# Recep Tayyip Erdoğan

| Recep Tayyip Erdoğan |
| --- |
| Erdoğan năm 2022 |
|  |
| Tổng thống thứ 12 của Thổ Nhĩ Kỳ |
| **Đương nhiệm** |
| **Nhậm chức**  28 tháng 8 năm 2014 11 năm, 296 ngày |
| Thủ tướng | Ahmet Davutoğlu Binali Yıldırım |
| Tiền nhiệm | Abdullah Gül |
| Thủ tướng thứ 25 của Thổ Nhĩ Kỳ |
| **Nhiệm kỳ** 14 tháng 3 năm 2003 – 28 tháng 8 năm 2014 11 năm, 167 ngày |
| Tổng thống | Ahmet Necdet Sezer Abdullah Gül |
| Tiền nhiệm | Abdullah Gül |
| Kế nhiệm | Ahmet Davutoğlu |
| Chủ tịch Đảng Công lý và Phát triển |
| **Nhiệm kỳ** 14 tháng 8 năm 2001 – 27 tháng 8 năm 2014 13 năm, 13 ngày |
| Tiền nhiệm | Chức vụ thành lập |
| Kế nhiệm | Ahmet Davutoğlu |
| Thị trưởng Istanbul |
| **Nhiệm kỳ** 27 tháng 3 năm 1994 – 6 tháng 11 năm 1998 4 năm, 224 ngày |
| Tiền nhiệm | Nurettin Sözen |
| Kế nhiệm | Ali Müfit Gürtuna |
| Nghị sĩ Quốc hội |
| **Nhiệm kỳ** 9 tháng 3 năm 2003 – 28 tháng 8 năm 2014 11 năm, 172 ngày |
|  |
| Thông tin cá nhân |
| Sinh | 26 tháng 2 năm 1954 (72 tuổi) Istanbul, Thổ Nhĩ Kỳ |
| Đảng chính trị | Đảng Công lý và Phát triển (2001– nay) Đảng Cứu tế Quốc dân (trước 1981) Đảng Phúc lợi (1983–1998) |
| Phối ngẫu | Emine Gülbaran (1978–nay) |
| Con cái | Ahmet Burak Necmettin Bilal Esra Sümeyye |
| Alma mater | Đại học Marmara |
| Tôn giáo | Hồi giáo Sunni |
| Chữ ký |  |
| Website | Office of the Prime Minister Personal website |

**Recep Tayyip Erdoğan** (sinh ngày 26 tháng 2 năm 1954) là một chính trị gia người Thổ Nhĩ Kỳ, hiện đang đảm nhiệm chức vụ Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ từ năm 2014. Trước đó, ông từng là Thủ tướng thứ 25 của Thổ Nhĩ Kỳ từ năm 2003 đến 2014 và là Thị trưởng Istanbul giai đoạn 1994–1998. Ông là người đồng sáng lập Đảng Công lý và Phát triển (AKP) vào năm 2001. Có xuất thân từ phong trào Hồi giáo chính trị và theo đuổi các giá trị bảo thủ, chính quyền của Erdoğan bị cáo buộc dẫn dắt Thổ Nhĩ Kỳ theo hướng độc tài, gây ra tình trạng suy yếu dân chủ và trấn áp những tiếng nói đối lập.

Sinh ra tại Beyoğlu, Istanbul, Erdoğan từng theo học tại Học viện Khoa học Kinh tế và Thương mại Aksaray trước khi trở thành chuyên viên tư vấn và quản lý cấp cao tại khu vực tư nhân. Ông bắt đầu sự nghiệp chính trị địa phương khi giữ chức chủ tịch quận Beyoğlu của Đảng Phúc lợi vào năm 1984 và thăng tiến lên chủ tịch chi hội Istanbul một năm sau đó. Sau cuộc bầu cử năm 1994, ông đắc cử Thị trưởng Istanbul. Năm 1998, ông bị kết án tù vì tội kích động hận thù tôn giáo và bị cấm hoạt động chính trị sau khi trích dẫn một bài thơ của Ziya Gökalp với những hình ảnh so sánh nhà thờ Hồi giáo như doanh trại và quân đội. Sau khi ra tù năm 1999, ông thành lập đảng AKP và tuyên bố từ bỏ các chính sách Hồi giáo cực đoan.

Erdoğan đã đưa AKP tới thắng lợi vang dội trong cuộc bầu cử quốc hội năm 2002 và chính thức trở thành Thủ tướng sau khi thắng cuộc bầu cử bổ sung tại Siirt năm 2003. Dưới sự dẫn dắt của ông, AKP tiếp tục thắng lợi trong các kỳ bầu cử 2007 và 2011. Những năm đầu cầm quyền của ông chứng kiến sự hồi phục kinh tế sau khủng hoảng 2001, khởi động đàm phán gia nhập EU và hạn chế vai trò của quân đội trong chính trường. Cuối năm 2012, chính phủ của ông bắt đầu đàm phán hòa bình với Đảng Công nhân Kurdistan (PKK) nhằm chấm dứt xung đột vũ trang, dù tiến trình này đã đổ vỡ sau đó ba năm.

Năm 2014, Erdoğan đắc cử và trở thành tổng thống đầu tiên được bầu trực tiếp bởi cử tri. Nhiệm kỳ của ông đánh dấu bước ngoặt chuyển dịch sang chủ nghĩa độc tài. Hệ thống chính sách kinh tế của ông đã gây ra tình trạng lạm phát phi mã và sự sụt giá của đồng Lira Thổ Nhĩ Kỳ. Về đối ngoại, ông can thiệp sâu vào các cuộc nội chiến tại Syria và Libya, phát động các chiến dịch chống lại Nhà nước Hồi giáo, Lực lượng Dân chủ Syria và quân đội của Assad — góp phần dẫn đến sự sụp đổ của chính quyền Assad. Ông cũng thực hiện các bước chuyển đổi Thổ Nhĩ Kỳ từ chế độ đại nghị sang chế độ tổng thống, mở rộng quyền lực hành pháp và đối mặt với khủng hoảng di cư tại Thổ Nhĩ Kỳ. Năm 2022, Erdoğan từng ngăn cản Phần Lan và Thụy Điển gia nhập NATO. Ông đóng vai trò trung gian trong cuộc chiến Nga–Ukraine qua việc môi giới Sáng kiến Ngũ cốc Biển Đen và trao đổi tù binh. Năm 2025, việc ông chỉ đạo bắt giữ Thị trưởng Istanbul Ekrem İmamoğlu — người vốn là ứng viên hàng đầu của phe đối lập cho cuộc bầu cử năm 2028 — đã gây ra làn sóng biểu tình dữ dội trên khắp cả nước.

## Đầu đời và học vấn

Recep Tayyip Erdoğan sinh ngày 26 tháng 2 năm 1954 tại Kasımpaşa, Beyoğlu trong một gia đình Hồi giáo bảo thủ bình dân. Gia đình của Erdoğan có nguồn gốc từ Adjara, một vùng thuộc Gruzia. Dù có thông tin cho rằng vào năm 2003, Erdoğan từng tuyên bố mình là người gốc Gruzia và có tổ tiên ở Batumi, nhưng sau đó ông đã phủ nhận điều này. Cha ông là Ahmet Erdoğan (1905–1988), một nhân viên tuần duyên kiêm thuyền trưởng, và mẹ ông là bà Tenzile Erdoğan (họ gốc Mutlu; 1924–2011).

Trong thời gian đi học ở Istanbul, những kỳ nghỉ hè của Erdoğan chủ yếu diễn ra tại Güneysu, Rize, quê nhà của gia đình ông. Suốt cuộc đời, ông thường xuyên trở lại chốn nương tựa tinh thần này, và vào năm 2015, ông đã khánh thành một thánh đường Hồi giáo lớn trên đỉnh núi gần ngôi làng này. Gia đình ông trở lại Istanbul khi Erdoğan được 13 tuổi.

Thời thiếu niên, cha của Erdoğan cho ông tiền tiêu vặt hàng tuần là 2,5 lira Thổ Nhĩ Kỳ, tức là chưa đến một đô la. Với số tiền đó, Erdoğan mua bưu thiếp rồi bán lại trên đường phố. Ông còn bán nước đóng chai cho các tài xế bị kẹt xe. Erdoğan cũng làm người bán hàng rong bán bánh mì. Thuở trẻ, Erdoğan từng chơi bóng đá bán chuyên nghiệp cho câu lạc bộ địa phương Camialtıspor FC. Sân vận động của câu lạc bộ bóng đá địa phương tại quận nơi ông lớn lên, Kasımpaşa S.K., được đặt theo tên ông.

Erdoğan là thành viên của Cộng đồng İskenderpaşa, một cộng đồng Sufi Thổ Nhĩ Kỳ thuộc Dòng Sufi Naqshbandi.

### Học vấn

Erdoğan tốt nghiệp Trường Tiểu học Kasımpaşa Piyale vào năm 1965, và Trường trung học İmam Hatip ở Istanbul, một trường trung học dạy nghề tôn giáo, vào năm 1973. Những người đồng sáng lập khác của Đảng AK cũng đi theo con đường học vấn tương tự như ông. Một phần tư chương trình giảng dạy của các trường İmam Hatip tập trung vào việc nghiên cứu Kinh Qur'an, cuộc đời của nhà tiên tri Hồi giáo Muhammad và tiếng Ả Rập. Erdoğan học kinh Qur'an tại İmam Hatip, nơi các bạn cùng lớp bắt đầu gọi ông là *hoca* ("thầy giáo" hoặc "giáo sĩ").

Erdoğan từng tham dự một cuộc họp của nhóm sinh viên theo chủ nghĩa dân tộc có tên là Liên đoàn Sinh viên Quốc gia Thổ Nhĩ Kỳ (*Milli Türk Talebe Birliği*). Nhóm này tìm cách xây dựng một thế hệ thanh niên bảo thủ nhằm chống lại phong trào cánh tả đang lên ở Thổ Nhĩ Kỳ. Trong nhóm, Erdoğan nổi bật với tài hùng biện, dần hình thành niềm đam mê diễn thuyết trước công chúng và luôn thể hiện xuất sắc trước đám đông. Ông từng giành giải nhất trong một cuộc thi đọc thơ do Cộng đồng Họa sĩ Kỹ thuật Thổ Nhĩ Kỳ tổ chức. Ông cũng bắt đầu chuẩn bị cho các bài diễn thuyết của mình thông qua việc đọc sách và nghiên cứu. Sau này, Erdoğan nhận xét những cuộc thi như vậy đã "hun đúc thêm lòng can đảm cho chúng tôi khi phát biểu trước quần chúng".

Theo tiểu sử chính thức, Erdoğan sau đó theo học ngành quản trị kinh doanh tại Trường Khoa học Kinh tế và Thương mại Aksaray (tiếng Thổ Nhĩ Kỳ: *Aksaray İktisat ve Ticaret Yüksekokulu*), nay là Khoa Kinh tế và Khoa học Hành chính thuộc Đại học Marmara. Cả tính xác thực lẫn giá trị pháp lý của tấm bằng đều là chủ đề của những tranh cãi và hoài nghi, xoay quanh việc liệu văn bằng này có hợp lệ và đủ để đáp ứng điều kiện tranh cử tổng thống của ông hay không.

## Sự nghiệp chính trị ban đầu

Thủ tướng Erdoğan vào ngày 18 tháng 3 năm 2008, trong lễ kỷ niệm Ngày Chiến thắng Çanakkale và Tưởng niệm các Liệt sĩ
Năm 1976, Erdoğan bắt đầu tham gia chính trị khi gia nhập Liên đoàn Sinh viên Quốc gia Thổ Nhĩ Kỳ, một nhóm chống cộng. Cùng năm đó, ông trở thành người đứng đầu đoàn thanh niên quận Beyoğlu thuộc Đảng Cứu quốc (MSP) theo khuynh hướng Hồi giáo, và sau đó được thăng chức làm chủ tịch đoàn thanh niên thành phố Istanbul. Ông giữ chức vụ này cho đến cuộc đảo chính quân sự năm 1980, sự kiện đã giải tán tất cả các đảng phái chính trị lớn. Sau cuộc đảo chính, ông chuyển sang làm cố vấn và giám đốc điều hành cấp cao trong khu vực tư nhân.

