Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Tiếng Ukraina

| Tiếng Ukraina |
| --- |
| українська мова *ukrayins'ka mova* |
| Phát âm | [ukrɑˈjinʲsʲkɑ ˈmɔʋɑ] |
| Sử dụng tại | Xem bài |
| Tổng số người nói | Khoảng 42 đến 47 triệu người |
| Hạng | 26 |
| Phân loại | Ấn-Âu* Nhóm Balt-Slav
	+ Nhóm gốc Slav
		- Nhánh Đông Slav
			* **Tiếng Ukraina**
 |
| Hệ chữ viết | Chữ Kirin |
| Địa vị chính thức |
| Ngôn ngữ chính thức tại |  Ukraina  Transnistria (Moldova) |
| Quy định bởi | Viện Hàn lâm khoa học Ukraina |
| Mã ngôn ngữ |
| ISO 639-1 | `uk` |
| ISO 639-2 | `ukr` |
| ISO 639-3 | `ukr` |
|  Thế giới nói tiếng Ukraina  |

Tiếng Ukraina
**Tiếng Ukraina** (украї́нська мо́ва *ukrayins'ka mova*; [ukrɑ'jinʲsʲkɑ ˈmɔʋɑ]) là một ngôn ngữ thuộc nhánh phía Đông của các ngôn ngữ gốc Slav. Đây là ngôn ngữ chính thức của Ukraina. Ngôn ngữ này sử dụng ký tự Cyrill để viết và có nhiều từ vựng chung với các quốc gia nói các tiếng gốc Slav láng giềng, đáng chú ý là tiếng Ba Lan, tiếng Slovak, tiếng Serbia và tiếng Nga.

Tiếng Ukraina có nguồn gốc từ tiếng Slav cổ của quốc gia thời đầu Trung cổ Kievan Rus'. Thời kỳ đầu nó được gọi là tiếng Ruthenia. "Tiếng Ukraina là một ngôn ngữ có nguồn gốc xuất thân trực hệ của ngôn ngữ thông tục được sử dụng ở Kievan Rus" (thế kỷ 10–13).

Ngôn ngữ này đã bền bỉ tồn tại dù trải qua nhiều lần bị các chế độ do những người không phải thuộc dân tộc Ukraina cầm quyền cấm đoán và ngăn cản sử dụng trong nhiều thế kỷ. Dù vậy, tiếng Ukraina vẫn duy trì được sức sống của nó trong văn hóa dân gian, ca nhạc và văn học của các tác gia nổi bật người Ukraina.

## Chú thích

## Thư mục

* Korunets', Ilko V. (2003). *Contrastive Topology of the English and Ukrainian Languages*. Vinnytsia: Nova Knyha Publishers. ISBN 966-7890-27-9.
* Lesyuk, Mykola "Різнотрактування історії української мови".
* Luckyj, George S. N. (1990) [1956]. *Literary Politics in the Soviet Ukraine, 1917–1934*. Durham and London: Duke University Press. ISBN 0-8223-1099-6. (revised and updated edition)
* Nimchuk, Vasyl'. Періодизація як напрямок дослідження генези та історії української мови. Мовознавство. 1997.- Ч.6.-С.3–14; 1998.
* Magocsi, Paul Robert (1996). *A History of Ukraine.* Toronto: University of Toronto Press. ISBN 0-8020-0830-5.
* Pivtorak, Hryhoriy Petrovych (1998). *Походження українців, росіян, білорусів та їхніх мов* [*The origin of Ukrainians, Belarusians, Russians and their languages*] (bằng tiếng Ukraina). Kyiv: Akademia. ISBN 966-580-082-5.Litopys.kiev.ua
* Shevelov, George Y. (1979). *A Historical Phonology of the Ukrainian Language*. Heidelberg: Carl Winter Verlag. ISBN 3-533-02787-2.. Ukrainian translation is partially available online.
* Subtelny, Orest (1988). *Ukraine: A History*. Toronto: University of Toronto Press. ISBN 0-8020-5808-6.
* "What language is spoken in Ukraine", in *Welcome to Ukraine*, 2003, 1., wumag.kiev.ua
* All-Ukrainian population census 2001, ukrcensus.gov.ua
* Конституція України (Constitution of Ukraine), 1996, rada.kiev.ua (bằng tiếng Ukraina) English translation (excerpts), rada.kiev.ua.
* 1897 census, demoscope.ru

