Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Tổ Lang

| Tổ Lang |
| --- |
| Thông tin cá nhân |
| Sinh |  |
| Ngày sinh | thế kỷ 2 |
| Nơi sinh | Dương Châu |
|  |
| Giới tính | nam |
| Quốc tịch | Đông Ngô |
| x • t • s |

**Tổ Lang** (tiếng Trung: 祖郎; bính âm: *Zu Lang*) là tướng lĩnh dưới quyền quân phiệt Tôn Sách thời Tam Quốc trong lịch sử Trung Quốc.

## Cuộc đời

Tổ Lang là quê ở huyện Lăng Dương, quận Đan Dương, Dương Châu, là tông soái trong quận.

Năm 191, Tôn Kiên tử trận ở Giang Hạ. Do Kiên lúc này trực thuộc Viên Thuật, nên con trưởng của Kiên là Tôn Sách cùng anh họ Tôn Bí dẫn tàn quân quy thuận Thuật. Năm 192, Tôn Sách muốn thu hồi quân cũ của cha, nhưng bị Viên Thuật cự tuyệt, bèn mang cả nhà đến nương tựa cậu ruột là thái thú Đan Dương Ngô Cảnh. Sách dùng danh nghĩa của Cảnh tại Khúc A chiêu mộ được hơn trăm bộ khúc. Tổ Lang lúc này tấn công, trong trận chém trúng yên ngựa của Sách. Tôn Sách đại bại, mất hết nhân mã.

Năm 197, Tôn Sách gần như hoàn toàn bình định Giang Đông, đuổi đi thái thú Đan Dương Viên Dận do Viên Thuật phái đến. Viên Thuật bất mãn việc Tôn Sách ly khai, lại lo lắng thế lực của Sách lớn mạnh sẽ tạo thành uy hiếp, bèn phái Vạn Diễn làm sứ giả, âm thầm liên lạc với các tặc soái quận Đan Dương. Tổ Lang cùng hơn ba mươi tông soái ở các huyện Nghi Thành, Kính, Lăng Dương, Thủy An, Y, Hấp,... nhận ấn thụ của Thuật, liên lạc với các thủ lĩnh Sơn Việt, tổ chức liên minh bao vây Tôn Sách. Tình hình hết sức nguy cấp, Trình Phổ cầm mâu thúc ngựa la hét, xông vào trùng vây, khiến Tổ Lang trở tay không kịp. Sách thừa cơ phá vây chạy thoát.

Tôn Sách thoát thân, hỏi ý Ngô Cảnh, tổ chức lại lực lượng, dẫn theo Tôn Hà, Tôn Phụ, Lã Phạm tiến công Lăng Dương. Tổ Lang bị Tôn Phụ bắt sống, dẫn đến trước mặt Tôn Sách. Sách nói rằng: *Ngươi từng tập kích ta, chém yên ngựa của ta. Giờ ta gây dựng cơ nghiệp, muốn bỏ qua thù hận, chỉ cần nhân tài để bình ổn thiên hạ. Ta không hại ngươi, ngươi đừng sợ hãi.* Lang dập đầu tạ tội, được Sách ban quần áo, phong làm Môn hạ tặc tào. Bấy giờ Tổ Lang cùng Thái Sử Từ đảm nhiệm việc dẫn đường cho quân, mọi người đều lấy đó làm vinh.

## Trong văn hóa

Trong tiểu thuyết *Tam quốc diễn nghĩa*, Tổ Lang xuất hiện ở hồi 15. Khi ấy Tôn Sách với Ngô Cảnh xảy ra bất đồng, Sách bèn di chuyển cả nhà tới Khúc A, còn bản thân đến đầu Viên Thuật. Thuật phong Tôn Sách làm Hoài nghĩa hiệu úy, phái đi đánh dẹp tặc soái ở huyện Kính là Tổ Lang. Tổ Lang trong tiểu thuyết bị Tôn Sách chủ động đánh tan, không hề nhắc tới việc bao vây hay đầu hàng.

Trong truyện tranh *Hỏa phụng liêu nguyên*, Tổ Lang xuất hiện ở hồi 490, tham gia trận Giang Lăng, từng bị Liêu Nguyên Quảng tù binh, cuối cùng bị Trương Liêu đột kích chém chết.

## Tham khảo

* Trần Thọ, Bùi Tùng Chi chú, *Tam quốc chí*.

## Chú thích
# Mạnh Hoạch

| Mạnh Hoạch |
| --- |
|  |
| Tên |
| **Thông tin chung** |
| **Chức vụ** | Đầu mục Ích Châu, Thủ lĩnh khởi nghĩa Nam Man |

**Mạnh Hoạch** (孟獲) là một trong những thủ lĩnh của cuộc nổi dậy ở vùng Nam Trung, phía nam của Thục Hán thời Tam quốc (thuộc khu vực ngày nay là Vân Nam, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa).

