Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Đài thiên văn Hoàng gia Greenwich

Đài thiên văn Hoàng gia Greenwich
**Đài thiên văn Hoàng gia Greenwich** là một đài thiên văn tại vùng Greenwich ở Luân Đôn, Anh.

Đài thiên văn này được xây dựng vào ngày 10 tháng 8 năm 1675, trong thời vua Charles II của vương quốc Anh. Cùng thời gian này, vua Charles II cũng đặt ra chức danh mới là *Astronomer Royal* (*AR*, hay "Nhà thiên văn Hoàng gia") với nhiệm vụ là "tính toán chi tiết sự chuyển động của các thiên thể, đo đạc vị trí của các ngôi sao trên thiên cầu và xác định chính xác các kinh tuyến nhằm phục vụ cho quá trình định hướng trong hàng hải". Người đầu tiên được bổ nhiệm chức danh AR là John Flamsteed. Tòa nhà đầu tiên được hoàn thành vào mùa hè năm 1676 và nó còn được gọi là "Nhà Flamsteed".

Kinh tuyến số 0 được chọn là đường kinh tuyến đi qua Đài thiên văn Hoàng gia Greenwich.

Vị trí kinh tuyến gốc tại Greenwich, England. Vị trí thật cách đó 102.5 meter về phía đông, sau khi chấp nhận WGS84
## Tham khảo

## Xem thêm

## Liên kết ngoài
# Vĩ tuyến

Năm đường vĩ tuyến đặc biệt
Năm đường vĩ tuyến đặc biệt của Địa Cầu
Trên Trái Đất, các hành tinh hoặc thiên thể hình cầu, **vĩ tuyến** là các đường tròn nối tất cả các điểm có cùng vĩ độ. Trên Trái Đất, đường tròn này có hướng từ đông sang tây. Vị trí trên vĩ tuyến được xác định bằng kinh độ. Một vĩ tuyến luôn vuông góc với một kinh tuyến tại giao điểm giữa chúng. Các vĩ tuyến ở gần cực Trái Đất có đường kính nhỏ hơn.

Có 5 vĩ tuyến đặc biệt trên Trái Đất. Bốn vĩ tuyến được định nghĩa dựa vào mối liên hệ giữa góc nghiêng của Trái Đất so với mặt phẳng quỹ đạo của nó quanh Mặt Trời. Vĩ tuyến thứ năm, xích đạo, nằm giữa hai cực. 5 vĩ tuyến đó là

* Vòng Bắc cực (66° 33' 38" vĩ bắc)
* Hạ chí tuyến (23° 26' 22" vĩ bắc)
* Xích đạo (0°)
* Đông chí tuyến (23° 26' 22" vĩ nam)
* Vòng Nam Cực (66° 33' 38" vĩ nam)

Hạ chí tuyến và đông chí tuyến là các ranh giới phía bắc và phía nam của vùng đất trên Trái Đất có thể thấy được Mặt Trời đi qua đỉnh đầu trong ít nhất một thời điểm trong năm. Vòng cực bắc và vòng cực nam là ranh giới của vùng xung quanh cực Trái Đất, nơi có thể nhìn thấy Mặt Trời trong suốt ít nhất một ngày giữa mùa hè trong năm.

Các vĩ tuyến là các đường tà hành, nhưng ngoại trừ xích đạo, chúng không phải là vòng tròn lớn, và do đó không chứa các cung là quãng đường ngắn nhất giữa các điểm, ngược với những gì nhìn thấy trên một số bản đồ nơi chúng được vẽ bằng các đường thẳng. Các chuyến bay ở Bắc Bán cầu giữa các điểm có cùng vĩ độ sẽ đi theo đường ngắn nhất trông giống một đường cong lệch về phía bắc trên các bản đồ như trên.