Bản mẫu:Ngôn ngữ tại Ukraina
# Chernihiv (tỉnh)

| Chernihiv Oblast Чернігівська область Chernihivs'ka oblast' |
| --- |
| —  Tỉnh (oblast)  — |
|  |
|  **Hiệu kỳHuy hiệu** |
| Tên hiệu: Чернігівщина (Chernihivshchyna) |
|  Vị trí của Chernihiv Oblast (đỏ) ở Ukraina (xanh) |
| Chernihiv Oblast |
| Quốc gia |  Ukraina |
| Thành lập | ngày 15 tháng 10 năm 1932 |
| Trung tâm hành chính | Chernihiv |
| Thành phố lớn nhất | Chernihiv, Nizhyn, Pryluky |
| Chính quyền |
|  • Thống đốc | Volodymyr Homenko |
|  • Hội đồng tỉnh | 90 ghế |
|  • Chủ tịch | Nataliya Romanova (SDP) |
| Diện tích |
|  • Tổng cộng | 31.865 km2 (12,303 mi2) |
| Thứ hạng diện tích | Hạng 3rd |
| Dân số (2006) |
|  • Tổng cộng | 1.156.609 |
|  • Thứ hạng | Hạng 21st |
|  • Mật độ | 36/km2 (94/mi2) |
| Nhân khẩu học |
|  • Ngôn ngữ chính thức | Ukrainian |
|  • Lương trung bình | UAH 767 (2006) |
|  |
| Múi giờ | UTC+2, UTC+3, Giờ Đông Âu |
|  • Mùa hè (DST) | EEST (UTC+3) |
| Mã bưu chính | 14-17xxx |
| Mã vùng | 46 |
| Mã ISO 3166 | UA-74 |
| Biển số xe | СВ |
| Số huyện | 22 |
| Số thành phố quan trọng cấp tỉnh | 3 |
| Tổng số thành phố (tổng cộng) | 44 |
| Số thị trấn | 34 |
| Số làng | 1494 |
| FIPS 10-4 | UP02 |
| Website | www.chernigivstat.gov.ua www.rada.gov.ua |

**Chernihiv** (tiếng Ukraina: Чернігівська область, chuyển tự: Chernihivs'ka oblast; cũng viết là Chernihivshchyna - tiếng Ukraina: Чернігівщина) là một tỉnh của Ukraina, giáp biên giới với tỉnh Gomel của Belarus và tỉnh Bryansk của Nga. Tỉnh lỵ đóng ở Chernihiv. Tỉnh có diện tích 31.900 km2, dân số năm 2006 là 1.156.609 người.

## Tham khảo

Bản mẫu:Tỉnh Chernihiv
# Pryluky (huyện)

| Huyện Pryluky |
| --- |
| —  Huyện (Raion)  — |
|  |
|  **Hiệu kỳHuy hiệu** |
|  Vị trí của huyện Pryluky trong tỉnh Chernihiv |
| Huyện Pryluky |
| Quốc gia |  Ukraine |
| Tỉnh | tỉnh Chernihiv |
| Thủ phủ | Pryluky |
| Diện tích |
|  • Tổng cộng | 1.796 km2 (693 mi2) |
| Dân số (2001) |
|  • Tổng cộng | 45.042 |
| Múi giờ | UTC+2, UTC+3 |
|  • Mùa hè (DST) | EEST (UTC+3) |

**Huyện Pryluky** (tiếng Ukraina: Прилуцький район, chuyển tự: *Prylukys’kyi raion*) là một huyện của tỉnh Chernihiv thuộc Ukraina. Huyện Pryluky có diện tích 1796 kilômét vuông, dân số theo điều tra dân số ngày 5 tháng 12 năm 2001 là 45042 người với mật độ 25 người/km2. Trung tâm huyện nằm ở Pryluky.