Ba năm sau, vào năm 1983, Erdoğan cùng hầu hết những người đi theo Necmettin Erbakan gia nhập Đảng Phúc lợi (RP) mới được thành lập. Đảng mới này, giống như các đảng tiền nhiệm, đi theo khuynh hướng Hồi giáo chính trị của Erbakan. Ông trở thành chủ tịch chi bộ đảng tại quận Beyoğlu vào năm 1984 và là người đứng đầu chi bộ đảng tại Istanbul vào năm 1985. Erdoğan tham gia cuộc bầu cử quốc hội bổ sung năm 1986 với tư cách là ứng cử viên tại khu vực bầu cử số 6 của Istanbul, nhưng không trúng cử.

Trong cuộc bầu cử quốc hội năm 1991, Đảng Phúc lợi đã giành được số phiếu bầu ở Istanbul cao gấp hơn hai lần so với bốn năm trước đó, với tỉ lệ 16,7%. Ban đầu, Erdoğan, người đứng đầu danh sách tranh cử của đảng tại địa phương, được cho là đã đắc cử vào quốc hội. Tuy nhiên, do kết quả của hệ thống đại diện tỷ lệ danh sách mở được áp dụng từ nhiệm kỳ trước, sau khi tất cả các phiếu bầu ưu tiên ứng cử viên được kiểm đếm, Mustafa Baş mới là người giành được chiếc ghế được phân bổ cho Đảng Phúc lợi. Khoảng cách giữa hai người là khoảng 4.000 phiếu ưu tiên, với Baş đạt khoảng 13.000 phiếu so với khoảng 9.000 phiếu của Erdoğan.

### Thị trưởng Istanbul (1994–1998)

Trong cuộc bầu cử địa phương năm 1994, Erdoğan đã tranh cử chức Thị trưởng Istanbul. Ông là một ứng cử viên trẻ tuổi, một nhân tố bất ngờ trong một cuộc đua có rất đông người tham gia. Trong suốt chiến dịch tranh cử, ông đã bị phương tiện truyền thông chính thống chế giễu và bị các đối thủ coi là một kẻ quê mùa. Bất ngờ thay, ông đã giành chiến thắng với 25,19% số phiếu phổ thông. Chiến thắng của ông diễn ra cùng lúc với làn sóng thắng lợi của Đảng Phúc lợi trên toàn quốc, khi đảng này giành được 28 ghế thị trưởng cấp tỉnh - nhiều nhất so với bất kỳ đảng nào - và nhiều vị trí lãnh đạo tại các đô thị lớn, bao gồm cả thủ đô Ankara. Vào thời điểm đó, ông từng phát biểu: "Dân chủ giống như một chuyến tàu: khi đến đích, chúng ta sẽ xuống".

Erdoğan điều hành Istanbul một cách thực dụng, tập trung vào những vấn đề thiết yếu của đời sống thường nhật. Ông đặt mục tiêu giải quyết các vấn đề kinh niên đang tàn phá đô thị này, chẳng hạn như thiếu nước, ô nhiễm – đặc biệt là các vấn đề về thu gom rác thải – và ùn tắc giao thông nghiêm trọng. Ông tiến hành đại tu cơ sở hạ tầng: mở rộng và hiện đại hóa mạng lưới cấp nước với hàng trăm kilômét đường ống dẫn nước mới được lắp đặt, đồng thời xây dựng hơn 50 cây cầu, cầu vượt và các đoạn đường cao tốc để giảm thiểu nạn kẹt xe. Các cơ sở tái chế hiện đại đã được xây dựng và tình trạng ô nhiễm không khí giảm đáng kể nhờ vào kế hoạch chuyển đổi sang sử dụng khí tự nhiên. Ông đã chuyển đổi hệ thống xe buýt công cộng sang sử dụng các phương tiện thân thiện với môi trường. Ông cũng áp dụng các biện pháp phòng ngừa tham nhũng, đảm bảo ngân sách thành phố được sử dụng một cách cẩn trọng. Ông đã thanh toán phần lớn khoản nợ hai tỷ đô la của khu tự quản đô thị Istanbul và thu hút đầu tư 4 tỷ đô la vào thành phố. Ông cũng mở cửa Tòa thị chính cho người dân, công khai địa chỉ email của mình và thiết lập các đường dây nóng của thành phố.

### Bị phạt tù

Tháng 12 năm 1997 tại Siirt, Erdoğan đã ngâm một bản cải biên từ bài thơ "Lời cầu nguyện của người lính" do Ziya Gökalp, một nhà hoạt động chủ nghĩa liên Thổ đầu thế kỷ 20 sáng tác. Bản này được chắp thêm một khổ thơ ở ngay phần mở đầu, với hai câu thơ cất lên rằng: "Thánh đường là doanh trại, mái vòm là mũ sắt / Tháp nhọn là lưỡi lê và tín đồ là binh sĩ của ta...." Căn cứ theo Điều 312/2 thuộc Bộ luật Hình sự Thổ Nhĩ Kỳ, thẩm phán phán quyết phần ngâm thơ của ông cấu thành tội kích động bạo lực và khơi mào thù hằn sắc tộc, tôn giáo. Tự bào chữa cho mình, Erdoğan lập luận rằng bài thơ vốn đã được in trong các sách do nhà nước kiểm duyệt và cho phép lưu hành. Việc làm thế nào dị bản này lại lọt vào một cuốn sách do Viện Tiêu chuẩn Thổ Nhĩ Kỳ xuất bản cho đến nay vẫn là một chủ đề gây bàn tán.

Erdoğan bị kết án 10 tháng tù giam, buộc ông phải rời ghế thị trưởng. Bản án cũng đi kèm với một lệnh cấm hoạt động chính trị, tước bỏ quyền tham gia các kỳ bầu cử của ông. Dù đã nỗ lực kháng cáo nhằm chuyển đổi án tù thành hình phạt hành chính, bản án của ông rốt cuộc chỉ được giảm xuống còn bốn tháng (thụ án từ ngày 24 tháng 3 đến ngày 27 tháng 7 năm 1999).

Ông được thuyên chuyển đến nhà giam Pınarhisar thuộc tỉnh Kırklareli. Đúng vào ngày vướng vòng lao lý, Erdoğan đã cho ra mắt album thơ trữ tình mang tên *This Song Doesn't End Here*. Với danh sách gồm bảy bài thơ, đây nhanh chóng trở thành album bán chạy nhất Thổ Nhĩ Kỳ năm 1999 khi phát hành được hơn một triệu bản. Sau khi mãn hạn tù, Erdoğan đã lánh sang Tetovo, Macedonia và nương tựa tại nhà một gia đình người Albania trong suốt vài tháng.

### Đảng Công lý và Phát triển

Cuộc gặp gỡ giữa lãnh đạo đảng Erdoğan với Romano Prodi (Chủ tịch Ủy ban châu Âu) và Günter Verheugen (Ủy viên châu Âu về Mở rộng và Chính sách láng giềng) tại Brussels, Bỉ, năm 2002
Erdoğan từng là thành viên của nhiều đảng phái chính trị liên tục bị quân đội hoặc giới thẩm phán cấm hoạt động. Trong nội bộ Đảng Đức hạnh của ông, đã nổ ra một cuộc tranh luận về đường lối hoạt động giữa các chính trị gia truyền thống và nhóm ủng hộ cải cách. Nhóm cải cách hướng tới một đảng có thể hoạt động trong khuôn khổ của hệ thống, qua đó tránh đi vào vết xe đổ bị cấm đoán như các đảng tiền nhiệm gồm Đảng Trật tự Quốc gia, Đảng Cứu quốc và Đảng Phúc lợi. Họ muốn định hình tổ chức này thành một đảng bảo thủ thông thường, với các thành viên là những người Dân chủ Hồi giáo, noi gương phong trào Dân chủ Cơ Đốc giáo ở châu Âu.

Khi Đảng Đức hạnh tiếp tục bị cấm vào năm 2001, một sự chia rẽ triệt để đã diễn ra: những người trung thành với Necmettin Erbakan thành lập Đảng Hạnh phúc (SP), còn phe cải cách thành lập Đảng Công lý và Phát triển (AKP) dưới sự dẫn dắt của Abdullah Gül và Erdoğan. Các chính trị gia thuộc phe cải cách nhận ra rằng bộ máy nhà nước sẽ không bao giờ chấp nhận một đảng thuần Hồi giáo lên nắm quyền, họ cũng tin rằng một đảng Hồi giáo sẽ không thể thu hút quá 20% cử tri Thổ Nhĩ Kỳ. Đảng AK đã kiên quyết định vị bản thân là một đảng bảo thủ dân chủ đại chúng, quy tụ những chính trị gia mới thuộc phe trung dung (như Ali Babacan và Mevlüt Çavuşoğlu), đề cao sự tôn trọng đối với các chuẩn mực và giá trị Hồi giáo nhưng không đưa ra một cương lĩnh mang tính tôn giáo rõ ràng. Chiến lược này đã gặt hái thành công khi đảng mới giành được 34% số phiếu bầu trong cuộc bầu cử quốc hội năm 2002. Erdoğan trở thành thủ tướng vào tháng 3 năm 2003 sau khi chính phủ của Gül dỡ bỏ lệnh cấm hoạt động chính trị đối với ông.

## Nhiệm kỳ thủ tướng

Thủ tướng Erdoğan trong một cuộc họp báo với Thủ tướng Tây Ban Nha Mariano Rajoy, tại Văn phòng Thủ tướng (Başbakanlık), năm 2014
### Tổng tuyển cử

Cuộc bầu cử năm 2002 là kỳ bầu cử đầu tiên mà Erdoğan tham gia với tư cách là lãnh đạo đảng. Tất cả các đảng từng đắc cử vào quốc hội trước đây đều không giành đủ số phiếu để tái đắc cử. Đảng AKP đã giành được 34,3% số phiếu bầu trên toàn quốc và đứng ra thành lập chính phủ mới. Thị trường chứng khoán Thổ Nhĩ Kỳ đã tăng hơn 7% vào sáng thứ Hai sau đó. Các chính trị gia thuộc thế hệ trước, chẳng hạn như Ecevit, Bahçeli, Yılmaz và Çiller, đều tuyên bố từ chức. Đảng lớn thứ hai là đảng CHP, nhận được 19,4% số phiếu bầu. Đảng AKP đã giành chiến thắng áp đảo tại quốc hội khi thâu tóm gần hai phần ba số ghế. Tuy nhiên, Erdoğan không thể trở thành Thủ tướng do ông vẫn đang phải chịu lệnh cấm hoạt động chính trị từ cơ quan tư pháp vì bài phát biểu ở Siirt trước đây. Thay vào đó, Gül đã trở thành Thủ tướng. Vào tháng 12 năm 2002, Hội đồng Bầu cử Tối cao đã hủy bỏ kết quả bầu cử quốc hội ở Siirt do những sai phạm trong khâu bỏ phiếu và lên lịch cho một cuộc bầu cử mới vào ngày 9 tháng 2 năm 2003. Vào thời điểm này, lãnh đạo đảng Erdoğan đã có thể tranh cử vào quốc hội nhờ một sửa đổi pháp lý được thông qua với sự hỗ trợ của Đảng Nhân dân Cộng hòa đối lập. Đảng AKP theo đó đã điền tên Erdoğan làm ứng cử viên cho cuộc bầu cử tổ chức lại này. Ông đã giành chiến thắng và trở thành Thủ tướng sau khi Gül trao lại chức vụ.

Ngày 14 tháng 4 năm 2007, ước tính có khoảng 300.000 người đã tuần hành tại Ankara nhằm phản đối khả năng Erdoğan trở thành ứng cử viên trong cuộc bầu cử tổng thống năm 2007, với lo ngại rằng nếu đắc cử, ông sẽ làm thay đổi bản chất thế tục của nhà nước Thổ Nhĩ Kỳ. Ngày 24 tháng 4 năm 2007, Erdoğan tuyên bố rằng đảng đã đề cử Abdullah Gül làm ứng viên của AKP cho chức tổng thống. Các cuộc biểu tình tiếp diễn trong vài tuần sau đó. Theo báo cáo, đã có hơn một triệu người đổ ra đường trong cuộc biểu tình ngày 29 tháng 4 tại Istanbul, hàng chục nghìn người trong các cuộc biểu tình riêng lẻ vào ngày 4 tháng 5 tại Manisa và Çanakkale, cùng một triệu người tại İzmir vào ngày 13 tháng 5.

