Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Tiếng Piemonte

| Tiếng Piemonte |
| --- |
| Piemontèis |
| Sử dụng tại | Italia |
| Khu vực | tây bắc Italia, Piemonte |
| Tổng số người nói | 700.000 |
| Phân loại | Ấn-Âu* Italic
	+ Romance
		- Tây
			* Gallo-Romance
				+ Gallo-Italia
					- **Tiếng Piemonte**
 |
| Mã ngôn ngữ |
| ISO 639-3 | `pms` |
| Linguasphere | `51-AAA-of` |
| ELP | Piemontese |
|

**Tiếng Piemonte** (tiếng Ý: *Piemontese*, tiếng Piemonte: *Piemontèis*) là ngôn ngữ Romance được khoảng 700.000 người nói tại vùng Piemonte tây bắc nước Ý. Một số nhà ngôn ngữ châu Âu và Bắc Mỹ (ví dụ như, Einar Haugen, Gianrenzo P. Clivio, Hans Göbl, Helmut Lüdtke, George Bossong, Klaus Bochmann, Karl Gebhardt, và Guiu Sobiela Caanitz) thừa nhận đây là một ngôn ngữ riêng biệt nhưng nó vẫn được xem nó là một phương ngữ. Ngôn ngữ này được chính quyền vùng Piemonte xem là chính thức ở mức độ nào đó tại vùng Piemonte, nhưng không được chính quyền quốc gia công nhận. Ngôn ngữ này dùng chữ cái Latin. Trong bách khoa toàn thư mở, ngôn ngữ này viết tắt là pms.
Ngôn ngữ này về mặt địa lý và ngôn ngữ bao gồm trong nhóm các ngôn ngữ bắc Ý (với tiếng Lombard, tiếng Emiliano Romagnolo, tiếng Liguria, và tiếng Venezia). Nó là một phần của nhóm ngôn ngữ phía tây rộng lớn hơn của các ngôn ngữ Romance, bao gồm tiếng Pháp, tiếng Occitan, và tiếng Catalan.
Tiếng Piemonte đã là ngôn ngữ đầu tiên của người di cư, trong giai đoạn từ 1850 đến 1950, rời Piedmonte đến các quốc gia như Pháp, Argentina và Uruguay.

## Tham khảo
# Thiên văn học cực tím

Thiên hà Andromeda quan sát bằng tia cực tím và tia X năng lượng cao, xuất ngày 5/01/2016.
**Thiên văn học tử ngoại** hay *thiên văn học cực tím* là một nhánh của thiên văn học và vật lý thiên văn, nghiên cứu các thiên thể có bức xạ tia cực tím (UV).

Bước sóng của tia cực tím có phạm vi 0,75-300 μm. Tia cực tím là bức xạ nằm ở giữa ánh sáng nhìn thấy có bước sóng trong khoảng 0,38-0,75 μm, và tia X có bước sóng dưới 10 nm. Tia cực tím bị không khí hấp thụ mạnh, nên các quan sát phải thực hiện trên tầng cao hoặc trên tàu vũ trụ.

Các phép đo quang phổ tử ngoại được sử dụng để phân biệt các thành phần hóa học, mật độ, và nhiệt độ của môi trường giữa các vì sao, và nhiệt độ và thành phần của các ngôi sao trẻ nóng. Quan sát tia cực tím cũng có thể cung cấp thông tin cần thiết về sự tiến hóa của các thiên hà.

Hình do Astro 2 UIT chụp thiên hà Pinwheel (M101) ở tia cực tím.
## Các quan sát và thiết bị

