# Nhóm ngôn ngữ Khơ Mú

| Nhóm ngôn ngữ Khơ Mú
 |
| --- |
| Phân bố địa lý | Đông Dương |
| Phân loại ngôn ngữ học | Nam Á* Khasi-Khơ Mú
	+ Palaung-Khơ Mú
		- **Nhóm ngôn ngữ Khơ Mú**
 |
| Ngữ ngành con | * Khao
* Mlabri
* Xinh Mun
* Khơ Mú
 |
| Glottolog: | `khmu1236` |
|   tiếng Khơ Mú |

**Nhóm ngôn ngữ Khơ Mú** là một nhóm các ngôn ngữ trong ngữ hệ Nam Á được sử dụng chủ yếu ở miền bắc Lào, cũng như ở nước láng giềng như phía bắc Việt Nam và miền nam Vân Nam, Trung Quốc. Tiếng Khơ Mú là ngôn ngữ có nhiều người nói nhất trong nhóm này.

## Nguồn gốc

Paul Sidwell (2015) cho rằng quê hương của Nhóm ngôn ngữ Khơ Mú nằm ở nơi hiện là tỉnh Oudomxay, miền bắc nước Lào.

## Ngôn ngữ

Các ngôn ngữ thuộc Nhóm ngôn ngữ Khơ mú là:

* Tiếng Mlabri (Yumbri)
* Tiếng Phong (Kniang, Tay Phong)
* Tiếng Xinh Mun (Puok, Pou Hok, Khsing-Mul)
* Tiếng Khơ Mú
* Tiếng Khuen
* Tiếng Ơ Đu
* Tiếng Prai
* Tiếng Mal (Thin)
* Tiếng Theen (Kha Sam Liam)

Có một số bất đồng về việc tiếng Bit thuộc Nhóm ngôn ngữ Khơ Mú hay Palaung; Svantesson tin rằng nó rất có thể thuôc Nhóm ngôn ngữ Palaung và đôi khi nó được đặt trong Nhóm ngôn ngữ Mảng, nhưng hầu hết các phân loại ở đây đều coi chúng thuộc Nhóm ngôn ngữ Khơ Mú. Tương tự, Diffloth cho rằng tiếng Xinh Mun thuộc Nhóm ngôn ngữ Mảng và tiếng Kháng thuộc Nhóm ngôn ngữ Palaung.

Ngôn ngữ Bumang được phát hiện gần đây cũng có khả năng là thuộc Nhóm ngôn ngữ Khơ Mú hoặc Palaung. Jerold A. Edmondson coi nó có liên quan mật thiết nhất với tiếng Kháng. Ngoài ra, tiếng Quảng Lâm là một ngôn ngữ được chứng thực kém ở Việt Nam có thể liên quan chặt chẽ với tiếng Kháng hoặc tiếng Bit.

## Phân loại

Mối quan hệ qua lại của các ngôn ngữ trong nhóm không chắc chắn. *Ethnologue* 19 phân loại chúng như sau:

* **Khmuic**
	+ Khao: Khao, Bit
	+ Mlabri: Mlabri
	+ Xinh Mun: Kháng, Phong-Kniang, Puộc
	+ Mal–Khơ Mú:
		- Khơ Mú, Khuen, Ơ Đu
		- Mal–Phrai: Lua’, Mal, Prai

Một phân loại tạm thời trong SEALang giữ lại nhóm Mal–Phrai, nhưng xếp tiếng Khao cùng với tiếng Kháng thay vì tiếng Bit, coi tiếng Khoen là một phương ngữ của tiếng Khơ Mú:

* **Khmuic**
	+ Bit
	+ Khao–Kháng: Khao, Kháng
	+ Mlabri
	+ Phong
	+ Puoc
	+ Khơ Mú
	+ Ơ Đu
	+ Mal–Phrai: Lawa, Mal, Phray, Phai

### Diffloth & Proschan (1989)

Chazée (1999), trích dẫn từ Diffloth & Proschan (1989), đã phân loại như sau:

* **Khmuic**
	+ (*Kháng*?)
	+ *Khơ Mú*
	+ Phray–Pram
		- *Mlabri*
		- *Phay/Mal/T'in*
		- * *Xinh Mun (Ksongmul)*
			* Pram
				+ *Ơ Đu (Iduh,Tai Hat)*
				+ *Tai Then*
				+ *Phong Laan, Phong Phène, Phong Tapouang*
				+ *Kaniang, Phong Piat, (Phong Saloey)*

Tuy nhiên, Gérard Diffloth coi Pramic (tức là tất cả các ngôn ngữ Khmuic ngoại trừ Khơ Mú) là một nhánh riêng biệt chịu ảnh hưởng lớn từ tiếng Khơ Mú.

### Peiros (2004)

Ilia Peiros (Peiros 2004:39) đưa ra phân loại sau:

* **Khmuic**
	+ - *Kháng*
		- *Bit*
	+ - Mlabri–Pray
			* *Mlabri*
			* *Pray*
		- * *Khơ Mú*
			* + *Kxinh Mul*
				+ *Ksinmul*
			* + *Phong-Kniang*
				+ *Ơ Đu*

### Sidwell (2014)

Dựa trên sự phát triển của Khơ Mú nguyên thuỷ \*aː₁, Paul Sidwell (2014) phân loại nhóm ngôn ngữ Khmuic như sau.

* **Khmuic**
	+ *Khơ Mú*
	+ Mlabri-Pram
		- *Mlabri*
		- Phay-Pram
			* *Phay/Mal/[tiếng Mal|T'in]]*
			* *Khsing Mul*
			* Pram
				+ *Tai Hat*
				+ *Phong Laan, Phong Phène, Phong Tapouang*
				+ *Kniang, Phong Piat, (Phong Saloey)*
				+ *Tayten*

Sự phát triển của tiếng Khơ Mú nguyên thuỷ \*aː₁ theo Sidwell (2014):

* Proto-Khơ Mú: \*aː₁
	+ Khơ Mú: \*aː
	+ Proto-Mlabri-Pram: \*ɛː
		- Proto-Pray-Pram: \*iə
			* Proto-Pramic \*iː

## Tham khảo

## Đọc thêm

* Chazée, Laurent. 1999. *The Peoples of Laos: Rural and Ethnic Diversities*. Bangkok: White Lotus.
* Cheeseman, Nathaniel; Paul Sidwell and Anne Osborne. 2017. Khmuic Linguistic Bibliography with Selected Annotations. JSEALS vol. 10 issue 1. pages i-xlvi.
* Filbeck, David. 1978. T’in: a historical study. Pacifĳic Linguistics Series B-49. Canberra: Australian National University. [Includes a reconstruction of Proto-T’inic]
* Peiros, Ilia J. 2004. *Geneticeskaja klassifikacija aystroaziatskix jazykov*. Moskva: Rossijskij gosudarstvennyj gumanitarnyj universitet (doktorskaja dissertacija).
* Sidwell, Paul. 2014. "Khmuic classification and homeland Lưu trữ ngày 3 tháng 2 năm 2016 tại Wayback Machine". *Mon-Khmer Studies* 43.1:47-56