Bối cảnh của cuộc bầu cử năm 2007 được xem là một cuộc chiến giành tính chính danh trong mắt cử tri giữa chính phủ của ông và đảng CHP. Erdoğan đã sử dụng các sự kiện diễn ra trong cuộc bầu cử tổng thống đầy trắc trở vài tháng trước đó làm bệ phóng cho chiến dịch tranh cử quốc hội của đảng mình. Vào ngày 22 tháng 7 năm 2007, đảng AKP đã giành được một chiến thắng quan trọng trước phe đối lập, thu về 46,7% số phiếu phổ thông. Cuộc bầu cử ngày 22 tháng 7 đánh dấu lần thứ hai trong lịch sử Cộng hòa Thổ Nhĩ Kỳ mà một đảng cầm quyền tái đắc cử mà đồng thời gia tăng được tỷ lệ ủng hộ của cử tri. Ngày 14 tháng 3 năm 2008, Tổng công tố Thổ Nhĩ Kỳ đã yêu cầu Tòa án Hiến pháp nước này ban lệnh cấm hoạt động đối với đảng cầm quyền của Erdoğan. Đảng này đã thoát khỏi lệnh cấm vào ngày 30 tháng 7 năm 2008, tức một năm sau khi giành được 46,7% số phiếu trong cuộc bầu cử toàn quốc, mặc dù các thẩm phán đã quyết định cắt giảm 50% nguồn tài trợ công dành cho đảng.

Trong cuộc bầu cử tháng 6 năm 2011, đảng cầm quyền của Erdoğan giành được 327 ghế (49,83% phiếu phổ thông), đưa Erdoğan trở thành thủ tướng duy nhất trong lịch sử Thổ Nhĩ Kỳ giành chiến thắng trong ba kỳ tổng tuyển cử liên tiếp, với số phiếu nhận được lần sau luôn cao hơn lần trước. Đảng đứng thứ hai là Đảng Nhân dân Cộng hòa (CHP) giành được 135 ghế (25,94%), Đảng Phong trào Dân tộc (MHP) nhận được 53 ghế (13,01%) và các ứng cử viên Độc lập có 35 ghế (6,58%).

Một vụ bê bối tham nhũng trị giá 100 tỷ USD vào năm 2013 đã dẫn đến việc bắt giữ hàng loạt các đồng minh thân cận của Erdoğan, đồng thời kéo theo những cáo buộc nhắm vào chính ông.

### Trưng cầu dân ý

Erdoğan trong một cuộc họp với Lãnh đạo phe đối lập chính Deniz Baykal của Đảng Nhân dân Cộng hòa (CHP)
Sau khi các đảng đối lập tẩy chay quốc hội khiến cuộc bầu cử tổng thống năm 2007 rơi vào bế tắc, đảng cầm quyền AKP đã đề xuất một gói cải cách hiến pháp. Ban đầu, gói cải cách này đã bị Tổng thống Ahmet Necdet Sezer phủ quyết. Sau đó, ông đã đệ đơn lên Tòa án Hiến pháp Thổ Nhĩ Kỳ để xem xét lại, vì tổng thống không có quyền phủ quyết các tu chính án ở lần trình thứ hai. Tòa án Hiến pháp Thổ Nhĩ Kỳ không phát hiện bất kỳ vấn đề nào trong gói cải cách và 68,95% cử tri đã bỏ phiếu ủng hộ các thay đổi hiến pháp này. Các điểm cải cách bao gồm: bầu tổng thống qua phổ thông đầu phiếu thay vì do quốc hội bầu; giảm nhiệm kỳ tổng thống từ bảy năm xuống còn năm năm; cho phép tổng thống tái cử nhiệm kỳ thứ hai; tổ chức tổng tuyển cử bốn năm một lần thay vì năm năm một lần; và giảm túc số nghị sĩ cần thiết để quốc hội thông qua các quyết định từ 367 xuống còn 184.

Cải cách Hiến pháp là một trong những cam kết trọng tâm của đảng AKP trong suốt chiến dịch tranh cử năm 2007. Tuy nhiên, đảng đối lập chính CHP không mặn mà với việc thay đổi Hiến pháp trên quy mô lớn, khiến cho việc thành lập một Ủy ban Hiến pháp (*Anayasa Uzlaşma Komisyonu*) trở nên bất khả thi. Mặc dù các tu chính án không đạt được đa số hai phần ba cần thiết để lập tức trở thành luật, nhưng lại giành được 336 phiếu ủng hộ trong quốc hội 550 ghế – vừa đủ để đưa các đề xuất này ra trưng cầu dân ý. Gói cải cách bao trùm nhiều vấn đề như quyền của cá nhân được kháng cáo lên tòa án tối cao, thành lập văn phòng thanh tra (ombudsman); khả năng đàm phán hợp đồng lao động trên toàn quốc; bình đẳng giới; trao quyền cho các tòa án dân sự kết án quân nhân; quyền đình công của công chức; luật về quyền riêng tư; và tái cơ cấu Tòa án Hiến pháp. Cuộc trưng cầu dân ý đã được thông qua với 58% tỷ lệ ủng hộ.

### Chính sách đối nội

#### Vấn đề người Kurd

Năm 2009, chính phủ của Thủ tướng Erdoğan đã công bố một kế hoạch nhằm giúp chấm dứt cuộc xung đột kéo dài một phần tư thế kỷ với người Kurd vốn đã cướp đi sinh mạng của hơn 40.000 người. Kế hoạch này của chính phủ, với sự hậu thuẫn từ Liên minh châu Âu, dự định cho phép sử dụng tiếng Kurd trên tất cả các phương tiện truyền thông phát sóng và trong các chiến dịch chính trị, đồng thời khôi phục tên gọi gốc tiếng Kurd cho các thành phố và thị trấn từng bị đổi sang tên tiếng Thổ Nhĩ Kỳ. Erdoğan phát biểu: "Chúng tôi đã thực hiện một bước đi can đảm để giải quyết những vấn đề kinh niên vốn đang là trở ngại đối với sự phát triển, tiến bộ và nâng tầm vị thế của Thổ Nhĩ Kỳ." Ông đã thông qua lệnh ân xá một phần nhằm giảm nhẹ hình phạt đối với nhiều thành viên của phong trào du kích người Kurd PKK đã ra hàng chính phủ. Vào ngày 23 tháng 11 năm 2011, trong một cuộc họp đảng được truyền hình trực tiếp tại Ankara, ông đã thay mặt nhà nước chính thức gửi lời xin lỗi về vụ Thảm sát Dersim, sự kiện khiến nhiều người Alevi và Zaza bị sát hại. Năm 2013, chính phủ của Erdoğan đã khởi động một tiến trình hòa bình giữa Đảng Công nhân Kurd (PKK) và Chính phủ Thổ Nhĩ Kỳ, dưới sự trung gian hòa giải của các nghị sĩ thuộc Đảng Dân chủ Nhân dân (HDP).

Tuy nhiên vào năm 2015, sau thất bại bầu cử của AKP, sự trỗi dậy của một đảng đối lập dân chủ xã hội ủng hộ quyền của người Kurd, cùng với sự cố nhỏ tại Ceylanpınar, ông đã quyết định chấm dứt tiến trình hòa bình và ủng hộ việc tước quyền miễn trừ nghị sĩ của các đại biểu HDP. Các cuộc đụng độ bạo lực đã bùng phát trở lại trong giai đoạn 2015–2017, chủ yếu ở khu vực Đông Nam Thổ Nhĩ Kỳ, dẫn đến số người thương vong tăng cao và việc quân đội Thổ Nhĩ Kỳ phải tiến hành nhiều chiến dịch quân sự bên ngoài biên giới. Các đại biểu và quan chức dân cử của HDP đã bị bắt giữ, bãi nhiệm và thay thế một cách có hệ thống; xu hướng này càng được củng cố sau âm mưu đảo chính năm 2016 và các cuộc thanh trừng nối tiếp sau đó. Chỉ tính riêng tại Thổ Nhĩ Kỳ trong giai đoạn 2015–2022, đã có thêm 6.000 người thiệt mạng. Dù vậy, tính đến năm 2022, mức độ khốc liệt của cuộc xung đột PKK–Thổ Nhĩ Kỳ đã giảm dần. Trong thập kỷ trước đó, Erdoğan cùng chính phủ AKP đã sử dụng các luận điệu hiếu chiến chống PKK và các chiến dịch quân sự bên ngoài để thu hút lá phiếu của những người theo chủ nghĩa dân tộc Thổ Nhĩ Kỳ trước thềm các kỳ bầu cử.

#### Kinh tế

Nợ công của sáu quốc gia lớn ở châu Âu trong giai đoạn 2002 - 2009 tính theo tỷ lệ phần trăm GDP
GDP bình quân đầu người theo PPP của Thổ Nhĩ Kỳ so với các nền kinh tế mới nổi khác
Năm 2002, Erdoğan tiếp quản nền kinh tế Thổ Nhĩ Kỳ đang trong giai đoạn bắt đầu phục hồi sau suy thoái nhờ vào các chính sách cải cách do Kemal Derviş thực hiện. Erdoğan đã hỗ trợ Bộ trưởng Tài chính Ali Babacan trong việc thực thi các chính sách kinh tế vĩ mô. Ông nỗ lực thu hút thêm các nhà đầu tư nước ngoài vào Thổ Nhĩ Kỳ và bãi bỏ nhiều quy định kiểm soát của chính phủ. Dòng tiền đổ vào nền kinh tế Thổ Nhĩ Kỳ trong giai đoạn 2002–2012 đã giúp GDP thực tế tăng trưởng 64% và GDP bình quân đầu người tăng 43%. Mặc dù các con số được công bố rộng rãi thường cao hơn đáng kể, nhưng chúng chưa tính đến mức lạm phát của đồng đô la Mỹ trong giai đoạn này. Tốc độ tăng trưởng GDP bình quân đầu người hàng năm đạt mức 3,6%. Mức tăng trưởng GDP thực tế từ năm 2002 đến 2012 cao hơn so với các nước phát triển, nhưng chỉ ở mức trung bình nếu xét chung với các nước đang phát triển. Xếp hạng quy mô nền kinh tế Thổ Nhĩ Kỳ xét theo GDP đã nhích nhẹ từ vị trí thứ 17 lên 16 trong thập kỷ này. Một hệ quả đáng chú ý từ các chính sách trong giai đoạn 2002–2012 là việc thâm hụt tài khoản vãng lai bị nới rộng từ mức 600 triệu USD lên tới 58 tỷ USD (ước tính năm 2013).

Kể từ năm 1961, Thổ Nhĩ Kỳ đã ký 19 thỏa thuận vay vốn với IMF. Dưới thời Erdoğan, chính phủ của ông đã đáp ứng đầy đủ các yêu cầu về ngân sách và thị trường của cả hai thỏa thuận trong nhiệm kỳ, qua đó nhận được mọi đợt giải ngân – điều chưa từng có tiền lệ đối với bất kỳ chính phủ Thổ Nhĩ Kỳ nào trước đó. Erdoğan tiếp nhận khoản nợ 23,5 tỷ USD với IMF và đã cắt giảm khoản nợ này xuống chỉ còn 0,9 tỷ USD vào năm 2012. Ông quyết định không ký thêm thỏa thuận mới nào. Khoản nợ của Thổ Nhĩ Kỳ với IMF sau đó được tuyên bố đã thanh toán dứt điểm, và ông tự tin khẳng định rằng IMF thậm chí có thể vay ngược lại từ Thổ Nhĩ Kỳ. Năm 2010, hợp đồng hoán đổi rủi ro vỡ nợ tín dụng kỳ hạn 5 năm đối với nợ chính phủ của Thổ Nhĩ Kỳ được giao dịch ở mức thấp kỷ lục là 1,17%, thấp hơn cả Nga và 9 quốc gia thành viên EU. Năm 2002, Ngân hàng Trung ương Thổ Nhĩ Kỳ nắm giữ 26,5 tỷ USD dự trữ; con số này đã chạm mốc 92,2 tỷ USD vào năm 2011. Dưới sự lãnh đạo của Erdoğan, lạm phát đã giảm từ mức 32% xuống còn 9,0% vào năm 2004. Kể từ đó, tỷ lệ lạm phát của Thổ Nhĩ Kỳ tiếp tục dao động quanh mức 9% và vẫn nằm trong nhóm cao nhất thế giới. Tỷ lệ nợ công trên GDP hàng năm của Thổ Nhĩ Kỳ đã giảm từ 74% năm 2002 xuống còn 39% năm 2009. Tính đến năm 2012, Thổ Nhĩ Kỳ có tỷ lệ nợ công trên GDP thấp hơn 21 trên 27 quốc gia thành viên Liên minh châu Âu và tỷ lệ thâm hụt ngân sách trên GDP thấp hơn 23 nước trong khối này.

