Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Shiribeshi (phó tỉnh)

| Shiribeshi 後志総合振興局 |
| --- |
| —  Phó tỉnh  — |
|  |
|  |
|  |
|  |
| Shiribeshi |
| Tỉnh | Hokkaidō |
| Trung tâm hành chính | Kutchan |
| Diện tích |
|  • Tổng cộng | 4.305,82 km2 (1,662,49 mi2) |
| Dân số (1 tháng 10, 2020) |
|  • Tổng cộng | 87,589 |
|  • Mật độ | 20/km2 (53/mi2) |
| Múi giờ | Giờ UTC+9 |
| Website | shiribeshi.pref.hokkaido.lg.jp |

**Shiribeshi** (後志総合振興局, *Shiribeshi-sōgō-shinkō-kyoku*) là phó tỉnh của Hokkaidō, Nhật Bản. Tính đến ngày 1 tháng 10 năm 2020, dân số ước tính phó tỉnh là 87.589 người và mật độ dân số là 20 người/km2. Tổng diện tích phó tỉnh là 4305,82 km2.

## Hành chính

| Tên | Diện tích (km2) | Dân số | Huyện | Loại đô thị | Bản đồ |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Rōmaji | Kanji |
|  Akaigawa | 赤井川村 | 280,11 | 1.157 | Yoichi | Làng |  |
|  Furubira | 古平町 | 188,41 | 3.265 | Furubira | Thị trấn |  |
|  Iwanai | 岩内町 | 70,64 | 13.210 | Iwanai | Thị trấn |  |
|  Kamoenai | 神恵内村 | 147,71 | 904 | Furuu | Làng |  |
|  Kimobetsu | 喜茂別町 | 189,51 | 2.286 | Abuta | Thị trấn |  |
|  Kuromatsunai | 黒松内町 | 345,65 | 2.739 | Suttsu | Thị trấn |  |
|  Kutchan (trung tâm hành chính) | 倶知安町 | 261,24 | 15.573 | Abuta | Thị trấn |  |
|  Kyōgoku | 京極町 | 231,61 | 3.144 | Thị trấn |  |
|  Kyōwa | 共和町 | 304,96 | 6.136 | Iwanai | Thị trấn |  |
|  Makkari | 真狩村 | 114,43 | 2.081 | Abuta | Làng |  |
|  Niki | 仁木町 | 167z93 | 3.874 | Yoichi | Thị trấn |  |
|  Niseko | ニセコ町 | 197,13 | 4.938 | Abuta | Thị trấn |  |
|  Otaru | 小樽市 | 243,13 | 115.333 | Không có | Thành phố |  |
|  Rankoshi | 蘭越町 | 449,68 | 4.893 | Isoya | Thị trấn |  |
|  Rusutsu | 留寿都村 | 119,92 | 1.940 | Abuta | Làng |  |
|  Shakotan | 積丹町 | 238,2 | 2.215 | Shakotan | Thị trấn |  |
|  Shimamaki | 島牧村 | 437,26 | 1.560 | Shimamaki | Làng |  |
|  Suttsu | 寿都町 | 95,36 | 3.113 | Suttsu | Thị trấn |  |
|  Tomari | 泊村 | 82,35 | 1.750 | Furuu | Làng |  |
|  Yoichi | 余市町 | 140,6 | 19.698 | Yoichi | Thị trấn |  |

## Tham khảo
# Lonicera caerulea

| *Lonicera caerulea* |
| --- |
|  |
| Phân loại khoa học |
| Giới (*regnum*) | Plantae |
| (không phân hạng) | Angiospermae |
| (không phân hạng) | Eudicots |
| (không phân hạng) | Asterids |
| Bộ (*ordo*) | Dipsacales |
| Họ (*familia*) | Caprifoliaceae |
| Chi (*genus*) | *Lonicera* |
| Loài (*species*) | L. caerulea |
| Danh pháp hai phần |
| *Lonicera caerulea* L.  |

Lonicera caerulea là một loài thực vật có hoa trong họ Kim ngân. Loài này được L. mô tả khoa học đầu tiên năm 1753.