Có rất ít ghi chép về Mạnh Hoạch trong chính sử. Nhà nghiên cứu Trần Văn Đức cho rằng Mạnh Hoạch là một Đầu mục ở quận Ích Châu, nghĩa là lúc đó ông ta đang làm quan võ cho nhà Thục Hán. Các thủ lĩnh nổi dậy khác như Ung Khải (hậu duệ của Hợp hương hầu Ung Xỉ), Chu Bao (Thái thú quận Tang Ca), Cao Định... đều là quan viên Thục Hán, đa phần là người Hán. Sau khi những người kia bại trận hoặc đã chết, Mạnh Hoạch dẫn tàn quân kết hợp với các bộ lạc phía Nam tiếp tục kháng chiến, nhưng thất bại, bị bắt và hàng phục.

## Trong văn chương hư cấu

Theo Tam quốc diễn nghĩa, nhân vật Mạnh Hoạch được gọi là "Man Vương", đứng đầu các bộ lạc Nam Man và thường xuyên quấy nhiễu. Gia Cát Lượng đã đích thân dẫn quân đến thu phục Mạnh Hoạch.

Cũng theo Tam Quốc Diễn nghĩa thì Gia Cát Lượng đã 7 lần bắt được Mạnh Hoạch và tha với mục đích thu phục nhân tâm các bộ lạc khu vực này. Mạnh Hoạch sau đó thề trung thành với Thục Hán.

Trong tiểu thuyết này, nhân vật Mạnh Hoạch có vợ là nhân vật hư cấu Chúc Dung. Các truyện đời sau còn tạo ra thêm một nhân vật hư cấu nữa là là Hoa Man (con của Mạnh Hoạch và Chúc Dung).

Ngoài Chúc Dung phu nhân, La Quán Trung còn tạo ra một loạt các nhân vật hư cấu khác như anh em của Hoạch là Mạnh Ưu, Mạnh Tiết; và Ngột Đột Cốt, Đái Lai Động chúa, Mộc Lộc đại vương, Đóa Tư đại vương, Kim Hoàn Tam Kết, Đổng Trà Na, A Hội Nam, Mang Nha Trường...

## Chú thích

## Liên kết ngoài
# Đỗ Thao

| Đỗ Thao |
| --- |
| Tên chữ | Cảnh Văn |
| Thông tin cá nhân |
| Sinh |  |
| Ngày sinh | thế kỷ 3 |
| Nơi sinh | Thành Đô |
|  |
| Mất | 315 |
| Giới tính | nam |
| Quốc tịch | Tây Tấn |
| x • t • s |

**Đỗ Thao** (chữ Hán: 杜弢, ? – 315), tự **Cảnh Văn**, người Thành Đô, Thục Quận, thủ lĩnh khởi nghĩa lưu dân cuối đời Tây Tấn.

## Cuộc đời và sự nghiệp

Ông nội là Đỗ Thực, có tiếng ở đất Thục, thời Tấn Vũ đế làm Phù Tiết lệnh. Cha là Đỗ Chẩn, làm Lược Dương hộ quân. Thao nhờ học vấn mà nổi danh, được châu cử làm Tú tài. Gặp loạn Lý Tường, Thao tránh đến Nam Bình, thái thú Ứng Chiêm yêu tài nên hậu đãi. Sau đó được làm Lễ Lăng lệnh.

Gặp lúc nghĩa quân Lý Tương giết huyện lệnh, tụ tập ở Nhạc Hương, lực lượng có vài trăm người; Thao cùng Ứng Chiêm đánh Tương, phá được. Người Thục là Đỗ Trù, Kiển Phủ quấy nhiễu Tương Châu (311), tham quân Phùng Tố bất hòa với thủ lĩnh lưu dân người Thục là Nhữ Ban, vu khống với thứ sử Tuân Thiếu rằng "Lưu dân (người Thục) đều muốn phản"; Thiếu tin là thật, muốn giết hết lưu dân. Lưu dân người Thục có hơn vạn gia đình, phân bố ở khoảng Kinh, Tương - do bọn thủ lĩnh Nhữ Ban, Kiển Thạc cầm đầu - bị dân bản địa chèn ép, trong lòng tích oán, đến nay sợ chết, nổi dậy hưởng ứng bọn Trù. Khi ấy Thao ở Tương Châu, được nghĩa quân cử làm chúa. Thao tự xưng Lương Ích 2 châu mục, Bình nạn tướng quân, Tương Châu thứ sử, đánh phá quận, huyện. Tuân Thiếu bỏ thành chạy đi Quảng Châu, Quảng Châu thứ sử Quách Nột sai Thủy Hưng thái thú Nghiêm Tá soái quân đánh Thao, bị ông đánh bại. Kinh Châu thứ sử Vương Trừng sai Vương Ky đánh Thao, bị đánh bại ở Ba Lăng. Thao thừa thắng thả quân cướp bóc khắp nơi, sau đó trá hàng Chinh nam tướng quân Sơn Giản (đang đóng quân ở Hạ Khẩu), được Giản dùng làm Quảng Hán thái thú.