Năm 2003, chính phủ của Erdoğan đã thúc đẩy thông qua Đạo luật Lao động, đánh dấu một cuộc cải cách toàn diện đối với luật lao động của Thổ Nhĩ Kỳ. Đạo luật này đã mở rộng đáng kể quyền lợi của người lao động: thiết lập tuần làm việc 45 giờ và giới hạn thời gian làm thêm không quá 270 giờ một năm; cung cấp hành lang pháp lý bảo vệ người lao động khỏi sự phân biệt đối xử về giới tính, tôn giáo hoặc xu hướng chính trị; nghiêm cấm sự phân biệt đối xử giữa nhân viên chính thức và nhân viên thời vụ; trao quyền được nhận tiền bồi thường cho những nhân viên bị sa thải mà không có "lý do chính đáng"; đồng thời bắt buộc phải có hợp đồng bằng văn bản đối với các thỏa thuận việc làm kéo dài từ một năm trở lên.

#### Giáo dục

Erdoğan đã tăng ngân sách của Bộ Giáo dục từ 7,5 tỷ lira năm 2002 lên 34 tỷ lira vào năm 2011, mức ngân sách cao nhất mà một bộ được cấp phát trong tổng ngân sách quốc gia. Trước nhiệm kỳ thủ tướng của ông, quân đội mới là thế lực nhận được phần ngân sách quốc gia lớn nhất. Thời gian giáo dục bắt buộc cũng được kéo dài từ 8 năm lên 12 năm. Năm 2003, chính phủ Thổ Nhĩ Kỳ phối hợp cùng UNICEF phát động chiến dịch mang tên "Nào các cô gái, cùng đến trường!" (tiếng Thổ Nhĩ Kỳ: *Haydi Kızlar Okula!*). Mục tiêu của chiến dịch này là nhằm thu hẹp khoảng cách giới về tỷ lệ nhập học tiểu học, thông qua việc cung cấp một nền giáo dục cơ bản có chất lượng cho mọi bé gái, đặc biệt là ở khu vực đông nam Thổ Nhĩ Kỳ.

Năm 2005, quốc hội đã ân xá cho những sinh viên bị đuổi học khỏi các trường đại học trước năm 2003. Lệnh ân xá này áp dụng cho những sinh viên bị đình chỉ vì kết quả học tập kém hoặc vi phạm kỷ luật. Năm 2004, chính phủ bắt đầu cung cấp sách giáo khoa miễn phí và kể từ năm 2008, mỗi tỉnh tại Thổ Nhĩ Kỳ đều đã có một trường đại học riêng. Dưới nhiệm kỳ của Erdoğan, số lượng các trường đại học tại Thổ Nhĩ Kỳ đã tăng gần gấp đôi, từ 98 trường vào năm 2002 lên tới 186 trường vào tháng 10 năm 2012.

Thủ tướng đã thực hiện đúng lời hứa tranh cử của mình khi khởi động dự án Fatih, theo đó tất cả các trường công lập từ bậc mầm non đến trung học phổ thông được trang bị tổng cộng 620.000 bảng thông minh, đồng thời các trường cũng phát máy tính bảng cho 17 triệu học sinh cùng khoảng một triệu giáo viên và cán bộ quản lý.

Tháng 6 năm 2017, Erdoğan đã phê chuẩn một dự thảo đề xuất của bộ giáo dục, trong đó loại bỏ việc giảng dạy thuyết tiến hóa của Charles Darwin khỏi chương trình phổ thông. Kể từ đó trở đi, việc giảng dạy học thuyết này sẽ bị hoãn lại và chỉ được đưa vào từ bậc đại học.

#### Hạ tầng

Cầu 1915 Çanakkale, cây cầu treo dài nhất thế giới, được Erdoğan chính thức khánh thành vào năm 2022.
Dưới thời chính phủ Erdoğan, số lượng sân bay tại Thổ Nhĩ Kỳ đã tăng từ 26 lên 50 trong vòng 10 năm. Từ khi thành lập nước Cộng hòa Thổ Nhĩ Kỳ năm 1923 đến năm 2002, chỉ có 6.000 km đường cao tốc đôi được xây dựng. Tuy nhiên, từ năm 2002 đến 2011, thêm 13.500 km đường cao tốc đã được hoàn thiện. Nhờ những biện pháp này, số vụ tai nạn giao thông đã giảm tới 50%. Lần đầu tiên trong lịch sử Thổ Nhĩ Kỳ, các tuyến đường sắt cao tốc đã được xây dựng và dịch vụ tàu cao tốc của quốc gia này bắt đầu vận hành vào năm 2009. Trong vòng 8 năm, 1.076 km đường sắt mới đã được xây dựng và 5.449 km đường sắt cũ được cải tạo. Việc xây dựng Marmaray, đường hầm đường sắt xuyên biển dưới Eo biển Bosphorus, bắt đầu vào năm 2004 và được khánh thành đúng dịp kỷ niệm 90 năm thành lập nước Cộng hòa Thổ Nhĩ Kỳ vào ngày 29 tháng 10 năm 2013. Cầu Yavuz Sultan Selim, cây cầu thứ ba bắc qua Bosphorus, đã được khánh thành vào ngày 26 tháng 8 năm 2016.

#### Tư pháp

Tòa nhà Tòa án Phá án (*Yargıtay*) mới ở Ankara được khánh thành năm 2021.
Vào tháng 3 năm 2006, Hội đồng Thẩm phán và Công tố viên Tối cao (HSYK) đã tổ chức một cuộc họp báo để công khai phản đối việc trì hoãn bổ nhiệm thẩm phán vào các tòa án cấp cao trong hơn 10 tháng. HSYK cho rằng Erdoğan muốn đưa người của mình vào các vị trí trống này. Erdoğan bị cáo buộc gây ra sự rạn nứt với tòa án phúc thẩm cao nhất của Thổ Nhĩ Kỳ, *Yargıtay*, và tòa án hành chính cấp cao, *Danıştay*. Đáp lại, Erdoğan khẳng định hiến pháp trao cho đảng của ông quyền thực hiện các bổ nhiệm này.

#### Y tế

Sau khi lên nắm quyền năm 2003, chính phủ của Erdoğan đã khởi động một chương trình cải cách sâu rộng đối với hệ thống y tế Thổ Nhĩ Kỳ, gọi là Chương trình Chuyển đổi Y tế (HTP), nhằm nâng cao đáng kể chất lượng chăm sóc sức khỏe và bảo vệ toàn bộ công dân khỏi các rủi ro tài chính. Chương trình này được triển khai đúng vào giai đoạn kinh tế tăng trưởng bền vững, cho phép chính phủ Thổ Nhĩ Kỳ rót thêm nhiều nguồn lực vào hệ thống y tế. Trong khuôn khổ các cải cách này, chương trình "Thẻ Xanh" — chương trình cung cấp phúc lợi y tế cho người nghèo — đã được mở rộng vào năm 2004. Chương trình cải cách hướng tới việc tăng tỷ trọng y tế tư nhân so với y tế nhà nước; điều này, cộng với tình trạng xếp hàng dài tại các bệnh viện công, đã thúc đẩy sự phát triển của dịch vụ y tế tư nhân ở Thổ Nhĩ Kỳ, buộc các bệnh viện công phải nâng cao chất lượng để cạnh tranh.

Tháng 1 năm 2008, Quốc hội Thổ Nhĩ Kỳ thông qua một đạo luật cấm hút thuốc tại hầu hết các nơi công cộng. Erdoğan là người công khai phản đối thuốc lá.

### Chính sách đối ngoại

Các quốc gia mà Recep Tayyip Erdoğan đã đến thăm trên cương vị thủ tướng
Chính sách đối ngoại của Thổ Nhĩ Kỳ trong nhiệm kỳ thủ tướng của Erdoğan gắn liền với tên tuổi của Ahmet Davutoğlu. Davutoğlu từng là cố vấn trưởng chính sách đối ngoại của Thủ tướng Recep Tayyip Erdoğan trước khi được bổ nhiệm làm bộ trưởng ngoại giao vào năm 2009. Nền tảng trong chính sách đối ngoại của Erdoğan xoay quanh nguyên tắc "không gây thù, hãy kết bạn" cũng như theo đuổi chính sách "không có vấn đề" với các quốc gia láng giềng.

Erdoğan là người đồng sáng lập Liên minh các Nền văn minh (AOC) thuộc Liên Hợp Quốc. Sáng kiến này hướng tới việc thúc đẩy hành động quốc tế chống lại chủ nghĩa cực đoan thông qua việc thiết lập sự hợp tác và đối thoại mang tính quốc tế, liên văn hóa và liên tôn giáo.

#### Liên minh châu Âu

Erdoğan cùng với Chủ tịch đương nhiệm của Hội đồng EU kiêm Thủ tướng Hà Lan Balkenende và Ngoại trưởng Thổ Nhĩ Kỳ Gül tại Brussels, Bỉ (2004)
Khi lên nắm quyền, Erdoğan tiếp tục theo đuổi tham vọng gia nhập Liên minh châu Âu (EU) từ lâu của Thổ Nhĩ Kỳ. Dưới sự lãnh đạo của ông, quốc gia này đã đạt được nhiều bước tiến trong việc cải cách luật pháp nhằm đáp ứng các tiêu chuẩn để trở thành thành viên EU. Vào ngày 3 tháng 10 năm 2005, các cuộc đàm phán về việc Thổ Nhĩ Kỳ gia nhập Liên minh châu Âu đã chính thức bắt đầu. Erdoğan được tờ báo European Voice bình chọn là "Người châu Âu của năm 2004" nhờ những cải cách trong nước nhằm hoàn thành mục tiêu đưa Thổ Nhĩ Kỳ gia nhập Liên minh châu Âu. Ông từng bình luận rằng "Việc Thổ Nhĩ Kỳ gia nhập cho thấy châu Âu là một lục địa nơi các nền văn minh hòa giải chứ không hề xung đột với nhau." Vào ngày 3 tháng 10 năm 2005, các cuộc đàm phán gia nhập EU của Thổ Nhĩ Kỳ chính thức được khởi động dưới nhiệm kỳ thủ tướng của Erdoğan.

Ủy ban châu Âu nhìn chung ủng hộ các cải cách của Erdoğan, nhưng vẫn giữ thái độ chỉ trích đối với một số chính sách của ông. Quá trình đàm phán để trở thành thành viên EU đã rơi vào bế tắc trong hai năm 2009 và 2010, khi các cảng của Thổ Nhĩ Kỳ đóng cửa với tàu thuyền của Síp. Chính phủ Thổ Nhĩ Kỳ tiếp tục từ chối công nhận Síp, một quốc gia thành viên EU.

#### Tranh chấp với Hy Lạp và Síp

Erdoğan cùng với Thủ tướng Hy Lạp George Papandreou
Quan hệ giữa Hy Lạp và Thổ Nhĩ Kỳ đã được bình thường hóa trong nhiệm kỳ thủ tướng của Erdoğan. Vào tháng 5 năm 2004, Erdoğan trở thành Thủ tướng Thổ Nhĩ Kỳ đầu tiên đến thăm Hy Lạp kể từ năm 1988, và cũng là chính khách đầu tiên đến thăm cộng đồng thiểu số người Thổ Nhĩ Kỳ tại Thrace kể từ năm 1952. Năm 2007, Erdoğan và Thủ tướng Hy Lạp Kostas Karamanlis đã khánh thành tuyến đường ống dẫn khí đốt tự nhiên Hy Lạp - Thổ Nhĩ Kỳ, tạo ra cửa ngõ trực tiếp đầu tiên đưa khí đốt từ khu vực Caspi sang phương Tây.

Thổ Nhĩ Kỳ và Hy Lạp đã ký một thỏa thuận thành lập Đơn vị Tác chiến Liên hợp Hỗn hợp trong khuôn khổ NATO nhằm tham gia vào các Hoạt động Hỗ trợ Hòa bình.
Năm 2004, Erdoğan cùng đảng của mình đã ủng hộ mạnh mẽ cuộc trưng cầu dân ý do EU hậu thuẫn nhằm tái thống nhất đảo Síp. Các cuộc đàm phán gia nhập EU đã đi vào bế tắc trong giai đoạn 2009–2010, khi các cảng của Thổ Nhĩ Kỳ cấm cửa tàu thuyền Síp. Đây là hệ quả từ sự cô lập kinh tế đối với Cộng hòa Bắc Síp Thổ Nhĩ Kỳ (quốc gia không được quốc tế công nhận) và sự thất bại của EU trong việc chấm dứt tình trạng cô lập này như chính họ đã cam kết vào năm 2004. Chính phủ Thổ Nhĩ Kỳ tiếp tục khước từ việc công nhận Cộng hòa Síp.