## Hình ảnh

*
*
*
*

## Chú thích

## Liên kết ngoài

* Tư liệu liên quan tới Lonicera caerulea tại Wikimedia Commons
* Dữ liệu liên quan tới Lonicera caerulea tại Wikispecies
* Vườn thực vật hoàng gia Kew; Đại học Harvard; Australian Plant Name Index (biên tập). "Lonicera caerulea". *International Plant Names Index*.
# Ủy ban Olympic Quốc tế

| Ủy ban Olympic Quốc tế |
| --- |
| International Olympic Committee |
|  |
| Trụ sở IOC tại Lausanne |
| Thành lập | 23 tháng 6 năm 1894 (1894-06-23) |
| Loại | Liên đoàn thể thao |
| Trụ sở chính | Lausanne, Thụy Sĩ |
| Thành viên  | 206 Ủy ban Olympic quốc gia |
| Ngôn ngữ chính  | tiếng Anh, tiếng Pháp |
| Chủ tịch |  Kirsty Coventry |
| Website |  |

**Ủy ban Olympic Quốc tế** (tiếng Anh: *International Olympic Committee* - **IOC**) là một tổ chức phi chính phủ đặt trụ sở tại Lausanne, Thụy Sĩ. Thành lập bởi Pierre de Coubertin và Demetrios Vikelas vào ngày 23 tháng 6 năm 1894. Ủy ban Olympic quốc tế hiện có 206 ủy ban thành viên cấp quốc gia. Về luật pháp nó là một hội đăng ký theo điều lệ 60 ff. của sách luật dân sự Thụy Sĩ.

IOC tổ chức các kỳ thế vận hội mùa hè và mùa đông, bốn năm một lần. Thế vận hội Mùa hè đầu tiên được tổ chức bởi IOC là thế vận hội tổ chức tại Athens, Hy Lạp năm 1896; thế vận hội Mùa đông đầu tiên được tổ chức tại Chamonix, Pháp năm 1924. Đến năm 1992 thì thế vận hội Mùa hè và Mùa đông đều diễn ra trong cùng một năm. Tuy nhiên, sau năm đó, IOC đã quyết định chuyển việc tổ chức thế vận hội Mùa đông sang các năm giữa hai kỳ thế vận hội Mùa hè, việc này nhằm giúp có thêm thời gian tổ chức sự kiện.

## Các chủ tịch của tổ chức

| # | Họ tên | Quốc tịch | Năm nhậm chức | Năm mãn nhiệm | Chú thích  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | Demetrius Vikelas |  Hy Lạp | 1894 | 1896 |  |
| 2 | Pierre, Nam tước de Coubertin |  Pháp | 1896 | 1925 | Chủ tịch lâu năm nhất (29 năm) |
| TQ | Godefroy, Nam tước de Blonay |  Thụy Sĩ | 1916 | 1919 |  |
| 3 | Henri, Bá tước de Baillet-Latour |  Bỉ | 1927 | 1942 | Qua đời khi đương nhiệm |
| 4 | Johannes Sigfrid Edström |  Thụy Điển | 1942 | 1952 |  |
| 5 | Avery Brundage |  Hoa Kỳ | 1952 | 1972 | Chủ tịch người ngoài châu Âu đầu tiên |
| 6 | Michael Morris, Nam tước thứ ba Killanin |  Ireland | 1972 | 1980 |  |
| 7 | Juan Antonio Samaranch |  Tây Ban Nha | 1980 | 2001 | Nhiệm kỳ lâu thứ hai (21 năm) |
| 8 | Jacques, Bá tước Rogge |  Bỉ | 2001 | 2013 | Chủ tịch đầu tiên hoàn thành nhiệm kỳ có thời hạn |
| 9 | Thomas Bach |  Đức | 2013 | 2025 |  |
| 10 | Kirsty Coventry |  Zimbabwe | 2025 | đương nhiệm | Nữ chủ tịch đầu tiên. Chủ tịch người châu Phi đầu tiên. |

