất đai mới. Đồng thời, ông tuyên bố chưa ban hành bất kỳ sắc lệnh nào công nhận quy chế này có hiệu lực ràng buộc đối với kiều dân Pháp tại đây.

Đầu năm 1856, Tô giới Pháp đơn phương triệu tập một cuộc họp gồm các hộ thuê đất. Một đồn cảnh sát và ủy ban quản lý đường bộ lần lượt được thành lập trong năm đó và năm kế tiếp. Động thái này từ phía Pháp đồng nghĩa với việc nỗ lực sáp nhập các tô giới Anh, Mỹ và Pháp trở nên bất khả thi. Trong bối cảnh đó, các phong trào và lời kêu gọi hợp nhất hai khu tô giới của Anh và Mỹ bắt đầu xuất hiện.

Đầu những năm 1860, John Nengheng, một đại diện của hãng tàu Russell & Co., cùng với Lãnh sự Mỹ là Ngài John Schwartz, bắt đầu vận động cho việc sáp nhập các khu nhượng địa của Anh và Mỹ. Vào ngày 31 tháng 3 năm 1862, hội nghị các đại biểu thuê đất tại khu nhượng địa Anh đã thông qua nghị quyết sáp nhập hai khu nhượng địa này.

Vào ngày 21 tháng 9 năm 1863, sau khi việc phân định ranh giới ban đầu hoàn tất, một cuộc họp của những người thuê đất tại Khu tô giới Mỹ đã được tổ chức và các bên thống nhất sáp nhập vào Khu tô giới Anh. Theo đó, Khu tô giới Anh và Mỹ chính thức tuyên bố hợp nhất, với tên gọi ban đầu là Khu tô giới chung Anh - Mỹ (Khu định cư nước ngoài) hoặc Khu định cư nước ngoài ở phía bắc Dương Kinh Bang. Đến năm 1899, khu vực này chính thức được đổi tên thành Khu định cư quốc tế.

## Tham khảo