# Lựu pháo M101

| Lựu pháo hạng nhẹ M101 105 mm, pháo kéo |
| --- |
| Thủy quân lục chiến Hoa Kỳ khai hỏa một khẩu M101A1 trong một buổi lễ năm 2005 |
| Loại | Lựu pháo |
| Nơi chế tạo | Hoa Kỳ |
| Lược sử hoạt động |
| Phục vụ | 1941–nay |
| Trận |
Danh sách các cuộc xung đột
* Chiến tranh Thế giới thứ hai
* Nội chiến Trung Quốc
* Chiến tranh Triều Tiên
* Chiến tranh Đông Dương lần thứ nhất
* Chiến tranh Việt Nam
* Nội chiến Campuchia
* Nội chiến Lào
* Chiến tranh Bóng đá
* Cuộc nổi dậy tại Philippines
* Chiến tranh du kích Rhodesia
* Chiến tranh Iran – Iraq
* Nội chiến Lebanon
* Cách mạng Nicaragua
* Nội chiến El Salvador
* Chiến tranh Nam Tư
* Trận Marawi
* Nội chiến Yemen
* Xung đột biên giới Campuchia – Thái Lan 2025
* Chiến tranh Nga-Ukraina (2022–nay)
 |
| Lược sử chế tạo |
| Nhà sản xuất | Xưởng quân giới Rock Island Hyundai Wia Sorel Industries (C3 của Canada) |
| Giai đoạn sản xuất | 1941–1953 |
| Số lượng chế tạo | 10.200 |
| Thông số |
| Khối lượng | 4.980 lb (2.260 kg) |
| Chiều dài | 19 ft 6 in (5,94 m) |
| Độ dài nòng | 7 ft 7 in (2,31 m) L/22 |
| Chiều rộng | 7 ft 3 in (2,21 m) |
| Chiều cao | 5 ft 8 in (1,73 m) |
|

---

 |
| Đạn pháo | 105×372 mm R |
| Cỡ đạn | 105 mm (4,1 in) |
| Khóa nòng | Khối trượt ngang |
| Độ giật | Thủy khí, cố định, 42 in (110 cm) |
| Bệ pháo | Càng xòe |
| Góc nâng | −5° (−89 mil) đến 65° (1.156 mil) |
| Xoay ngang | ±23° (±409 mil) |
| Sơ tốc đầu nòng | 1.550 ft/s (472 m/s) |
| Tầm bắn xa nhất | 7,00 mi (11.270 m) |

**M101A1** là một khẩu pháo được phát triển và sử dụng bởi Hoa Kỳ. Đây từng là loại lựu pháo dã chiến hạng nhẹ tiêu chuẩn của Hoa Kỳ trong Chiến tranh Thế giới thứ hai, từng tham chiến ở cả Châu Âu và Thái Bình Dương, cũng như trong Chiến tranh Triều Tiên. Được đưa vào sản xuất từ năm 1941, nó nhanh chóng nổi tiếng nhờ độ chính xác và hỏa lực mạnh mẽ. M101A1 bắn đạn 105 mm nổ mạnh (HE) nạp bán cố định và có tầm bắn 12,325 thước Anh (11,270 m) (khoảng 7 dặm), giúp nó trở nên rất phù hợp để hỗ trợ bộ binh.

## Lịch sử

### Phát triển

Duration: 22 minutes and 6 seconds.22:06*"Vũ khí của Pháo binh Dã chiến"* (1953) - Phim tư liệu huấn luyện pháo binh chính thức của Lục quân Hoa Kỳ.
Sau Thế chiến I, Cục Quân giới Lục quân Hoa Kỳ đã nghiên cứu nhiều loại lựu pháo cỡ nòng 105 mm thu giữ được của Đức và phát triển loại Lựu pháo 105 mm M1920 sử dụng bệ pháo M1920. Một thiết kế bệ pháo càng dạng hộp (bệ pháo M1925E) và hai thiết kế càng xòe khác (T1 và T2) cũng được phát triển, nhưng thiết kế càng xòe ban đầu được đánh giá là ưu việt hơn sau khi thử nghiệm. Sau khi được lựa chọn, khẩu pháo này được chuẩn hóa vào tháng 12 năm 1927 với tên gọi lựu pháo 105 mm M1 trên bệ pháo M1. Lục quân dự định thay thế tất cả các pháo 75 mm trong các trung đoàn pháo binh dã chiến cấp sư đoàn và độc lập bằng pháo 105 mm, nhưng việc thiếu kinh phí đã trì hoãn ý tưởng này và cuối cùng buộc phải hủy bỏ hoàn toàn vào năm 1929; một kế hoạch hạn chế được lập ra vào năm 1925 dự kiến tái trang bị cho ba trung đoàn, nhưng đến năm 1933, chỉ có 14 khẩu lựu pháo M1 được sản xuất.