## Chú thích

## Liên kết ngoài

* Giới thiệu về Ủy bạn Olympic Quốc tế Lưu trữ ngày 15 tháng 9 năm 2008 tại Wayback Machine tại trang web của Ủy ban Olympic Việt Nam.
# Kamoenai, Hokkaidō

| Kamoenai 神恵内村 |
| --- |
| —  Làng  — |
|  |
| Tòa thị chính Kamoenai |
|  **Hiệu kỳẤn chương** |
|  Vị trí Kamoenai trên bản đồ Hokkaidō (phó tỉnh Shiribeshi) |
| KamoenaiVị trí Kamoenai trên bản đồ Nhật Bản |
| Quốc gia |  Nhật Bản |
| Vùng | Hokkaidō |
| Tỉnh | Hokkaidō (phó tỉnh Shiribeshi) |
| Huyện | Furuu |
| Chính quyền |
|  • Thị trưởng | Takahashi Masayuki |
| Diện tích |
|  • Tổng cộng | 147,71 km2 (57,03 mi2) |
| Dân số (1 tháng 10, 2020) |
|  • Tổng cộng | 870 |
|  • Mật độ | 5,9/km2 (15/mi2) |
| Múi giờ | UTC+9 |
| Mã bưu điện | 045-0301 |
| Địa chỉ tòa thị chính | 81-4 Kamoenaimura, Kamoenai, Furuu-gun, Hokkaido 045-0301 |
| Khí hậu | Dfb |
| Website | www.vill.kamoenai.hokkaido.jp |
|

|  |
| --- |
|  |
| Biểu trưng |
|  |
| Cá | Cá hồi chó |
| Cây | Abies sachalinensis |
|  |

 |

**Kamoenai** (神恵内村, *Kamoenai-mura*) là một ngôi làng thuộc huyện Furuu, phó tỉnh Shiribeshi, Hokkaidō, Nhật Bản. Tính đến ngày 1 tháng 10 năm 2020, dân số ước tính ngôi làng là 870 người và mật độ dân số là 5,9 người/km2. Tổng diện tích ngôi làng là 147,71 km2.

## Tham khảo
# Rumoi (phó tỉnh)

| Rumoi 留萌振興局 |
| --- |
| —  Phó tỉnh  — |
|  |
| Mặt trời lặn ở thành phố Rumoi |
|  |
|  Vị trí phó tỉnh Rumoi trên bản đồ Hokkaidō |
| Rumoi |
| Quốc gia |  Nhật Bản |
| Tỉnh | Hokkaidō |
| Trung tâm hành chính | Rumoi |
| Diện tích |
|  • Tổng cộng | 4,019,91 km2 (1,552,10 mi2) |
| Dân số (1 tháng 10, 2020) |
|  • Tổng cộng | 22,936 |
|  • Mật độ | 5,7/km2 (15/mi2) |
| Múi giờ | UTC+9 |
| Website | www.rumoi.pref.hokkaido.lg.jp |

**Rumoi** (留萌振興局 (るもいしんこうきょく), *Rumoi-shinkō-kyoku*) là phó tỉnh của Hokkaidō, Nhật Bản. Tính đến ngày 1 tháng 10 năm 2020, dân số ước tính phó tỉnh là 22.936 người và mật độ dân số là 5,7 người/km2. Tổng diện tích phó tỉnh là 4.019,91 km2.