## Tham khảo

Bản mẫu:Tỉnh Chernihiv
# Đường trắc địa

Tam giác trắc địa trên mặt cầu.Các đường trắc địa là các cung tròn lớn.
Một phần của hai đường dòng trắc địa trên phân thớ tiếp xúc của đường tròn. Lưu ý rằng ta thu được đường trắc địa bằng phép chiếu xuống đường tròn.
Trong hình học Riemann, **đường trắc địa** (hay **cung trắc địa**) là một đường cong có độ cong trắc địa bằng không tại mọi điểm, và cũng là đường có độ dài cực trị trong các đường nối hai điểm trên một đa tạp Riemann.

Đường trắc địa trên mặt cầu là các (đoạn của) vòng tròn lớn, trên mặt trụ tròn xoay là các (đoạn của) đường xoắn ốc, trên mặt phẳng là các đoạn/đường thẳng.

## Đường trắc địa a-phin

Xét một đa tạp trơn *M* với một liên kết a-phin ∇. Một đường trắc địa a-phin (đối với liên kết ∇) được định nghĩa là một đường cong γ(*t*) sao cho WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 .

Sử dụng một hệ tọa độ địa phương, ta có thể viết **phương trình trắc địa**

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_2
với WIKINIUM\_MATH\_PH\_4 và WIKINIUM\_MATH\_PH\_6 là các kí hiệu Christoffel của liên kết ∇.

Đường trắc địa giống như là quĩ đạo của một hạt chuyển động tự do trên đa tạp.

Trong trường hợp liên kết Levi-Civita, ta thu được đường trắc địa theo nghĩa Riemann.

### Đường dòng trắc địa

Xét đa tạp *M* được trang bị một liên kết a-phin. **Đường dòng trắc địa** (*geodesic flow*) của đa tạp *M* là một **R**-tác động địa phương trên phân thớ tiếp xúc *TM* sao cho

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_8
với *t* ∈ **R**, *V* ∈ *TM* và WIKINIUM\_MATH\_PH\_10 là đường trắc địa (cục bộ) với điều kiện ban đầu WIKINIUM\_MATH\_PH\_12 . Nói riêng,  *WIKINIUM\_MATH\_PH\_14* (*V*) = exp(*tV*) là ánh xạ mũ của véc-tơ *tV*. Hình chiếu của một đường dòng trắc địa lên *M* là một đường trắc địa trên *M*.

Trên một đa tạp Riemann, đường dòng trắc địa được đồng nhất với đường dòng Hamilton trên phân thớ đối tiếp xúc. Đường dòng trắc địa bảo toàn metric, tức là

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_16
Hệ quả là, nếu *V* là véc-tơ đơn vị, WIKINIUM\_MATH\_PH\_18 có tốc độ không đổi bằng *1*, do đó đường dòng trắc địa luôn nằm trong phân thớ tiếp xúc đơn vị.

Đường dòng trắc địa cũng là đường dòng của một trường véc-tơ trên đa tạp *TM*. Trường véc-tơ ấy được gọi là **tia trắc địa** (*geodesic spray*). Ta cũng có một chùm trắc địa trên phân thớ tiếp xúc đơn vị *S(TM)*.