* - Far Ultraviolet Camera/Spectrograph, trên Apollo 16 (April 1972)
* + ESRO - TD-1A (135-286 nm; 1972–74)
* - Orbiting Astronomical Observatory (#2:1968-73. #3:1972-81)
* - Orion 1 and Orion 2 Space Observatories (#1:1971; 200-380 nm spectra; #2:1973; 200-300 nm spectra)
* +  - Astronomical Netherlands Satellite (150-330 nm, 1974–76)
* + ESA - International Ultraviolet Explorer (115-320 nm spectra, 1978–96)
* - Astron (spacecraft) Astron-1 (1983–89; 150-350 nm)
* - Glazar 1 & 2 on Mir (in Kvant-1, 1987-2001)
* - Extreme Ultraviolet Explorer EUVE (7-76 nm, 1992-2001)
* - Far Ultraviolet Spectroscopic Explorer FUSE (90.5-119.5 nm, 1999-2007)
* + ESA - Extreme ultraviolet Imaging Telescope (on Solar and Heliospheric Observatory SOHO imaging sun at 17.1, 19.5, 28.4, and 30.4 nm)
* - GALEX (135-280 nm, 2003-2013)
* + ESA - Hubble Space Telescope (Hubble Space Telescope Imaging Spectrograph STIS 1997–115–1030 nm) (Hubble Wide Field Camera 3 WFC3 2009–200-1700 nm)
* - Swift Gamma-Ray Burst Mission (170–650 nm spectra, 2004--)
* - Hopkins Ultraviolet Telescope (flew in 1990 and 1995)
* - ROSAT XUV (17-210eV) (30-6 nm, 1990-1999)
* - Public Telescope Public Telescope (PST) (100-180 nm, Launch planned 2019)
* - Astrosat (130-530 nm, launched in September 2015)

Xem thêm List of space telescopes

## Chỉ dẫn

## Tham khảo

## Xem thêm

* Markarian galaxies
* Pea galaxy

## Liên kết ngoài

* Ultraviolet Waves, NASA Lưu trữ ngày 17 tháng 10 năm 2013 tại Wayback Machine
* The Sun in Extreme Ultraviolet Light
* INTRODUCTION TO ULTRAVIOLET ASTRONOMY Lưu trữ ngày 16 tháng 5 năm 2015 tại Wayback Machine University of Virginia
# Công nghiệp phần mềm

**Côngnghiệp phần mềm** bao gồm các doanh nghiệp phát triển, bảo trì và xuất bản phần mềm đang sử dụng các mô hình kinh doanh khác nhau, chủ yếu là "dựa trên giấy phép / bảo trì" (tại chỗ) hoặc "dựa trên đám mây " (như SaaS, PaaS, IaaS, MaaS, AaaS, v.v..). Ngành công nghiệp cũng bao gồm các dịch vụ phần mềm, như đào tạo, viết tài liệu, tư vấn và phục hồi dữ liệu.

## Lịch sử

Từ "phần mềm" (software) được đặt ra như một trò chơi khăm vào đầu năm 1953, nhưng không xuất hiện trong bản in cho đến những năm 1960. Trước thời điểm này, máy tính đã được lập trình bởi khách hàng hoặc một số nhà cung cấp máy tính thương mại thời đó, chẳng hạn như UNIVAC và IBM. Công ty đầu tiên được thành lập để cung cấp các sản phẩm và dịch vụ phần mềm là Computer Usage Company vào năm 1955.

Công nghiệp phần mềm mở rộng vào đầu những năm 1960, gần như ngay lập tức sau khi máy tính được bán lần đầu tiên với số lượng sản xuất hàng loạt. Các trường đại học, chính phủ và khách hàng doanh nghiệp tạo ra nhu cầu về phần mềm. Nhiều chương trình trong số này được các lập trình viên toàn thời gian viết trong nhà. Một số được phân phối tự do giữa những người dùng của một máy cụ thể miễn phí. Những người khác đã được thực hiện trên cơ sở thương mại và các công ty khác như Computer Sciences Corporation (thành lập năm 1959) bắt đầu phát triển. Các công ty phần mềm có ảnh hưởng hoặc điển hình khác đã bắt đầu vào đầu những năm 1960 bao gồm Advanced Computer Techniques, Automatic Data Processing, Applied Data Research, và Informatics General. Các nhà sản xuất máy tính / phần cứng bắt đầu kết hợp các hệ điều hành, phần mềm hệ thống và môi trường lập trình với máy của họ.