An Thành thái thú Quách Sát - được người Tương Châu đưa lên coi việc châu thay Tuân Thiếu – soái quân đánh dẹp Thao, bị ông đánh bại và giết chết. Thao thừa thắng, nam phá Linh Lăng, đông phạm Vũ Xương, giết bọn Trường Sa thái thú Thôi Phu, Nghi Đô thái thú Đỗ Giám, Thiệu Lăng thái thú Trịnh Dung. Tấn Nguyên đế mệnh Chinh nam tướng quân Vương Đôn, Kinh Châu thứ sử Đào Khản đi dẹp, trước sau đánh mấy chục trận, quân đội của Thao dần suy yếu, vì thế xin hàng. Đế không cho, Thao gởi thư giãi bày với Ứng Chiêm; ông ta thương xót, dâng thư của Thao lên Đế, xin cho ông hàng. Đế bèn sai Nam Hải thái thú (tiền nhiệm) Vương Vận đi nhận hàng, tuyên chiếu thư đại xá, tha tội cho tất cả tướng sĩ của Thao, gia cho ông làm Ba Đông giám quân.

Thao đã thụ mệnh, mà các tướng Tấn vẫn ra sức tấn công không thôi, khiến ông không kìm được cơn giận, giết chết Vương Vận, rồi sai bộ tướng Vương Chân lãnh 3000 tinh binh bất ngờ tiến ra Giang Nam, nhắm đến Vũ Lăng, hòng cắt đứt đường tiếp vận của quan quân. Đào Khản sai Phục ba tướng quân Trịnh Phan tập kích, đánh bại Vương Chân, ông ta chạy về Tương Thành. Đào Khản thống lãnh các cánh quân ồ ạt tiến đánh, Vương Chân trước trận đầu hàng, khiến quân đội của Thao tan rã, ông bỏ trốn rồi chết giữa đường.

## Tham khảo

* Tấn thư **quyển 100, liệt truyện 70, Đỗ Thao truyện**

## Chú thích
# Tôn Ân

| Tôn Ân |
| --- |
| Tên chữ | Linh Tú |
|  |
| Binh nghiệp |
| Cấp bậc | Tổng thống lĩnh |
|  |
| Thông tin cá nhân |
| Sinh | thế kỷ 4 |
| Mất |  |
| Ngày mất | 402 |
| Nguyên nhân mất | đuối nước |
|  |
| Giới tính | nam |
| Tôn giáo | Ngũ Đấu Mễ Đạo |
| Quốc tịch | Đông Tấn |
| x • t • s |

**Tôn Ân** (chữ Hán: 孫恩, ? – 402), tự **Linh Tú**, nguyên quán Lang Gia (hay Lang Tà), đạo sĩ Thiên Sư đạo, thủ lĩnh quân khởi nghĩa chống lại chính quyền nhà Đông Tấn.

## Xuất thân

Tôn Ân xuất thân là sĩ tộc cấp thấp đã chạy nạn đến miền nam vì loạn Vĩnh Gia, cả nhà nhiều đời phụng sự Thiên Sư đạo. Chú là Tôn Thái phụng sự người Tiền Đường là Đỗ Tử Cung rất kính cẩn, được truyền bí thuật.

Năm Long An thứ 2 (398), Tôn Thái mượn danh thảo phạt Vương Cung, tụ tập mấy ngàn giáo đồ, muốn khởi binh phản Tấn. Việc chưa xong thì bị Hội Kê nội sử Tạ Du cáo giác, Tư Mã Đạo Tử dụ Thái đến giết đi, cả sáu con trai đều bị hại, Tôn Ân trốn ra hải đảo Ông Châu. Giáo đồ đều tin là Thái đã thoát xác lên tiên, bèn ra hải đảo tiếp tục phụng sự Tôn Ân. Ông tụ tập được vài trăm người chờ cơ hội báo thù.

## Sự nghiệp và kết cục

Năm sau, Tư Mã Nguyên Hiển thi hành chính sách bạo ngược, khiến cho mọi tầng lớp sĩ tộc – bình dân ở Chiết Đông đều bất bình. Tôn Ân nhân lúc lòng người xao động, đưa giáo chúng trở về đất liền, khởi binh phản Tấn. Trong một thời gian ngắn, nghĩa quân đã phát triển lên đến mấy chục vạn người.

Triều đình Đông Tấn phái trọng binh đi đánh dẹp, Tôn Ân trước sau phải 4 lần chạy ngược ra hải đảo. Tháng 3 năm Nguyên Hưng đầu tiên (402), Tôn Ân tấn công Lâm Hải thất bại, nhìn lại mấy chục vạn nam nữ năm xưa đi theo mình, nay chỉ còn vài ngàn, thì nản lòng, đâm đầu xuống biển tự sát. Giáo đồ và kỹ thiếp nhảy theo đến hàng trăm người. Tín đồ Ngũ Đấu Mễ đạo đều tin rằng ông đã trở thành "thủy tiên", tàn dư nghĩa quân đề cử em rể của ông là Lư Tuần lên làm thủ lĩnh, tiếp tục đấu tranh.