Một phiên bản sửa đổi của M1, được thử nghiệm vào năm 1932, sử dụng đạn nạp bán cố định thay vì đạn nạp rời. Vì sự phát triển này yêu cầu một khối khóa nòng khác, khẩu pháo mới được định danh là lựu pháo 105 mm M2 trên bệ pháo M1. Có 48 khẩu đã được sản xuất vào năm 1939. Bệ pháo M1 nguyên bản được thiết kế để kéo bằng ngựa thay vì xe tải, vì vậy một bệ pháo mới, T5 (M2), đã được phát triển vào năm 1939 và chuẩn hóa vào tháng 2 năm 1940. Vòng khóa nòng của lựu pháo M2 được sửa đổi vào tháng 3 năm 1940 trước khi bắt đầu sản xuất hàng loạt, tạo ra loại lựu pháo 105 mm M2A1 trên bệ pháo M2.

Vào năm 1939, khẩu lựu pháo mới có giá 25.000 USD, gấp ba lần chi phí hiện đại hóa một khẩu pháo dã chiến 75 mm M1897 trên bệ pháo M2, và việc trang bị nó đòi hỏi phải mua một lượng đạn dược mới khổng lồ (Bộ Chiến tranh ước tính khoảng 26 triệu USD).

Việc sản xuất quy mô nhỏ M2A1 bắt đầu vào tháng 4 năm 1941 với 25 khẩu, tiếp theo là 18 khẩu mỗi tháng vào tháng 5 và tháng 6. Sản xuất bắt đầu tăng mạnh vào tháng 8, và tổng sản lượng trong năm đó đạt 604 khẩu.

### Chiến tranh Thế giới thứ hai

Có 3.325 khẩu được chế tạo vào năm 1942, 2.684 khẩu vào năm 1943, 1.200 khẩu vào năm 1944 và 730 khẩu tính đến hết tháng 8 năm 1945. Khẩu pháo này được thiết kế để hoạt động rất bền bỉ, do đó nó có trọng lượng khá nặng so với cỡ nòng của mình, nhưng các nghiên cứu sau năm 1943 nhận thấy rằng sau khi bắn liên tục trong thời gian dài, phần đầu nòng pháo dễ bị rạn nứt. Để giảm ứng suất trong nòng, các ống nòng M2A1 mới sản xuất đã được khoét rộng khoảng hai inch tính từ đầu nòng bắt đầu từ cuối những năm 1940. Tính đến cuối Chiến tranh Thế giới thứ hai, đã có 8.543 khẩu lựu pháo kéo 105 mm được chế tạo.

### Chiến tranh Lạnh

Việc sản xuất sau chiến tranh vẫn tiếp tục tại Xưởng quân giới Rock Island cho đến năm 1953, thời điểm mà tổng cộng 10.202 khẩu đã được chế tạo. Vào năm 1953, loại lựu pháo M2A2 mới được chuẩn hóa để tăng thêm tuổi thọ của pháo, mặc dù phải đánh đổi bằng một chút sơ tốc đầu nòng. Nòng của M2A2 có vòng khóa nòng chịu lực cao hơn, các rãnh khương tuyến sâu hơn và độ côn khương tuyến nông hơn so với nòng M2A1, giúp tuổi thọ nòng khi bắn liều đầy hiệu quả hơn 50% so với M2A1.

Duration: 30 minutes and 35 seconds.30:35*"Vũ khí của Pháo binh Dã chiến"* (1966).
Một bước phát triển xa hơn là biến thể M2A2E2, sở hữu loa giảm giật đầu nòng và tầm bắn tối đa được tăng cường cùng với liều phóng lớn hơn, đặt trên bệ pháo M2A2E2 có góc bắn tối đa lớn hơn, đã được thiết kế và thử nghiệm vào năm 1958. Tuy nhiên, với sự xuất hiện của lựu pháo XM102, cả hai dự án trên đều bị hủy bỏ vào năm 1961.

