# Tô giới Pháp (Thượng Hải)

|  |
| --- |
| Tô giới Pháp tại Thượng Hải *Concession française de Changhaï* 上海法租界 |
| tô giới nước ngoài của Pháp |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| ←  | **1849–1943** |  → |

 |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Cờ | Huy hiệu |

 |
| Vị trí của Shanghai French ConcessionVị trí của Tô giới Pháp tại Thượng Hải (màu đỏ) so với Khu định cư quốc tế (màu vàng) và khu vực thuộc Trung Quốc. |
| **Lịch sử** |  |
|  -  | Thành lập | 1849 |
|  -  | Giải thể | 1943 |
| **Dân số** |
|  -  | 1932 | 478,552  |
| **Hiện nay là một phần của** | Quận Hoàng Phố Và Quận Từ Hối, Thành phố Thượng Hải |

Khu tô giới Pháp tại Thượng Hải từng là một khu vực đặc quyền của nước ngoài tại Thượng Hải, Trung Quốc, kéo dài từ năm 1849 đến năm 1943. Về mặt địa lý, khu vực này nằm trên phần đất thuộc các quận Lư Loan và Từ Hối cũ của Thượng Hải ngày nay, kèm theo một dải đất hẹp ở phía đông (xung quanh đường Kim Lăng Đông và đường Trung Sơn Đông Nhị hiện nay) mở rộng sang quận Hoàng Phố. Đây là tô giới lâu đời nhất, có quy mô lớn nhất và phát triển thịnh vượng nhất trong số bốn tô giới của Pháp tại Trung Quốc thời cận đại, đồng thời là một trong hai tô giới lớn tại Thượng Hải. Trong phần lớn thế kỷ 20, nơi đây giữ vững vị thế là khu dân cư và thương mại cao cấp bậc nhất thành phố, đồng thời cũng từng là một trung tâm Công giáo quan trọng tại Trung Quốc. Dù trải qua nhiều giai đoạn chỉnh trang và phát triển đô thị, khu vực này hiện nay vẫn bảo tồn được những nét đặc trưng riêng biệt và là một địa điểm du lịch nổi tiếng.

Năm 1943, dưới áp lực từ Đức, Pháp đã chuyển giao khu tô giới cho chính quyền Nam Kinh thân Nhật. Trong phần lớn thế kỷ 20, khu vực thuộc tô giới cũ của Pháp vẫn là một quận và là một trong những trung tâm Công giáo ở Trung Quốc. Mặc dù đã được chỉnh trang và phát triển lại trong những thập kỷ gần đây như một phần của khu di tích lịch sử và văn hóa đường Hành Sơn - đường Phúc Hưng, khu vực này vẫn giữ được nét đặc trưng riêng và là một điểm đến du lịch nổi tiếng.

## Lịch sử

*Đường Rue du Consulat* (Đường Đông Kim Lăng), con phố chính hay "phố lớn" của Khu Tô giới Pháp thời xưa, được chụp ảnh vào những năm 1930
### Thành lập

Bản đồ thể hiện những thay đổi ở Thượng Hải và các khu tô giới.
Sau chiến thắng của Anh trong Chiến tranh thuốc phiện lần thứ nhất, các cường quốc nước ngoài, bao gồm cả Pháp, đã giành được các quyền lợi đặc quyền tại Trung Quốc thông qua các hiệp ước bất bình đẳng.

Năm 1849, lãnh sự của nền Cộng hòa thứ Hai nước Pháp tại Thượng Hải là Mintini đã sắp xếp cho thương gia Rémy thuê 2.385 mẫu đất bên ngoài khu tô giới của Anh.

Vào ngày 6 tháng 4 năm 1849, Đạo đài Thượng Hải Lân Quế và Lãnh sự Pháp tại Thượng Hải Charles de Montigny đã ký kết văn bản trao đổi và ban bố thông báo chính thức để xác định ranh giới cho khu tô giới Pháp, với tổng diện tích khoảng 986 mẫu. Theo sắc lệnh này từ phía chính quyền địa phương Thượng Hải, một phần lãnh thổ đã được nhượng lại để thành lập khu định cư và tô giới của Pháp tại đây.：

> Vị Đạo Đài này, cùng với Lãnh sự Pháp Montigny, đã khảo sát một khu đất bên ngoài Cổng Bắc Thượng Hải: phía nam đến hào thành, phía bắc đến Dương Kinh Bang, phía tây đến Chùa Quan Đế và Cầu Chu Gia, phía đông đến Hội quán Triều Châu của Quảng Đông, dọc theo sông đến góc phía đông của Dương Kinh Bang, để cắm mốc ranh giới. Nếu diện tích không đủ sẽ thương lượng phần đất khác sau; Lãnh sự có thể thỏa thuận tiền thuê bất cứ lúc nào theo giá cả địa phương để phòng ngừa việc người dân sở tại ép giá; nếu người dân địa phương vi phạm hợp đồng và tăng giá không theo mức hiện hành tại Trung Quốc, Lãnh sự có thể đề nghị các quan chức địa phương yêu cầu người dân tuân thủ các điều khoản trong hiệp ước. Mọi người nước ngoài muốn thuê đất trong phạm vi ranh giới này đều phải tham khảo ý kiến của Lãnh sự Pháp.
>
> (TT: Phạm vi Tô giới Pháp vào thời điểm thành lập kéo dài về phía nam đến hào nước của Thành cổ, về phía bắc đến kênh Dương Kinh Bang (nay là đường Diên An), về phía tây đến Đền Quan Vũ và Cầu Chu Gia, và về phía đông đến bờ sông Hoàng Phố đoạn giữa Hội quán Quảng Đông - Triều Châu và cửa kênh Dương Kinh Bang.)
>
>
>

Khu tô giới Pháp thực chất chiếm một dải đất hẹp bao quanh phía bắc của Thành phố Cổ và nằm ở phía nam khu định cư của Anh. Với diện tích 66 ha (khoảng 986 mẫu), khu tô giới Pháp chỉ bằng khoảng một phần ba diện tích khu định cư của Anh vào thời điểm đó.