## Tham khảo

## Thư mục

* Đoàn Quỳnh, 2000, Hình học vi phân, Nhà xuất bản giáo dục
* Jost, Jürgen, 2002, Riemannian Geometry and Geometric Analysis, Berlin, New York: Springer-Verlag, ISBN 978-3-540-42627-1
* Lee, John, 1997, Introduction to Riemannian Manifolds, ISBN 978-3-319-91755-9
# Định vị vệ tinh

**Dẫn đường vệ tinh** (**satnav**) hay **định vị vệ tinh** là việc sử dụng các vệ tinh nhân tạo để dẫn đường hoặc định vị địa lý. **Hệ thống định vị vệ tinh toàn cầu (GNSS)** cung cấp vùng phủ cho mọi người dùng trên Trái Đất, bao gồm trên không, trên bộ và trên biển. Hiện nay có bốn hệ thống GNSS đang hoạt động Hệ thống Định vị Toàn cầu GPS của Hoa Kỳ, Hệ thống Dẫn đường Vệ tinh Toàn cầu GLONASS của Nga, Hệ thống Dẫn đường Vệ tinh Bắc Đẩu (BeiDou – BDS) của Trung Quốc và Galileo của Liên minh châu Âu. Ngoài ra còn có hai **hệ thống định vị vệ tinh khu vực (RNSS)** là Hệ thống Vệ tinh Quasi-Zenith (QZSS) của Nhật Bản, và Hệ thống Định vị Vệ tinh Khu vực Ấn Độ IRNSS (còn gọi là NavIC).

*Hệ thống tăng cường dựa trên vệ tinh* (SBAS – satellite-based augmentation system) là hệ thống được thiết kế để nâng cao độ chính xác của các hệ thống GNSS toàn cầu Các hệ thống SBAS bao gồm QZSS của Nhật Bản, GAGAN của Ấn Độ và EGNOS của châu Âu, tất cả đều dựa trên tín hiệu GPS.

Các thiết bị dẫn đường vệ tinh xác định vị trí của chúng (kinh độ, vĩ độ và độ cao) với độ chính xác rất cao (từ vài xăng-ti-mét đến vài mét) bằng cách sử dụng các tín hiệu thời gian được truyền theo đường thẳng bằng sóng vô tuyến từ các vệ tinh. Hệ thống có thể được dùng để cung cấp vị trí, dẫn đường hoặc theo dõi vị trí của một đối tượng được gắn bộ thu (theo dõi bằng vệ tinh). Các tín hiệu này cũng cho phép bộ thu điện tử tính toán thời gian địa phương hiện tại với độ chính xác rất cao, từ đó cho phép đồng bộ thời gian. Các ứng dụng này được gọi chung là **Định vị, Dẫn đường và Thời gian (PNT – Positioning, Navigation and Timing)**. Các hệ thống dẫn đường vệ tinh hoạt động độc lập với mạng điện thoại hay Internet, dù hai công nghệ này có thể được dùng để tăng tính hữu dụng của thông tin định vị tạo ra.

Vùng phủ sóng toàn cầu cho mỗi hệ thống thường đạt được nhờ một chòm sao vệ tinh gồm khoảng 18–30 vệ tinh bay trên quỹ đạo Trái Đất tầm trung (MEO), phân bố trên nhiều mặt phẳng quỹ đạo. Cấu hình cụ thể của từng hệ có khác nhau, nhưng tất cả đều sử dụng các quỹ đạo có độ nghiêng trên 50° và chu kỳ quỹ đạo xấp xỉ 12 giờ (ở độ cao khoảng 20.000 kilômét hay 12.000 dặm).

## Tham khảo
# Hệ thống trắc địa thế giới

**Hệ thống Trắc địa Thế giới**, thường viết tắt theo tiếng Anh là **WGS** (World Geodetic System), là một tiêu chuẩn để sử dụng trong bản đồ học, trắc địa, và đạo hàng vệ tinh bao gồm cả GPS. Tiêu chuẩn này bao gồm định nghĩa về các hằng số cơ bản và dẫn xuất của hệ tọa độ trắc địa, Mô hình trọng lực Trái Đất (bình thường) (EGM, *Earth Gravitational Mode*l), mô tả về Mô hình từ tính thế giới liên quan (WMM, *World Magnetic Model*) và danh sách các biến đổi dữ liệu địa phương hiện thời.

