Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Nhất nguyên

**Thuyết nhất nguyên**, hay **nhất nguyên luận** là quan niệm thần học và siêu hình học cho rằng tất cả thế giới đều thuộc về một bản chất, nguyên lý, chất hay năng lượng, tất cả đều có một khởi nguyên.

Khởi nguyên này có thể là khởi nguyên vật chất (thuyết nhất nguyên duy vật) hoặc khởi nguyên tinh thần (thuyết nhất nguyên duy tâm - Heghen)

Thuyết Nhất nguyên duy tâm, trong Phật giáo (một vài tông phái) gọi là tâm sinh ra vạn pháp, vạn pháp do tâm mà ra. Phải là bậc giác ngộ mới có được trí tuệ này, chứ chúng sinh còn si mê thì không thể hiểu được, nhà Phật gọi là Chân Lý thì bất khả tư nghị (không thể nghĩ bàn). Nhưng cũng có thể ví dụ như, sóng biển dạt dào từng lớp từng lớp nối tiếp nhau không dứt là do lòng biển có biến động nội tại. Biến động nội tại đó được ví như Tâm, các lớp sóng vỗ là vạn pháp. Ta có thể hiểu Vạn pháp là những gì mà ý thức cảm nhận được như: tình cảm, suy nghĩ, lý trí, cảm xúc, vật chất, hình ảnh, hình thể, các giác quan, đối tượng của các giác quan là các trần...

## Nhất nguyên duy tâm

Thuyết nhất nguyên duy tâm (chủ nghĩa duy tâm khách quan) cho rằng mọi cái đều do ý niệm tuyệt đối sáng tạo ra, "ý niệm tuyệt đối" tồn tại và phát triển đến mức độ nhất định thì sản sinh ra thế giới vật chất, và xã hội loài người chỉ là những "tồn tại khác" của "ý niệm tuyệt đối".

## Nhất nguyên duy vật

Thuyết nhất nguyên duy vật được phát triển bởi Mác (Karl Marx) và Ăngghen (Friedrich Engels) cho rằng toàn bộ hiện thực khách quan (kể cả xã hội loài người) về bản chất là vật chất, ý thức chỉ là kết quả của sự phát triển và sự phản ánh của vật chất vận động.

## Thuyết nhị nguyên

Thuyết nhất nguyên khác biệt với thuyết nhị nguyên - thuyết này cho rằng có hai loại thực thể, và thuyết đa nguyên - thuyết cho rằng có nhiều loại thực thể.

Thuyết nhất nguyên có trong phần Rig Véda của Kinh Vệ đà. Tư tưởng Ấn Độ thường có tính nhất nguyên và huyền nhiệm (mystique).

Thuyết nhất nguyên thường được xem là có quan hệ với thuyết phiếm thần, thuyết thần tồn tại nơi vạn vật (*panentheism*), và một vị Thượng đế nội tại. Các khái niệm về thuyết tuyệt đối (*absolutism*), đơn tử (*monad*), và "**chất nền phổ quát**" (*Universal substrate*) cũng có quan hệ chặt chẽ với nhau.

## Xem thêm

* Bất nhị
* Chủ nghĩa rút gọn
* Đa nguyên
* Nhị nguyên
* Thuyết độc thần

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

* Catholic Encyclopedia - Monism
* Hinduism's Online Lexicon Lưu trữ ngày 19 tháng 6 năm 2006 tại Wayback Machine - (scroll down to find the definition of monism)
# Vũ trụ học tôn giáo