### Phát triển

Đại lộ Joffre vào những năm 1930: một trong những con phố thương mại chính trong Khu tô giới Pháp
Cùng vị trí đó (nay là đường Hoài Hải) vào năm 2007: nhiều tòa nhà mặt tiền đường được bảo tồn, và nhiều tòa nhà cao tầng cũng mọc lên dọc theo con phố
Năm 1861, Đệ Nhị Đế chế Pháp thuê 37 mẫu đất bên ngoài Tiểu Đông Môn với lý do xây dựng nhà xưởng nhằm mở tuyến vận tải biển giữa Thượng Hải và Pháp, trong đó bao gồm một dải đất nhỏ ven sông ở phía đông Thành phố Cổ để phục vụ xây dựng bến cảng Quai de France phục vụ giao thương giữa Trung Quốc và Pháp. Đến tháng 6 năm 1899, hai bên thống nhất mở rộng diện tích tô giới và chính thức công bố vào năm 1900, giúp quy mô Tô giới Pháp tăng lên gấp đôi. Khu vực mở rộng mới này nằm ngay phía tây của vùng đất ban đầu, giới hạn bởi Bắc Bang (nay là đoạn phía tây đường Diên An Đông) ở phía bắc, Cố Gia Trại và chùa Quan Đế (nay là đường Trùng Khánh Nam) ở phía tây, Đại Thiết Bang, chùa Yến Công và cầu Định Công (đường Tự Trung, trước đây là đường Tây Môn) ở phía nam, cùng Thành Hà Bang (nay là đoạn phía tây đường Nhân Dân) ở phía đông, nâng tổng diện tích Tô giới Pháp lên thành 2.135 mẫu.

Từ những năm 1860, chính quyền Tô giới Pháp bắt đầu xây dựng hệ thống đường sá bên ngoài ranh giới chính thức. Con đường quân sự đầu tiên được xây dựng nhằm nối cổng phía tây của thành cổ Thượng Hải với trung tâm Công giáo tại Từ Gia Hối, giúp quân đội Pháp cơ động nhanh chóng giữa khu tô giới và vùng đất của Giáo hội. Được kiểm soát trực tiếp bởi chính quyền Tô giới, các tuyến đường ngoại khu này đã giúp Pháp và các cường quốc ký kết hiệp ước thiết lập một hình thức kiểm soát thực tế đối với những vùng đất nằm ngoài phạm vi tô giới ban đầu.

Năm 1902, người Pháp đã du nhập giống cây phong đất (người Trung Quốc quen gọi là bồ đề Luân Đôn) từ Pháp về trồng ven đường trên đại lộ Joffre (nay là đường Hoài Hải). Hiện nay, giống cây này rất phổ biến ở khắp Trung Quốc, và vì lịch sử lâu đời của nó, nó được biết đến trong tiếng Trung với tên gọi "bồ đề Pháp".

Năm 1913, Đại sứ Pháp Conty yêu cầu chính phủ Trung Quốc trao quyền kiểm soát các tuyến đường bên ngoài tô giới nhằm tiếp tục mở rộng diện tích. Để tranh thủ sự ủng hộ của phương Tây, chính quyền Viên Thế Khải đã chấp thuận và ký thỏa thuận 11 điểm vào năm 1914, giao cho Pháp quyền hành pháp, quản lý cảnh sát và thu thuế tại các khu vực đường ngoại ô này; đổi lại, phía Pháp cam kết trục xuất các nhà cách mạng Trung Quốc khỏi tô giới. ​Thỏa thuận này giúp khu vực do Pháp kiểm soát đạt khoảng 15.150 mẫu, gấp 15 lần diện tích ban đầu, trải rộng giữa Thành phố Cổ và Từ Gia Hối. Nhằm ghi nhận số lượng cư dân bản địa đông đảo tại vùng đất mới, hai ghế trong Hội đồng Quản trị Tô giới Pháp đã được dành cho đại diện người Hoa. Khích lệ bởi thành công của Pháp, Khu định cư Quốc tế Thượng Hải cũng đưa ra yêu cầu tương tự vào năm 1914 nhưng bị từ chối. Đến năm 1925, Khu Tô giới Pháp tiếp tục mở rộng đến đường Chùa An Hòa và đường Columbia.

Đến những năm 1920, Tô giới Pháp đã phát triển thành khu dân cư cao cấp hàng đầu tại Thượng Hải. Đặc biệt, khu vực "Tân Tô giới Pháp" rộng lớn và ban đầu thưa dân, được sáp nhập trong đợt mở rộng thứ hai năm 1914, đã trở nên thu hút đối với người nước ngoài thuộc nhiều quốc tịch và cả những cư dân Trung Quốc giàu có đến xây dựng nhà ở trên những mảnh đất rộng rãi hơn so với vùng lõi cũ đông đúc. Khi nhu cầu nhà ở gia tăng, nhiều tòa nhà chung cư với các mức độ sang trọng khác nhau đã được xây dựng, cùng với kiểu nhà ở Thạch Khố Môn để đáp ứng lượng cư dân Trung Quốc ngày càng đông. Đồng thời, các khu thương mại sầm uất cũng nhanh chóng hình thành, được thúc đẩy bởi dòng người Nga trắng đổ về sau Cách mạng Nga.

### Trong Thế chiến II

Một ngôi nhà trên phố Vũ Khang, một ví dụ được bảo tồn tốt về một con phố dân cư trong khu Tô giới Pháp cũ
Năm 1937, trong trận Thượng Hải, quân đội Trung Quốc đã hai lần ném bom nhầm vào khu tô giới Pháp, khiến hàng trăm người thiệt mạng. Khi quân Nhật chiếm được Thượng Hải, họ tiến qua Khu định cư Quốc tế mà không gặp phải sự kháng cự nào. Tuy nhiên, tại lối vào Tô giới Pháp, Phó Đô đốc Jules Le Bigot, Tư lệnh Lực lượng Hải quân Pháp tại Viễn Đông, đã ngồi trên một chiếc ghế xếp ngay giữa đường để chặn đoàn xe của Nhật. Bằng hành động kiên quyết này, ông đã buộc quân Nhật phải đàm phán nhằm tránh nguy cơ xung đột vũ trang trực tiếp với Pháp. Kết quả là quân Nhật chỉ được phép đưa các đoàn xe vận tải không vũ trang đi qua khu tô giới, với chuyến đầu tiên diễn ra vào ngày 4 tháng 12 năm 1937.

Ngay từ năm 1941, việc quân đội Đế quốc Nhật Bản chiếm Thượng Hải đã buộc hàng chục nghìn người Trung Quốc phải tìm nơi trú ẩn trong các tô giới. Tại đây, Tiểu đoàn Hỗn hợp Thuộc địa Trung Quốc (BMICC), với thành phần gồm nhiều binh sĩ người An Nam (Việt Nam), đã đảm nhiệm việc đảm bảo an ninh cho khu vực. Khi quân đội Nhật Bản chiếm đóng Khu định cư Quốc tế Thượng Hải, họ đã không đánh chiếm Tô giới Pháp do nơi này thuộc quyền kiểm soát của chính quyền Vichy, một chính quyền đồng minh của Đức và có quan hệ ngoại giao với Nhật Bản. Nhờ bối cảnh đó, Tô giới Pháp vẫn duy trì được sự an toàn, trở thành nơi tị nạn cho hàng vạn người dân Trung Quốc lúc bấy giờ.