## Xem thêm

* Khởi nghĩa Tôn Ân
* Lư Tuần
* Lưu Dụ

## Tham khảo

* Tấn thư
* Tư trị thông giám

## Chú thích
# Cát Vinh

| Cát Vinh |
| --- |
| Thông tin cá nhân |
| Sinh | *không rõ* |
| Mất | 528 |
| Giới tính | nam |
| Nghề nghiệp | kẻ phản loạn |
| Quốc tịch | Bắc Ngụy |
| x • t • s |

**Cát Vinh** (giản thể: 葛荣; phồn thể: 葛榮; bính âm: *Gě Róng*, ? – 528) thủ lĩnh khởi nghĩa nông dân Hà Bắc, là lực lượng lớn mạnh nhất trong phong trào Lục Trấn khởi nghĩa phản kháng nhà Bắc Ngụy.

## Nguồn gốc dân tộc

Ban đầu Cát Vinh là Trấn tướng của trấn Hoài Sóc. Theo phép của nhà Bắc Ngụy, Trấn tướng đều lấy quý tộc Tiên Ti đảm nhiệm, từ đó suy đoán ông cũng là người Tiên Ti.

## Bối cảnh thời đại

## Quá trình khởi nghĩa

Tháng giêng năm Hiếu Xương thứ 2 (526), nguyên Hoài Sóc trấn binh Tiên Vu Tu Lễ tại thành Tả Nhân, Định Châu lãnh đạo khởi nghĩa. Hoài Sóc trấn tướng Cát Vinh tham gia khởi nghĩa.

Tháng 8, Nguyên Hồng Nghiệp làm phản, giết Tiên Vu Tu Lễ, xin hàng triều đình. Cát Vinh giết Nguyên Hồng Nghiệp tự lập, tiếp tục lãnh đạo nghĩa quân.

Tháng 9, ông nhắm đến Doanh Châu ở phía bắc, tại Bác Dã Bạch Ngưu La đánh bại quan quân, chém chết Chương Vũ vương Nguyên Dung. Ông tự xưng thiên tử, đặt quốc hiệu là Tề. Sau đó thừa thắng tiến quân, đổi niên hiệu là Quảng An. Không lâu sau, nghĩa quân bắt chém Quảng Dương vương, Phiếu kỵ đại tướng quân Nguyên Uyên, giết thống soái tối cao của quan quân là Nguyên Sâm.

Tháng giêng năm sau, nghĩa quân đánh hạ Ân Châu, giết thứ sử Thôi Giai, tiến vây Ký Châu. Tháng 11, hạ được Ký Châu, bắt thứ sử Nguyên Phu. Triều đình lấy Đô đốc Nguyên Tử Ung làm Ký Châu thứ sử, soái quân thảo phạt Cát Vinh.

Tháng 12, Cát Vinh soái 10 vạn nghĩa quân tại nhánh sông Chương, đông bắc Dương Bình, đánh bại quan quân, giết chết tướng Ngụy là bọn Nguyên Tử Ung, Bùi Diễn. Nghĩa quân chiếm cứ vài châu huyện của Hà Bắc, lực lượng lên đến mấy chục vạn người.

Trong quá trình khởi nghĩa, Cát Vinh xem thường dân chúng người Hán, đánh đập giới cường hào địa chủ, vào tháng 2 năm Vũ Thái đầu tiên (528), lại bắt giết một thủ lĩnh của một cánh nghĩa quân khác là Đỗ Lạc Chu, thu lấy lực lượng của ông ta, khiến cho nội bộ phong trào bị chia rẽ.

Tháng 3, nghĩa quân hạ được Thương Châu, bắt thứ sử Tiết Khánh Chi.

Tháng 8, Cát Vinh đưa quân vây Nghiệp Thành, xưng có trăm vạn, ruổi qua Cấp Quận.

Tháng 9, Trụ quốc đại tướng quân Nhĩ Chu Vinh soái 7000 (có thuyết là 7 vạn) tinh kị tấn công nghĩa quân ở Phũ Khẩu thuộc Tương Châu. Cát Vinh cậy đông khinh địch, bày trận phân tán, bị Nhĩ Chu Vinh dùng kỳ binh đánh bại, bị bắt sống, đưa về Lạc Dương chém đầu. Khởi nghĩa thất bại.

## Tham khảo

* Ngụy thư
* Bắc sử
* Tư trị thông giám

## Xem thêm

* Trần Dần Khác, *Ngụy Tấn Nam Bắc triều sử giảng diễn lục* (Vạn Thằng Nam chỉnh lý) Hoàng Sơn thư xã, 2000
* Đỗ Sĩ Đạc, *Bắc Ngụy sử*, Nhà xuất bản Sơn Tây Cao Hiệu Liên Hiệp, 1992
* Trâu Kỷ Vạn, *Trung Quốc thông sử: Ngụy Tấn Nam Bắc triều sử*, Nhà xuất bản Cửu Châu, 2009

## Chú thích
# Hồ Sâm

| Hồ Sâm |
| --- |
| Thông tin cá nhân |
| Sinh | thế kỷ 5 |
| Mất | 526 |
| Giới tính | nam |
| Quốc tịch | Bắc Ngụy |
| x • t • s |

**Hồ Sâm** (tiếng Trung: 胡琛; bính âm: *Hú Chēn*, ? – 526), vốn là tù trưởng tộc Sắc Lặc, một trong những thủ lĩnh ở khu vực Quan Lũng của phong trào Lục Trấn khởi nghĩa phản kháng nhà Bắc Ngụy.