Vào tháng 11 năm 1960, hệ thống định danh pháo binh của quân đội Hoa Kỳ bắt đầu thay đổi; các khẩu lựu pháo M2A1 hoặc M2A2 sử dụng bệ pháo M2A1 được đổi tên thành M101, trong khi các khẩu lựu pháo M2A1 hoặc M2A2 sử dụng bệ pháo M2A2 được đổi tên thành M101A1. Những mẫu này tiếp tục phục vụ trong suốt Chiến tranh Việt Nam. Mặc dù loại lựu pháo kế nhiệm M102 được chấp nhận trang bị vào năm 1964, cả M101 và M102 vẫn chia sẻ các vai trò tương tự trên chiến trường, và M101A1 chưa bao giờ bị thay thế hoàn toàn ở các đơn vị tiền tuyến cho đến khi loại lựu pháo M119 được đưa vào sử dụng. Ngày nay, M101A1 đã bị quân đội Hoa Kỳ cho nghỉ hưu, mặc dù nó vẫn được giữ lại cho các mục đích nghi lễ. Ở nước ngoài, nó vẫn tiếp tục phục vụ trong quân đội của nhiều quốc gia khác.

## Các biến thể

Các biến thể pháo:

* **M1920** – nguyên mẫu.
* **M1925E** – nguyên mẫu.
* **T2** – nguyên mẫu, được chuẩn hóa thành M1.
* **M2 (1934)** – những thay đổi nhỏ đối với buồng đạn để cho phép sử dụng đạn nạp cố định.
* **M2A1 (1940)** – vòng khóa nòng được sửa đổi.
* **M2A2 (1953)** – rãnh khương tuyến sâu hơn và độ côn khương tuyến ngắn hơn.
* **M2A2E2 (1958)** – nguyên mẫu với loa giảm giật đầu nòng.
* **M3** – biến thể lựu pháo hạng nhẹ, với nòng được rút ngắn đi 27 inch (69 cm) và sử dụng bệ pháo của lựu pháo sơn pháo M116.
* **T8** – nguyên mẫu biến thể gắn trên xe với khóa nòng sửa đổi và bề mặt lùi hình trụ, được chuẩn hóa thành lựu pháo 105 mm M4 vào tháng 9 năm 1943.
* **FH M1A2** – mẫu M101 do Rheinmetall sửa đổi trong biên chế quân đội Đức.
* **M101** – định danh sau năm 1961 của các khẩu M2A1 hoặc M2A2 sử dụng bệ pháo M2A1.
* **M101A1** – định danh sau năm 1961 của các khẩu M2A1 hoặc M2A2 sử dụng bệ pháo M2A2.
* **M2A1** – biến thể hiện đại hóa nòng L33 bởi Yugoimport SDPR với tầm bắn tối đa 15 km (9,3 mi)/18,1 km (11,2 mi) (sử dụng đạn đuôi thon/đạn tăng tầm đáy rỗng).
* **C3** – mẫu C1 (M2A1) của Canada với nòng dài hơn (cỡ nòng 33).
* **KM101A1** – phiên bản M101A1 sản xuất theo giấy phép của Hàn Quốc, 1977.
* **KH178** – biến thể cỡ nòng 38 của Hàn Quốc, 1983.

Các biến thể bệ pháo:

* **M1920E** – nguyên mẫu, càng xòe.
* **M1921E** – nguyên mẫu, càng dạng hộp.
* **M1925E** – nguyên mẫu, càng dạng hộp.
* **T2**, được chuẩn hóa thành **M1** – càng xòe, bánh gỗ.
* **M1A1** – bệ pháo M1 được chế tạo lại với bánh xe, phanh và các bộ phận mới.
* **T3** – nguyên mẫu.
* **T4** – nguyên mẫu.
* **T5**, được chuẩn hóa thành **M2 (1940)** – càng xòe, bánh thép với lốp khí nén.
* **M2A1** – loại bỏ phanh điện.
* **M2A2** – tấm chắn được sửa đổi.
* **M2A2E2** – nguyên mẫu với góc bắn tăng lên tới 70 độ.
* **XM124 & XM124E1** – nguyên mẫu (1962–1965) – được sản xuất bởi Sundstrand Aviation, đơn vị đã bổ sung hệ thống truyền động phụ trợ để cơ động tại chỗ. Bản XM124 cơ sở sử dụng hai động cơ làm mát bằng không khí công suất 20 mã lực (15 kW), trong khi bản XM124E1 sử dụng một động cơ 20 mã lực (15 kW) và hệ thống lái điện.
* **M2A2 Terra Star** – nguyên mẫu (1969–1977) – Công ty Lockheed Aircraft Service đã bổ sung hệ thống truyền động phụ trợ và hệ thống bánh xe ba sao vào bệ pháo M2A2 105 mm để cung cấp khả năng cơ động tại chỗ. Mẫu duy nhất còn sót lại hiện được trưng bày tại Bảo tàng Xưởng quân giới Rock Island.