Năm 1943, trong Thế chiến II, chính phủ Vichy của Pháp tuyên bố từ bỏ các tô giới tại Thiên Tân, Hàn Khẩu và Quảng Châu. Các khu vực này được bàn giao cho chính quyền thân Nhật của Vương Tĩnh Vi vào ngày 5 tháng 6 năm 1943, tiếp theo là Tô giới Thượng Hải vào ngày 30 tháng 7. Sự kiện này đánh dấu việc chính quyền Vương Tĩnh Vi thu hồi các tô giới của Pháp, trong đó Tô giới Pháp tại Thượng Hải chính thức chấm dứt sau gần một thế kỷ và được đổi tên thành Khu 8 (tiếp đó chính quyền này cũng thu hồi Khu định cư quốc tế Thượng Hải vào ngày 1 tháng 8). Trước tình hình đó, chính phủ Quốc dân đảng tại Trùng Khánh đã tuyên bố cắt đứt quan hệ ngoại giao với chính phủ Vichy và đóng cửa đại sứ quán vào ngày 1 tháng 8; phía đại sứ quán Pháp sau đó đã nối lại quan hệ và bổ nhiệm đại sứ bên cạnh chính quyền Vương Tĩnh Vi. Đến ngày 27 tháng 8, chính phủ Trung Hoa Dân Quốc (Trùng Khánh) công nhận Ủy ban Giải phóng Quốc gia Pháp do Charles de Gaulle lãnh đạo là đại diện hợp pháp của nước Pháp và bổ nhiệm đại diện ngoại giao. Vào ngày 10 tháng 10 cùng năm, tên của 240 con đường trong khu tô giới cũ đã đồng loạt được thay đổi.

### Sau Thế chiến II

Một con phố yên tĩnh, rợp bóng cây ở khu Tô giới Pháp cũ
Vào ngày 28 tháng 2 năm 1946, chính phủ Trung Hoa Dân Quốc và Pháp đã ký Hiệp ước Trung - Pháp về việc từ bỏ quyền ngoại bang và các đặc quyền liên quan ở Trung Quốc, có hiệu lực từ ngày 8 tháng 6 cùng năm, giúp Trung Quốc thu hồi hợp pháp Tô giới Pháp tại Thượng Hải. Theo các điều khoản của hiệp ước do chính phủ Quốc dân đảng của Tưởng Giới Thạch ký kết, Trung Quốc đồng ý rút quân đội khỏi phía bắc của Đông Dương thuộc Pháp để đổi lấy việc Pháp từ bỏ tất cả các tô giới và nhượng địa tại Trung Quốc, bao gồm cả Vịnh Quảng Châu. Thỏa thuận này cũng chấm dứt vai trò lịch sử của các chính quyền không được quốc tế công nhận rộng rãi sau chiến tranh như chính phủ Vichy Pháp hay chính quyền uỷ nhiệm của Uông Tinh Vệ.

Khu Tô giới Pháp cũ hầu như không thay đổi trong những thập kỷ đầu dưới chính quyền mới ở Trung Quốc. Tuy nhiên, vào cuối những năm 1980 và đầu những năm 1990, quá trình tái phát triển khu vực một cách thiếu kiểm soát đã làm phá hủy nhiều khu dân cư cũ. Chẳng hạn, những cây bồ đề ôn đới trên đại lộ Joffre cũ đã bị chặt hạ vào những năm 1990, nhưng sau đó được trồng lại do dư luận phản đối. Tòa nhà Câu lạc bộ Pháp cũ và phần sân thể thao bên trong cũng bị dỡ bỏ để nhường chỗ cho khách sạn cao tầng Okura Garden.

### Sau những năm 2000

Đường Vũ Khang vào 2025
Từ sau những năm 2000, chính quyền thành phố bắt đầu thực thi các biện pháp quy hoạch và kiểm soát phát triển nghiêm ngặt hơn nhằm thúc đẩy việc bảo vệ di sản song hành cùng tốc độ đô thị hóa nhanh chóng. Theo đó, các khu vực rộng lớn thuộc tô giới Pháp cũ đã được xếp hạng là khu bảo tồn văn hóa lịch sử, với tên gọi chính thức là “Khu bảo tồn văn hóa lịch sử Hành Phú (đường Hành Sơn – đường Phúc Hưng)”.

Năm 2007, thành phố đã khởi động kế hoạch bảo tồn và cải tạo đầu tiên cho quận, tập trung vào việc bảo vệ nguyên trạng mạng lưới đường phố, các đại lộ rợp bóng cây ngô đồng, những khu ngõ phố "lý lộng" đặc trưng cùng các công trình kiến trúc có giá trị lịch sử. Trong số đó, đường Vũ Khang được chọn thí điểm để nâng cấp từ một tuyến phố cổ kính nhưng xuống cấp thành một khu vực trang nhã, thu hút các quán cà phê và cửa hàng thời trang phục vụ du khách cùng cư dân có thu nhập cao từ nhiều nơi đến sinh sống. Sự thành công của dự án này sau đó đã trở thành mô hình mẫu cho các chương trình tái phát triển khác trên khắp khu vực Hoành Phúc thuộc Khu Tô giới Pháp cũ.

## Tái phát triển và đô thị hóa

Nhà hàng phục vụ bữa sáng muộn trên đường An Phú
Khu Tô giới Pháp cũ đã trải qua quá trình đô thị hóa mạnh mẽ kể từ những năm 1990. Khu vực vốn chủ yếu là khu dân cư trước đây đã biến thành một trung tâm thương mại sôi động với các quán cà phê, nhà hàng, quán bar, phòng triển lãm nghệ thuật và cửa hàng thời trang sầm uất. Các trung tâm thương mại cao cấp, tiêu biểu như IAPM Mall (khai trương năm 2013), cùng các căn hộ sang trọng mọc lên dọc theo đại lộ Hà Phi, biến nơi đây trở thành một trong những khu vực đắt đỏ nhất tại Thượng Hải.