Khi Digital Equipment Corporation (DEC) đưa một máy vi tính có giá tương đối thấp ra thị trường, nó đã đưa máy tính đến nhiều công ty và trường đại học trên toàn thế giới, và nó đã tạo ra sự đổi mới lớn về ngôn ngữ và phương pháp lập trình mới, mạnh mẽ. Phần mềm mới được xây dựng cho máy vi tính, vì vậy các nhà sản xuất khác bao gồm IBM, đã nhanh chóng làm theo ví dụ của DEC, dẫn đến IBM AS/400 và các nhà sản xuất khác.

Ngành công nghiệp đã mở rộng đáng kể với sự phát triển của máy tính cá nhân ("PC") vào giữa những năm 1970, lần đầu tiên mang máy tính để bàn cho nhân viên văn phòng. Trong những năm tiếp theo, nó cũng tạo ra một thị trường đang phát triển cho các trò chơi, ứng dụng và tiện ích. DOS, sản phẩm hệ điều hành đầu tiên của Microsoft, là hệ điều hành thống trị tại thời điểm đó.

Trong những năm đầu của thế kỷ 21, một mô hình kinh doanh thành công khác đã xuất hiện cho phần mềm được lưu trữ, được gọi là phần mềm dưới dạng dịch vụ, hoặc SaaS; ít nhất đây là lần thứ ba  mô hình này đã được thử. Từ quan điểm của các nhà sản xuất một số phần mềm độc quyền, SaaS giảm bớt những lo ngại về sao chép trái phép, vì nó chỉ có thể được truy cập qua Web và theo định nghĩa, không có phần mềm máy khách nào được tải vào PC của người dùng cuối.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

* "Software Industry". *Words to Avoid (or Use with Care) Because They Are Loaded or Confusing*. Quỹ Phần mềm Tự do. ngày 20 tháng 11 năm 2012. Truy cập ngày 31 tháng 1 năm 2013.
# Vũ trụ hư cấu

Bản đồ vùng đất của Oz, vùng đất hư cấu được lấy làm bối cảnh cho loạt sách "Oz" của L. Frank Baum.
Một **vũ trụ hư cấu** hay **thế giới hư cấu** là một bối cảnh thống nhất mà trong đó các sự kiện, cũng như những yếu tố khác, không giống với thế giới thực. Vũ trụ hư cấu có thể xuất hiện trong các tiểu thuyết, truyện tranh, phim điện ảnh, chương trình truyền hình, trò chơi điện tử cũng như những tác phẩm sáng tạo khác. Khái niệm này chủ yếu được dùng để chỉ những vũ trụ khác biệt rõ rệt so với đời thực, chẳng hạn như trong đó có hẳn những thành phố, quốc gia,hòn đảo hay thậm chí là hành tinh mới, hoặc vũ trụ đó đi ngược lại với những sự thật thông thường về thế giới và lịch sử hoặc thậm chí mọi khái niệm trong **Vũ trụ hư cấu** đều có thể khác hoàn toàn với toàn bộ mọi thứ trong thế giới thực, có thể vũ trụ đó chứa những khái niệm kỳ ảo hay viễn tưởng như phép thuật, Trường sinh bất tử hay du hành nhanh hơn tốc độ ánh sáng, và đặc biệt là đối với những vũ trụ mà việc xây dựng bối cảnh có chủ đích là một trong số những thứ quan trọng nhất của toàn bộ tác phẩm đó.

## Định nghĩa

Vũ trụ hư cấu được định nghĩa lần đầu tiên bởi nhà sử học về truyện tranh Don Markstein vào năm 1970 trong một bài báo trên tờ *CAPA-alpha*.