Bản sửa đổi mới nhất là WGS 84 (còn được gọi là WGS 1984, EPSG:4326), là bản được thành lập năm 1984 và được sửa đổi lần cuối vào năm 2004. Các chương trình trước đó bao gồm WGS 72, WGS 66 và WGS 60.

WGS 84 là hệ tọa độ tham chiếu được sử dụng bởi Hệ thống Định vị Toàn cầu (GPS) của Mỹ và Tây Âu.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

* *Geodesy for the Layman*, Chapter VIII, "The World Geodetic System"
* NIMA Technical Report TR8350.2 Lưu trữ ngày 4 tháng 7 năm 2017 tại Wayback Machine *Department of Defense World Geodetic System 1984, Its Definition and Relationships With Local Geodetic Systems,* Third Edition, National Geospatial-Intelligence Agency. This is the official publication of the standard, including addenda. Note this report actually documents the EGM 96 model (a revision of WGS 84). The original WGS 84 is documented in versions prior to 1996.
* Main NGA (was NIMA) page on Earth gravity models Lưu trữ ngày 11 tháng 3 năm 2020 tại Wayback Machine
* Description of the difference between the geoid and the ellipsoid from the US NOAA National Geodetic Survey GEOID page
* NASA GSFC Earth gravity page Lưu trữ ngày 2 tháng 5 năm 2015 tại Wayback Machine
* GeographicLib provides a utility GeoidEval (with source code) to evaluate the geoid height for the EGM84, EGM96, and EGM2008 earth gravity models. Here is an online version of GeoidEval.
* Spatial reference for EPSG:4326
# Mực nước biển

Mực nước biển trên Trái Đất, mùa đông 1987-1988.
**Mực nước biển trung bình** (tiếng Anh: *Mean sea level*, viết tắt **MSL**), thường gọi tắt là **mực nước biển** (sea level), là mức trung bình của bề mặt của một hoặc nhiều đại dương của Trái Đất, nhằm xác định ra độ cao bằng 0 và từ đó có thể đo được độ cao của điểm trên Trái Đất.

Phép dựng mô hình Trái Đất dẫn đến bề mặt Trái Đất được quy về một ellipsoid, gọi là ellipsoid quy chiếu, tượng trưng cho độ cao của biển và được dùng để lấy mốc về độ cao của vật thể trên Trái Đất. Các vật nằm trên bề mặt này được quy ước có "độ cao bằng 0 so với mực nước biển".

Nó là một khái niệm được thống nhất về lý thuyết, nhưng từng nước lại quy định trong tiêu chuẩn quốc gia của mình cách lấy mốc khác nhau. Đây là mực nước trung bình cân đối tính trong toàn năm của một vùng biển được nhắm chọn theo quy định trong tiêu chuẩn quốc gia của mỗi nước và có độ cao quy ước là "0 mét". Ví dụ: "Mực nước biển" theo tiêu chuẩn quốc gia của Ba Lan là hình ellipsoid đi qua mực nước trung bình trong toàn năm của biển Baltic, tính cho vịnh Kronstadt (thuộc Liên bang Nga).

Khái niệm mực nước biển cũng được mở rộng ra thành khái niệm hình ellipsoid chuẩn cho các hành tinh, dùng để lấy mốc độ cao cho các vật thể trên bề mặt các hành tinh. Nó có thể được định nghĩa dựa vào thể tích bằng thể tích phần đất đá cứng của hành tinh và/hoặc các bán trục lớn phù hợp với khoảng cách trung bình của cực và các điểm trên xích đạo tới tâm hành tinh. Ví dụ, với Sao Hỏa, "mực nước biển" là hình ellipsoid với các bán trục lớn *a* = 3394,6 km, *b* = 3393,3 km và *c* = 3376,3 km.