* Binh sĩ Canada khai hỏa đạn nổ mạnh từ lựu pháo C3 vào năm 2009.
* Lựu pháo M101 của quân đội Hoàng gia Thái Lan với nòng pháo mới.
* Lựu pháo tự hành XM124E2 tại bảo tàng Xưởng quân giới Rock Island.
* Nguyên mẫu lựu pháo tự hành phụ trợ M2A2 Terra Star duy nhất còn sót lại tại Bảo tàng Xưởng quân giới Rock Island. Lưu ý hệ thống bánh xe ba sao và hệ thống truyền động phụ trợ ở càng pháo bên phải.
* Khẩu M101A1 trưng bày tại Bảo tàng Hải quân và Hàng hải Patriots Point.

## Đạn dược

Khẩu súng này sử dụng đạn nạp rời có vỏ, với Vỏ đạn M14 105 mm. Liều phóng bao gồm một liều cơ bản và sáu liều phụ, tạo thành bảy mức liều từ 1 (nhỏ nhất) đến 7 (lớn nhất). Việc sử dụng đạn nổ mạnh (HE) M1 được chuẩn bị cho lựu pháo 105 mm M3 (cùng loại đầu đạn và vỏ đạn, nhưng khác liều phóng) cũng đã được cho phép.

Đạn chống tăng nổ mạnh (HEAT) M67 ban đầu được thiết kế dưới dạng đạn lắp liền (fixed), với vỏ đạn M14 loại II. Sau đó, nó đã được chuyển sang dạng nạp rời có vỏ với vỏ đạn tiêu chuẩn, nhưng với liều phóng không thể điều chỉnh. Đối với đạn không đầu (blank), một vỏ đạn M15 ngắn hơn với liều bột đen đã được sử dụng.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Loại** | **Kiểu** | **Trọng lượngToàn bộ / Đầu đạn** | **Chất nhồi** | **Sơ tốc đầu nòng** | **Tầm bắn** |
Các loại đạn hiện có| HE | Đạn HE M1 | 19,08 kg (42 lb) | 14,97 kg (33 lb) | TNT hoặc Amatol 50/50, 2,18 kg (5 lb) | 472 m/s (1.550 ft/s) | 11.160 m (36.610 ft) |
| HEAT | Đạn HEAT M67 | 16,71 kg (37 lb) | 13,25 kg (29 lb) | Pentolite, 1,33 kg (3 lb) | 381 m/s (1.250 ft/s) | 7.854 m (25.768 ft) |
| Đạn khói | Đạn HC BE M84 | 19,02 kg (42 lb) | 14,91 kg (33 lb) | Kẽm chloride | 472 m/s (1.550 ft/s) | 11.160 m (36.610 ft) |
| Đạn khói màu | Đạn BE M84 | 17,86–18,04 kg (39–40 lb) |  | Hỗn hợp tạo khói |  |  |
| Đạn khói | Đạn WP M60 | 19,85 kg (44 lb) | 15,56 kg (34 lb) | Phosphor trắng, 1,84 kg (4 lb) | 472 m/s (1.550 ft/s) | 11.110 m (36.450 ft) |
| Đạn khói | Đạn FS M60 | 20,09 kg (44 lb) |  | Lưu huỳnh trioxit trong axit chlorosulfonic, 2,09 kg (5 lb) |  |  |
| Đạn hóa học | Đạn H M60 | 19,43 kg (43 lb) |  | Khí mù tạt, 1,44 kg (3 lb) |  |  |
| Đạn huấn luyện | Đạn M1 rỗng |  |  |  | 472 m/s (1.550 ft/s) | 11,160 m (36,61 ft) |
| Đạn thao tác | Đạn thao tác M14 |  |  |  | - | - |
| Đạn không đầu |  |  |  |  | - | - |