#### Armenia

Armenia là quốc gia láng giềng duy nhất của Thổ Nhĩ Kỳ mà Erdoğan chưa từng đến thăm trong suốt nhiệm kỳ thủ tướng của mình. Biên giới Thổ Nhĩ Kỳ – Armenia đã bị đóng cửa từ năm 1993 do Xung đột Nagorno-Karabakh liên quan đến Azerbaijan, đồng minh thân cận của Thổ Nhĩ Kỳ.

Các nỗ lực ngoại giao đã dẫn đến việc ngoại trưởng hai nước Thổ Nhĩ Kỳ và Armenia ký kết các nghị định thư tại Thụy Sĩ nhằm cải thiện quan hệ song phương. Một trong những điểm chính của thỏa thuận là việc thành lập một ủy ban liên hợp để giải quyết các vấn đề liên quan. Tuy nhiên, Tòa án Hiến pháp Armenia phán quyết rằng ủy ban này vi phạm Hiến pháp Armenia. Đáp lại, Thổ Nhĩ Kỳ tuyên bố không thể chấp nhận phán quyết của tòa án Armenia đối với các nghị định thư, dẫn đến việc phía Thổ Nhĩ Kỳ đình chỉ tiến trình phê chuẩn.

Erdoğan từng cho rằng Tổng thống Armenia Serzh Sargsyan nên xin lỗi vì đã kêu gọi các học sinh tái chiếm miền đông Thổ Nhĩ Kỳ. Trước đó, khi một học sinh hỏi trong lễ trao giải một cuộc thi văn học rằng liệu người Armenia có thể giành lại "các vùng lãnh thổ phía tây" cùng với núi Ararat hay không, Sargsyan đã trả lời: "Đó là nhiệm vụ của thế hệ các cháu".

#### Nga

Hội đồng Hợp tác Cấp cao Nga – Thổ Nhĩ Kỳ với Thủ tướng Erdoğan và Tổng thống Putin
Tháng 12 năm 2004, Tổng thống Putin đã đến thăm Thổ Nhĩ Kỳ. Đây là chuyến thăm cấp tổng thống đầu tiên trong lịch sử quan hệ Nga – Thổ Nhĩ Kỳ, không tính chuyến thăm của Chủ tịch Xô viết Tối cao Liên Xô Nikolai Podgorny vào năm 1972. Tháng 11 năm 2005, Putin tham dự lễ khánh thành đường ống dẫn khí đốt tự nhiên Blue Stream được hai nước hợp tác xây dựng tại Thổ Nhĩ Kỳ. Chuỗi các chuyến thăm cấp cao này đã đưa một số vấn đề song phương quan trọng lên hàng ưu tiên. Cả hai quốc gia đều coi việc đạt được "sự hợp tác đa chiều" là mục tiêu chiến lược, đặc biệt trong các lĩnh vực năng lượng, giao thông vận tải và quân sự. Cụ thể, Nga hướng tới đầu tư vào ngành công nghiệp nhiên liệu và năng lượng của Thổ Nhĩ Kỳ, đồng thời kỳ vọng tham gia vào các gói thầu hiện đại hóa quân đội của nước này. Đánh giá về quan hệ hai nước trong giai đoạn này, Tổng thống Medvedev cho biết: "Thổ Nhĩ Kỳ là một trong những đối tác quan trọng nhất của chúng tôi trong các vấn đề khu vực và quốc tế. Chúng ta có thể tự tin nói rằng quan hệ Nga – Thổ Nhĩ Kỳ đã tiến lên mức đối tác chiến lược đa chiều".

Tháng 5 năm 2010, Thổ Nhĩ Kỳ và Nga đã ký kết 17 thỏa thuận nhằm tăng cường hợp tác trong lĩnh vực năng lượng và các lĩnh vực khác, bao gồm các hiệp ước xây dựng nhà máy điện hạt nhân đầu tiên của Thổ Nhĩ Kỳ và các kế hoạch mở rộng đường ống dẫn dầu từ Biển Đen tới Biển Địa Trung Hải. Lãnh đạo hai nước cũng ký thỏa thuận miễn thị thực song phương, cho phép du khách từ nước này nhập cảnh miễn phí vào nước kia và lưu trú tối đa 30 ngày.

#### Hoa Kỳ

Erdoğan và Barack Obama tại Nhà Trắng, ngày 7 tháng 12 năm 2009
Sau khi nhậm chức Tổng thống Hoa Kỳ, Barack Obama đã chọn Thổ Nhĩ Kỳ làm điểm đến cho chuyến công du song phương đầu tiên ở nước ngoài vào tháng 4 năm 2009.

Tại một cuộc họp báo chung ở Thổ Nhĩ Kỳ, Obama phát biểu: "Tôi muốn đưa ra một tuyên bố về tầm quan trọng của Thổ Nhĩ Kỳ, không chỉ đối với Hoa Kỳ mà còn với toàn thế giới. Tôi cho rằng lời hứa hẹn lớn nhất trong việc xây dựng mối quan hệ Mỹ – Thổ Nhĩ Kỳ vững mạnh hơn nằm ở việc nhìn nhận rằng hai nước có thể kiến tạo một mô hình đối tác kiểu mẫu, nơi một quốc gia có đa số người theo đạo Cơ Đốc giáo và một quốc gia có đa số người Hồi giáo – một quốc gia phương Tây và một quốc gia nằm vắt ngang hai lục địa," ông tiếp tục, "rằng chúng ta có thể tạo ra một cộng đồng quốc tế hiện đại, tôn trọng lẫn nhau, an toàn, thịnh vượng và không tồn tại những căng thẳng – những căng thẳng tất yếu giữa các nền văn hóa – điều mà tôi tin là đặc biệt quan trọng."

#### Israel

Erdoğan bước ra khỏi phiên họp tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới năm 2009 và thề sẽ không bao giờ quay lại.
Erdoğan đã đến thăm Israel vào ngày 1 tháng 5 năm 2005, một động thái hiếm thấy đối với một nhà lãnh đạo của một quốc gia có đa số dân là người Hồi giáo. Trong chuyến đi, Erdoğan đã đến thăm Yad Vashem, đài tưởng niệm chính thức của Israel dành cho các nạn nhân của thảm họa Holocaust. Tổng thống Israel Shimon Peres đã có bài phát biểu trước quốc hội Thổ Nhĩ Kỳ trong một chuyến thăm vào năm 2007, đánh dấu lần đầu tiên một nhà lãnh đạo Israel phát biểu trước cơ quan lập pháp của một quốc gia có đa số dân là người Hồi giáo.

Quan hệ hai nước trở nên tồi tệ tại hội nghị Diễn đàn Kinh tế Thế giới năm 2009 do các hành động của Israel trong Chiến tranh Gaza. Erdoğan đã bị người điều hành ngắt lời khi đang đáp trả Peres. Erdoğan tuyên bố: "Ông Peres, ông lớn tuổi hơn tôi. Có lẽ ông đang cảm thấy tội lỗi và đó là lý do ông lớn tiếng. Khi nói đến chuyện giết chóc, ông là người rõ hơn ai hết. Tôi vẫn nhớ cách các ông sát hại những đứa trẻ trên bãi biển..." Khi người điều hành nhắc nhở rằng họ cần kết thúc để dùng bữa tối, Erdoğan đã rời khỏi hội nghị, đồng thời cáo buộc người điều hành đã dành cho Peres nhiều thời gian hơn tổng thời gian của tất cả các diễn giả khác cộng lại.

Căng thẳng tiếp tục leo thang sau vụ đột kích đội tàu Gaza vào tháng 5 năm 2010. Erdoğan đã lên án mạnh mẽ cuộc đột kích, gọi đây là hành vi "khủng bố nhà nước", và yêu cầu Israel phải xin lỗi. Tháng 2 năm 2013, Erdoğan gọi Chủ nghĩa Zion là "tội ác chống lại loài người", sánh ngang với chứng sợ Hồi giáo, chủ nghĩa bài Do Thái và chủ nghĩa phát xít. Sau đó, ông đã rút lại phát biểu này và giải thích rằng mình đã bị hiểu sai ý. Ông nói "mọi người nên biết" rằng những bình luận của ông nhằm vào "các chính sách của Israel", đặc biệt là các vấn đề liên quan đến "Gaza và các khu định cư". Những phát ngôn của Erdoğan đã vấp phải sự chỉ trích từ Tổng thư ký Liên Hợp Quốc Ban Ki-moon, cùng nhiều nhân vật khác. Tháng 8 năm 2013, tờ *Hürriyet* đưa tin Erdoğan tuyên bố nắm trong tay bằng chứng cho thấy Israel phải chịu trách nhiệm trong vụ lật đổ Tổng thống Morsi tại Ai Cập. Cả chính phủ Israel và Ai Cập đều bác bỏ cáo buộc này.

Phản ứng trước cuộc Chiến tranh Gaza năm 2014, Erdoğan cáo buộc Israel thực hiện "khủng bố nhà nước" và "nỗ lực diệt chủng" đối với người Palestine. Ông cũng tuyên bố rằng: "Nếu Israel tiếp tục thái độ này, họ chắc chắn sẽ bị xét xử tại các tòa án quốc tế."

#### Syria

Angela Merkel, Vladimir Putin, Recep Tayyip Erdoğan và Emmanuel Macron trong một cuộc họp báo thuộc khuôn khổ hội nghị thượng đỉnh về Syria tại Istanbul, Thổ Nhĩ Kỳ
Trong nhiệm kỳ của Erdoğan, quan hệ ngoại giao giữa Thổ Nhĩ Kỳ và Syria đã suy thoái đáng kể. Năm 2004, Tổng thống Bashar al-Assad đã đến Thổ Nhĩ Kỳ, đánh dấu chuyến thăm chính thức đầu tiên của một tổng thống Syria tới Thổ Nhĩ Kỳ sau 57 năm. Cuối năm 2004, Erdoğan đã ký kết một hiệp định thương mại tự do với Syria. Những hạn chế về thị thực giữa hai nước đã được dỡ bỏ vào năm 2009, tạo nên một đợt bùng nổ kinh tế tại các khu vực giáp biên giới Syria. Tuy nhiên, vào năm 2011, mối quan hệ giữa hai nước trở nên căng thẳng sau khi xung đột bùng phát tại Syria. Recep Tayyip Erdoğan cho biết ông đang nỗ lực "xây dựng mối quan hệ thuận lợi với bất kỳ chính phủ nào lên thay thế Assad". Dù vậy, ông bắt đầu chuyển sang ủng hộ phe đối lập tại Syria sau khi các cuộc biểu tình biến thành bạo lực, gây ra vấn đề tị nạn Syria nghiêm trọng đối với Thổ Nhĩ Kỳ. Chính sách của Erdoğan trong việc cung cấp huấn luyện quân sự cho các chiến binh chống lại chính quyền Damascus cũng gây ra xung đột với Iran, một đồng minh của Syria và là quốc gia láng giềng của Thổ Nhĩ Kỳ. Ngày nay, Thổ Nhĩ Kỳ là bên hậu thuẫn chính cho chính quyền chuyển tiếp ở Syria do Ahmed Al-Sharaa lãnh đạo.

#### Ả Rập Xê Út

Tháng 8 năm 2006, Vua Abdullah bin Abdulaziz as-Saud đã có chuyến thăm tới Thổ Nhĩ Kỳ. Đây là chuyến thăm đầu tiên của một quốc vương Ả Rập Xê Út tới Thổ Nhĩ Kỳ trong suốt 4 thập kỷ. Nhà vua đã thực hiện chuyến thăm thứ hai vào ngày 9 tháng 11 năm 2007. Kim ngạch thương mại song phương giữa Thổ Nhĩ Kỳ và Ả Rập Xê Út đã vượt qua mốc  đô la Mỹ 3,2 tỷ trong năm 2006, gần gấp đôi so với con số đạt được vào năm 2003. Năm 2009, con số này chạm ngưỡng  đô la Mỹ 5,5 tỷ và mục tiêu đề ra cho năm 2010 là  đô la Mỹ 10 tỷ.

Erdoğan đã lên án sự can thiệp của Ả Rập Xê Út tại Bahrain và mô tả động thái này của Ả Rập Xê Út là "một trận Karbala mới". Ông yêu cầu các lực lượng Ả Rập Xê Út phải rút khỏi Bahrain.