1. Nếu hai nhân vật A và B đã từng gặp nhau thì họ ở trong cùng một vũ trụ; nếu hai nhân vật B và C đã từng gặp nhau thì theo quan hệ bắc cầu, A và C cũng ở trong cùng một vũ trụ.
2. Các nhân vật trong vũ trụ hư cấu không thể được liên kết với nhau thông qua các nhân vật trong thế giới thực, nếu không thì có thể coi là Siêu Nhân và Bộ tứ siêu đẳng ở trong cùng một vũ trụ với nhau vì Siêu Nhân đã từng gặp John F. Kennedy, Kennedy đã từng gặp Neil Armstrong, và Armstrong đã từng gặp Bộ tứ siêu đẳng.
3. Các nhân vật không thể được liên kết với nhau thông qua các nhân vật khác "không được nhà xuất bản sáng tạo ra", nếu không thì có thể xem là Siêu Nhân và Bộ tứ siêu đẳng ở trong cùng một vũ trụ với nhau vì cả hai đều đã từng gặp Hercules.
4. Phiên bản hư cấu nhất định của các nhân vật trong thế giới thực, ví dụ như phiên bản của Jerry Lewis trong truyện *The Adventures of Jerry Lewis* của DC Comics, *có thể* được sử dụng để liên kết các nhân vật trong vũ trụ hư cấu; điều này cũng áp dụng cho phiên bản nhất định của các nhân vật hư cấu thuộc phạm vi công cộng, chẳng hạn như Hercules phiên bản Marvel Comics hay Robin Hood phiên bản DC Comics.
5. Các nhân vật chỉ được xem là đã từng gặp nhau nếu họ xuất hiện cùng nhau trong một câu truyện; do đó nếu hai nhân vật chỉ xuất hiện cùng nhau trên bìa truyện thì không có nghĩa là họ chắc chắn ở trong cùng một vũ trụ.

## Xem thêm

* Thực tế ảo
* Đa vũ trụ
* Thế giới ảo

## Chú thích
# Văn hóa Bành Đầu Sơn

Văn hóa Bành Đầu Sơn|  |
| Phạm vi địa lý | Trung Quốc |
| Thời kỳ | Thời đại đồ đá mới |
| Thời gian | k. thế kỷ 76—k. thế kỷ 62 TCN |
| Di chỉ mẫu | Bành Đầu Sơn |
| Các di chỉ lớn | Bát Thập Đãng (八十垱) |
|  |
|  |
| Tên tiếng Trung |
| Phồn thể | 彭頭山文化 |
| Giản thể | 彭头山文化 |
|

| Phiên âm |
| --- |
|  |
|  |

 |
|  |
|  |
|  |

**Văn hóa Bành Đầu Sơn** (彭頭山文化) (k. thế kỷ 76—k. thế kỷ 62 TCN) là một nền văn hóa Thời kỳ đồ đá mới tập trung chủ yếu ở xung quanh khu vực trung lưu của sông Dương Tử, tây bắc Hồ Nam, Trung Quốc. Văn hóa này cùng thời với văn hóa Bùi Lý Cương (裴李崗文化) ở phía bắc khu vực văn hóa này. Địa điểm khảo cổ nền văn hóa Bành Đầu Sơn tọa lạc tại Bành Đầu Sơn và Bát Thập Đang ở huyện Lễ, địa cấp thị Thường Đức, tỉnh Hồ Nam. Đây là nơi có làng định cư sớm nhất chưa được khám phá ở Trung Quốc. Di chỉ này được khai quật năm 1988. Di chỉ Bành Đầu Sơn đã từng là rất khó để xác định niên đại chính xác, với độ biến động lớn về niên đại trong phạm vi từ 9.000 TCN tới 5.500 TCN.

Ở di chỉ này, các nhà khảo cổ đã phát hiện ra đồ gốm, lúa nước có niên đại 8.200 TCN - 7.800 TCN. Kích cỡ hạt lúa ở đây lớn hơn lúa mọc hoang nhưng người ta vẫn chưa khám phá ra công cụ canh tác. Tuy nhiên, người ta cũng phát hiện các công cụ gieo trồng lúa ở các địa điểm khác có liên hệ với nền văn hóa Bành Đầu Sơn.

## Tham khảo
# 1128

|  |  |
| --- | --- |
| Thiên niên kỷ: | thiên niên kỷ 2 |
| Thế kỷ: | * thế kỷ 11
* **thế kỷ 12 thế kỷ 13
 |
| Thập niên: | * thập niên 1100
* thập niên 1110
* **thập niên 1120 thập niên 1130
* thập niên 1140
 |
| Năm: | * 1125
* 1126
* 1127
* **1128 1129
* 1130
* 1131
 |

Năm **1128** là một năm trong lịch Julius.