## Bối cảnh và nguyên nhân

## Quá trình khởi nghĩa

Tháng tư năm Chánh Quang thứ 5 (524), dân trấn Cao Bình là bọn Hách Liên Ân (dân tộc Hung Nô) hưởng ứng lời hiệu triệu của Phá Lục Hàn Bạt Lăng, khởi sự ở Cao Bình, đề cử Hồ Sâm làm thủ lĩnh. Ông tự xưng Cao Bình vương.

Cuối tháng ấy, Hồ Sâm phái bộ tướng Mặc Kỳ Sửu Nô và Túc Cần Minh Đạt tiến đánh Kính Châu, cùng tướng Ngụy giữ thành là Lư Tổ Thiên, Y Úng Sanh giằng co. Triều đình mệnh cho Hành đài Đại đô đốc Tiêu Bảo Dần và Tây đạo đô đốc Thôi Duyên Bá soái 12 vạn tinh binh, 8000 thiết kỵ bắc tiến, đánh dẹp khởi nghĩa. Mặc Kỳ Sửu Nô ứng biến linh hoạt, trước thua sau thắng, giết chết Thôi Duyên Bá, buộc Tiêu Bảo Dần lui chạy.

Chính vào lúc khởi nghĩa lên đến cao trào, thủ lĩnh các lộ nghĩa quân lại quay ra nghi kỵ đối phó lẫn nhau. Tháng 8, bộ tướng của Mạc Chiết Niệm Sanh là Lữ Bá Độ đến đầu quân cho Hồ Sâm. Ông nhiệm dụng hắn ta làm Đại đô đốc, Tần vương, cấp cho người ngựa, mệnh cho hắn ta quay lại tấn công Mạc Chiết Niệm Sanh.

Sau khi đánh bại bộ tướng của Niệm Sanh là Đỗ Sán ở Thành Kỷ, Lữ Bá Độ tiếp tục đánh phá thành Thủy Lạc của Kim Thành vương Mạc Chiết Phổ Hiền. Nhưng rồi sau đó, Hồ Sâm lại cùng Mạc Chiết Niệm Sanh liến kết chống lại Phá Lục Hàn Bạt Lăng. Vì thế, Phá Lục Hàn Bạt Lăng cả giận, ngầm phái đại thần Phí Luật lẻn vào Cao Bình, đến năm Hiếu Xương thứ 2 (526), giết được Hồ Sâm.

## Tham khảo

* Ngụy thư
* Bắc sử
* Tư trị thông giám

## Xem thêm

* Trần Dần Khác, *Ngụy Tấn Nam Bắc triều sử giảng diễn lục* (Vạn Thằng Nam chỉnh lý) Hoàng Sơn thư xã, 2000
* Đỗ Sĩ Đạc, *Bắc Ngụy sử*, Nhà xuất bản Sơn Tây Cao Hiệu Liên Hiệp, 1992
* Trâu Kỷ Vạn, *Trung Quốc thông sử: Ngụy Tấn Nam Bắc triều sử*, Nhà xuất bản Cửu Châu, 2009

## Chú thích
# Mặc Kỳ Xú Nô

| Mặc Kỳ Xú Nô |
| --- |
| Thông tin cá nhân |
| Sinh | *không rõ* |
| Mất | 530 |
| Giới tính | nam |
| Nghề nghiệp | quân nhân |
| Quốc tịch | Bắc Ngụy |
| x • t • s |

**Mặc Kỳ Xú Nô** (giản thể: 万俟丑奴; phồn thể: 万俟醜奴; bính âm: *Mòqí Chǒunú*, ? – 530) thủ lĩnh nghĩa quân cuối cùng ở khu vực Quan Lũng trong giai đoạn sau của phong trào Lục Trấn khởi nghĩa phản kháng nhà Bắc Ngụy.

## Nguồn gốc tên họ

Ông là người dân tộc Hung Nô, vốn có họ là **Mạch Kỳ** (chữ Hán: 陌奇, bính âm: mòqí, chú âm ：ㄇㄛˋ ㄑㄧˊ), chưa rõ vì sao lại lầm ra **Mặc Kỳ** (chữ 万 quen đọc là **Vạn**, chữ 俟 quen đọc là **Sĩ**).

## Bối cảnh và nguyên nhân

## Quá trình khởi nghĩa

Mặc Kỳ Xú Nô là bộ tướng của Cao Bình vương Hồ Sâm. Tháng 4 năm Chánh Quang thứ 6 (525), Hồ Sâm mệnh cho ông và Túc Cần Minh Đạt tiến đánh Kính Châu, cùng tướng Ngụy giữ thành là Lư Tổ Thiên, Y Úng Sanh giằng co. Triều đình mệnh cho Hành đài Đại đô đốc Tiêu Bảo Dần và Tây đạo đô đốc Thôi Duyên Bá soái 12 vạn tinh binh, 8000 thiết kỵ bắc tiến, đánh dẹp khởi nghĩa.