### Biểu tình

Các cuộc biểu tình tại công viên Gezi năm 2013 bùng phát nhằm phản đối những chính sách và lề lối cai trị bị cho là độc đoán của Erdoğan. Sự việc bắt nguồn từ một cuộc biểu tình ngồi quy mô nhỏ tại Istanbul để bảo vệ một công viên của thành phố. Sự trấn áp mạnh tay bằng hơi cay của cảnh sát đã khiến làn sóng phản đối lan rộng từng ngày. Đối mặt với phong trào quần chúng lớn nhất trong cả thập kỷ, Erdoğan đã có một phát ngôn gây tranh cãi trên sóng truyền hình: "Cảnh sát đã ở đó hôm qua, vẫn ở đó hôm nay, và sẽ tiếp tục ở đó vào ngày mai". Sau nhiều tuần đụng độ trên đường phố Istanbul, chính phủ của ông ban đầu đã ngỏ lời xin lỗi người biểu tình và đề xuất tổ chức trưng cầu dân ý, nhưng sau đó lại ra lệnh đàn áp biểu tình.

## Nhiệm kỳ tổng thống

Erdoğan tuyên thệ nhậm chức vào ngày 28 tháng 8 năm 2014 và trở thành tổng thống thứ 12 của Thổ Nhĩ Kỳ. Một ngày sau, ông chủ trì lễ tuyên thệ cho tân Thủ tướng Ahmet Davutoğlu. Khi bị chất vấn về việc chỉ giành được 51,79% số phiếu – một tỷ lệ thấp hơn mức kỳ vọng, ông được cho là đã đáp trả: "Đến cả Đấng Tiên tri mà còn có người ghét. Dù sao thì tôi cũng đã nắm 52% trong tay". Ngay khi nhậm chức, Erdoğan đã vấp phải làn sóng chỉ trích vì công khai tuyên bố phá vỡ truyền thống trung lập của ghế tổng thống. Ông cũng không giấu giếm ý định nắm quyền hành sâu rộng hơn, điển hình là việc sử dụng đặc quyền triệu tập nội các vốn rất hiếm khi được các tổng thống tiền nhiệm đụng tới. Phe đối lập cho rằng Erdoğan sẽ tiếp tục mượn cương vị này để thúc đẩy các nghị trình cá nhân và thao túng chính phủ, đẩy tân Thủ tướng Ahmet Davutoğlu vào vai một nhân vật bù nhìn dễ bảo. Hơn thế nữa, việc những nhân vật thân tín của Erdoğan chiếm thế áp đảo trong nội các mới càng củng cố thêm đồn đoán rằng ông đang thâu tóm thực quyền kiểm soát toàn bộ bộ máy chính phủ.

### Bầu cử tổng thống

Lá phiếu bầu cử tổng thống năm 2018 tại tỉnh Diyarbakır
Vào ngày 1 tháng 7 năm 2014, Erdoğan được xướng tên làm ứng cử viên tổng thống của đảng AKP trong cuộc bầu cử tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ. Quyết định đề cử ông đã được Phó Chủ tịch đảng AKP, Mehmet Ali Şahin, chính thức công bố.

Sau lời công bố, Erdoğan đã có bài phát biểu và lần đầu tiên trình làng 'logo Erdoğan'. Logo này ngay sau đó đã vấp phải chỉ trích vì có thiết kế rất giống với logo mà Tổng thống Hoa Kỳ Barack Obama từng sử dụng trong cuộc bầu cử tổng thống Hoa Kỳ năm 2008.

Erdoğan đã đắc cử chức Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ ngay từ vòng bầu cử đầu tiên với 51,79% số phiếu. Với việc giành được hơn 50% tỷ lệ ủng hộ, cuộc bầu cử không cần phải tiến hành thêm vòng hai. Ứng cử viên liên danh của đảng CHP, đảng MHP và 13 đảng đối lập khác, cựu Tổng thư ký Tổ chức Hợp tác Hồi giáo Ekmeleddin İhsanoğlu giành được 38,44% số phiếu. Ứng cử viên Selahattin Demirtaş của đảng HDP ủng hộ người Kurd nhận được 9,76%.

Cuộc bầu cử tổng thống năm 2018 diễn ra như một phần của kỳ tổng tuyển cử năm 2018, được tổ chức song song với cuộc bầu cử quốc hội trong cùng một ngày. Sau khi các sửa đổi hiến pháp được thông qua trong một cuộc trưng cầu dân ý vào năm 2017, Tổng thống đắc cử sẽ đồng thời đóng vai trò là nguyên thủ quốc gia và người đứng đầu chính phủ của Thổ Nhĩ Kỳ, tiếp quản quyền lực hành pháp từ chức vụ Thủ tướng sắp bị bãi bỏ.

Vào ngày 27 tháng 4 năm 2018, Erdoğan tuyên bố ra tranh cử đại diện cho Liên minh Nhân dân (tiếng Thổ Nhĩ Kỳ: *Cumhur İttifakı*), với sự hậu thuẫn từ đảng MHP. Lực lượng đối lập chính, Đảng Nhân dân Cộng hòa, đã đề cử Muharrem İnce, một nghị sĩ nổi tiếng với lập trường phản đối quyết liệt và những bài phát biểu nảy lửa nhắm vào Erdoğan. Bên cạnh các ứng cử viên này, Meral Akşener, người sáng lập kiêm lãnh đạo Đảng Tốt, Temel Karamollaoğlu, lãnh đạo Đảng Hạnh phúc, và Doğu Perinçek, lãnh đạo Đảng Yêu nước, cũng đã tuyên bố tranh cử và thu thập đủ 100.000 chữ ký cần thiết để được đề cử. Cuối cùng, Erdoğan đã giành chiến thắng với 52,59% số phiếu phổ thông.

Trong cuộc bầu cử tổng thống năm 2023, việc Erdoğan ra tranh cử đã vấp phải tranh cãi pháp lý sau khi ông khởi động chiến dịch vào tháng 6 năm 2022. Phe đối lập lập luận rằng việc ông tranh cử nhiệm kỳ thứ ba là hành vi vi phạm hiến pháp. Ở vòng bỏ phiếu đầu tiên, Erdoğan đã không đạt được ngưỡng 50% bắt buộc, dẫn đến một cuộc bầu cử vòng hai với người về nhì là Kemal Kılıçdaroğlu. Cuối cùng, Erdoğan đã giành chiến thắng ở vòng hai diễn ra vào ngày 28 tháng 5 năm 2023, khi thu về 52,18% số phiếu bầu.

Vào ngày 8 tháng 3 năm 2024, ông đã tuyên bố sẽ nghỉ hưu sau khi kết thúc nhiệm kỳ tổng thống hiện tại vào năm 2028.

### Trưng cầu dân ý

Vào tháng 4 năm 2017, một cuộc trưng cầu dân ý về hiến pháp đã được tổ chức, trong đó các cử tri tại Thổ Nhĩ Kỳ (và công dân Thổ Nhĩ Kỳ ở nước ngoài) đã thông qua 18 đề xuất sửa đổi Hiến pháp Thổ Nhĩ Kỳ. Các tu chính án này bao gồm việc thay thế hệ thống đại nghị hiện tại bằng hệ thống tổng thống. Chức vụ Thủ tướng sẽ bị bãi bỏ, và cương vị tổng thống sẽ trở thành một vị trí hành pháp được trao quyền hành pháp rộng rãi. Số ghế trong quốc hội sẽ tăng từ 550 lên 600 và độ tuổi ứng cử vào quốc hội được hạ từ 25 xuống 18. Cuộc trưng cầu dân ý cũng yêu cầu tiến hành những thay đổi đối với Hội đồng Thẩm phán và Công tố viên Tối cao.

#### Bầu cử địa phương

Trong cuộc bầu cử địa phương năm 2019, đảng cầm quyền AKP đã đánh mất quyền kiểm soát Istanbul và Ankara lần đầu tiên sau 25 năm, cùng với 5 trong số 6 thành phố lớn nhất của Thổ Nhĩ Kỳ. Thất bại này phần lớn được cho là do sự quản lý yếu kém của Erdoğan đối với cuộc khủng hoảng kinh tế Thổ Nhĩ Kỳ, sự gia tăng của chủ nghĩa độc đoán cũng như việc chính phủ bị cáo buộc là khoanh tay đứng nhìn trước cuộc khủng hoảng người tị nạn Syria. Ngay sau cuộc bầu cử, Hội đồng Bầu cử Tối cao Thổ Nhĩ Kỳ đã ra lệnh tổ chức bầu cử lại ở Istanbul, hủy bỏ giấy chứng nhận thị trưởng của Ekrem İmamoğlu. Quyết định này đã dẫn đến sự sụt giảm đáng kể mức độ ủng hộ dành cho Erdoğan và AKP, khiến đảng của ông tiếp tục nhận thất bại trong cuộc bầu cử tháng 6 với cách biệt phiếu bầu còn lớn hơn. Kết quả này được xem là một đòn giáng mạnh vào Erdoğan, người từng tuyên bố rằng nếu đảng của ông 'mất Istanbul, chúng ta sẽ mất Thổ Nhĩ Kỳ'. Chiến thắng của phe đối lập được mô tả là 'sự khởi đầu cho dấu chấm hết' của Erdoğan, trong đó các nhà bình luận quốc tế gọi quyết định tổ chức bầu cử lại là một sai lầm tính toán to lớn của chính phủ, mở đường cho tiềm năng ứng cử của İmamoğlu trong kỳ bầu cử tổng thống tiếp theo. Nhiều ý kiến cho rằng quy mô thất bại của chính phủ có thể châm ngòi cho một cuộc cải tổ nội các và dẫn đến tổng tuyển cử sớm, thay vì diễn ra vào tháng 6 năm 2023 như lịch trình.

Chính phủ New Zealand, chính phủ Úc cùng đảng CHP đối lập đã lên tiếng chỉ trích Erdoğan sau khi ông liên tục phát đoạn video do kẻ xả súng ở nhà thờ Hồi giáo Christchurch ghi lại cho những người ủng hộ ông xem tại các cuộc mít tinh tranh cử cho cuộc bầu cử địa phương ngày 31 tháng 3. Erdoğan còn tuyên bố rằng những người Úc và New Zealand đến Thổ Nhĩ Kỳ với tư tưởng bài Hồi giáo "sẽ bị gửi về trong quan tài giống như ông cha họ" tại Gallipoli.

### Chính sách đối nội

#### Phủ tổng thống

Erdoğan cũng vấp phải nhiều chỉ trích xung quanh việc xây dựng dinh thự chính thức mới mang tên Khu phức hợp Phủ Tổng thống. Công trình này chiếm dụng khoảng 50 mẫu Anh (hơn 20 hecta) diện tích của Trang trại Rừng Atatürk (AOÇ) tại Ankara. Vì AOÇ là khu vực đất được bảo tồn, giới chức trách đã ban hành một số lệnh của tòa án nhằm đình chỉ thi công phủ Tổng thống mới, tuy nhiên quá trình xây dựng vẫn tiếp diễn bất chấp lệnh cấm. Phe đối lập mô tả hành động này là sự coi thường trắng trợn đối với pháp quyền. Dự án đã phải hứng chịu vô vàn chỉ trích kèm theo các cáo buộc về tình trạng tham nhũng trong quá trình thi công, hủy hoại môi trường hoang dã và san phẳng hoàn toàn sở thú bên trong AOÇ để nhường chỗ cho khu phức hợp mới. Việc phủ Tổng thống này bị xem là công trình xây dựng trái phép trên phương diện pháp lý đã khiến nó bị mỉa mai gọi là 'Kaç-Ak Saray' (trong tiếng Thổ Nhĩ Kỳ, từ *kaçak* có nghĩa là 'bất hợp pháp').

Ban đầu, Ak Saray được thiết kế làm trụ sở làm việc mới cho Thủ tướng. Tuy nhiên, ngay khi nhậm chức tổng thống, Erdoğan tuyên bố dinh thự này sẽ trở thành Phủ Tổng thống mới, trong khi Dinh thự Çankaya sẽ được chuyển giao lại cho Thủ tướng sử dụng. Động thái này được xem là một sự thay đổi mang tính lịch sử, bởi Dinh thự Çankaya đã gắn liền với biểu tượng quyền lực của nền cộng hòa kể từ khi thành lập. Khu phức hợp Phủ Tổng thống có tới gần 1.000 căn phòng với chi phí xây dựng lên đến 350 triệu USD (270 triệu euro). Sự xa hoa này đã vấp phải làn sóng phản đối kịch liệt, đặc biệt trong bối cảnh các vụ tai nạn hầm mỏ và quyền lợi của người lao động đang là những chủ đề nóng hổi trong dư luận.

Vào ngày 29 tháng 10 năm 2014, Erdoğan dự kiến tổ chức tiệc chiêu đãi nhân Ngày Cộng hòa tại phủ Tổng thống mới nhằm kỷ niệm 91 năm ngày thành lập nước Cộng hòa Thổ Nhĩ Kỳ và chính thức khánh thành Phủ Tổng thống. Dù vậy, buổi tiệc đã bị hủy bỏ sau khi một vụ tai nạn hầm mỏ xảy ra tại huyện Ermenek thuộc tỉnh Karaman, cùng với việc hầu hết các khách mời tuyên bố tẩy chay sự kiện này.

