# Súng trường bán tự động

Ruger 10/22 - .22 Long Rifle
Ruger Mini-14 .223 Remington/5.56x45mm NATO
SKS Type 56 - 7.62×39mm
Colt AR-15 SP1 - .223 Remington
Bản vẽ súng trường bán tự động Mannlicher 1885 do Ferdinand Mannlicher thiết kế, là một trong những thiết kế súng trường bán tự động sớm nhất.
Vệ binh Lâu đài Praha mang theo súng trường vz. 52 của Tiệp Khắc.
**Súng trường bán tự động** là một loại súng trường tự nạp đạn, mỗi lần bóp cò bắn ra một viên đạn, đồng thời tự động nạp viên đạn tiếp theo vào buồng đạn. Loại súng này được phát triển trước Chiến tranh Thế giới thứ hai và được sử dụng rộng rãi trong suốt thời gian diễn ra cuộc chiến. Súng trường là loại vũ khí được thiết kế để bắn khi cầm bằng cả hai tay và tựa vào vai người bắn nhằm đảm bảo sự ổn định. Về hình thức bên ngoài, các súng săn có thể bắn nhiều viên đạn nhỏ đồng thời qua nòng trơn, trong khi nòng súng trường được rãnh xoắn để làm xoay và ổn định từng viên đạn riêng lẻ. Cơ chế của súng trường bán tự động sử dụng một phần năng lượng từ viên đạn đã bắn để đẩy vỏ đạn đã sử dụng ra ngoài và nạp một viên đạn mới vào buồng đạn, chuẩn bị cho lần bắn tiếp theo. Thiết kế này khác với súng trường vận hành thủ công như súng bắn bằng khóa nòng (bolt-action) hoặc súng bắn bằng đòn bẩy (lever-action), vốn phải nạp viên đạn thủ công trước khi bắn lần nữa, cũng như khác với súng trường tự động, vốn tiếp tục bắn miễn là cò vẫn được giữ.

## Lịch sử

### Súng trường hoạt động theo nguyên lý giật

Năm 1883, Hiram Maxim đã đăng ký bằng sáng chế cho một cơ cấu chuyển đổi hoạt động theo nguyên lý giật dành cho súng trường Winchester. Một thiết kế ban đầu khác cho súng trường bán tự động hoạt động theo nguyên lý giật là của Ferdinand Mannlicher, người đã giới thiệu thiết kế của mình vào năm 1885, dựa trên các nghiên cứu trước đó từ năm 1883. Một số mẫu ban đầu của ông, bao gồm Mannlicher Model 85, 91, 93 và 95, sử dụng các cơ cấu không vận hành bằng khí. Tuy nhiên, các thiết kế này vẫn chỉ dừng ở mức nguyên mẫu do những khó khăn liên quan đến thuốc súng đen được sử dụng trong đạn (dựa trên loại đạn Áo 11×58 mm R M/77), như vận tốc thấp và hiện tượng bám bẩn nhiều. Việc áp dụng thuốc phóng không khói sau này đã tạo điều kiện cho sự phát triển thực tế của vũ khí tự động hoàn toàn và bán tự động.

Các thiết kế của Mannlicher đã góp phần vào sự phát triển của các loại vũ khí sau này, bao gồm súng máy Browning M1917, M1919 và M2 Browning. Vào đầu những năm 1880, Mannlicher bắt đầu sản xuất các phiên bản súng trường của mình được thiết kế cho thuốc phóng không khói, và tiếp tục công việc này cho đến khi ông qua đời vào ngày 20 tháng 1 năm 1904.

Năm 1883, sĩ quan pháo binh Wilhelm H. O. Madsen và Julius A. N. Rasmussen, một kỹ thuật viên tại nhà máy vũ khí Copenhagen, đã bắt đầu phát triển các thiết kế vũ khí tự nạp đạn hoạt động theo nguyên lý giật. Đến năm 1887, họ đã chế tạo được một nguyên mẫu hoạt động, sau này được đặt tên là M1888 Forsøgsrekylgevær. Quân đội Đan Mạch đã thử nghiệm khẩu súng này nhưng cuối cùng không chấp nhận đưa vào trang bị. Sau đó, hai người tiếp tục phát triển một thiết kế mới mang tên M1896 Flaadens Rekylgevær. Mẫu này được quân đội Đan Mạch thử nghiệm và đánh giá là đáng tin cậy. Kết quả là 60 khẩu đã được mua sắm cho Hải quân Đan Mạch, khiến nó trở thành một trong những súng trường bán tự động đầu tiên được một lực lượng quân sự chính thức chấp nhận.