Việc tái phát triển ban đầu do chính phủ dẫn đầu, sau đó được tiếp quản bởi một kế hoạch do các nhà phát triển bất động sản quốc tế thực hiện. Trường hợp nổi bật nhất là Tân Thiên Địa, nơi các nhà phát triển và chính quyền hợp tác để chuyển đổi một khu dân cư cũ thành một không gian ẩm thực, bán lẻ và giải trí. Quá trình tái phát triển này giữ nguyên kiến trúc của những ngôi nhà Thạch Khố Môn hiện có do các nhà thầu người Pháp xây dựng, đồng thời cải tạo nội thất để phù hợp với nhu cầu hiện đại. Tiến trình phát triển đặc thù của Thượng Hải được đánh dấu bằng sự trở lại của dòng vốn và xu thế toàn cầu hóa, gắn liền với quá khứ đa văn hóa thời kỳ tô giới, bất chấp các giai đoạn chiến tranh và thời kỳ xã hội chủ nghĩa xen kẽ trước đó.

Kiến trúc phương Tây được cải tạo
Tuy nhiên, quá trình đô thị hóa cũng làm dấy lên cuộc tranh luận về việc sử dụng không gian công cộng. Ví dụ, trong quá trình cải tạo khu Tân Thiên Địa, 25.000 hộ gia đình địa phương và 800 cơ quan, đơn vị đã phải di dời. Các nhà phê bình chỉ ra rằng tính thẩm mỹ mang hơi hướng thị dân giả tạo, hoài cổ của quá trình cải tạo có thể xóa nhòa các cộng đồng cư dân ban đầu và góp phần làm gia tăng bất bình đẳng xã hội.

## Ý nghĩa văn hóa - lịch sử

Trong suốt thế kỷ 18 và 19, Tô giới Pháp cũng đóng vai trò quan trọng trong việc định hình sự hiện đại hóa chính trị và văn hóa của Trung Quốc. Quyền ngoại giao lãnh sự tại đây đã tạo ra một không gian tương đối tự trị, tách biệt khỏi chính quyền Trung Quốc và các chính phủ nước ngoài, cho phép các nhà văn, nghệ sĩ, trí thức, nhà báo và nhà cách mạng sinh sống, thiết lập mạng lưới hoạt động, đặc biệt là những người chịu sự kiểm soát, đàn áp của triều đình nhà Thanh và sau này là chính quyền Quốc dân đảng.

### Tác động chính trị

Nhà lãnh đạo sáng lập nền cộng hòa hiện đại của Trung Quốc, Tôn Trung Sơn, cùng phu nhân là Tống Khánh Linh, có mối liên hệ mật thiết với khu vực này. Họ từng cư trú tại phố Molière (nay là số 7 đường Hương Sơn) trong những năm 1910 và 1920; sau khi Tôn Trung Sơn qua đời, bà Tống Khánh Linh tiếp tục sống tại đây cho đến năm 1937. Trong thời gian lưu trú, Tôn Trung Sơn đã soạn thảo các tác phẩm nổi tiếng, tiêu biểu như “Sự phát triển quốc tế của Trung Quốc”. Về sau, bà Tống Khánh Linh tiếp tục có những đóng góp chính trị tại ngôi nhà này khi tích cực ủng hộ việc thành lập mặt trận thống nhất giữa Quốc dân đảng và Đảng Cộng sản Trung Quốc để kháng chiến chống Nhật. Các mạng lưới hoạt động bí mật thời kỳ đầu của những người cộng sản cũng diễn ra trong khu tô giới này. Quy chế ngoại giao đặc thù đã tạo ra một không gian tự do chính trị, cho phép các phong trào bất đồng chính kiến tồn tại.

### Tác động văn hóa

Căn hộ Normandie
Đến những năm 1930, một hiện tượng văn hóa mới với tên gọi “Hải phái” đã bén rễ ở Thượng Hải, trong đó Khu Tô giới Pháp đóng vai trò là nơi khai sinh và bối cảnh chủ đạo. Tính thẩm mỹ kết hợp của Hải phái hòa quyện đời sống Thượng Hải với chủ nghĩa đô thị phương Tây, tạo nên một nhận thức độc đáo và trở thành biểu tượng cho bản sắc văn hóa của thành phố này. Trong số các nhà văn Hải phái nổi tiếng nhất có Trương Ái Linh, người từng sinh sống, học tập tại khu vực này và lấy cảm hứng mạnh mẽ từ những đại lộ rợp bóng cây ngô đồng, những khu phố thạch khố môn cùng các mối quan hệ xã hội phức tạp. Các tác phẩm tiêu biểu như “Khuynh thành chi luyến” và “Kim tỏa ký”, đều được bà hoàn thành trong thời gian sống tại Căn hộ Thường Đức, đã khắc họa khu tô giới như một không gian mang vẻ quyến rũ u buồn, những xung đột đạo đức và sự hiện đại đặc trưng của Thượng Hải. Việc miêu tả phụ nữ hiện đại, văn hóa đại chúng và thói quen tiêu dùng là những chủ đề phổ biến của văn hóa Hải phái, đánh dấu một bước tiến quan trọng hướng tới sự hiện đại hóa về văn hóa và kinh tế trong thời kỳ Trung Hoa Dân Quốc.

Khu tô giới này mang những phong cách kiến trúc riêng biệt, kết hợp giữa thẩm mỹ châu Âu và văn hóa địa phương Thượng Hải. Những đại lộ rợp bóng cây như Đại lộ Joffre và Đại lộ Pétain, những dãy nhà thạch khố môn cùng các tòa chung cư Art Deco như Chung cư Normandie (Biệt thự Vũ Khang) đã tạo nên sự pha trộn độc đáo giữa đô thị kiểu Pháp với cộng đồng bản địa. Ngày nay, các công trình này vẫn là tâm điểm của các cuộc thảo luận công chúng và văn hóa đại chúng nhờ những nỗ lực trùng tu. Nhiều địa điểm như Chung cư Normandie đã trở thành điểm thu hút khách du lịch nổi tiếng, lan tỏa mạnh mẽ trên các nền tảng mạng xã hội như Tiểu Hồng Thư.

## Quy mô

Cũ và mới, gần đại lộ Joffre . Tòa nhà mái dốc bên trái là lãnh sự quán Bỉ cũ. Các tòa nhà cao hơn bên phải là khu căn hộ Henry và khu căn hộ Gascogne được xây dựng vào những năm 1930.
Từ năm 1914 cho đến khi bị giải thể, Tô giới Pháp bao gồm phần đông bắc của quận Từ Hối ngày nay và phần phía tây của quận Hoàng Phố (trước đây là quận Lư Loan), chiếm khu vực trung tâm, phía nam và phía tây của đô thị Thượng Hải. Một dải đất hẹp kéo dài về phía đông dọc theo đường Lãnh Sự (rue du Consulat), nay là đường Đông Kim Lăng, đến bến Pháp (Quai de France), nay là đường Đông Nhị Trung Sơn, chạy dọc theo sông Hoàng Phố về phía nam bến Thượng Hải (The Bund).

