Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Lưu vực Amazon

Lưu vực sông Amazon (phía nam Guianas, không được đánh dấu trên bản đồ, là một phần lưu vực)
**Lưu vực Amazon** là một phần Nam Mỹ chứa nước từ sông Amazon và các nhánh con của nó với diện tích 6,915,000 km2, khoảng 40% diện tích Nam Mỹ. Lưu vực này nằm ở các nước Bolivia, Brasil, Colombia, Ecuador, Guyana, Peru, Suriname và Venezuela.

## Tham khảo

## Nghiên cứu thêm

* Dematteis, Lou; Szymczak, Kayana (tháng 6 năm 2008). *Crude Reflections/Cruda Realidad: Oil, Ruin and Resistance in the Amazon Rainforest*. City Lights Publishers. ISBN 978-0-87286-472-6.

## Liên kết ngoài

* Herndon and Gibbon Lieutenants United States Navy The First North American Explorers of the Amazon Valley, by Historian Normand E. Klare. Actual Reports from the explorers are compared with present Amazon Basin conditions.
* Scientists find Evidence Discrediting Theory Amazon was Virtually Unlivable by *The Washington Post*
* "The Course of the River of the Amazons, Based on the Account of Christopher d’Acugna" Lưu trữ ngày 19 tháng 5 năm 2019 tại Wayback Machine from 1680
# Đại Hưng An

Dãy núi Đại Hưng An Phía đông bắc ở Trung Quốc
Dãy núi **Đại Hưng An** hay Đại Hưng An Lĩnh (tiếng Trung giản thể: 大兴安岭, phồn thể: 大興安嶺, bính âm: Dáxīngānlǐng – Đại Hưng An Lĩnh; tiếng Mãn: Amba Hinggan), là một dãy núi nguồn gốc núi lửa nằm tại Nội Mông Cổ ở phía đông bắc Trung Quốc. Dãy núi này kéo dài khoảng 1.200 km từ phía bắc xuống phía nam, hẹp lại ở phía nam. Nó chia cắt khu vực đồng bằng Hoa Bắc ở miền đông bắc Trung Quốc tại phía đông ra khỏi cao nguyên Mông Cổ ở phía tây. Khu vực này có độ cao trung bình khoảng 1.200-1.300 m, với đỉnh cao nhất là 2.035 m.

Dãy núi này có nhiều rừng. Trong vai trò của một khu vực sinh thái, nó đáng chú ý vì quần thực vật Dauria của mình, là sự chuyển tiếp từ quần thực vật Siberia sang quần thực vật Mãn Châu.

Các sườn núi của nó tương đối nhiều khu vực có cỏ và là khu vực mà người Khiết Đan (Khất Đan) đã nổi lên trước khi thành lập nhà Liêu vào thế kỷ 10.

## Tham khảo

Mote F.W. (1999). *Imperial China: 900-1800*. Ấn bản Đại học Harvard. tr. 32. ISBN 0-674-01212-7.

## Xem thêm

* Người Khiết Đan
* Nhà Liêu
* Mãn Châu
* Mông Cổ
* Đại Hưng An Lĩnh
# Bột Hải (biển)

**Vịnh Bột Hải** hay **biển Bột Hải** là một vịnh biển nhỏ nằm ở khoảng giữa bán đảo Liêu Đông (thuộc tỉnh Liêu Ninh) ở đông bắc, với dải bờ biển phía tây thuộc các tỉnh và thành phố trực thuộc trung ương như Hà Bắc, Thiên Tân và bán đảo Sơn Đông (thuộc tỉnh Sơn Đông) ở phía đông nam.

## Lịch sử

Cho tới đầu thế kỷ XX, vịnh Bột Hải vẫn thường được gọi là **Vịnh Trực Lệ** hoặc **Vịnh Bắc Trực Lệ**. Trực Lệ và Bắc Trực Lệ là tên gọi đơn vị hành chính khu vực xung quanh Bắc Kinh thời Minh, Thanh và đầu thời Trung Hoa Dân Quốc.

## Địa lý

Theo quan điểm của Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa thì biển Bột Hải gồm ba vịnh nhỏ hơn hợp thành: vịnh Lai Châu ở phía nam, vịnh Liêu Đông ở phía bắc và vịnh Bột Hải ở phía tây. Cửa vịnh ở phía đông thông ra Hoàng Hải và như thế Bột Hải là một biển, có địa vị ngang với Hoàng Hải. Hai biển này thông với nhau qua eo biển Bột Hải. Diện tích của biển này theo các nguồn ước tính khác nhau khoảng 78.000-82.000 km², độ sâu tối đa đạt 70 m.

Theo quan điểm của Trung Hoa dân quốc thì vịnh Bột Hải là một phần của Hoàng Hải và như thế Trung Quốc tiếp giáp với ba biển lớn là Nam Hải, Đông Hải và Hoàng Hải.