Năm 1906, Remington Arms giới thiệu khẩu Remington Auto-loading Repeating Rifle, sau đó được đổi tên thành Model 8 vào năm 1911 và được tiếp thị như một loại súng săn thể thao. Tại châu Âu, nó được bán bởi FN Herstal dưới tên FN Browning 1900. Khẩu súng này sử dụng cơ chế khóa nòng kín với nguyên lý giật dài, do John Browning thiết kế, và có các phiên bản cỡ đạn .25, .30, .32 và .35. Đến năm 1936, Model 81 đã thay thế Model 8 và được cung cấp thêm tùy chọn cỡ đạn .300 Savage bên cạnh các cỡ đạn Remington ban đầu.

### Súng trường hoạt động theo nguyên lý giật lùi tự do

Vào các năm 1903 và 1905, Công ty Winchester Repeating Arms đã giới thiệu những khẩu súng trường bán tự động công suất thấp đầu tiên sử dụng nguyên lý giật lùi tự do (vận hành bằng vỏ đạn), bắn các loại đạn vành (rimfire) và đạn trung tâm (centerfire). Winchester Model 1903 và Winchester Model 1905 đều hoạt động theo nguyên lý giật lùi tự do. Do Thomas C. Johnson thiết kế, Model 1903 đạt được thành công thương mại và được sản xuất cho đến năm 1932, khi nó được thay thế bởi Winchester Model 63.

Vào đầu thế kỷ 20, một số nhà sản xuất đã bắt đầu sản xuất súng trường bán tự động cỡ .22, bao gồm Winchester, Remington, Fabrique Nationale, và Savage Arms, tất cả đều sử dụng hệ thống giật lùi tự do trực tiếp. Sau đó, Winchester giới thiệu một khẩu súng trường bán tự động mạnh hơn sử dụng đạn .351 Winchester Self-Loading, mang tên Model 1907, như một phiên bản nâng cấp của Model 1905, cung cấp hỏa lực mạnh hơn so với phiên bản cỡ .22 trước đó và vẫn sử dụng hệ thống giật lùi tự do. Cả Model 1905 và Model 1907 đều được sử dụng ở mức độ hạn chế trong quân đội và lực lượng cảnh sát.

Fusil Automatique Modèle 1917 là một loại súng trường bán tự động đầu tiên của Pháp, được trang bị với số lượng hạn chế cho Quân đội Pháp trong Thế chiến thứ nhất.
### Súng trường hoạt động bằng khí

Súng trường M1941 Johnson là một loại súng bán tự động, đi kèm với lưỡi lê nhọn nguyên bản và bao da. Hộp tiếp đạn dạng xoay (rotary magazine) 10 viên của nó có thể được nạp lại nhanh chóng bằng hai thanh nạp (stripper clip) sử dụng đạn .30 Caliber M2 Ball.
Vào những năm cuối thế kỷ 19 và đầu thế kỷ 20, các thí nghiệm và bằng sáng chế về hệ thống nạp đạn vận hành bằng khí đã được phát triển bởi Hiram Maxim và Richard Paulson, cũng như một hệ thống chuyển đổi vận hành bằng khí do nhà phát minh người Mỹ Henry Pitcher tạo ra. Ngoài ra, còn có một số thiết kế khác được phát triển, chẳng hạn như Cei-Rigotti vào năm 1900.

Năm 1908, Tướng Manuel Mondragón đã đăng ký bằng sáng chế cho súng trường Mondragón, được đặt tên là M1908. Khẩu súng này đã được lực lượng Mexico sử dụng trong Cuộc cách mạng Mexico, biến Mexico trở thành quốc gia đầu tiên sử dụng súng trường bán tự động trong chiến đấu vào năm 1911.

M1 Garand được thiết kế bởi John Garand vào năm 1936 và ban đầu được sản xuất cho Lục quân Hoa Kỳ.
Ngay sau khi súng trường Mondragón được sản xuất, Pháp đã giới thiệu súng trường bán tự động của mình, Fusil Automatique Modèle 1917, còn được biết đến với tên Repetier-Selbstlader-Gewehr M1917 (RSC M1917). Modèle 1917 có cơ cấu khóa nòng, vận hành bằng khí, tương tự về nguyên lý cơ học với súng M1 Garand của Mỹ. Tuy nhiên, phiên bản rút gọn và cải tiến hơn, Model 1918, đã được sử dụng nhiều hơn trong Cuộc chiến Rif ở Maroc từ năm 1921 đến 1926. Súng trường nạp đạn bằng tay Lebel Model 1886 vẫn là súng tiêu chuẩn của bộ binh Pháp cho đến khi bắt đầu được thay thế vào năm 1936 bởi một loại súng nạp đạn bằng tay khác, MAS-36.