**Vũ trụ học tôn giáo** là sự giải thích về nguồn gốc, sự tiến hóa và số phận cuối cùng của vũ trụ, từ góc độ tôn giáo. Điều này có thể bao gồm niềm tin về nguồn gốc dưới dạng huyền thoại sáng thế, quá trình tiến hóa tiếp theo, hình thức và bản chất tổ chức hiện tại, và định mệnh cuối cùng. Có nhiều truyền thống khác nhau trong tôn giáo hoặc thần thoại tôn giáo khẳng định cách thức và lý do tại sao mọi thứ diễn ra như vậy và tầm quan trọng của tất cả. Vũ trụ học tôn giáo mô tả sự bố trí không gian của vũ trụ về thế giới mà con người thường ở cũng như các chiều không gian khác, chẳng hạn như bảy chiều không gian của tôn giáo; đó là nghi thức, kinh nghiệm và cảm xúc, tường thuật và thần thoại, giáo lý, đạo đức, xã hội và vật chất. Thần thoại tôn giáo có thể bao gồm các mô tả về một hành động hoặc quá trình tạo ra bởi một vị thần sáng tạo hoặc lớn hơn đền thờ các vị thần, giải thích về sự biến đổi của sự hỗn loạn vào nề nếp, hoặc sự khẳng định rằng sự tồn tại là một vấn đề biến đổi theo chu kỳ vô tận. Khác với vũ trụ học tôn giáo từ một chặt chẽ khoa học vũ trụ thông qua các kết quả của nghiên cứu về thiên văn học và các lĩnh vực tương tự, và có thể khác nhau về khái niệm hóa của cấu trúc của thế giới vật chất và vị trí trong vũ trụ, sáng tạo của nó, và dự báo hoặc dự đoán về tương lai của nó.

Phạm vi của vũ trụ học tôn giáo bao trùm hơn vũ trụ học khoa học nghiêm ngặt (vũ trục học vật lý) ở chỗ vũ trụ học tôn giáo không giới hạn ở quan sát thực nghiệm, kiểm tra giả thuyết và đề xuất lý thuyết; ví dụ, vũ trụ học tôn giáo có thể giải thích tại sao mọi thứ lại diễn ra như vậy hoặc có vẻ như nó là như vậy và quy định những gì con người nên làm trong ngữ cảnh. Những biến thể trong vũ trụ học tôn giáo bao gồm những biến thể có nguồn gốc từ Ấn Độ, chẳng hạn như Phật giáo, Hindu và Jaina giáo; các tín ngưỡng tôn giáo của Trung Quốc; và, niềm tin của các tín ngưỡng Abraham, chẳng hạn như Do Thái giáo, Cơ đốc giáo và Hồi giáo. Các vũ trụ học tôn giáo thường phát triển thành lôgic học chính thức của các hệ thống siêu hình, chẳng hạn như thuyết Platon, thuyết Tân sinh học, thuyết Ngộ đạo, Đạo giáo, Kabbalah, hoặc chuỗi hiện hữu vĩ đại.

## Tham khảo
# Lễ hội

Lễ hội chùa Hương ở Việt Nam.
**Lễ hội** là một sự kiện văn hóa được tổ chức mang tính cộng đồng. "Lễ" là hệ thống những hành vi, động tác nhằm biểu hiện sự tôn kính của con người với thần linh, phản ánh những ước mơ chính đáng của con người trước cuộc sống mà bản thân họ chưa có khả năng thực hiện. "Hội" là sinh hoạt văn hóa, tôn giáo, nghệ thuật của cộng đồng, xuất phát từ nhu cầu cuộc sống.

Lễ hội là hoạt động tập thể và thường có liên quan đến tín ngưỡng, tôn giáo. Con người xưa kia rất tin vào trời đất, thần linh. Các lễ hội cổ truyền phản ánh hiện tượng đó. Tôn giáo rất có ảnh hưởng tới lễ hội. Tôn giáo thông qua lễ hội để phô trương thanh thế, lễ hội nhờ có tôn giáo để thần linh hóa những thứ trần tục. Nhưng trải qua thời gian, trong nhiều lễ hội, tính tôn giáo dần giảm bớt và chỉ còn mang nặng tính văn hóa.

Theo thống kê năm 2009, hiện cả nước Việt Nam có 7.966 lễ hội; trong đó có 7.039 lễ hội dân gian (chiếm 88,36%), 332 lễ hội lịch sử (chiếm 4,16%), 544 lễ hội tôn giáo (chiếm 6,28%), 10 lễ hội du nhập từ nước ngoài (chiếm 0,12%), còn lại là lễ hội khác (chiếm 0,5%).