Những sông lớn đổ vào Bột Hải là Hoàng Hà, Liêu Hà, Loan Hà, và Hải Hà.

Các tỉnh thành Trung Hoa tiếp giáp với Bột Hải gồm có Sơn Đông, Hà Bắc, Liêu Ninh và Thiên Tân.

Bột Hải cho tới đầu thế kỷ XX có tên là vịnh Trực Lệ, tức là tên cũ của tỉnh Hà Bắc.

## Hải cảng và đảo

Các thành phố cảng lớn nằm ven bờ Bột Hải bao gồm:

* Hà Bắc: Tần Hoàng Đảo
* Liêu Ninh: Đại Liên, Hồ Lô Đảo, Cẩm Châu, Dinh Khẩu
* Thiên Tân: Đường Cô
* Sơn Đông: Long Khẩu, Uy Hải, Yên Đài

Đảo đáng chú ý nhất là đảo Chi Phù, một phần của Yên Đài.

## Môi sinh và Kinh tế

Bột Hải hiện bị đe dọa bở nạn ô nhiễm vì nước thải kỹ nghệ và ngư nghiệp không được kiểm soát đổ bừa ra biển.

Tháng 6 năm 2007, tại nơi đây, sau một thời gian thăm dò và khai thác, Trung Quốc đã phát hiện ra một mỏ dầu khí có trữ lượng lên tới trên 1 tỉ tấn. Sự kiện này mang một ý nghĩa rất lớn, giải tỏa "cơn khát" dầu của một nền kinh tế khổng lồ và đang phát triển hết sức nhanh chóng như Trung Quốc.

## Tham khảo
# Đồng bằng Trường Giang

Yangtze River Delta Economic Zone**Đồng bằng Trường Giang** hay **đồng bằng sông Dương Tử** (giản thể: 长江三角洲; phồn thể: 長江三角洲; bính âm: *Chángjiāng sānjiǎozhōu*, Hán Việt: Trường Giang Tam giác châu) thường được dùng để đề cập đến các vùng nói tiếng Ngô, tức Thượng Hải, miền nam Giang Tô và miền bắc Chiết Giang. Đồng bằng Trường Giang nằm ở khu vực trung tâm của một vùng lớn hơn mà theo truyền thống được gọi là Giang Nam. Trường Giang chảy vào Biển Hoa Đông. Tỉ lệ đô thị hóa trong khu vực ngày càng tăng cao và có thể là Vùng đô thị tập trung lớn nhất thế giới. Diện tích của vùng đồng bằng được cho là 99600 km² và đây là nơi sinh sống của 80 triệu người vào năm 2007, trong đó 50 triệu người là cư dân đô thị.

## Dân cư

Đồng bằng Trường Giang là một trong những nơi có mật độ dân cư cao nhất trên thế giới và bao gồm một trong những thành phố lớn nhất thế giới là Thượng Hải. Bởi có dân số đông cộng với chất thải các nhà máy, hóa chất trong nông nghiệp và từ các thành phố thượng nguồn nên đồng bằng này bị Quỹ Quốc tế Bảo vệ Thiên nhiên cho là nguồn gây ô nhiễm lớn nhất cho Thái Bình Dương.

Tiếng mẹ đẻ của hầu hết cư dân trong vùng là tiếng Ngô (đôi khi được gọi là tiếng Thượng Hải, mặc dù tiếng Thượng Hải chỉ là một phương ngữ của tiếng Ngô), gần như toàn bộ dân cư cũng đều có thể sử dụng hết sức thành thạo tiếng Phổ thông. Tiếng Ngô và các "phương ngữ" khác của tiếng Trung không thể hiểu lẫn nhau.

Đồng bằng Trường Giang gồm 12 địa cấp thị của ba tỉnh thành. Về phía bắc, đồng bằng có thể coi là kéo dài đến Liên Vân Cảng thuộc Giang Tô và xa về phía nam đến Thái Châu, Chiết Giang. Đồng bằng Trường Giang bao gồm một số nơi có kinh tế phát triển nhanh nhất tại Trung Quốc trong những năm gần đây và năm 2004, vùng chiếm 21% tổng GDP của Trung Quốc.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

* Bản mẫu:Webtrans
* Bản mẫu:Webtrans
* Growth cools in Yangtze River region Lưu trữ ngày 27 tháng 3 năm 2016 tại Wayback Machine
* PBS.org, Journey to Planet Earth, Yangtze River Delta, China Lưu trữ ngày 25 tháng 11 năm 2005 tại Wayback Machine
* United Nations Economic and Social Commission for Asia and the Pacific (UNESCAP) Lưu trữ ngày 22 tháng 2 năm 2014 tại Wayback Machine
* Economic profile for the Yangtze River Delta at HKTDC