* Mốc đánh dấu mực nước biển đặt ở giữa Jerusalem và Biển Chết.
* Bản đồ địa hình bề mặt Sao Hỏa theo quy ước "mực nước biển" của Sao Hỏa, cho thấy cực Bắc trũng hơn cực Nam.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

* Sea Level Rise:Understanding the past – Improving projections for the future
* Permanent Service for Mean Sea Level
* Global sea level change: Determination and interpretation
* Environment Protection Agency Sea level rise reports
* Properties of isostasy and eustasy
* Measuring Sea Level from Space
* Rising Tide Video: Scripps Institution of Oceanography
* Sea Levels Online: National Ocean Service (CO-OPS)
* Système d'Observation du Niveau des Eaux Littorales (SONEL)
* Sea level rise – How much and how fast will sea level rise over the coming centuries? Lưu trữ ngày 3 tháng 6 năm 2012 tại Wayback Machine
# Mặt cầu

Mặt cầu với các trục

Trong không gian metric ba chiều, **mặt cầu** là quỹ tích những điểm cách đều một điểm O cố định cho trước một khoảng không đổi R. Điểm O gọi là tâm và khoảng cách R gọi là bán kính của mặt cầu.

Tập hợp các điểm trong không gian nằm bên trong mặt cầu và bản thân mặt cầu hợp thành khối cầu hay hình cầu.

Mặt cầu là một đối tượng hình học đối xứng hoàn hảo. Trong toán học, thuật ngữ này là bề mặt hay biên của một hình cầu.

Trong cách dùng không chuyên môn về mặt toán học, thuật ngữ này lại có thể hiểu là một hình cầu 3 chiều hay chỉ đơn giản là một mặt cầu.

Mặt cầu là một trường hợp đặc biệt của mặt bậc hai

## Các khái niệm toán học trong mặt cầu

* Cung tròn
* Góc khối
* Tam giác cầu
* Đa diện nội tiếp
* Đa diện ngoại tiếp

## Các công thức

* Diện tích mặt cầu:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_0
* Thể tích khối cầu:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_2
*
*
*
*
* Siêu cầu
*
*

## Phương trình mặt cầu

Trong không gian với hệ tọa độ Descartes Oxyz, mặt cầu tâm I(a,b,c) bán kính R thì có phương trình WIKINIUM\_MATH\_PH\_4

Ngoài ra, phương trình WIKINIUM\_MATH\_PH\_6 với WIKINIUM\_MATH\_PH\_8 là phương trình mặt cầu có tâm I(-a,-b, -c) và bán kính WIKINIUM\_MATH\_PH\_10

## Xem thêm

* Mặt bậc hai

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
# Kinh tuyến gốc

0° **Kinh tuyến gốc Greenwich trên Trái Đất**
Một **kinh tuyến gốc** ,(một đường kinh độ) trong hệ tọa độ địa lý mà tại đó kinh độ được xác định là 0°. Cùng nhau, một kinh tuyết gốc và một kinh tuyến nghịch (anti-meridian) của nó (kinh tuyết 180 độ) hình thành một đường tròn lớn bao quanh một hành tinh nào đó. Vòng tròn lớn này chia hình cầu Trái Đất thành hai bán cầu Trái Đất. Nếu sử dụng theo các hướng Đông và Tây từ một kinh tuyến gốc cho trước, chúng được gọi là Đông Bán cầu và Tây Bán cầu. Kinh tuyến gốc được quy ước sử dụng trên Trái Đất là kinh tuyến Greenwich.

## Ghi chú

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

* "Where the Earth's surface begins—and ends", *Popular Mechanics*, December 1930
* scanned TIFFs of the conference proceedings
* Prime meridians in use in the 1880s, by country
# Xích đạo

Bản đồ Trái Đất có đường Xích đạo đi ngang
Xích Đạo là đường tưởng tượng vòng quanh Trái Đất, nằm trong mặt phẳng đi qua tâm và vuông góc với trục của Trái Đất, chia Trái Đất ra làm hai phần bằng nhau
**Xích đạo** (tiếng Anh: *equator*, Chữ Hán: 赤道, nghĩa: *con đường màu đỏ*) là một đường tròn tưởng tượng được vẽ ra trên bề mặt một hành tinh (hoặc các thiên thể khác) tại khoảng cách nằm giữa hai cực. Trên Trái Đất, xích đạo chia đôi hành tinh ra thành Bắc bán cầu và Nam bán cầu. Theo định nghĩa thì vĩ độ của đường xích đạo là 0°. Độ dài xích đạo của Trái Đất là khoảng 40.075,0 km, hay 24.901,5 dặm.