## Sự kiện

* 15 tháng 1: Lý Thần Tông lên ngôi hoàng đế nhà Lý
* Đế quốc Khmer cướp phá bến Ba Đầu ở châu Nghệ An của Đại VIệt nhưng bị nhà Lý đánh bại.

## Sinh

1128 trong lịch khác| Lịch Gregory | 1128 *MCXXVIII* |
| Ab urbe condita | 1881 |
| Năm niên hiệu Anh | 28 Hen. 1 – 29 Hen. 1 |
| Lịch Armenia | 577 ԹՎ ՇՀԷ |
| Lịch Assyria | 5878 |
| Lịch Ấn Độ giáo |  |
|  - *Vikram Samvat* | 1184–1185 |
|  - *Shaka Samvat* | 1050–1051 |
|  - *Kali Yuga* | 4229–4230 |
| Lịch Bahá’í | −716 – −715 |
| Lịch Bengal | 535 |
| Lịch Berber | 2078 |
| Can Chi | Đinh Mùi (丁未年) 3824 hoặc 3764     *— đến —* Mậu Thân (戊申年) 3825 hoặc 3765 |
| Lịch Chủ thể | *N/A* |
| Lịch Copt | 844–845 |
| Lịch Dân Quốc | 784 trước Dân Quốc 民前784年 |
| Lịch Do Thái | 4888–4889 |
| Lịch Đông La Mã | 6636–6637 |
| Lịch Ethiopia | 1120–1121 |
| Lịch Holocen | 11128 |
| Lịch Hồi giáo | 521–523 |
| Lịch Igbo | 128–129 |
| Lịch Iran | 506–507 |
| Lịch Julius | 1128 *MCXXVIII* |
| Lịch Myanma | 490 |
| Lịch Nhật Bản | Daiji 3 (大治３年) |
| Phật lịch | 1672 |
| Dương lịch Thái | 1671 |
| Lịch Triều Tiên | 3461 |

## Mất

* Lý Nhân Tông 1066-1128

## Tham khảo
# Zemsky Sobor

Sergey Ivanov miêu tả *Zemsky sobor* (1908)
**Zemsky Sobor** (tiếng Nga: зе́мский собо́р, phát âm tiếng Nga: [ˈzʲemskʲɪj sɐˈbor]) là một quốc hội của Nước Nga Sa hoàng bất động sản của lĩnh vực hoạt động trong thế kỷ 16 và 17.

Zemsky Sobor đại diện cho các giai cấp phong kiến của Nga trong ba loại: Quý tộc và quan liêu cao, Sobor của giáo sĩ Chính thống, và đại diện của "thường dân" bao gồm thương nhân và người dân thị trấn. Các hội đồng có thể được triệu tập bởi Sa hoàng, Tổ phụ hoặc Boyar Duma, để quyết định các vấn đề gây tranh cãi hoặc ban hành các bộ luật chính.

Sa hoàng Ivan khủng khiếp đã tổ chức Zemsky Sobor đầu tiên vào năm 1549, nắm giữ một số hội đồng chủ yếu như một con dấu cao su nhưng cũng để giải quyết các sáng kiến của giới quý tộc và thị trấn thấp hơn. Các Thời gian Troubles thấy Zemsky Sobor bổ nhiệm Boris Godunov như Tsar năm 1598 trong cuộc khủng hoảng tiếp sau khi kết thúc triều đại Rurik. Các hội nghị được tổ chức hàng năm sau khi Mikhail Romanov được bầu làm Sa hoàng năm 1613, nhưng mất ảnh hưởng khi triều đại Romanov được thành lập nhiều hơn, với hội nghị phê chuẩn Hiệp ước Pereyaslav năm 1654 cuối cùng trong ba mươi năm. Zemsky Sobors cuối cùng được tổ chức vào những năm 1680 để xóa bỏ hệ thống *mestnichestvo* và phê chuẩn "Hòa bình vĩnh cửu" với Ba Lan.