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| Các chòi hát Quan họ ở hội Lim, Bắc Ninh. |  | Lễ hội chọi trâu Hải Lựu, Vĩnh Phúc. | Lễ tế đền Vua Đinh tại lễ hội cố đô Hoa Lư. |

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
# Tôn giáo tại Liban

Nhà thờ chính tòa thánh George và thánh đường Mohammad Al-AminBeirut.
Nhà thờ Kitô giáo đứng bên một khalwa (nhà cầu nguyện) của người Druze trên dãy núi Shuf. Từ xưa đến nay, người Kitô giáo và người Druze sống hoàn toàn hòa hợp với nhau trên dãy núi Shuf.
Liban là một quốc gia nằm cạnh bờ phía đông của Địa Trung Hải và là quốc gia đa dạng tôn giáo nhất ở vùng Trung Đông. Hiến pháp Liban công nhận 4 tôn giáo chính và 18 giáo phái tôn giáo, trong đó có Islam giáo (phái Sunni, phái Shia, phái Alawi và phái Druze), Kitô giáo (Giáo hội Maronite, Giáo hội Chính thống giáo Hy Lạp, Giáo hội Công giáo Melkite Hy Lạp, Tin Lành, Giáo hội Tông truyền Armenia, Giáo hội Công giáo Armenia, Giáo hội Phương Đông Assyria và Giáo hội Công giáo Chaldea), cùng hai tôn giáo khác là Do Thái giáo và Bahá'í giáo.

Nước Liban khác với các quốc gia Trung Đông ở chỗ sau khi nội chiến tại nước này kết thúc, tương tự như nước Albania và Bosna-Hercegovina tại vùng Đông Nam Âu, Islam giáo không trở thành tôn giáo đa số nhưng cùng với Kitô giáo tạo nên một xã hội với phần đông dân chúng theo các giáo phái khác nhau của Islam giáo và Kitô giáo. Tuy nhiên, Ki tô giáo là tôn giáo của phần đông dân số trong cộng đồng người Liban hải ngoại với gần 14 triệu người.

Tôn giáo chính thức của các cử tri hợp lệ (2011)

  Islam giáo, phái Sunni (27.65%)  Islam giáo, phái Shia (27.35%)  Kitô giáo Maronite (21.71%)  Chính thống giáo Hy Lạp (7.34%)  Công giáo Hy Lạp Melkite (4.8%)  Hệ phái Kitô giáo khác (3.79%)  Druze giáo (5.74%)  Khác (2.34%)

Người tỵ nạn tại Liban chiếm tỷ trọng đáng kể trong dân số nước này, chiếm khoảng 2 triệu người trong số hơn 6 triệu người sống tại Liban vào năm 2017, khiến cho số liệu thống kê bị tác động. Trong số họ, phần lớn là người gốc Syria hoặc là Palestine, phái Sunni của Islam giáo chiếm thế độc tôn, tuy nhiên cũng có những người tỵ nạn là tín hữu Kitô giáo và tín hữu phái Shia của Islam giáo.

Theo thông lệ, nước Liban có tổng thống là tín hữu Kitô giáo Maronite, thủ tướng là tín hữu phái Sunni của Islam giáo và chủ tịch Quốc hội là tín hữu phái Shia của Islam giáo.

## Tự do tôn giáo

Vào năm 2023, Liban được Freedom House đánh giá 3 trên 4 điểm về tự do tôn giáo.

## Chùm ảnh

* Nhà thờ chính tòa thánh George thuộc Giáo hội Chính thống giáo Đông phương tọa lạc gần khu kinh doanh của thủ đô Beirut
* Nhà thờ chính tòa thánh George thuộc Giáo hội Chính thống giáo Hy Lạp tại quảng trường Nejme
* Nhà thờ chính tòa thánh Elias và thánh Grêgôriô Người khai sáng thuộc Giáo hội Công giáo Armenia tại thủ đô Beirut
* Đền thờ Ngôn sứ Gióp của người Druze
* Sơ đồ thể hiện giáo phái lớn nhất theo "tiểu khu bầu cử" (*qada)* của các khu vực bầu cử tại Liban.  Phái Sunni  Phái Shia  Druze  Công giáo Maronite  Chính thống giáo Hy Lạp  Chính thống giáo Armenia

## Xem thêm

* Kitô giáo tại Liban
* Islam giáo tại Liban
* Người Do Thái tại Liban
* Phong trào thế tục tại Liban
* Tự do tôn giáo tại Liban
* Hội Tam Điểm tại Liban
* Nhân khẩu Liban