Xích đạo là một trong năm vĩ tuyến chủ yếu dựa trên quan hệ giữa sự tự quay của Trái Đất với mặt phẳng quỹ đạo của nó xung quanh Mặt Trời. Ngoài ra, xích đạo là vĩ tuyến có độ dài lớn nhất.

Trong sự quan sát từ Trái Đất thì Mặt Trời trong chuyển động theo mùa của nó trên bầu trời sẽ vượt qua đường xích đạo hai lần mỗi năm vào thời điểm diễn ra tiết xuân phân và thu phân của mỗi bán cầu vào tháng 3 (khoảng ngày 21±1 tháng 3) và tháng 9 (khoảng ngày 22±1 tháng 9) hàng năm. Tại xích đạo, các tia nắng từ Mặt Trời khi đó chiếu vuông góc với bề mặt Trái Đất.

Các khu vực gần đường xích đạo có sự thay đổi độ dài của ngày và đêm theo mùa ít nhất, chỉ dao động trong khoảng thời gian vài phút trong cả năm.

## Khí hậu vùng xích đạo

Trong nhiều khu vực ở vùng xung quanh xích đạo người ta chỉ xác định có hai mùa là mùa khô và mùa mưa, nhưng phần lớn các khu vực rất gần với xích đạo là ẩm ướt quanh năm, mặc dù các mùa có thể dao động phụ thuộc vào sự đa dạng của các yếu tố như độ cao của địa hình so với mặt biển cũng như khoảng cách tới các đại dương.

Trong các khu vực du lịch thì đường xích đạo thông thường được đánh dấu ở cạnh đường.
Bề mặt của Trái Đất tại xích đạo chủ yếu là biển.

## Các quốc gia có đường xích đạo

Đường xích đạo đi ngang qua lãnh thổ và lãnh hải của 14 quốc gia:

* São Tomé và Príncipe - có lẽ chạy ngang qua Ilhéu das Rolas, một đảo nhỏ trong quần đảo này.
* Gabon
* Cộng hòa Congo
* Cộng hòa Dân chủ Congo
* Uganda
* Kenya
* Somalia
* Maldives – có thể trượt qua mọi đảo
* Indonesia
	+ Sumatra
	+ Lingga và các đảo nhỏ khác gần Sumatra
	+ Borneo – Kalimantan
	+ Sulawesi
	+ Halmahera và các đảo nhỏ khác ở quần đảo Moluccas.
* Kiribati
	+ Quần đảo Gilbert – có thể trượt qua mọi đảo.
	+ Quần đảo Phoenix – trượt qua gần đảo Baker
	+ Line Islands – trượt qua gần đảo Jarvis
* Mỹ
	+ Đảo Baker
* Ecuador
	+ Quần đảo Galapagos – chạy ngang qua đảo Isabela.
	+ Ecuador đại lục
* Colombia
* Brasil

## Xem thêm

* Xích đạo nhiệt
* Chí tuyến Bắc
* Chí tuyến Nam
* Vòng Bắc cực
* Vòng Nam cực

## Tham khảo

* Moritz, H (tháng 9 năm 1980). "Geodetic Reference System 1980". *Bulletin Géodésique*. Quyển 54 số 3. Berlin: Springer-Verlag. tr. 395–405. Bibcode:1980BGeod..54..395M. doi:10.1007/BF02521480. (IUGG/WGS-84 data)
* Taff, Laurence G (1981). *Computational Spherical Astronomy*. New York: Wiley. ISBN 0-471-06257-X. OCLC 6532537. (IAU data)