Phía đông nam của Tô giới Pháp là khu thành cổ có tường bao quanh của Trung Quốc. Phía bắc giáp Tô giới Anh, nơi sau này trở thành một phần của Khu định cư quốc tế Thượng Hải. Khu vực của Anh và Pháp được ngăn cách bởi một số kênh đào, trong đó phía đông là lạch Dương Kinh Bang chảy vào sông Hoàng Phố. Các kênh đào này sau đó được lấp lại để xây dựng Đại lộ Edward VII ở phía đông và Đại lộ Foch ở phía tây, hiện nay đều thuộc đường Diên An. Phía nam, Tô giới Pháp được giới hạn bởi kênh Triệu Gia Bang (nay đã lấp thành đường Triệu Gia Bang và đường Từ Gia Hối).

## Quản lý

Nơi ở chính thức của chủ tịch Hội đồng thành phố.
Tòa nhà Hội đồng Thành phố đầu tiên của Pháp trên phố rue du Consulat, khoảng năm 1908.
Quan chức Pháp đứng đầu phụ trách Tô giới Pháp là Tổng lãnh sự Pháp tại Thượng Hải. Ban đầu, người Pháp tham gia Hội đồng Thành phố của Khu định cư Quốc tế, nhưng vào năm 1862, họ đã quyết định rút lui để duy trì sự độc lập của Tô giới Pháp. Từ đó trở đi, việc quản lý hàng ngày do Hội đồng Hành chính Thành phố (conseil d'administration municipale) đảm nhiệm. Tòa nhà Hội đồng ban đầu nằm trên phố Lãnh sự (Rue du Consulat - nay là đường Kim Lăng Đông), vốn là trục đường chính của tô giới thời kỳ đầu. Đến năm 1909, sau khi tòa nhà mới được hoàn thành trên đại lộ Joffre (nay là đường Hoài Hải Trung), hội đồng đã chuyển trụ sở về đây, và công trình này hiện là một phần của trung tâm mua sắm "Central Plaza".

### Ranh giới

Sau khi Tô giới Pháp được mở rộng vào năm 1913, ranh giới cuối cùng đã được xác định với đường biên giới như sau: Sông Hoàng Phố - Phố Tiểu Đông Môn (nay là Đường Đông Môn) - Tường thành huyện Thượng Hải/Đường Minh Quân (nay là Đường Nhân Dân) - Đường Phương Bàng/Milu (nay là Đường Phương Bàng Tây) - Đường Chu Tĩnh/Montigny (nay là Đường Tây Tạng Nam) - Đường Lan Vi (nay là Đường Triệu Châu) - Đường Triệu Gia Bàng/Xujiahui (bao gồm cả Đường Triệu Gia Bàng hiện nay) - Đường Hải Sơn (nay là Đường Hoa Sơn) - Đường Trường Bàng/Foch (nay là Đường Diên An Trung) - Đường Dương Kinh Bang/Edouard VII (nay là Đường Diên An Đông) - Sông Hoàng Phố.

### Phân vùng

Năm 1938, Tô giới Pháp được chia thành sáu quận từ đông sang tây: quận Thập Lục Phố, quận Mallet, quận Joffre, quận Trung tâm, quận Foch và quận Pétain. Ranh giới của các quận lần lượt là sông Tân Khai Hà (nay là đường Tân Khai Hà), đường Montigny (nay là đường Tây Tạng Nam), đường Albert-Luban (nay là đường Trùng Khánh Trung - đường Trùng Khánh Nam), đường Avenue Albert (nay là đường Thiểm Tây Nam) và đường Route Maggie-Route Dufour (nay là đường Ô Lỗ Mộc Tề Trung - đường Ô Lỗ Mộc Tề Nam).

Diện tích của quận Hạ Phi tương đương với phường Hoài Hải Trung Lộ ngày nay, diện tích của quận Trung Bộ tương đương với phường Thụy Kim Nhị Lộ ngày nay, và diện tích kết hợp của quận Pháp Hoa và quận Thiên Bố tương đương với phường Hồ Nam và phường Thiên Bình ngày nay.

### Đồn cảnh sát

Sở cảnh sát đô thị (garde municipale) là cơ quan trực thuộc Hội đồng điều hành Tô giới Pháp tại Thượng Hải, chịu trách nhiệm về an ninh công cộng. Tương tự như việc chính quyền Tô giới Anh tuyển dụng số lượng lớn cảnh sát từ thuộc địa Ấn Độ lân cận, chính quyền Tô giới Pháp cũng tuyển dụng nhiều nhân sự từ xứ An Nam (thuộc Liên bang Đông Dương). Để bảo vệ tô giới trong cuộc nổi dậy Thái Bình Thiên Quốc, một lực lượng dân quân mang tên Đoàn tình nguyện (corps de volontaires) đã được thành lập vào những năm 1850. Từ năm 1915, một tiểu đoàn lính pháo thủ Bắc Kỳ (Tirailleurs tonkinois) từ Đông Dương cũng được điều động đến làm lực lượng đồn trú quân sự tại đây. Cơ quan này thiết lập các đồn cảnh sát chi nhánh tại sáu quận nhằm duy trì trật tự, như sau:

* Phạm vi thẩm quyền của Đồn Cảnh sát Trung tâm kéo dài về phía bắc đến đường Phúc Hú (nay là đường Diên An Trung), về phía đông đến đường Trùng Khánh - đường Hạ Phi - đường Lữ Ban (nay là đường Trùng Khánh Trung cũ - đường Hoài Hải Trung - đường Trùng Khánh Nam), về phía nam đến đường Từ Gia Hối và về phía tây đến đường Albert (nay là đường Thiểm Tây Nam).
* Đồn cảnh sát Mạch Lan: Phạm vi thẩm quyền kéo dài về phía bắc đến đường Ái Đa Á (nay là đường Diên An Đông), phía đông đến sông Hoàng Phố, phía nam đến đường Tân Khai Hà - Pháp Hoa Dân Quốc - Mê Lộ (đường Tân Khai Hà - đường Nhân Dân - đường Phương Bảng Tây), và phía tây đến đường Mẫn Thể Ni (đường Tây Tạng Nam).
* Phạm vi quản lý của Đồn cảnh sát đường Hà Phi kéo dài về phía bắc đến đường Ái Đức Hoa - đường Phúc Hú, phía đông đến đường Mẫn Thể Ni - đường Lam Duy (nay là đường Triệu Châu), phía nam đến đường Từ Gia Hối và phía tây đến đường Lỗ Ban - đường Hà Phi - đường Trùng Khánh.
* Đồn cảnh sát đường Foch: Phạm vi thẩm quyền kéo dài về phía bắc đến đường Foch, phía đông đến đường Yarpe, phía nam đến đường Từ Gia Hối (nay là đường Triệu Gia Bang), và phía tây đến các tuyến đường Cự Phú - Mạch Kỳ - Hải Cách (nay là đường Ô Lỗ Mộc Tề Nam - đường Ô Lỗ Mộc Tề Trung - đường Hoa Sơn).
* Đồn cảnh sát đường Pétain: Phạm vi thẩm quyền kéo dài về phía bắc đến đường Haig, phía đông đến đường Maggie - Jufu, phía nam đến đường Từ Gia Hối và phía tây đến đường Haig.
* Đồn cảnh sát Tiểu Đông Môn: Địa bàn quản lý giới hạn về phía bắc đến sông Tân Khai, phía đông đến sông Hoàng Phố, phía nam đến đường Đông Môn và phía tây đến đường Trung Hoa - đường Pháp Hoa Dân Quốc.

Bên cạnh đó, Tô giới Pháp còn có một lực lượng quân sự bán chuyên nghiệp gọi là "đội quân tình nguyện" (corps de volontaires), được thành lập vào những năm 1850 trong cuộc khởi nghĩa Thái Bình Thiên Quốc để bảo vệ tô giới. Lực lượng đồn trú Pháp tại Thượng Hải chịu trách nhiệm duy trì sự hiện diện quân sự này.

### Toà án

Là một quốc gia ký kết hiệp ước và được hưởng quyền tài phán ngoài lãnh thổ, Pháp thực thi quyền tài phán lãnh sự tại Tô giới Pháp. Theo đó, các vụ việc liên quan đến công dân Pháp sẽ do tòa án lãnh sự Pháp xét xử. Các vụ việc liên quan đến công dân Trung Quốc hoặc công dân của những nước không thuộc diện ký kết hiệp ước sẽ do Tòa án Hỗn hợp của Tô giới Pháp phân xử. Tòa án này trên danh nghĩa do một quan chức Trung Quốc đứng đầu nhưng có sự "hỗ trợ" từ các quan chức lãnh sự Pháp, đồng thời áp dụng các quy tắc tố tụng sửa đổi từ luật pháp Trung Quốc. Tòa án Hỗn hợp nói trên đã bị bãi bỏ vào năm 1930 và được thay thế bằng các tòa án Trung Quốc thuộc hệ thống tư pháp của chính quyền Dân quốc.

## Nhân khẩu học

Nhà thờ Chính thống giáo Đức Mẹ Đồng Trinh
Tòa nhà này là một ví dụ về kiến ​​trúc kiểu phương Tây trong Khu Tô giới Pháp tại Thượng Hải
Ban đầu, Tô giới Pháp được thành lập như một khu định cư dành cho người Pháp, nhưng nhanh chóng thu hút cư dân thuộc nhiều quốc tịch khác nhau. Trước Thế chiến I, Khu tô giới Pháp tại Thượng Hải kém phát triển hơn nhiều so với Khu định cư quốc tế. Năm 1910, Khu tô giới Pháp có 1.476 cư dân nước ngoài, chỉ bằng khoảng một phần chín so với con số 13.536 người ở Khu định cư quốc tế. Nhóm đông nhất là người Mỹ (441 người), tiếp theo là người Pháp (436 người), người Anh (314 người), người Việt Nam (207 người) và người Đức (148 người).

Do sự mở rộng quy mô lớn của Tô giới Pháp năm 1914, khu vực tô giới phía tây mới sau đó đã được phát triển thành khu dân cư cao cấp. Đến năm 1930, Tô giới Pháp ở Thượng Hải có 12.341 cư dân nước ngoài, vượt quá một phần ba trong số 36.471 cư dân của Khu định cư quốc tế. Trong số đó, người Nga tăng mạnh từ 7 người năm 1910 lên 3.879 người, đứng đầu trong số ngoại kiều; tiếp theo là người Anh (2.219), người Mỹ (1.541), người Pháp (1.208), người Việt Nam (947) và người Đức (597). Tổng số cư dân Âu - Mỹ ở hai tô giới khá gần nhau: Tô giới Pháp có 11.076 người, chiếm 90% tổng số ngoại kiều tại đây; trong khi Khu định cư quốc tế có 15.939 người, chiếm 44%. Vào những năm 1920, cùng với sự mở rộng của Tô giới Pháp, các thương nhân Anh và Mỹ làm việc tại Khu định cư quốc tế thường chọn xây nhà ở rộng rãi hơn tại khu vực mới của Tô giới Pháp. Một di sản của sự hiện diện của cộng đồng nói tiếng Anh này là Trường Cao đẳng Mỹ (nay là Trường Quốc tế Mỹ Thượng Hải) trên Đại lộ Pétain (nay là Đường Hành Sơn) và Nhà thờ Cộng đồng gần đó.

### Cộng đồng người Pháp

Từ Gia Hối, gần Tô giới Pháp ở Thượng Hải, là một trong hai trung tâm hoạt động của Giáo hội Công giáo Dòng Tên Pháp tại Trung Quốc (trung tâm còn lại là huyện Hiến Huyện, tỉnh Hà Bắc). Nhiều cơ sở giáo xứ khác nhau, nhà thờ chính tòa Thánh Thượng Đắc Lộ (Ignatius), tòa giám mục, các tu viện, đài thiên văn, nhà in, thư viện và trường học nam nữ, tạo thành một quần thể giáo khu quy mô lớn. Công giáo tại các tỉnh Giang Tô và An Huy đều có nguồn gốc từ khu vực này.

Ngày 29 tháng 6 năm 1861, nhà thờ Công giáo đầu tiên (Nhà thờ Thánh Giuse ở Dương Kinh Bang) được xây dựng trong Khu Tô giới Pháp. Trường Thánh Ignatius, do các nhà truyền giáo Dòng Tên thành lập, sau này trở thành Trường Trung học Từ Hội. Đại học Chấn Đán và Bệnh viện Quảng Từ nằm ở trung tâm Khu Tô giới Pháp. Các dòng tu và giáo phận Công giáo từ các vùng khác trong nước cũng thành lập văn phòng và tham gia kinh doanh bất động sản tại Khu Tô giới Pháp ở Thượng Hải.