#### Chính sách kinh tế

Trong nhiệm kỳ tổng thống của mình, Erdoğan đã làm suy giảm tính độc lập của Ngân hàng Trung ương và thúc ép cơ quan này theo đuổi một chính sách tiền tệ vô cùng phi truyền thống, cụ thể là liên tục hạ lãi suất bất chấp lạm phát cao. Ông đã cổ xúy cho giả thuyết rằng lạm phát bắt nguồn từ lãi suất cao, một quan điểm bị giới kinh tế học trên toàn cầu bác bỏ. Điều này, cộng hưởng với các yếu tố khác như thâm hụt tài khoản vãng lai quá mức và nợ ngoại tệ, kết hợp với chủ nghĩa độc đoán ngày càng gia tăng của Erdoğan, đã châm ngòi cho một cuộc khủng hoảng kinh tế bắt đầu từ năm 2018, dẫn đến sự mất giá trầm trọng của đồng lira Thổ Nhĩ Kỳ và lạm phát tăng phi mã. Nhà kinh tế học Paul Krugman mô tả cuộc khủng hoảng đang diễn ra là "một cuộc khủng hoảng tiền tệ và nợ kinh điển, một kiểu khủng hoảng mà chúng ta đã chứng kiến nhiều lần", và bình luận thêm: "Trong những thời khắc như vậy, chất lượng lãnh đạo đột nhiên đóng vai trò vô cùng quan trọng. Bạn cần những quan chức hiểu rõ chuyện gì đang xảy ra, có khả năng vạch ra biện pháp ứng phó và có đủ uy tín để thị trường đặt niềm tin. Một số thị trường mới nổi có được những yếu tố đó, và họ đã vượt qua sóng gió khá suôn sẻ. Còn chế độ của Erdoğan thì không có bất cứ điều gì trong số đó".

#### Tình trạng khẩn cấp và các cuộc thanh trừng

Vào ngày 20 tháng 7 năm 2016, Tổng thống Erdoğan đã ban bố tình trạng khẩn cấp, với lý do được đưa ra là để đối phó với âm mưu đảo chính. Ban đầu, tình trạng này dự kiến kéo dài trong ba tháng và đã được Quốc hội Thổ Nhĩ Kỳ phê chuẩn. Tình trạng khẩn cấp sau đó liên tục được gia hạn cho đến năm 2018 giữa bối cảnh diễn ra các cuộc thanh trừng liên miên sau âm mưu đảo chính, bao gồm việc thanh trừng toàn diện nhắm vào giới truyền thông độc lập và giam giữ hàng chục nghìn công dân Thổ Nhĩ Kỳ có quan điểm chính trị đối lập với Erdoğan. Tính đến tháng 3 năm 2018, đã có hơn 50.000 người bị bắt giữ và hơn 160.000 người bị sa thải khỏi nơi làm việc.

Các nhà báo Thổ Nhĩ Kỳ Can Dündar và Erdem Gül bị bắt giữ vì rò rỉ thông tin mật về việc Thổ Nhĩ Kỳ hậu thuẫn các chiến binh Hồi giáo ở Syria.
Tháng 8 năm 2016, Erdoğan bắt đầu vây bắt và bỏ tù những nhà báo đã hoặc đang chuẩn bị xuất bản các bài viết đặt nghi vấn về tình trạng tham nhũng bên trong chính quyền của ông. Số lượng nhà báo bị Thổ Nhĩ Kỳ giam giữ cao hơn bất kỳ quốc gia nào khác, thậm chí vượt qua tổng số nhà báo đang bị cầm tù tại Triều Tiên, Cuba, Nga và Trung Quốc cộng lại. Sau âm mưu đảo chính tháng 7 năm 2016, chính quyền Erdoğan bắt đầu tiến hành vây bắt và tống giam hàng chục nghìn cá nhân, từ các quan chức trong chính phủ cho đến những người làm việc trong khu vực công, với các cáo buộc liên quan đến "khủng bố". Hệ quả của những vụ bắt giữ này là cộng đồng quốc tế đã lên tiếng phàn nàn về việc thiếu đi các quy trình tư pháp đúng đắn trong việc giam giữ những người phản đối Erdoğan.

Vào tháng 4 năm 2017, Erdoğan đã bảo trợ thành công một đạo luật, trên thực tế đã tước đi quyền của nhánh lập pháp Thổ Nhĩ Kỳ trong việc điều tra nhánh hành pháp do ông đứng đầu. Thiếu đi cơ chế kiểm soát và đối trọng từ quyền tự do ngôn luận, cũng như sự thiếu vắng quyền tự do của cơ quan lập pháp Thổ Nhĩ Kỳ trong việc buộc ông phải chịu trách nhiệm cho các hành động của mình, nhiều người đã ví hình thái chính phủ hiện tại của Thổ Nhĩ Kỳ như một chế độ độc tài, nơi nền dân chủ trên thực tế chỉ còn là danh nghĩa.

Vào ngày 29 tháng 4 năm 2017, chính quyền Erdoğan bắt đầu chặn truy cập Internet trong nước đối với toàn bộ trang bách khoa toàn thư trực tuyến Wikipedia thông qua hệ thống lọc Internet nội địa của Thổ Nhĩ Kỳ. Hành động chặn mạng này diễn ra sau khi chính phủ đưa ra yêu cầu Wikipedia phải gỡ bỏ những nội dung mà họ gọi là "mang tính công kích". Để đáp trả, nhà đồng sáng lập Wikipedia Jimmy Wales đã đăng một thông điệp trên Twitter tuyên bố: "Tiếp cận thông tin là một quyền cơ bản của con người. Hỡi người dân Thổ Nhĩ Kỳ, tôi sẽ luôn sát cánh cùng các bạn và đấu tranh cho quyền lợi này."

Vào tháng 1 năm 2016, hơn một nghìn học giả đã ký một bản kiến nghị chỉ trích cuộc đàn áp quân sự của chính quyền Thổ Nhĩ Kỳ nhắm vào các thị trấn và khu dân cư của người Kurd ở miền đông nước này. Erdoğan cáo buộc những người ký tên vào bản kiến nghị là "tuyên truyền khủng bố" và gọi họ là "những kẻ đen tối nhất". Ông kêu gọi các tổ chức và trường đại học phải có biện pháp xử lý, đồng thời tuyên bố: "Bất kỳ ai hưởng lợi từ nhà nước này nhưng giờ đây lại trở thành kẻ thù của nhà nước đều phải bị trừng phạt". Chỉ trong vài ngày, hơn 30 người tham gia ký tên đã bị bắt giữ, trong đó nhiều người bị cảnh sát ập vào nhà khám xét lúc rạng sáng. Mặc dù tất cả đều nhanh chóng được trả tự do, nhưng gần một nửa trong số đó đã bị sa thải. Viện Hàn lâm Khoa học Thổ Nhĩ Kỳ đã lên tiếng tố cáo cách hành xử "sai trái và đáng lo ngại" này. Erdoğan thề sẽ bắt các học giả này phải trả giá vì đã "sa vào vũng lầy phản quốc".

Ngày 8 tháng 7 năm 2018, ngay trước thềm bước vào nhiệm kỳ mới với tư cách là một tổng thống hành pháp, Erdoğan đã ra lệnh sa thải 18.000 quan chức nhà nước với cáo buộc rằng họ có liên hệ với giáo sĩ Fethullah Gülen đang lưu trú tại Mỹ. Trong số những người bị bãi nhiệm có 9.000 sĩ quan cảnh sát, 5.000 quân nhân và hàng trăm học giả.

### Chính sách đối ngoại

#### Châu Âu

Các chuyến công du nước ngoài của Recep Tayyip Erdoğan trên cương vị Tổng thống (từ năm 2014). Màu xanh đậm hơn biểu thị số lượt thăm nhiều hơn; Thổ Nhĩ Kỳ được tô màu đỏ.
Vào tháng 2 năm 2016, Erdoğan đe dọa sẽ đẩy hàng triệu người tị nạn ở Thổ Nhĩ Kỳ sang các quốc gia thành viên EU, khi tuyên bố: "Chúng tôi có thể mở cửa biên giới sang Hy Lạp và Bulgaria bất cứ lúc nào và chúng tôi có thể đưa người tị nạn lên xe buýt... Vậy các vị sẽ giải quyết vấn đề người tị nạn như thế nào nếu không đạt được thỏa thuận?"

Trả lời phỏng vấn tạp chí tin tức *Der Spiegel* vào ngày 11 tháng 3 năm 2016, Bộ trưởng Quốc phòng Đức Ursula von der Leyen cho biết cuộc khủng hoảng người tị nạn đã biến mối quan hệ hợp tác tốt đẹp giữa EU và Thổ Nhĩ Kỳ thành một vấn đề "quan trọng sống còn". Bà nhấn mạnh: "Do đó, việc thúc đẩy các cuộc đàm phán về quá trình Thổ Nhĩ Kỳ gia nhập EU vào lúc này là một bước đi đúng đắn".

Bữa tối làm việc giữa các nhà lãnh đạo Thổ Nhĩ Kỳ, Đức, Pháp và Nga tại Istanbul
Trong nghị quyết mang tên "Sự vận hành của các thể chế dân chủ tại Thổ Nhĩ Kỳ" ban hành ngày 22 tháng 6 năm 2016, Hội đồng Nghị viện của Ủy hội châu Âu (PACE) đã cảnh báo rằng "những diễn biến gần đây tại Thổ Nhĩ Kỳ liên quan đến quyền tự do báo chí và ngôn luận, sự xói mòn của pháp quyền cùng những vi phạm nhân quyền trong các chiến dịch an ninh chống khủng bố ở vùng đông nam Thổ Nhĩ Kỳ đã... đặt ra những nghi vấn nghiêm trọng về sự vận hành của các thể chế dân chủ tại quốc gia này".

Tháng 1 năm 2017, Erdoğan tuyên bố việc rút quân đội Thổ Nhĩ Kỳ khỏi Bắc Síp là "điều không tưởng" và Thổ Nhĩ Kỳ sẽ hiện diện ở Síp "mãi mãi".

Tháng 9 năm 2020, Erdoğan tuyên bố chính phủ của ông ủng hộ Azerbaijan sau khi nổ ra cuộc xung đột quy mô lớn giữa lực lượng Armenia và Azerbaijan nhằm tranh giành vùng lãnh thổ tranh chấp Nagorno-Karabakh. Ông cũng đã bác bỏ các yêu cầu ngừng bắn. Năm 2022, Erdoğan và Tổng thống Nga Vladimir Putin đã lên kế hoạch biến Thổ Nhĩ Kỳ thành một trung tâm năng lượng cung cấp cho toàn châu Âu thông qua các đường ống dẫn khí đốt TurkStream và Blue Stream. Tháng 10 năm 2023, Erdoğan đã hủy bỏ việc tham dự hội nghị lần thứ ba của Cộng đồng Chính trị châu Âu (EPC).

Erdoğan và Tổng thống Nga Vladimir Putin vào ngày 3 tháng 7 năm 2024
##### Sự gia nhập NATO của Phần Lan và Thụy Điển

Vào tháng 5 năm 2022, Erdoğan lên tiếng phản đối việc Phần Lan và Thụy Điển gia nhập NATO, cáo buộc hai quốc gia này dung túng cho các nhóm mà Thổ Nhĩ Kỳ liệt vào danh sách tổ chức khủng bố, bao gồm các nhóm phiến quân người Kurd như PKK, PYD, YPG và những người ủng hộ Fethullah Gülen. Sau một cuộc biểu tình tại Thụy Điển có hành động đốt kinh Quran, Erdogan nhắc lại rằng ông sẽ không ủng hộ nỗ lực gia nhập NATO của Thụy Điển. Tổng thống Phần Lan Sauli Niinistö đã đến thăm Erdogan tại Istanbul và Ankara vào tháng 3 năm 2023. Trong khuôn khổ chuyến thăm, Erdogan xác nhận ông ủng hộ Phần Lan gia nhập NATO và tuyên bố rằng Quốc hội Thổ Nhĩ Kỳ sẽ phê chuẩn tư cách thành viên của Phần Lan trước kỳ bầu cử Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ vào tháng 5 năm 2023. Vào ngày 23 tháng 3 năm 2023, ủy ban đối ngoại của Quốc hội Thổ Nhĩ Kỳ đã thông qua đơn xin gia nhập NATO của Phần Lan và chuyển tiến trình này lên phiên họp toàn thể của Quốc hội. Vào ngày 1 tháng 4 năm 2023, Erdoğan đã xác nhận và ký phê chuẩn quyết định của Đại Quốc hội Thổ Nhĩ Kỳ về tư cách thành viên NATO của Phần Lan. Quyết định này đã chính thức khép lại quá trình Phần Lan gia nhập NATO.