## Tham khảo
# Đúng đắn chính trị

**Đúng đắn chính trị** (tiếng Anh: *political correctness*, thường được viết tắt là *PC*), còn được gọi là **phải đạo chính trị**, là một thuật ngữ được sử dụng để mô tả ngôn ngữ, chính sách, hoặc các biện pháp có mục đích là tránh các hành vi gây bất lợi cho các thành viên của một số nhóm cụ thể trong xã hội. Trong diễn ngôn công khai và truyền thông xã hội, thuật ngữ được coi là một từ miệt thị với hàm ý rằng những chính sách như vậy là thừa hoặc không có cơ sở. Từ cuối những năm 1980, thuật ngữ này đề cập đến việc ưa chuộng sử dụng ngôn ngữ bao quát, và tránh sử dụng ngôn ngữ hoặc hành vi mà có thể bị coi là loại trừ, đẩy ra bên rìa xã hội, hoặc mang tính xúc phạm đối với những nhóm người bị bất lợi hoặc bị phân biệt đối xử, đặc biệt là các nhóm người được xác định bởi bản sắc, chủng tộc, giới tính, giới tính xã hội, hoặc thiên hướng tính dục.

Việc sử dụng thuật ngữ này của những người cánh tả trong những năm 1970 và 1980 ban đầu mang nghĩa là tự phê phán chính mình một cách châm biếm; sử dụng thuật ngữ thể hiện mỉa mai, thay vì là một tên gọi cho một phong trào chính trị thực sự. Nó được coi là một trò đùa giữa những người cánh tả dùng để châm biếm những người quá cứng nhắc tuân theo chính trị chính thống.

Việc sử dụng thuật ngữ thời hiện đại xuất hiện từ những lời chỉ trích phong trào New Left (tạm dịch: Tả Mới) của các quan điểm bảo thủ vào cuối thế kỷ 20, với nhiều người mô tả nó là một hình thức kiểm duyệt. Các nhà bình luận chính trị cánh tả ở Hoa Kỳ cho rằng những người bảo thủ sử dụng khái niệm đúng đắn chính trị để hạ thấp và chuyển sự chú ý khỏi hành vi phân biệt đối xử đáng được quan tâm đối với các nhóm bị bất lợi. Họ cũng cho rằng bên cánh hữu thực thi các kiểu đúng đắn chính trị của riêng mình để đàn áp những lời chỉ trích đối với các cử tri và hệ tư tưởng mà cánh hữu ủng hộ. Tại Hoa Kỳ, thuật ngữ này đã đóng một vai trò to lớn trong cuộc "chiến tranh văn hóa" giữa những người theo chủ nghĩa tự do và những người theo chủ nghĩa bảo thủ.

## Chú thích
# Trường phái nguyên tử

**Trường phái nguyên tử**  (tiếng Hy Lạp: ἄτομον, **atomon**, dịch ra tiếng Việt có nghĩa là "không thể cắt được", "không thể chia tách được"") là một trường phái triết học cổ đại. Nó phát triển ở Ấn Độ và Hy Lạp. Ở Ấn Đọ là các trường phái của Jaina giáo, Ājīvika và Charvaka. Những trường phái này có thể tồn tại vào thế kỷ 4 TCN. Còn ở Hy Lạp, đây là một trong những trường phái triết học quan trọng thời kỳ Tiển Socrates. Trường phái nguyên tử ở phương Tây này phát triển vào thế kỷ 5 TCN và nó nổi bật hơn so với các trường phái ở Ấn Độ. Có một sự hoài nghi giữa các trường phái này: Liệu người Ấn Độ có ảnh hưởng đến người Hy Lạp hay họ phát triển độc lập với nhau?.