Mặc Kỳ Xú Nô đóng trại ở tây bắc Kính Châu, không ngừng phái những cánh quân nhỏ quấy nhiễu, làm tổn thương nhuệ khí quan quân; tiếp đó lại dùng kế trá hàng, xuất kì bất ý đánh bại kẻ địch, mãnh tướng Thôi Duyên Bá tử trận, chủ tướng Tiêu Bảo Dần thua chạy, quan quân tử thương mấy vạn người, thanh thế nghĩa quân vang dội.

Năm Hiếu Xương thứ 2 (526), Hồ Sâm bị hại, ông kế tục lãnh đạo khởi nghĩa. Năm sau (527), Mạc Chiết Niệm Sanh bị hại, bộ chúng của ông ta theo về với Mặc Kỳ Xú Nô. Tháng 7 năm Kiến Nghĩa đầu tiên (528), ông tự xưng thiên tử (không có quốc hiệu) ở trấn Cao Bình, đặt trăm quan. Bấy giờ Ba Tư hiến cho Bắc Ngụy một con sư tử, Sửu Nô cướp lấy, xem là vật may mắn, đặt niên hiệu là Thần Thú. Tháng 9 năm sau, Sửu Nô đánh hạ châu thành của Đông Tần Châu, giết thứ sử Cao Chi Lãng. Bấy giờ nghĩa quân không chế phần lớn khu vực giữa Kính Thủy, Kỳ Thủy, Tiêu Bảo Dần phản Ngụy thất bại, tiến thoái không xong, đành chịu đầu hàng Sửu Nô.

Năm Vĩnh An thứ 3 (530), triều đình phái Nhĩ Chu Thiên Quang làm thống soái, Hạ Bạt Nhạc, Hầu Mạc Trần Duyệt làm phó, lãnh binh thảo phạt Mặc Kỳ Xú Nô. Sau vài thắng lợi nhỏ, Nhĩ Chu Thiên Quang dùng kế của Hạ Bạt Nhạc, đánh tiếng hưu chỉnh quân đội để tránh nóng. Sửu Nô tin là thật, thả cho nghĩa quân vừa cày cấy vừa phòng thủ, không ngờ quan quân ngầm cắt đứt tất cả đường lối, cản trở nghĩa quân tụ họp, rồi bất ngờ tập kích. Sửu Nô không địch nổi, bỏ Bình Đình muốn chạy về Cao Bình. Hạ Bạt Nhạc đuổi nà không tha, giao chiến một ngày đêm, bắt được Sửu Nô ở hố Trường Bình thuộc Bình Lương. Hạ Bạt Nhạc tiến vào Cao Bình, bắt được Tiêu Bảo Dần. Hai người bị giải về Lạc Dương, đem ra thị chúng rồi chém đầu.

Tàn dư nghĩa quân do Mặc Kỳ Đạo Lạc soái lĩnh chạy vào núi Khiên Đồn, tiếp tục chiến đấu.

## Tham khảo

* Ngụy thư
* Bắc sử
* Tư trị thông giám

## Xem thêm

* Trần Dần Khác, *Ngụy Tấn Nam Bắc triều sử giảng diễn lục* (Vạn Thằng Nam chỉnh lý) Hoàng Sơn thư xã, 2000
* Đỗ Sĩ Đạc, *Bắc Ngụy sử*, Nhà xuất bản Sơn Tây Cao Hiệu Liên Hiệp, 1992
* Trâu Kỷ Vạn, *Trung Quốc thông sử: Ngụy Tấn Nam Bắc triều sử*, Nhà xuất bản Cửu Châu, 2009

## Chú thích
# Mạc Chiết Niệm Sanh

| Mạc Chiết Niệm Sanh |
| --- |
| Thông tin cá nhân |
| Sinh | *không rõ* |
| Mất | 527 |
| Giới tính | nam |
| Gia quyến |  |
| Thân phụ | Mạc Chiết Đại Đề |
|  |
| Nghề nghiệp | kẻ phản loạn |
| Dân tộc | Người Khương |
| Quốc tịch | Bắc Ngụy |
| x • t • s |

**Mạc Chiết Niệm Sinh** (tiếng Trung: 莫折念生; bính âm: *Mòzhé Niànshēng*, ? – 527), dân tộc Khương, người Tần Châu một trong những thủ lĩnh của phong trào Lục Trấn khởi nghĩa phản kháng nhà Bắc Ngụy.

## Sự nghiệp

Tháng 6 năm Chính Quang thứ 5 (524), cha là thủ lĩnh nghĩa quân Tần vương Mạc Chiết Đại Đề mất, Mạc Chiết Niệm Sinh kế tục thống lãnh nghĩa quân, xưng Tần thiên tử, niên hiệu là Thiên Kiến. Sau đó, Niệm Sinh phái em trai Thiên Sinh đi về phía đông đánh Kỳ Châu, chém Đô đốc Nguyên Chí, thứ sử Bùi Phân Chi.