Các cung trên vĩ tuyến trên Trái Đất đôi khi được dùng làm biên giới giữa các quốc gia và vùng lãnh thổ. Một vài vĩ tuyến được dùng như biên giới:

* Biên giới giữa Canada và Hoa Kỳ hầu như hoàn toàn nằm trên vĩ tuyến 49° bắc, ngoại trừ phần giữa Québec và Vermont nằm trên vĩ tuyến 45° bắc.
* Vĩ tuyến 38° bắc được dùng để phân chia Bắc Triều Tiên và Hàn Quốc.
* Vĩ tuyến 17° bắc được dùng để phân chia Việt Nam theo hiệp ước Genève.
* Vĩ tuyến 60° nam được dùng để phân định biên giới cho châu Nam Cực

Trái Đất hiện tại có 181 đường vĩ tuyến (tính cả xích đạo là vĩ tuyến đặc biệt).

## Xem thêm

* Hệ tọa độ địa lý
* Kinh tuyến
* Vĩ tuyến 17
* Vĩ tuyến 38

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
# Eo biển Bering

Ảnh chụp từ vệ tinh của eo biển Bering
Bản đồ hàng hải của eo biển Bering
**Eo biển Bering** là eo biển phân cách châu Á và Bắc Mỹ, nằm giữa mũi Dezhnev, điểm cực đông của châu Á và mũi Prince of Wales (Hoàng tử xứ Wales), điểm cực tây của châu Mỹ. Nó rộng khoảng 85 km (53 dặm), với độ sâu từ 30 đến 50 m (100–165 ft).

Eo biển này nối biển Chukchi (một phần của Bắc Băng Dương) ở phía bắc với biển Bering (một phần của Thái Bình Dương) ở phía nam. Nó được đặt tên theo Vitus Bering, một nhà thám hiểm người Nga gốc Đan Mạch, là người đã vượt qua eo biển này năm 1728.

Quần đảo Diomede (hay quần đảo Ratmanov trong tiếng Nga) nằm ở khoảng chính giữa của eo biển Bering.

Đã có những đề nghị xây dựng cầu để nối liền hai bờ eo biển Bering giữa Alaska và Siberia, được một số người phong cho là Cầu hòa bình liên lục địa, và còn có những đề nghị khác để nối liền hai bờ bằng đường hầm dưới đáy eo biển.

Trong các thời kỳ băng hà, khu vực eo biển đã là cầu đất liền được biết đến như là cầu đất liền Bering.

## Tham khảo
# Bán đảo Scandinavia

Ảnh vệ tinh của bán đảo Scandinavia vào mùa đông cho thấy phần lớn bán đảo bị bao phủ bởi băng tuyết.
**Bán đảo Scandinavia** (Tiếng Việt: **Bán đảo Xcan-đi-na-vi**, dạng phiên âm khác: Xcăng-đi-na-vi) là bán đảo lớn nhất ở Châu Âu, tương đương lãnh thổ phần đất liền hiện nay của Na Uy, Thụy Điển và miền tây bắc Phần Lan.

Bán đảo Scandinavia dài 1.900 km, chỗ rộng đến 800 km. Diện tích 800 nghìn km². Dân số là 21,339,967 người (ước 2022). Bao bọc bởi các biển Barents, biển Na Uy, biển Bắc, biển Baltic, bờ phía tây và phía bắc cao, dốc và bị chia cắt mạnh mẽ bởi các fjord, bờ nam và phía đông thấp, lởm chởm đá, thuộc kiểu bờ vách dựng đứng. Phần lớn bán đảo là miền núi Scandinavia, độ cao trung bình 1.200 - 1.400 m, nhưng trên mặt vẫn còn lại các bề mặt san bằng rộng, người địa phương gọi là fande, nằm trên các độ cao khác nhau. Sườn đông của dãy núi Scandinavia đổ dốc thoải xuống miền đồng bằng có mạng lưới sông hồ dày đặc, trên đồng bằng còn nhiều dạng địa hình nguồn gốc sông băng như các dãy đồi băng tích, các khối đá trán cừu, các thung lũng sông băng cũ và nhiều hồ (Vänern, Mälaren, Vättern, v.v.). Ở phía bắc - đài nguyên và rừng lá kim; ở phía nam - rừng hỗn giao và rừng lá rộng. Khoáng sản: sắt, đồng, crom, than, chì, kẽm. Các quốc gia ở bán đảo Scandinavia: Thuỵ Điển, Na Uy, phần tây bắc của Phần Lan.

## Tham khảo

* Địa lý học về Xcandinavia