## Trường phái nguyên tử ở Hy Lạp

### Phát triển

Trường phái nguyên tử đã đạt đến đỉnh cao của chủ nghĩa duy vật cổ đại. Sở dĩ có thể nói như vậy vì khái niệm nguyên tử mà họ đưa ra mang tính khái quát cao nhất. Nếu như từ Thales, Anaximenes cho đến Heraclitus đều lấy một sự vật cụ thể nào đó để nói lên nguồn gốc của thế giới như nước, không khí hay lửa thì trường phái nguyên tử đã nêu lên rằng nguồn gốc của sự vật là nguyên tử, những hạt không thể nào phân chia được nữa, theo họ. Nguyên tử là các hạt cấu tạo nên moi sự vật khác nhau. Sự đa dạng của sự vật là nhờ cách kết hợp của chúng. Còn đối với những khái niêm kia, những người tiền bối của trường phái nguyên tử luôn có tư tưởng kiểu mọi thứ sinh ra từ cái gì đó và trở về với cái đó. Suy luận vây không thể hiện đầy đủ bản chất của vấn đề.

Tư tưởng của các nhà triết học thuộc trường phái nguyên tử có điểm tương đồng với lời phê phán trước đó của Parmenides với các nhà triết học đi trước khi ông cho rằng nếu lấy sự vật cụ thể để nói lên nguồn gốc của thế giới thì "đó là bản chất đơn điệu nhất", không giải thích sự phong phú của thế giới. Và nó cũng tương đồng với cái gọi là homeomerie của nhà triết học này. Nhưng thay vì dùng lập luận vật có thể được sinh ra từ những cái tương tự của Parmenides, trường phái nguyên tử đã đào sâu vấn đề hơn khi giải thích sự đa dạng của vật chất cụ thể.

### Hạn chế

Tuy nhiên, Aristotle có lời phê bình như sau về trường phái nguyên tử:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| “ | *Khi khẳng định rằng các vật thể đầu tiên vận động vĩnh cửu trong không gian vô hạn, lẽ ra Leucippus và Democritus cần phải chỉ rõ chúng vận động bằng thứ vận động nào, và vận động nào là vận động tự nhiên của chúng. Bởi lẽ ngay cả nếu như mỗi phân tử trong số chúng được một phân tử khác khởi động cưỡng chế, thì tuy vậy ở mỗi trong số chúng cần có vận động tự nhiên nào đáp trả lại cái cưỡng chế. Thêm nữa, nguyên nhân khởi động đầu tiên cần khởi động không có tính chất cưỡng chế mà có tính chất tự nhiên, vì nếu như không có động cơ đầu tiên thì sẽ có xu hướng dẫn tới vô cùng.* | ” |

Nói một cách đơn giản, các nhà triết học thuộc trường phái nguyên tử không nêu lên nguồn gốc của vận động. Và một lẽ đương nhiên đó là lý thuyết của họ về vận động không mang tính thuyết phục cao.

### Các nhà triết học chính

* Leucippus, người khai sinh ra trường phái nguyên tử ở Hy Lạp
* Democritus, người phát triển trường phái.

## Chú thích
# Ngôn ngữ đầu tiên

**Ngôn ngữ đầu tiên** (thường viết tắt là **L1** theo tiếng Anh: *First Language*, cũng gọi là **tiếng mẹ đẻ** hay **tiếng bản địa**) là một ngôn ngữ mà người ta thừa hưởng từ khi vừa được sinh ra và kéo dài liên tục trong thời thơ ấu. Trong ngôn ngữ học hiện đại, sự khởi đầu của tuổi dậy thì thường được coi là kết thúc giai đoạn tiếp nhận ngôn ngữ đầu tiên.

Nếu một người vừa được sinh ra nhưng lập tức bị tách ly khỏi người mẹ thì ngôn ngữ nào mà đứa bé được tiếp nhận đầu tiên thì cũng sẽ được gọi là "tiếng mẹ đẻ", dù rằng người mẹ ruột khi ấy không đóng vai trò nào trong việc giúp đứa bé tiếp nhận ngôn ngữ đó. Ngôn ngữ đầu tiên có thể không cần được giảng dạy ở trường học mà người đó vẫn có thể sử dụng trong nghe, nói và giao tiếp cơ bản với người đồng ngôn ngữ; nhưng nếu không được tiếp tục giáo dục chính thức ở trình độ cao với các kỹ năng khác như viết, đọc, từ vựng, ngữ pháp và tư duy phân tích thì khả năng vận dụng ngôn ngữ đó sẽ giảm đi giống như là một người trở nên già nua. Vì thế, ngôn ngữ đầu tiên không nhất thiết sẽ là ngôn ngữ thành thạo nhất của một con người. Có người sử dụng ngôn ngữ thứ hai thành thạo hơn bởi vì nó được giáo dục trình độ cao, có sự tiếp xúc xã hội nhiều hơn và sử dụng thường xuyên hơn.