Vương quốc Anh đã thử nghiệm súng trường tự nạp đạn trong giai đoạn giữa hai cuộc chiến, với mục đích thay thế súng nạp đạn bằng tay Lee–Enfield bằng một loại súng trường tự nạp. Kế hoạch này đã bị bỏ khi Chiến tranh Thế giới thứ hai trở nên sắp xảy ra, và Vương quốc Anh vội vàng trang bị lại quân đội bằng các thiết kế vũ khí truyền thống hơn.

Tại Springfield, Massachusetts, John Garand, một nhà thiết kế vũ khí sinh ra tại Canada, được giao nhiệm vụ thiết kế một loại súng trường và súng carbine bộ binh cơ bản vận hành bằng khí, có khả năng tống vỏ đạn đã bắn và nạp đạn mới bằng cơ chế khí. Quá trình hoàn thiện nguyên mẫu M1 để đáp ứng tất cả các tiêu chuẩn của Quân đội Hoa Kỳ kéo dài 15 năm.Kết quả là súng trường bán tự động cỡ nòng .30, M1 Rifle, được Garand cấp bằng sáng chế vào năm 1932, được Quân đội Hoa Kỳ phê duyệt vào ngày 9 tháng 1 năm 1936 và bắt đầu sản xuất hàng loạt vào năm 1940. Tướng George S. Patton mô tả M1 Garand là “công cụ chiến đấu vĩ đại nhất từng được phát minh.” Nó thay thế súng nạp đạn bằng tay M1903 Springfield và là súng trường bán tự động vận hành bằng khí đầu tiên được nhận làm súng tiêu chuẩn quốc gia, thường được gọi là “súng Garand”. Trong Chiến tranh Thế giới thứ hai, hơn 4.000.000 khẩu M1 đã được sản xuất.

Các khẩu súng trường bán tự động vận hành bằng khí của Liên Xô như AVS-36, SVT-38 và SVT-40, cũng như của Đức như Gewehr 41 và Gewehr 43, đã được phát hành trong Chiến tranh Thế giới thứ hai với số lượng tương đối hạn chế. Trên thực tế, chúng không thay thế được súng nạp đạn bằng tay làm vũ khí bộ binh tiêu chuẩn của các quốc gia này—Đức sản xuất 402.000 khẩu Gewehr 43, trong khi hơn 14.000.000 khẩu Kar98k đã được chế tạo.

Một khẩu súng trường bán tự động vận hành bằng khí khác được phát triển vào cuối Chiến tranh Thế giới thứ hai là SKS. Được thiết kế bởi Sergei Gavrilovich Simonov vào năm 1945, nó đi kèm với lưỡi lê và có thể nạp mười viên đạn bằng băng tiếp đạn. Đây là khẩu súng trường đầu tiên được phát hành rộng rãi sử dụng đạn 7,62×39mm. Tuy nhiên, vào cuối Chiến tranh Thế giới thứ hai, súng trường bán tự động phần lớn đã bị thay thế trong sử dụng quân sự bởi các phiên bản bắn chọn chế độ (select-fire) — các vũ khí như AK-47, FN FAL và M16 đã hạn chế khả năng triển khai rộng rãi của súng bán tự động.

Dần dần, học thuyết quân sự ngày càng ưu tiên khối lượng hỏa lực hơn là kỹ năng bắn cá nhân. Trong Chiến tranh Thế giới thứ hai, lực lượng mặt đất Mỹ bắn khoảng 25.000 viên đạn cho mỗi kẻ thù bị tiêu diệt. Con số này tăng lên 50.000 viên trong Chiến tranh Triều Tiên, và tăng tiếp, lên 200.000 viên, trong Chiến tranh Việt Nam. Khẩu súng trường bắn tự động hoàn toàn đầu tiên được sử dụng rộng rãi là Đức STG-44, được cho là rất được binh sĩ ưa chuộng, vì khẩu súng 30 viên có chọn chế độ này mang lại cho họ sự linh hoạt nhiều hơn so với Karabiner 98k nạp đạn bằng tay.