Khả năng xuyên giáp| Loại đạn \ Khoảng cách | 0 | 457 m (500 yd) | 914 m (1.000 yd) | 1.828 m (1.999 yd) |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Đạn HEAT M67 (góc chạm 0°) | 102–183 mm (4–7 in) |
| **Khả năng xuyên bê tông** |
| Đạn HE M1 (góc chạm 0°) | 457 mm (1 ft 6 in) | 427 mm (1 ft 5 in) | 396 mm (1 ft 4 in) | 335 mm (1 ft 1 in) |
| Các phương pháp đo lường khác nhau đã được sử dụng ở các quốc gia / thời kỳ khác nhau. Do đó, việc so sánh trực tiếp thường là không thể thực hiện được. |

## Các nước sử dụng

Quân đội Hoàng gia Thái Lan khai hỏa đạn tăng tầm từ một khẩu M101 đã được cải hoán với nòng LG1 cỡ L/33.

* Argentina
* Úc
* Áo: *Haubitze M1A2*
* Bahrain
* Bangladesh Biến thể *M101A1*. 50 khẩu được bàn giao năm 1982. Tình trạng không xác định.
* Bỉ
* Bénin
* Bolivia
* Bosna và Hercegovina
* Brasil
* Burkina Faso
* Campuchia
* Cameroon
* Canada Định danh là C3 – 93 khẩu đang biên chế
* Tchad
* Chile
* Đài Loan
* Colombia
* Croatia
* Síp
* Đan Mạch
* Cộng hòa Dominica
* Ecuador
* Ethiopia
* El Salvador
* Pháp
* Gabon
* Đức (Pháo lễ)
* Hy Lạp
* Guatemala
* Honduras
* Indonesia
* Iran
* Iraq
* Ý biên chế trong giai đoạn 1950 đến 1976
* Nhật Bản vận hành tính đến năm 2000. Một số lượng nhỏ được sản xuất trong nước với tên gọi Type 58. Một số khẩu M2A1 vẫn còn biên chế cho mục đích nghi lễ.
* Hàn Quốc
* Cộng hòa Khmer
* Lào
* Lebanon
* Liberia
* Litva – 54 khẩu mua từ Đan Mạch vào năm 2002. Ít nhất 18 đơn vị đã được viện trợ cho Ukraine vào năm 2022.
* Bắc Macedonia
* Malaysia
* Mauritania
* Madagascar
* México
* Maroc
* Mozambique
* Myanmar – 242 khẩu đang biên chế
* Hà Lan
* New Zealand
* Nicaragua
* Na Uy
* Pakistan
* Paraguay
* Perú
* Philippines
* Bồ Đào Nha
* Rhodesia
* Rwanda
* Ả Rập Xê Út
* Sénégal
* Nam Phi
* Tây Ban Nha
* Sudan
* Thụy Sĩ (Kiểm soát lở tuyết)
* Thái Lan
* Togo
* Tunisia
* Thổ Nhĩ Kỳ
* Ukraina
* Hoa Kỳ (Kiểm soát lở tuyết và Pháo lễ)
* Uruguay
* Venezuela
* Việt Nam
	+ Việt Nam Cộng hòa
* Yemen

## Tham khảo

### Tài liệu

* Hogg, Ian V. (1998). *Allied Artillery of World War Two*. Crowood Press, Ramsbury. ISBN 1-86126-165-9.
* Hunnicutt, R. P. (1971). *Pershing: A History of the Medium Tank T20 Series*. Feist Publications.
* Hunnicutt, R. P. (1992). *Stuart: A History of the American Light Tank*. Presidio Press. ISBN 0-89141-462-2.
* Hunnicutt, R. P. (1994). *Sherman: A History of the American Medium Tank*. Presidio Press. ISBN 0-89141-080-5.
* Hunnicutt, R. P. (2001). *Half-Track: A History of American Semi-Tracked Vehicles*. Presidio Press. ISBN 0-89141-742-7.
* *Technical Manual TM 9-1325, 105 mm Howitzers M2 and M2A1; Carriages M2A1 and M2A2; and Combat Vehicle Mounts M3 and M4*. War Department, 1944.
* *Technical Manual TM 9-1901, Artillery Ammunition*. War Department, 1944.
* *Technical Manual TM 9-1904, Ammunition Inspection Guide*. War Department, 1944.
* *Technical Manual TM 9-2005 volume 3, Infantry and Cavalry Accompanying Weapons*. War Department, 1942.
* International Institute for Strategic Studies (tháng 2 năm 2016). *The Military Balance 2016*. Quyển 116. Routlegde. ISBN 978-1-85743-835-2.