Ngược lại, hoạt động thương mại của Pháp với Trung Quốc không mấy khởi sắc; chỉ một số ít công ty thương mại Pháp tại Tô giới Pháp xuất khẩu tơ thô sang Lyon.

### Cộng đồng người Anh và Mỹ

Vào những năm 1920, các thương nhân Anh và Mỹ hoạt động tại Khu định cư quốc tế đã chọn xây dựng nhà ở trong Khu tô giới Pháp mới mở rộng. Người Mỹ đã xây dựng Trường học Mỹ và Nhà thờ Quốc tế trên đường Pétain. Người Anh đã xây dựng Nhà hát Lyceum trên đường Myrcchio.

### Người Nga tị nạn

Thời kỳ Sa hoàng, cộng đồng người Nga tại Thượng Hải có số lượng tương đối ít; năm 1915 có 402 người, trong đó chỉ có 41 người sinh sống tại Tô giới Pháp. Sau Cách mạng Tháng Mười năm 1917, khoảng 7.000 người Nga lánh nạn, bao gồm cả các quý tộc cũ, đã đổ về Thượng Hải, khiến dân số Nga tại Tô giới Pháp tăng mạnh. Năm 1931, sau khi Nhật Bản chiếm đóng vùng Đông Bắc Trung Quốc, một lượng lớn người Nga từng làm việc trên tuyến đường sắt Đông Trung Quốc đã di cư từ Cáp Nhĩ Tân đến Thượng Hải.

Trong những năm 1930, tổng số người Nga tại Thượng Hải dao động khoảng 15.000 đến 20.000 người. Ban đầu, họ ổn định cuộc sống ở khu Hồng Khẩu và Đề Lạn Kiều, nhưng sau đó đều tìm cách chuyển đến Tô giới Pháp. Do đó, năm 1920 Tô giới Pháp chỉ có 210 cư dân Nga, nhưng đến năm 1934 con số này đã tăng lên 8.260 người (trong khi Khu định cư quốc tế có 3.017 người vào năm 1935).

Hầu hết người Nga sống ở khu vực trung tâm của Tô giới Pháp, bao gồm các tuyến phố như Rue de l'Épin, Rue de Huanlong và Rue de la Paix. Họ mở các cửa hàng quần áo, tiệm bánh và quán cà phê trên đoạn giữa của Đại lộ Joffre (nay là đường Hoài Hải Trung), biến nơi đây thành một trong những con phố thương mại sầm uất và phong cách nhất Thượng Hải. Tại đây, họ cũng xây dựng hai nhà thờ Chính thống giáo Nga là Nhà thờ Đức Mẹ và Nhà thờ Thánh Nicholas hiện vẫn còn tồn tại.

Nhiều người Nga di cư thuộc lực lượng Bạch Vệ là các nhạc sĩ, vũ công và họa sĩ. Dưới ảnh hưởng của họ, nghệ thuật opera và ballet phát triển mạnh mẽ; các dàn nhạc của Hội đồng Thành phố Thượng Hải và Tô giới Pháp chủ yếu gồm các nhạc công người Nga. Họ cũng góp phần đào tạo nên một số nhạc công Trung Quốc xuất sắc, trong đó có Phó Thông.

### Cư dân Trung Quốc

Khu tô giới Pháp ở Thượng Hải phát triển mạnh mẽ trong thời kỳ Thái Bình Thiên Quốc do dòng người Hoa đổ về đông đảo. Năm 1910, dân số người Hoa tại đây đã vượt quá 100.000 người. Trước khi Chiến tranh chống Nhật bùng nổ, con số này lên đến gần 500.000 người. Trong giai đoạn Thượng Hải bị cô lập (thời kỳ "Đảo Cô độc"), dân số tiếp tục tăng vọt lên 825.342 người do cư dân từ các khu vực người Hoa bị quân Nhật chiếm đóng di cư sang.

Đồng thời, khu thương mại của người Hoa dần mở rộng từ đường Bến Tàu (đường Công Quán) qua cầu Bát Tiên đến khu vực phía đông của đại lộ Joffre. Khu tô giới Pháp cũng là địa bàn của các băng đảng, nơi Hoàng Kim Vinh và Đỗ Nguyệt Sanh vươn lên nắm quyền. Vào những năm 1920 và 1930, nhiều người Hoa thuộc tầng lớp thượng lưu đã xây dựng các biệt thự sân vườn tại khu vực phía tây của tô giới Pháp này.

## Công trình

Khu căn hộ Clements trên đường Rue Lafayette
Căn hộ Normandie (còn gọi là Biệt thự Vũ Khang), trên Đại lộ Joffre
Một tòa nhà theo phong cách Pháp nằm trên đường Giang Sơn Tây
Căn hộ tu viện
* Lư Gia Bến (Lujiawan), hay "Vịnh họ Lư", là khu vực được đặt tên theo khúc uốn của rạch Triệu Gia Bang. Trụ sở cảnh sát và nhà tù chính của tô giới Pháp từng tọa lạc tại đây, thuộc địa giới quận Lư Vang cũ.
* Zikawei (còn gọi là "Từ Gia Hối" theo âm Hán - Việt, nghĩa là ngã ba sông của nhà họ Từ) là một khu vực được đặt tên theo gia tộc của Từ Quang Khải và là nơi hợp lưu của hai con sông địa phương. Mặc dù Từ Gia Hối về mặt hành chính không thuộc Tô giới Pháp mà nằm ngay phía tây ranh giới khu tô giới này, nhưng đây từng là trung tâm Công giáo của Thượng Hải với Nhà thờ Thánh Ignatius.
* Đại lộ Joffre, nay là đường Hoài Hải Trung, là tuyến đường trục trải dài khắp Tô giới Pháp theo hướng đông-tây. Con đường được đổi tên theo Thống chế Joseph Joffre vào năm 1916 và do chính ông cắt băng khánh thành vào năm 1922. Đại lộ Joffre từng có tuyến xe điện chạy qua, trong đó đoạn phía đông là khu vực phát triển mới được mở rộng vào thế kỷ 20. Trong các thập niên 1920 và 1930, khu vực phía đông và trung tâm phát triển mạnh mẽ, trở thành sầm uất thứ hai tại Thượng Hải sau đường Nam Kinh. Đoạn phía đông phố Lupin (đường Trùng Khánh Nam) tập trung các cửa hàng của người Hoa; còn khu vực trung tâm từ phố Lupin đến phố Albert (đường Thiểm Tây Nam) chủ yếu là các cửa hàng quần áo, tiệm bánh và quán cà phê do người Nga lưu vong làm chủ.
* Đại lộ Pétain, nay là đường Hành Sơn, từng là một trục đường lớn nối liền với khu vực Từ Gia Hối.