Cuối cùng, súng trường bắn tự động hoàn toàn trở thành tiêu chuẩn trong sử dụng quân sự, vì hỏa lực của chúng vượt trội so với súng bán tự động. Tuy nhiên, cả súng bán tự động và súng nạp đạn bằng tay vẫn được sử dụng rộng rãi ngày nay trong quân sự cho các vai trò cụ thể, chẳng hạn như súng trường xạ thủ chỉ định, nơi ưu tiên độ chính xác hơn khối lượng hỏa lực. Hơn nữa, để đáp ứng hỏa lực lớn hơn này, các súng trường chiến đấu chủ yếu đã được thay thế bằng súng trường tấn công, với đạn nhẹ hơn cho phép mang nhiều đạn hơn cùng lúc. Nơi súng bán tự động vẫn được sử dụng, thường là ở các cỡ nòng lớn hơn, chẳng hạn như khẩu Barrett M82 cỡ .50 BMG.

Một lính thủy quân lục chiến Mỹ sử dụng súng Barrett M82
## Hoạt động

SIG Sauer MCX
Súng trường bán tự động sử dụng năng lượng từ khí thuốc, cơ chế đẩy tiến (blow-forward), phản lực lùi (blowback) hoặc độ giật (recoil) để đẩy vỏ đạn ra ngoài sau khi bắn, nạp một viên đạn mới từ hộp tiếp đạn vào buồng đạn và đưa cơ cấu về trạng thái sẵn sàng. Nhờ đó, khẩu súng có thể bắn tiếp một phát khác mỗi khi bóp cò lần nữa.

Súng trường bán tự động có thể được nạp đạn bằng clip en-bloc, hộp tiếp đạn rời (băng đạn) hoặc thanh nạp đạn (stripper clip).

Ruger AR-556.
## Ưu điểm

Ưu điểm chính của súng trường bán tự động là khả năng bắn liên tiếp nhiều phát mà không cần nạp đạn thủ công, từ đó tăng tốc độ bắn và giúp người bắn giữ nguyên tư thế ngắm. Việc nhanh chóng tấn công một hoặc nhiều mục tiêu liên tiếp làm tăng đáng kể hiệu quả của vũ khí trong hầu hết các tình huống.

Súng trường bán tự động thường có thể tăng hơn gấp đôi số lần bắn trúng ở cự ly gần và tăng khoảng 50% số lần trúng ở cự ly xa so với súng nạp đạn thủ công.

Ngoài ra, trọng lượng bổ sung của lò xo và các bộ phận trong cơ chế tự nạp, cùng với việc một phần năng lượng của viên đạn được sử dụng để tái nạp, giúp giảm độ giật. Độ giật giảm giúp giữ súng ổn định hơn khi bắn liên tiếp, từ đó cải thiện độ chính xác tổng thể.

## Nhược điểm

Cơ chế tự nạp được thiết kế cho một loại đạn cụ thể về kích thước và công suất có thể không hoạt động tốt khi gặp đạn bẩn hoặc bị cong, khó trích xuất đạn huấn luyện có công suất thấp, hoặc thậm chí bị hư hại nếu dùng đạn quá mạnh. Một số súng yêu cầu đạn phải được bôi trơn, khiến chúng dễ bám bụi bẩn. Các vấn đề về độ tin cậy của cơ chế có thể làm mất đi lợi thế bắn nhanh, thậm chí khiến tốc độ bắn thực tế thấp hơn súng nạp tay nếu thiết kế không cho phép nạp thủ công dễ dàng. Ngay cả đến thời Chiến tranh Thế giới thứ hai, Vương quốc Anh vẫn cho rằng tốc độ bắn ổn định của súng nạp tay gần tương đương với súng tự nạp.

Súng bán tự động cũng dễ gặp lỗi “slamfire” (tự khai hỏa ngoài ý muốn) do viên đạn bị gia tốc đột ngột trong quá trình tự nạp. Những phát bắn ngoài ý muốn này thường không trúng mục tiêu và có thể gây thiệt hại ngoài dự kiến.

Thời gian cần để thay hoặc nạp lại băng đạn cũng làm giảm hiệu quả chiến đấu, vì nó giới hạn thời gian bắn liên tục. Băng đạn dung lượng lớn làm tăng trọng lượng súng và thường giảm độ tin cậy cấp đạn do lực lò xo thay đổi từ lúc đầy đến gần hết đạn. Ngoài ra, băng đạn rời thường kém bền hơn so với hộp đạn cố định bên trong.