## Zemsky Sobor 1922

*Zemsky Sobor* của khu vực *Amur* (Приамурский Земский Собор) của Chính phủ Lâm thời Priamurye đã được triệu tập tại Vladivostok vào ngày 23 Tháng Bảy 1922 bởi Mikhail Diterikhs trong Nội chiến Nga. Diterikh là một vị tướng của Quân đội Trắng ở Viễn Đông Nga và triệu tập hội nghị bốn năm sau khi gia đình Romanov tuyên bố một chế độ quân chủ mới, đặt tên Đại công tước Nikolai Nikolaevich là Sa hoàng của Nga, với Thượng phụ Tikhon là chủ tịch danh dự của Zemsky Sobor. Cả Nikolai và Tikhon đều không có mặt tại hội nghị, và kế hoạch đã bị hủy bỏ khi khu vực rơi vào tay những người Bolshevik hai tháng sau đó.

## Đọc thêm

* S.L. Avaliani, "Литературная история земских соборов" [Lịch sử văn học của Zemsky Sabor]. Odessa: 1916.
* John Keep, "Sự suy tàn của Zobky Sobor", trong *Sức mạnh và con người: Các tiểu luận về lịch sử Nga*. Boulder, CO: Sách chuyên khảo Đông Âu, 1995; trang 51-72.
# Omar bin Abd al-Aziz

| Omar II |
| --- |
| Khalip của nhà Omeyyad |
| Tại vị | 717 – 720 |
| Tiền nhiệm | Suleyman bin Abd al-Malik |
| Kế nhiệm | Yazid bin Abd al-Malik |
| Thông tin chung |
| Sinh | 682 |
| Mất | 720 |
|

| Tên đầy đủ |
| --- |
| Omar bin Abd al-Aziz |

 |
| Bộc lạc | Banu Abd Shams |
| Thân phụ | Abd al-Aziz bin Marwan |
| Thân mẫu | Umm Asim bin Asim |

**Omar bin Abd al-Aziz** (tiếng Ả Rập: **عمر بن عبد العزيز**; sinh khoảng 682 – mất tháng 2 năm 720 ) cũng gọi là **Omar II**,
là khalip của nhà Omeyyad từ năm 717 tới 720. Ông là một vị khalip rất ngoan đạo, và được một số người của hệ phái Sunni coi là vị khalip chính thống thứ năm. Khác với các khalip trước, ông không phải là người kế vị theo kiểu cha truyền con nối, mà là khalip được bầu lên. Tuy nhiên, ông là em họ của người tiền nhiệm Suleyman bin Abd al-Malik, và là con trai của em Abd al-Malik (cha của Suleyman) là Abd al-Aziz.

## Ghi chú
# Kỷ nguyên (thiên văn học)

Trong thiên văn học, một **kỷ nguyên** là một khoảng thời gian, dùng như là một điểm tham chiếu cho một số lượng các sự kiện thiên văn có thời gian khác nhau, như các tọa độ thiên văn, hay tham số quỹ đạo elíp của một thiên thể, khi những thành phần này (thông thường) gặp phải nhiễu loạn và thay đổi theo thời gian.

## Năm Julius và J2000

J2000.0 (hay J2000) là một thời điểm thường dùng để lấy mốc cho việc tính thời gian trong thiên văn học.

Nó là ngày Julius 2451545.0 TT, hay vào 12 giờ trưa TT ngày 1 tháng 1 năm 2000. Nó tương đương với 11:59:27.816 TAI ngày 1 tháng 1 năm 2000 và cũng là 11:58:55.816 UTC ngày 1 tháng 1 năm 2000.

Vị trí của sao trên bầu trời, theo hệ tọa độ xích đạo thay đổi chậm do hiện tượng tuế sai của trục quay Trái Đất. Việc định vị các thiên thể, vốn dựa vào nền sao, đều cần được ghi rõ là dựa vào vị trí sao của thời điểm nào. Trong quá khứ, các nhà thiên văn đã dùng thời điểm B1950.0 trước khi dùng J2000.0.