### Kinh doanh bán lẻ

Mặc dù hoạt động thương mại tại Tô giới Pháp ở Thượng Hải kém sôi động hơn so với Khu định cư quốc tế, khu vực này vẫn giữ vị trí tương đương trong lĩnh vực bán lẻ. Ở giai đoạn đầu, điều này bắt nguồn từ việc tô giới nằm gần các khu vực đông dân cư và đón nhận làn sóng cư dân bản địa đổ về sớm, tạo nên thị trường tiêu dùng lớn. Sau Thế chiến I, nhờ cơ sở hạ tầng và môi trường sống tại khu tô giới mới được cải thiện, nơi đây đã thu hút đông đảo người nước ngoài thuộc Âu-Mỹ cùng tầng lớp trung lưu, thượng lưu người Hoa, đặt nền móng vững chắc để phát triển thành một khu thương mại thịnh vượng.

### Bất động sản

* Sassoon: Khu căn hộ Cathay Mansions, Khu căn hộ Grosvenor House (nay là Khách sạn Cẩm Giang)

### Ngành công nghiệp giải trí

* Đại Thế giới Thượng Hải
* Nhà hát Lyceum: Trung tâm nghệ thuật dành cho cộng đồng người Anh hải ngoại.
* Nhà hát Lớn Cathay
* Nhà hát Lớn Paris

### Trường học

* Trường Đại học Chấn Đán, đường Lữ Ban (đường Nam Trùng Khánh)

### Bệnh viện

* Bệnh viện Quảng Từ, đường Kim Thần Phụ (nay là đường Thụy Kim số 2)

### Nhà thờ

* Nhà thờ Chính thống giáo Đức Mẹ, nằm ở góc đường Henry (đường Tân Nhạc) và đường Laoer Đông (đường Hướng Dương Bắc).
* Nhà thờ Thánh Nicholas, Giáo hội Chính thống giáo, đường Corneille (đường Cao Lan).
* Nhà thờ Công giáo Các Vua, đường Pushi (đường Trường Lạc).
* Nhà thờ Công giáo Thánh Phêrô, đường Luban (đường Nam Trùng Khánh).
* Nhà thờ Công giáo Thánh Giuse ở Dương Kinh Bang, đường Thiên Trấn (đường Nam Tứ Xuyên).
* Nhà thờ Quốc tế Thượng Hải, đường Pétain (đường Hành Sơn).
* Nhà thờ Các Thánh Thượng Hải, đường Rue de la Réalité (đường Phục Hưng Trung).
* Nhà thờ Anh giáo Chúa Cứu Thế Thượng Hải, đường Giám mục Triệu (đường Vũ Nguyên).
* Nhà thờ Baptist Số 1 Thượng Hải, đường Minh Quốc (đường Nhân Dân).
* Nhà thờ Do Thái mới, đường Ladu (đường Hướng Dương Nam).

### Nhân vật

* Lý Bằng (20 tháng 10 năm 1928 – 22 tháng 7 năm 2019), cựu Ủy viên Thường vụ Bộ Chính trị Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc, Thủ tướng Quốc vụ viện và Ủy viên trưởng Ủy ban Thường vụ Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc, sinh năm 1928 tại Tô giới Pháp ở Thượng Hải. Quan điểm của ông trong việc xử lý sự kiện Quảng trường Thiên An Môn, vai trò thúc đẩy Dự án Tam Hiệp cùng những thông tin liên quan đến gia đình ông vẫn còn nhiều ý kiến trái chiều.

### Các công trình lịch sử

* Địa điểm trước đây của sân bóng đá hỗn hợp quốc tế thuộc Tô giới Pháp
* Trạm cứu hỏa cũ Route Paul Brunat
* Đồn cảnh sát cũ Avenue Joffre
* Trụ sở cũ của Garde Metropolitane
* Nơi ở cũ của Tôn Trung Sơn
* The Cloisters, một tòa nhà dân cư
* Grosvenor House, một tòa nhà chung cư, nay đã trở thành một phần của khách sạn
* Nhà hát Lyceum, chủ yếu được cư dân người Anh sử dụng
* Bệnh viện Sainte-Marie cũ
* Tòa nhà Khoa học Thượng Hải, được xây dựng năm 1917, trước đây là một trường học Pháp
* Ảnh chụp năm 1937 cho thấy quân đội Nhật Bản tiến vào Tô giới Pháp
* Phòng trưng bày Ambelie, được xây dựng năm 1945

## Liên kết bên ngoài

* 伊恩·德利斯科(Ian Driscoll) (ngày 20 tháng 12 năm 2012). "前上海法租界，房子很贵". *英国《金融時報》*. 常和 译. Lưu trữ bản gốc ngày 9 tháng 11 năm 2020. Truy cập 2013年6月5日. 英文版原文 `{{Chú thích báo}}`: Kiểm tra giá trị ngày tháng trong: `|accessdate=` (trợ giúp); Liên kết ngoài trong ``|quote=`` (trợ giúp); Đã bỏ qua tham số không rõ `|dead-url=` (gợi ý `|url-status=`) (trợ giúp)
* 不長眼的Pizza 店開幕使用法租界一詞 trữ ngày 12 tháng 5 năm 2024 tại Wayback Machine
* Xuhui District government portal Lưu trữ ngày 10 tháng 10 năm 2017 tại Wayback Machine

## Đọc thêm

* Maybon, Ch. B (1929) *Histoire de la Concession Française de Changhai*, Paris: Librairie Plon
* Cady, J. F. (1942), "The Beginnings of French Imperialism in the Pacific Orient", *Journal of Modern History*, **14** (1): 71–87, doi:10.1086/236591, S2CID 143922413
* Willens, Lilane (2010). *Stateless in Shanghai*. China Economic Review Pub. (HK) Limited for Earnshaw Books. ISBN 9789881815484.

## Tham khảo

Lỗi chú thích: Tồn tại thẻ `<ref>` cho nhóm chú thích với tên "lower-alpha", nhưng không tìm thấy thẻ `<references group="lower-alpha"/>` tương ứng