Đặc trưng của người sử dụng ngôn ngữ đầu tiên là trực giác về những gì họ có trong ngôn ngữ đó thì những người khác ngôn ngữ không thể có được. Theo các nhà ngôn ngữ học, ngôn ngữ đầu tiên (tiếng mẹ đẻ) được thừa hưởng, ngôn ngữ thứ hai được học tập để nói chuyện. Việc tiếp nhận của ngôn ngữ thứ hai thường là khó khăn hơn tiếng mẹ đẻ và để duy trì kiến thức của họ, cần thiết phải tiếp tục sử dụng thường xuyên.

Song ngữ và đa ngôn ngữ nằm trong phần lớn các tiêu chuẩn của thế giới. Một số quốc gia có xu hướng thay thế ngôn ngữ khác nhau của dân chúng ở các khu vực địa phương, thành một thứ tiếng duy nhất, đó là ngôn ngữ theo tiêu chuẩn quốc gia.

Đặc biệt trong ngôn ngữ thứ hai những gì có liên quan đến kiến thức hiểu biết thụ động của tiếng mẹ đẻ, thì sự hiểu biết đó thường được tốt hơn so với những kiến thức tích cực, việc sử dụng ngôn ngữ riêng của mình.
Ngay cả đối với một người có thể dễ dàng nói ngôn ngữ thứ hai một cách hoàn hảo cũng phải thường lưu ý rằng đó không phải là tiếng mẹ đẻ của người nói vì giọng lạ.

Nghiên cứu về các đặc tính của tiếng mẹ đẻ (trái ngược với ngôn ngữ thứ hai) là cốt lõi của môn tâm lý học, giống như trong môn ngôn ngữ học Noam Chomsky.
Ngày 21 tháng 2 hàng năm được UNESCO đề xuất làm Ngày Quốc tế tiếng mẹ đẻ

## Trình tự học tiếng mẹ đẻ

1. *Nghe*;
2. *Nói*;
3. *Đọc*;
4. *Viết*.

Nguyên nhân của việc tiếp nhận của ngôn ngữ thứ hai thường là khó khăn hơn tiếng mẹ đẻ có thể là do trình tự học ngôn ngữ thứ hai khác với trình tự học tiếng mẹ đẻ.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

* (bằng tiếng Hà Lan) Một bài viết về tiếng mẹ đẻ ở **KennisLink.nl Lưu trữ ngày 18 tháng 1 năm 2011 tại Wayback Machine**
# Giáo án

Tập tin:Giao an ngu van.jpgMột bản giáo án viết tay môn Ngữ Văn của một giáo viên lớp 9
Tập tin:Giao an ngu van 2.jpgGiàn ý giáo án
**Giáo án** là kế hoạch và dàn ý giờ lên lớp của giáo viên, bao gồm đề tài của giờ lên lớp, mục đích giáo dục và giáo dưỡng, nội dung, phương pháp, thiết bị, những hoạt động cụ thể của thầy và trò, khâu kiểm tra đánh giá... Tất cả được ghi ngắn gọn theo trình tự thực tế sẽ diễn ra trong giờ lên lớp. Giáo án được thầy giáo biên soạn trong giai đoạn chuẩn bị lên lớp và quyết định phần lớn sự thành công của bài học. Nói một cách khác, giáo án là bản thiết kế cho tiến trình một tiết học, là bản kế hoạch mà người giáo viên dự định sẽ thực hiện giảng dạy trên lớp trên nhóm đối tượng học sinh nào đó. Với một bài học nào đó, với những đối tượng học sinh khác nhau, với những giáo viên khác nhau thì sẽ có những bản kế hoạch dạy học (giáo án) khác nhau.