Năm sau (525), Tiêu Bảo Di phụng mệnh đến Quan Trung đánh dẹp cuộc khởi nghĩa Hà Tây do Mạc Chiết Niệm Sinh cầm đầu.

Năm Hiếu Xương thứ 3 (527), Mạc Chiết Niệm Sinh đánh bại Tiêu Bảo Di ở Kính Châu. Người Kỳ Châu bắt thứ sử Ngụy Lan Căn hưởng ứng, cánh nghĩa quân Đông chinh cũng đã đến Đồng Quan. Tháng 9, Mạc Chiết Niệm Sinh bị bộ hạ Đỗ Sán giết chết. Bộ thuộc do Mặc Kỳ Sửu Nô thống lãnh.

## Tham khảo

* Ngụy thư
* Bắc sử
* Tư trị thông giám, quyển 150, quyển 151

## Xem thêm

* Trần Dần Khác, *Ngụy Tấn Nam Bắc triều sử giảng diễn lục* (Vạn Thằng Nam chỉnh lý) Hoàng Sơn thư xã, 2000
* Đỗ Sĩ Đạc, *Bắc Ngụy sử*, Nhà xuất bản Sơn Tây Cao Hiệu Liên Hiệp, 1992
* Trâu Kỷ Vạn, *Trung Quốc thông sử: Ngụy Tấn Nam Bắc triều sử*, Nhà xuất bản Cửu Châu, 2009

## Chú thích
# Mạc Chiết Đại Đề

| Mạc Chiết Đại Đề |
| --- |
| Thông tin cá nhân |
| Sinh | thế kỷ 5 |
| Mất | 524 |
| Giới tính | nam |
| Gia quyến |  |
| Hậu duệ | Mạc Chiết Niệm Sanh |
|  |
| Nghề nghiệp | kẻ phản loạn |
| Quốc tịch | Bắc Ngụy |
| x • t • s |

**Mạc Chiết Đại Đề** (tiếng Trung: 莫折大提; bính âm: *Mòzhé Dàtí*, ? - 524), dân tộc Khương, người Tần Châu một trong những thủ lĩnh của phong trào Lục Trấn khởi nghĩa phản kháng nhà Bắc Ngụy.

## Bối cảnh thời đại

## Sự nghiệp

Năm Chính Quang thứ 5 (524), Tần Châu thứ sử Lý Ngạn tỏ ra tham lam bạo ngược, binh sĩ là bọn Tiết Trân, Lưu Khánh liên kết nhân dân các dân tộc Hán, Khương, Đê,... trong thành Tần Châu khởi nghĩa, bắt giết Lý Ngạn. Mạc Chiết Đại Đề được cử làm thủ lĩnh, xưng Tần vương. Binh sĩ ở Nam Tần Châu là bọn Trương Trường Mệnh, Hàn Tổ Hương, Tôn Yểm chiếm thành phản Ngụy, chém Thứ sử Thôi Du, tích cực hưởng ứng.

Đại Đề phái Bặc Triều đánh hạ trấn Cao Bình, giết Trấn tướng Hách Liên Lược và Hành đài Cao Nguyên Vinh. Cùng năm bệnh mất. Bộ thuộc do con trai thứ tư là Mạc Chiết Niệm Sinh thống lãnh.

## Tham khảo

* Ngụy thư
* Bắc sử
* Tư trị thông giám, quyển 150

## Xem thêm

* Trần Dần Khác, *Ngụy Tấn Nam Bắc triều sử giảng diễn lục* (Vạn Thằng Nam chỉnh lý) Hoàng Sơn thư xã, 2000
* Đỗ Sĩ Đạc, *Bắc Ngụy sử*, Nhà xuất bản Sơn Tây Cao Hiệu Liên Hiệp, 1992
* Trâu Kỷ Vạn, *Trung Quốc thông sử: Ngụy Tấn Nam Bắc triều sử*, Nhà xuất bản Cửu Châu, 2009

## Chú thích
# Tiên Vu Tu Lễ

| Tiên Vu Tu Lễ |
| --- |
| Thông tin cá nhân |
| Sinh | *không rõ* |
| Mất | 526 |
| Giới tính | nam |
| Quốc tịch | Bắc Ngụy |
| x • t • s |

**Tiên Vu Tu Lễ** (giản thể: 鲜于修礼; phồn thể: 鮮于修禮; bính âm: *Xiānyú Xiūlǐ*, ? - 526), dân tộc Đinh Linh, một trong những thủ lĩnh nghĩa quân ở Hà Bắc trong giai đoạn sau của phong trào Lục Trấn khởi nghĩa phản kháng nhà Bắc Ngụy.

## Bối cảnh thời đại

## Sự nghiệp

Ông vốn là binh sĩ của trấn Hoài Sóc. Mùa thu năm Hiếu Xương thứ 2 (526), Tiên Vũ Tu Lễ hưởng ứng khởi nghĩa Đỗ Lạc Chu, tụ chúng nổi dậy ở thành Tả Nhân, Định Châu, đặt niên hiệu Lỗ Hưng.