Thời điểm J2000 cho phép xác định xích đạo và phương xuân phân *trung bình* tương ứng với thời điểm này. Hệ tọa độ gắn với xích đạo và phương xuân phân này được gọi là hệ tọa độ J2000. Tên của hệ tọa độ này hiện nay được gọi chính xác hơn là *Hệ quy chiếu Thiên văn Quốc tế* (ICRS). Trong hệ này, xích đạo và phương xuân phân được tính trung bình do hiện tượng chương động hay các nhiễu loạn bậc cao được làm trung bình hay bỏ qua. Điều này khiến cực Trái Đất tại thời điểm J2000.0 (giá trị đo đạc tại đúng thời điểm này) không thực sự trùng với cực của hệ tọa độ J2000 (giá trị tính toán trung bình).

Chữ "J" muốn chỉ rằng đây là thời điểm Julius, không phải thời điểm Bessel.

## Chú thích

## Liên kết ngoài

(bằng tiếng Anh)

* What is TT? Lưu trữ ngày 6 tháng 8 năm 2006 tại Wayback Machine
* International Celestial Reference System, or ICRS Lưu trữ ngày 5 tháng 8 năm 2006 tại Wayback Machine
# Whitehall

Ngã tư phố Downing và Whitehall
**Whitehall** là một con đường ở thành phố Westminster, ở trung tâm London, mà tạo thành phần đầu tiên của đường A3212 từ quảng trường Trafalgar đến Chelsea. Đây là đường chính chạy theo hướng nam từ địa điểm của Charing Cross gốc ở cuối phía nam của quảng trường Trafalgar về phía quảng trường Nghị viện. Được công nhận là trung tâm của bà Chính phủ Hoàng gia, đường phố này là nơi có cơ quan chính phủ và các Bộ; tên "Whitehall" do đó, cũng thường được sử dụng như là một hoán dụ cho chính quyền trung ương của chính phủ Anh, cũng như là một tên địa lý của khu vực xung quanh.

Tên gọi được lấy từ Cung điện Whitehall lớn đã nằm ở khu vực này trước khi nó bị hỏa hoạn phá hủy bởi trong năm 1698. Whitehall ban đầu là một con đường rộng dẫn vào phía trước của cung điện. Quảng trường Trafalgar được xây dựng ở cực bắc của nó trong những năm đầu thế kỷ 19. Phần phía nam giữa quảng trường Nghị viện và Downing Street được đặt tên phố Nghị viện. Kết hợp lại, phố Nghị viện Whitehall bao gồm một khoảng cách khoảng 0,6 dặm (1 km).

Whitehall cũng được biết đến rộng rãi cho một số tượng đài tưởng niệm và di tích, trong đó có đài tưởng niệm chiến tranh chính của Anh, Cenotaph.

## Chú thích
# Carlos Mesa

Carlos Mesa
**Carlos Diego Mesa Gisbert** (sinh ngày 12 tháng 8 năm 1953) từng là tổng thống của Bolivia từ năm 2003 đến năm 2005. Ông là phó tổng thống của Bolivia từ tháng 8 năm 2002 đến tháng 10 năm 2003. Mesa trước đây từng là một nhà báo truyền hình. Sự công nhận rộng rãi của ông đã thúc đẩy ứng cử viên MNR Gonzalo Sánchez de Lozada chọn ông làm người điều hành trong cuộc bầu cử tổng thống Bolivian năm 2002. Hai người Sánchez-Mesa thắng cử nhậm chức ngày 6 tháng 8 năm 2002. Ngay sau khi trở thành phó tổng thống, một làn sóng phản đối và đình công đã đóng cửa Bolivia trong một cuộc tranh chấp cay đắng được gọi là Chiến tranh khí đốt Bolivia. Các cuộc biểu tình cuối cùng đã buộc Sánchez de Lozada phải từ chức, đưa Mesa trở thành tổng thống.

Mesa là người phát ngôn của Bolivia trong vụ kiện *Nghĩa vụ đàm phán tiếp cận Thái Bình Dương* trong Tòa án công lý quốc tế, cuối cùng đã không thành công.