**giáo án** là kế hoạch và dàn ý bài giảng của giáo viên được soạn trước ra giấy để tiến hành dạy học trong một hoặc hai tiết lên lớp. Trong giáo án thường ghi chủ điểm, mục đích giáo dục và giáo dưỡng, nội dung chi tiết sắp xếp theo trình tự lên lớp, phương pháp và thủ thuật dạy - học của giáo viên và học sinh, công việc kiểm tra và đánh giá, ngoài ra còn chỉ ra những dụng cụ, thiết bị cần thiết phải dùng. Giáo án được chuẩn bị tốt là đảm bảo cho giờ dạy thành công, do đó cần cân nhắc, tính toán kĩ từng điểm nội dung, từng thủ thuật dạy - học, điều kiện thời gian và thiết bị sao cho phù hợp với đội tượng học sinh trong lớp. Thực tiễn cho thấy giáo án thực hiện thành công ở lớp này không nhất định sẽ thành công ở lớp khác.

## Xem thêm

* Giáo án điện tử

## Chú thích
# Leucippus (nhà triết học)

| Leucippus |
| --- |
|  |
|  |
| Thời kỳ | Thời kỳ Tiền Socrates |
| Vùng | Triết gia phương Tây |
| Trường phái | Trường phái nguyên tử |
| Đối tượng chính | Siêu hình học |
|
Ảnh hưởng bởi
* Zeno xứ Elea
 |
|
Ảnh hưởng tới
* Democritus
 |
|  |

**Leucippus** (tiếng Hy Lạp: Λεύκιππος, **Leukippo**) (500 TCN-440 TCN) là nhà triết học người Hy Lạp.

## Quan điểm về triết học

Cuộc đời và sự nghiệp của Leucippus không dược biết đến đầy đủ vì các di bản của ông hầu hết đều không được lưu giữ. Tất cả những gì chúng ta biết đều thông qua Democritus, người học trò xuất sắc của Leucippus, và những học giả đương thời. Mặc dù vậy, từ những gì chúng ta đã biết đó, ta cũng có thể khẳng định rằng Leucippus là một nhà triết học xuất sắc, là người khai sinh thuyết tuyệt đỉnh của chủ nghĩa duy vật cổ đại.

### Sự tồn tại

Leucippus tiếp nối trường phái Elea khi cho rằng có tồn tại. Tuy nhiên, khác với trường phái này, Leucippus đã khẳng định không tồn tại cũng có. Theo ông, không tồn tại chính là chỗ rỗng (còn được gọi là chân không). Nhờ có nó, các sự vật tồn tại một cách cụ thể, riêng biệt và di chuyển trong không gian. Đó là bước tiến của Leucippus, tuy nhiên cái nhìn của ông vẫn còn máy móc vì dựa trên lý thuyết về nguyên tử .

### Khởi nguyên của thế giới

Leucippus là một nhà duy vật khi coi vật chất là khởi thủy của thế giới này. Tiến xa hơn những người đi trước, ông cho rằng bản nguyên của bất kỳ sự vật, hiện tượng nào và của cả vũ trụ là nguyên tử. Đó là những hạt vật chất nhỏ đến tận cùng và không thể phân chia được nữa. Chúng vô hạn về số lượng và hình thức nhưng lại chẳng có chất lượng. Dấu hiệu phân biệt dạng nguyên tử này với dạng nguyên tử khác là ở kích thước và hình thức. Sự vật được tạo thành do sự kết hợp của những hạt nhỏ bé này, chúng không khác nhau về chất mà khác nhau ở sự sắp xếp của các nguyên tử.

Với lập trường duy vật và quan điểm về nguyên tử, Leucippus lý giải sự hình thành vũ trụ. Vũ trụ được hình thành từ cơn lốc xoáy tìm của nguyên tử theo nguyên tắc những nguyên tử cùng loại thì liên kết với nhau. Trật tự sắp xếp của chúng là nặng ở trung tâm, nhẹ ở ngoài. Do vậy, cấu trúc của vũ trụ là trái đất, bầu trời và các vì sao.

## Tác phẩm

Chính vì những sự kiện về Leucippus không được đầy đủ nên chúng ta cũng không biết toàn bộ tác phẩm của ông. Theo Aristotle, người được coi là bộ óc bách khoa nhất thời cổ đại, Leucippus đã viết *Trật tự của đại thế giới* và *Bàn về lý tính*.