Triều đình phái Trưởng Tôn Trĩ và Hà Gian vương Nguyên Sâm trấn áp, bị Tu Lễ đánh bại (cha Vũ Văn Thái là Vũ Văn Quăng cũng chết trong hàng ngũ nghĩa quân ở trận này). Tháng 8 năm sau (527), ông bị bộ hạ Nguyên Hồng Nghiệp sát hại. Sau đó Cát Vinh giết chết Nguyên Hồng Nghiệp, kế tục lãnh đạo khởi nghĩa.

## Tham khảo

* Ngụy thư
* Bắc sử
* Tư trị thông giám

## Xem thêm

* Trần Dần Khác, *Ngụy Tấn Nam Bắc triều sử giảng diễn lục* (Vạn Thằng Nam chỉnh lý) Hoàng Sơn thư xã, 2000
* Đỗ Sĩ Đạc, *Bắc Ngụy sử*, Nhà xuất bản Sơn Tây Cao Hiệu Liên Hiệp, 1992
* Trâu Kỷ Vạn, *Trung Quốc thông sử: Ngụy Tấn Nam Bắc triều sử*, Nhà xuất bản Cửu Châu, 2009

## Chú thích
# Đỗ Lạc Chu

| Đỗ Lạc Chu |
| --- |
| Thông tin cá nhân |
| Sinh | *không rõ* |
| Mất | 528 |
| Giới tính | nam |
| Nghề nghiệp | kẻ phản loạn |
| Quốc tịch | Bắc Ngụy |
| x • t • s |

**Đỗ Lạc Chu** (tiếng Trung: 杜洛周; bính âm: *Dù Luòzhōu*, ? – 528) còn gọi là **Thổ Cân Lạc Chu** (吐斤洛周), dân tộc Cao Xa, một trong những thủ lĩnh nghĩa quân ở Hà Bắc trong giai đoạn sau của phong trào Lục Trấn khởi nghĩa phản kháng nhà Bắc Ngụy.

## Bối cảnh thời đại

## Quá trình khởi nghĩa

Tháng 8 năm Hiếu Xương đầu tiên (525), Đỗ Lạc Chu ở Thượng Cốc tụ chúng khởi nghĩa phản kháng nhà Bắc Ngụy, đặt niên hiệu là Chân Vương. Nghĩa quân đánh hạ các quận, huyện gần đó. Nghĩa quân vây đánh Yến Châu thứ sử Thôi Bỉnh.

Tháng 9, triều đình sai U Châu thứ sử Thường Cảnh làm Hành đài, cùng U Châu đô đốc Nguyên Đàm cùng lĩnh quân chinh thảo nghĩa quân. Bấy giờ, Thường Cảnh bố trí quan binh ở ven đường từ Lư Long tái đến Quân Đô quan, chiếm lĩnh nơi hiểm yếu, ngăn trở nghĩa quân đánh xuống phía nam.

Tháng giêng năm Hiếu Xương thứ 2 (526), khoảng 2 vạn quan quân đóng ở An Châu phản Ngụy, hưởng ứng Đỗ Lạc Chu, gia nhập nghĩa quân. Đỗ Lạc Chu đưa nghĩa quân đến cùng họ hội họp, Thường Cảnh phái quân ở Quân Đô quan chặn đón, bị nghĩa quân đánh bại.

Tháng 4, nghĩa quân từ Thượng Cốc nam hạ, tấn công Kế Thành, gặp quan quân đón đánh, lui chạy.

Tháng 11, nghĩa quân vây đánh Phạm Dương.

Tháng 12, dân trong thành tiến hành bạo động, bắt tướng Ngụy là Thường Cảnh và U Châu thứ sử Vương Duyên Niên. Nhờ đó, Đỗ Lạc Chu được vào thành.

Tháng giêng năm Vũ Thái đầu tiên (528), nghĩa quân đánh chiếm 2 châu Định, Doanh, rồi ở Quảng Xương đẩy lui 1 vạn viện binh tinh kỵ Nhu Nhiên. Sau đó xua quân nam hạ.

Tháng 2, Đỗ Lạc Chu bị thủ lĩnh một cánh nghĩa quân khác là Cát Vinh giết chết, bộ chúng quy về dưới tay Cát Vinh.

## Tham khảo

* Ngụy thư
* Bắc sử
* Tư trị thông giám

## Xem thêm

* Trần Dần Khác, *Ngụy Tấn Nam Bắc triều sử giảng diễn lục* (Vạn Thằng Nam chỉnh lý) Hoàng Sơn thư xã, 2000
* Đỗ Sĩ Đạc, *Bắc Ngụy sử*, Nhà xuất bản Sơn Tây Cao Hiệu Liên Hiệp, 1992
* Trâu Kỷ Vạn, *Trung Quốc thông sử: Ngụy Tấn Nam Bắc triều sử*, Nhà xuất bản Cửu Châu, 2009

## Chú thích