Cơ chế tự nạp phức tạp khiến súng bán tự động đắt hơn và nặng hơn so với súng nạp tay. Ví dụ, khẩu M1 Garand nặng hơn khoảng 410 gram (0,9 pound) so với khẩu M1903 Springfield mà nó thay thế, tức tăng khoảng 7%. Việc Mỹ phát triển súng trường tự nạp ban đầu với đạn .276 Pedersen phản ánh khó khăn trong việc chế tạo cơ chế tự nạp đáng tin cậy cho các loại đạn mạnh hơn. Mặc dù cuối cùng M1 Garand được điều chỉnh để sử dụng đạn .30-06 Springfield theo yêu cầu của Tướng Douglas MacArthur, hầu hết các súng trường tự nạp bộ binh về sau đều sử dụng đạn có công suất thấp hơn nhằm giảm trọng lượng và giúp binh sĩ dễ mang vác hơn.

## Các loại súng

* Winchester Model 1903
* Remington Model 8
* Winchester Model 1905
* Winchester Model 1907
* Meunier rifle
* Winchester Model 1910
* Mondragón rifle
* General Liu rifle
* Mauser M1916
* M1917 RSC
* Farquhar-Hill Rifle
* M1922 Bang rifle
* Thompson Autorifle
* Pedersen rifle
* ZH-29
* M1 Garand
* Kbsp wz. 1938M
* Armaguerra Mod. 39 rifle
* SVT
* Gewehr 41
* M1941 Johnson rifle
* PTRS-41
* Ag m/42
* M1 Carbine
* Gewehr 43
* Type 4 rifle
* FN Model 1949
* MAS-49
* SKS
* vz. 52
* Dragunov Rifle
* Hakim rifle
* Rasheed Carbine
* AR-10
* AR-15
* L1A1 Rifle
* Heckler & Koch PSG1
* Heckler & Koch SL8
* Heckler & Koch SL7
* Heckler & Koch SL6
* Springfield Armory M1A
* Ruger Mini-14
* Ruger 10/22
* Marlin Model 60
* Remington Model 7400
* Walther WA2000
* Smith & Wesson M&P15-22
* Barrett M82

## Sử dụng súng bán tự động trong dân sự

### Bắn thể thao

Súng bán tự động thường được sử dụng trong các môn bắn thể thao. Có nhiều hình thức bắn thể thao khác nhau, bao gồm bắn nhanh, bắn mục tiêu và bắn cự ly xa. Các câu lạc bộ bắn ở Mỹ trở nên phổ biến hơn từ những năm 1830 và kể từ đó đã ngày càng được ưa chuộng.

### Săn bắn

Súng bán tự động cũng trở nên phổ biến trong giới thợ săn. Một số thợ săn sử dụng súng bán tự động, bao gồm cả các mẫu kiểu AR-15, nhờ thiết kế gọn nhẹ và khả năng tùy chỉnh cao, giúp việc di chuyển qua địa hình gồ ghề dễ dàng hơn khi theo dõi mục tiêu, đồng thời cung cấp nhiều lựa chọn tùy chỉnh từ ống ngắm, thiết bị giảm giật đến các cỡ đạn khác nhau. Việc bắn bán tự động giúp duy trì hình ảnh mục tiêu qua ống ngắm, điều này đặc biệt quan trọng khi cần bắn tiếp các phát liên tiếp. Do nhu cầu cao, các nhà sản xuất súng bán tự động đã cải thiện đáng kể tầm bắn hiệu quả so với các khẩu súng bán tự động đầu tiên được bán ra thị trường dân sự.

### Tự vệ

Súng bán tự động cũng được sử dụng cho mục đích tự vệ. Tuy nhiên, ở Hoa Kỳ, việc sử dụng này khá hiếm, với tổng số vụ tự vệ bằng các khẩu AR-15 kiểu bán tự động chỉ từ 51 đến 69 vụ trong khoảng thời gian 9 năm rưỡi.

## Xem thêm

* Súng trường tấn công
* Vũ khí tấn công – một số loại súng trường bán tự động được phân loại là vũ khí tấn công tại một số khu vực pháp lý
* Súng cầm tay
	+ Súng lục
	+ Revolver
	+ Súng lục bán tự động
* Súng trường kiểu AR-15
* Vũ khí tự vệ cá nhân
* Súng trường
	+ Súng trường tự động
	+ Súng trường khóa nòng trượt
* Súng cầm tay bán tự động
	+ Súng lục bán tự động
	+ Shotgun bán tự động
* Shotgun
* AK-47

## Tham khảo

Johnson, Melvin M. (1944). *Rifles and Machine Guns*. New York: William Morrow and Company.

## Liên kết ngoài

* Early Semi-Automatic Rifles