## Câu nói nổi tiếng

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| “ | *Không có sự vật nào phát sinh một cách vô cớ, mà tất cả đều phát sinh trên một căn cứ nào đấy và do tính tất nhiên* | ” |

## Chú thích
# Thí nghiệm lai giống thực vật

Trang đầu bài báo của Mendel.
**Thí nghiệm lai giống thực vật** là tên một bài báo của Gregor Johann Mendel xuất bản năm 1886 trong "Kỷ yếu của Hiệp hội Lịch sử Tự nhiên Brno". Đây là bài báo đầu tiên và cũng là duy nhất của Mendel, đặt nền móng cho Di truyền học hiện đại.

Nguyên bản bằng tiếng Đức bài báo này của Menđen có tựa đề: "**Versuche über Pflanzen-Hybriden**" (thí nghiệm lai thực vật), vốn là một bản báo cáo khoa học do ông viết tay, tự đọc trong một cuộc thảo luận khoa học của Hiệp hội Nghiên cứu Tự nhiên ở Brno (nay thuộc Czech) vào năm 1865. Sau đó một năm, bài báo đã được in và phát hành trong kỷ yếu nói trên, với số thứ tự 35 ở tập IV (*Verhandlungen des naturforschenden Vereines Brünn Bd. 4, Abhandlungen. Vol. 4, Treatises*).

Vào thời kỳ này, bản báo cáo đó không được đánh giá cao, vì khó hiểu và về mặt khoa học thì như là "một kiểu lai giữa thực vật học với toán học". Còn bài báo thì sau khi xuất bản đã rơi vào quên lãng. Nguyên nhân chủ yếu là Menđen đã đi trước thời đại của mình quá xa, phần nữa là bài báo viết bằng tiếng Đức ít phổ biến trong giới khoa học lúc đó, lại ở một xuất bản phẩm của một Hiệp hội không nổi tiếng trong giới khoa học thế kỷ XIX.

Sau 34 năm bị quên lãng, trong quá trình nghiên cứu nhằm tìm ra một lý thuyết khoa học thành công hơn về di truyền (thời đó gọi là "inheritance" tức kế thừa) thay cho lý thuyết phổ biến thời đó nhưng không phù hợp (thời đó gọi là "blending inheritance" tức di truyền dung hợp), các nhà khoa học là Erich Von Tschermak, William Jasper Spillman và nhất là Hugo de Vries cùng với Carl Correns đã tình cờ và hoàn toàn độc lập với nhau phát hiện lại tác phẩm này. Họ đều thừa nhận Menđen đã đi trước và coi ông là người đầu tiên phát hiện ra các nguyên tắc kế thừa (quy luật di truyền). Đó là khoảng mùa xuân năm 1900.

## Ý nghĩa

Nếu Mendel là người khai sinh ra di truyền học ("father of modern genetics"), thì tác phẩm "Thí nghiệm lai giống thực vật" của ông là bản khai sinh của khoa học này.

## Nội dung tóm tắt

Bảy cặp trạng thái đối lập của bảy tính trạng ở đậu Hà Lan
Trong bài báo nói trên, Mendel đã trình bày kết quả tổng kết của hàng ngàn thí nghiệm ông đã tiến hành trên đậu Hà Lan về 7 tính trạng thuộc 4 cơ quan của cây:

| Cơ quan | Tính trạng | Trạng thái đối lập | Tính trội |
| --- | --- | --- | --- |
| Hạt | Vỏ hạt | Trơn và nhăn | Trơn |
| Màu hạt | Lục và vàng | Vàng |
| Hoa | Màu hoa | Tím và trắng | Tím |
| Quả | Dạng quả | Phồng và ngấn | Phồng |
| Màu quả | Vàng và lục | Lục |
| Thân | Vị trí hoa trên cây | Trên thân và ở đỉnh | Trên thân |
| Chiều cao cây | Cao và thấp | Cao |

## Xem thêm

* Gregor Johann Mendel
* Quy luật Mendel

## Liên kết ngoài

* Nguyên bản tiếng Đức: "Versuche über Pflanzen-Hybriden"
* Experiments in Plant Hybridization. Traducción al inglés de la obra original de Mendel.
* "Esperimenti sull'ibridazione delle piante"
* Mendelweb
* "Experimentos na hibridização de plantas"

## Nguồn trích dẫn