Đến tháng 6 năm 2023, Erdoğan một lần nữa lên tiếng phản đối việc Thụy Điển gia nhập NATO.
Ngay trước thềm hội nghị thượng đỉnh NATO tại Vilnius vào tháng 7 năm 2023, Erdoğan đã gắn kết vấn đề Thụy Điển gia nhập NATO với đơn xin gia nhập EU của Thổ Nhĩ Kỳ. Thổ Nhĩ Kỳ đã nộp đơn xin gia nhập EU từ năm 1999, nhưng các cuộc đàm phán hầu như không đạt được tiến triển nào kể từ năm 2016. Vào tháng 9 năm 2023, Erdoğan tuyên bố rằng Liên minh châu Âu đang đi đến mức rạn nứt trong quan hệ với Thổ Nhĩ Kỳ và hai bên sẽ đi theo những con đường riêng trong quá trình Thổ Nhĩ Kỳ xin gia nhập Liên minh châu Âu. Tuy nhiên, vào ngày 23 tháng 10 năm 2023, Erdoğan đã chấp thuận đơn xin gia nhập NATO đang bị đình chỉ của Thụy Điển và đệ trình nghị định thư gia nhập lên Quốc hội Thổ Nhĩ Kỳ để phê chuẩn. Hai ngày sau, Chủ tịch quốc hội Thổ Nhĩ Kỳ, Numan Kurtulmuş, đã chuyển dự luật phê duyệt nỗ lực gia nhập NATO của Thụy Điển tới ủy ban đối ngoại của quốc hội. Ủy ban này đã thảo luận về việc phê chuẩn vào ngày 16 tháng 11 năm 2023, nhưng quyết định đã bị hoãn lại, kèm theo yêu cầu Thụy Điển phải đưa ra một lộ trình bằng văn bản nhằm thực thi các cam kết chống khủng bố của mình. Vào ngày 26 tháng 12 năm 2023, ủy ban đối ngoại của Quốc hội Thổ Nhĩ Kỳ đã thông qua đơn xin gia nhập NATO của Thụy Điển và chuyển tiến trình này lên phiên họp toàn thể của Quốc hội. Đến ngày 25 tháng 1 năm 2024, Erdoğan chính thức ký và phê duyệt quyết định của Quốc hội Thổ Nhĩ Kỳ về việc thông qua tư cách thành viên NATO của Thụy Điển.

Erdoğan và Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen vào ngày 12 tháng 7 năm 2023
#### Hy Lạp

Từ lâu đã tồn tại một cuộc tranh chấp giữa Thổ Nhĩ Kỳ và Hy Lạp trên biển Aegea. Erdoğan cảnh báo rằng Hy Lạp sẽ phải trả một "cái giá rất đắt" nếu tàu thăm dò khí đốt của Thổ Nhĩ Kỳ – hoạt động tại khu vực mà Thổ Nhĩ Kỳ cho là vùng biển tranh chấp – bị tấn công. Ông coi việc kết nạp lại Hy Lạp vào liên minh quân sự NATO là một sai lầm, đồng thời cáo buộc nước này đang hợp tác với những kẻ khủng bố.

#### Nội chiến Syria

Erdoğan gặp gỡ Tổng thống Mỹ Barack Obama tại hội nghị thượng đỉnh Wales năm 2014 ở Newport, xứ Wales
Quan hệ ngoại giao giữa Thổ Nhĩ Kỳ và Syria xấu đi đáng kể do tác động của cuộc Nội chiến Syria. Ban đầu, dù hàng chục nghìn người tị nạn Syria đã tràn qua biên giới vào Thổ Nhĩ Kỳ, giới chức Ankara vẫn cố gắng thuyết phục Tổng thống Syria Bashar al-Assad tiến hành các cải cách quan trọng nhằm xoa dịu xung đột và dập tắt các cuộc biểu tình. Cuộc gặp cuối cùng trong số những nỗ lực này diễn ra vào ngày 9 tháng 8 năm 2011, kéo dài suốt 7 giờ đồng hồ giữa Assad và Ahmet Davutoğlu của Thổ Nhĩ Kỳ. Sự kiện này đã khiến Davutoğlu được mệnh danh là 'nhà lãnh đạo châu Âu cuối cùng đến thăm Assad'.

Thổ Nhĩ Kỳ đã bị cuốn vào một cuộc xung đột bạo lực với Nhà nước Hồi giáo (IS) - một hệ quả từ sự lan rộng của cuộc nội chiến Syria. IS đã tiến hành hàng loạt cuộc tấn công nhắm vào binh sĩ và dân thường Thổ Nhĩ Kỳ. Trong một đoạn video do tổ chức này tung ra ghi lại cảnh hai binh sĩ Thổ Nhĩ Kỳ bị thiêu sống, Tổng thống Erdoğan đã bị IS công kích bằng lời lẽ và đe dọa sẽ hủy diệt Thổ Nhĩ Kỳ. Thổ Nhĩ Kỳ đã gia nhập liên quân quốc tế can thiệp quân sự chống lại IS vào năm 2015. Chiến dịch Lá chắn Euphrates của Lực lượng Vũ trang Thổ Nhĩ Kỳ được phát động nhằm vào IS, qua đó giành lại các khu vực xung quanh Jarabulus và al-Bab từ tay tổ chức này.

Tháng 1 năm 2018, quân đội Thổ Nhĩ Kỳ cùng các đồng minh là Quân đội Quốc gia Syria và Quân đoàn Sham đã mở Chiến dịch Nhành Oliu tại Afrin (miền bắc Syria), nhằm vào nhóm vũ trang người Kurd YPG. Đến tháng 10 năm 2019, Hoa Kỳ đã bật đèn xanh cho cuộc tấn công của Thổ Nhĩ Kỳ vào vùng đông bắc Syria, bất chấp việc hai bên mới đạt được thỏa thuận thiết lập Vùng đệm Bắc Syria trước đó không lâu. Lực lượng Mỹ tại miền bắc Syria đã được rút khỏi khu vực biên giới để tránh cản trở chiến dịch của Thổ Nhĩ Kỳ. Sau khi Mỹ rút quân, Thổ Nhĩ Kỳ liền tiến hành tấn công Chính quyền Tự trị Bắc và Đông Syria. Bác bỏ những lời chỉ trích về cuộc xâm lược, Erdoğan tuyên bố rằng các quốc gia NATO và Liên minh châu Âu "đã đứng về phía bọn khủng bố, và hùa nhau tấn công chúng tôi". Erdoğan sau đó đã đệ đơn kiện hình sự tạp chí *Le Point* của Pháp vì tờ này cáo buộc ông tiến hành thanh lọc sắc tộc trong khu vực. Trong bối cảnh việc Erdoğan kiểm soát truyền thông đã thổi bùng ngọn lửa chủ nghĩa dân tộc trong nước, một cuộc thăm dò do Metropoll Research thực hiện cho thấy 79% người Thổ Nhĩ Kỳ được hỏi bày tỏ sự ủng hộ đối với chiến dịch này của Erdoğan.

#### Trung Quốc

Erdoğan, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình cùng các nhà lãnh đạo khác tại hội nghị thượng đỉnh Tổ chức Hợp tác Thượng Hải ngày 16 tháng 9 năm 2022
Kim ngạch thương mại song phương giữa Thổ Nhĩ Kỳ và Trung Quốc đã tăng từ mức 1 tỷ USD/năm vào 2002 lên tới 27 tỷ USD/năm vào năm 2017. Erdoğan từng tuyên bố rằng Thổ Nhĩ Kỳ có thể sẽ cân nhắc gia nhập Tổ chức Hợp tác Thượng Hải thay vì Liên minh châu Âu.

Vào năm 2009, Erdoğan từng cáo buộc Trung Quốc phạm tội "diệt chủng" đối với người Duy Ngô Nhĩ tại Tân Cương. Năm 2019, Bộ Ngoại giao Thổ Nhĩ Kỳ ra tuyên bố lên án hành động của Trung Quốc là "tái lập các trại tập trung trong thế kỷ 21" và coi đây là "nỗi nhục lớn của nhân loại". Tuy nhiên, vào cuối năm đó trong một chuyến công du tới Trung Quốc, Erdoğan lại phát biểu rằng có những cá nhân đang "lợi dụng" vấn đề Duy Ngô Nhĩ nhằm gây căng thẳng cho quan hệ Trung – Thổ. Kể từ đó, chính phủ Thổ Nhĩ Kỳ đã giảm bớt đáng kể những chỉ trích về cách Trung Quốc đối xử với người Duy Ngô Nhĩ. Thay vào đó, họ bắt đầu trấn áp các nhà hoạt động người Duy Ngô Nhĩ theo yêu cầu từ Bắc Kinh và gia tăng các vụ trục xuất nhóm người này về lại Trung Quốc.

#### Ukraina và cuộc xâm lược của Nga

Lễ ký kết thỏa thuận xuất khẩu ngũ cốc giữa Thổ Nhĩ Kỳ, Ukraina, Nga và Liên Hợp Quốc tại Istanbul, 2022
Erdoğan cùng Tổng thống Ukraina Volodymyr Zelensky và Tổng thư ký Liên Hợp Quốc António Guterres tại Lviv, Ukraina, ngày 18 tháng 8 năm 2022
Năm 2016, Erdoğan tuyên bố với người đồng cấp Ukraina, Petro Poroshenko, rằng Thổ Nhĩ Kỳ sẽ không công nhận việc Nga sáp nhập Krym, ông gọi đây là hành vi "chiếm đóng Krym".

Trong cuộc chiến giữa Nga và Ukraina, Erdoğan đã đóng vai trò là nhà trung gian kiến tạo hòa bình. Ngày 10 tháng 3 năm 2022, Thổ Nhĩ Kỳ đăng cai tổ chức cuộc họp ba bên với Ukraina và Nga bên lề Diễn đàn Ngoại giao Antalya, đánh dấu vòng đàm phán cấp cao đầu tiên kể từ khi nổ ra xung đột. Tiếp nối vòng đàm phán hòa bình tại Istanbul ngày 29 tháng 3 năm 2022, Nga quyết định rút quân khỏi các khu vực quanh Kyiv và Chernihiv. Ngày 22 tháng 7 năm 2022, cùng với Liên Hợp Quốc, Thổ Nhĩ Kỳ đã làm trung gian cho một thỏa thuận giữa Nga và Ukraina nhằm khơi thông hoạt động xuất khẩu ngũ cốc từ các cảng của Ukraina, trong bối cảnh khủng hoảng lương thực toàn cầu năm 2022. Vào ngày 21 tháng 9 năm 2022, kỷ lục 215 binh sĩ Ukraina—bao gồm những chỉ huy trong cuộc phòng thủ Nhà máy thép Azovstal thuộc trận vây hãm Mariupol—đã được phóng thích thông qua đợt trao đổi tù binh với Nga nhờ sự trung gian của Tổng thống Erdoğan. Theo thỏa thuận, những người này sẽ lưu trú tại Thổ Nhĩ Kỳ cho đến khi chiến tranh kết thúc.

Dù Thổ Nhĩ Kỳ đã đóng cửa eo biển Bosphorus để chặn tàu chiến Nga tiếp viện, thực thi các lệnh trừng phạt của Liên Hợp Quốc và viện trợ khí tài cho Ukraina (như máy bay không người lái Bayraktar TB2 cùng xe thiết giáp BMC Kirpi), Erdoğan vẫn từ chối áp dụng một số biện pháp trừng phạt như cấm không phận đối với máy bay dân sự Nga, đồng thời vẫn duy trì đối thoại với Tổng thống Nga Vladimir Putin. Năm 2022, Erdoğan tái khẳng định lập trường về Krym khi tuyên bố rằng theo luật pháp quốc tế, Nga buộc phải trả lại bán đảo này cho Ukraina.

Ngày 18 tháng 2 năm 2025, Erdoğan khẳng định Thổ Nhĩ Kỳ là "chủ nhà lý tưởng cho các cuộc đàm phán tiềm năng giữa Nga, Ukraina và Mỹ", nhấn mạnh rằng cả Nga lẫn Ukraina đều coi Thổ Nhĩ Kỳ là một "nhà hòa giải đáng tin cậy".

## Chú thích

## Tham khảo