## Tham khảo
# Độ cong

Trong hình học, **độ cong** thể hiện sự lệch hướng tại một điểm trên đường cong, mặt cong hay không gian Riemann nói chung.

## Độ cong của một đường cong

### Định nghĩa

Theo Cauchy, tâm đường cong C tại một điểm là giao điểm của hai pháp tuyến vô cùng gần nhau, và bán kính cong WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 là khoảng cách từ điểm đó đến C. Và độ cong WIKINIUM\_MATH\_PH\_2 chính là nghịch đảo của bán kính cong WIKINIUM\_MATH\_PH\_4 .

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_6
Gọi WIKINIUM\_MATH\_PH\_8 là độ dài dường cong mà 2 pháp tuyến cách nhau, và WIKINIUM\_MATH\_PH\_10 là góc hợp bởi 2 pháp tuyến. Ta có định nghĩa khác về độ cong:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_12
### Tính độ cong của một đường cong phẳng

#### Trong hệ tọa độ Descartes

*Xem thêm:* Hệ tọa độ Descartes
Nếu đồ thị được cho dưới dạng hệ phương trình tham số WIKINIUM\_MATH\_PH\_14 , từ phần trên ta có định nghĩa:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_16
 WIKINIUM\_MATH\_PH\_18 là góc hợp bởi 2 pháp tuyến, ta cũng có thể coi nó như góc lệch giữa 2 đường tiếp tuyến. Từ đó ta có thể định nghĩa WIKINIUM\_MATH\_PH\_20 là góc tiếp tuyến của đường cong.

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_22
Lấy đạo hàm 2 vế theo tham số WIKINIUM\_MATH\_PH\_24 ta được:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_26
 WIKINIUM\_MATH\_PH\_28

Kết hợp các kết quả thu được ta có:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_30
Nếu đồ thị được cho bởi một hàm số WIKINIUM\_MATH\_PH\_32 thì độ cong được tính như sau:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_34
#### Trong hệ tọa độ cực

*Xem thêm:* Hệ tọa độ cực
Nếu đồ thị được cho bởi một hàm số WIKINIUM\_MATH\_PH\_36 thì độ cong được tính như sau:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_38
#### Ví dụ

##### Đường thẳng

**Đường thẳng** WIKINIUM\_MATH\_PH\_40 hay WIKINIUM\_MATH\_PH\_42 sẽ có độ cong được tính như sau:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_44
Áp dụng công thức ta có:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_46
hay công thức:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_48
Vậy độ cong của một đường thẳng bằng 0.

##### Đường tròn

**Đường tròn** WIKINIUM\_MATH\_PH\_50 hay WIKINIUM\_MATH\_PH\_52 sẽ có độ cong được tính như sau:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_54
Áp dụng công thức ta có:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_56
hay công thức:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_58
Vậy độ cong của một đường tròn là nghịch đảo bán kính của nó.

##### Các đường khác

* **Đường parabol** WIKINIUM\_MATH\_PH\_60 sẽ có độ cong được tính như sau:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_62
Áp dụng công thức ta có:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_64
* **Đường ellipse** WIKINIUM\_MATH\_PH\_66 sẽ có độ cong được tính như sau:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_68
Áp dụng công thức ta có:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_70
 WIKINIUM\_MATH\_PH\_72
 WIKINIUM\_MATH\_PH\_74
với WIKINIUM\_MATH\_PH\_76 là tâm sai của ellipse.

### Độ cong của một đường cong ghềnh

Độ cong của một đường cong ghềnh (trong không gian 3 chiều) có hệ phương trình tham số trong hệ tọa độ Descartes WIKINIUM\_MATH\_PH\_78 được tính theo công thức

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_80
## Độ cong của một mặt cong

### Độ cong Gauss

### Độ cong trung bình

## Độ cong của một không gian

### Tenxơ độ cong Riemann

### Tenxơ độ cong Ricci

## Xem thêm

* Bán kính cong
* Đa tạp Riemann
* Hệ tọa độ Descartes
* Hệ tọa độ cực
* Hình học vi phân

## Tham khảo

John M. Lee, Introduction to Riemannian manifolds