## Hành chính

### Thành phố, làng và thị trấn

| Tên | Diện tích (km2) | Dân số | Huyện | Loại đô thị | Bản đồ |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Rōmaji | Kanji |
|  Enbetsu | 遠別町 | 590,86 | 2.966 | Teshio | Thị trấn |  |
|  Haboro | 羽幌町 | 472,49 | 7.338 | Tomamae |  |
|  Mashike | 増毛町 | 369,64 | 4.634 | Mashike |  |
|  Obira | 小平町 | 627,29 | 3.277 | Rumoi |  |
|  Rumoi (trung tâm hành chính) | 留萌市 | 297,44 | 22.242 | *Không có* | Thành phố |  |
|  Shosanbetsu | 初山別村 | 280,04 | 1.249 | Tomamae | Làng |  |
|  Teshio | 天塩町 | 353,31 | 3.241 | Teshio | Thị trấn |  |
|  Tomamae | 苫前町 | 454,5 | 3.261 | Tomamae |  |

## Tham khảo
# Okhotsk (phó tỉnh)

| Okhotsk オホーツク総合振興局 |
| --- |
| —  Phó tỉnh  — |
|  |
|  |
|  |
|  |
| Okhotsk |
| Tỉnh | Hokkaidō |
| Trung tâm hành chính | Abashiri |
| Diện tích |
|  • Tổng cộng | 10.690,09 km2 (4,127,47 mi2) |
| Dân số (30 tháng 9, 2023) |
|  • Tổng cộng | 262,387 |
|  • Mật độ | 25/km2 (64/mi2) |
| Múi giờ | Giờ UTC+9 |

**Okhotsk** (オホーツク総合振興局, *Ohōtsuku-sōgō-shinkō-kyoku*) là một phó tỉnh của Hokkaidō, Nhật Bản. Tính đến ngày 30 tháng 9 năm 2023, dân số ước tính của phó tỉnh là 262.387 người và mật độ dân số là 25 người/km2. Tổng diện tích phó tỉnh là 10690,09 km2.

## Hành chính

| Tên | Diện tích
(km2) | Dân số | Huyện | Loại
đô thị | Bản đồ |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Rōmaji | Kanji |
|  Abashiri
(trung tâm
hành chính) | 網走市 | 470,94 | 34.919 | *không có* | Thành
phố |  |
|  Bihoro | 美幌町 | 438,36 | 20.920 | Abashiri | Thị trấn |  |
|  Engaru | 遠軽町 | 1.332,32 | 20.757 | Monbetsu |  |
|  Kitami | 北見市 | 1.427,56 | 119.135 | *không có* | Thành
phố |  |
|  Kiyosato | 清里町 | 402,73 | 4.222 | Shari | Thị trấn |  |
|  Koshimizu | 小清水町 | 287,04 | 5.029 |  |
|  Kunneppu | 訓子府町 | 190,89 | 5.227 | Tokoro |  |
|  Monbetsu | 紋別市 | 830,7 | 22.983 | *không có* | Thành
phố |  |
|  Nishiokoppe | 西興部村 | 308,12 | 1.120 | Monbetsu | Làng |  |
|  Oketo | 置戸町 | 527,54 | 3.042 | Tokoro | Thị trấn |  |
|  Okoppe | 興部町 | 362,41 | 3.963 | Monbetsu |  |
|  Ōmu | 雄武町 | 637,03 | 4.596 |  |
|  Ōzora | 大空町 | 343,62 | 7.430 | Abashiri |  |
|  Saroma | 佐呂間町 | 404,99 | 5.617 | Tokoro |  |
|  Shari | 斜里町 | 736,97 | 11.897 | Shari |  |
|  Takinoue | 滝上町 | 786,89 | 2.757 | Monbetsu |  |
|  Tsubetsu | 津別町 | 716,6 | 5.011 | Abashiri |  |
|  Yūbetsu | 湧別町 | 505,74 | 8.474 | Monbetsu |  |

## Tham khảo
# Shiraoi, Hokkaidō

| Shiraoi 白老町 |
| --- |
| —  Thị trấn  — |
|  |
| Tòa thị chính Shiraoi |
|  **Hiệu kỳẤn chương** |
|  Vị trí Shiraoi trên bản đồ Hokkaidō (phó tỉnh Iburi) |
| ShiraoiVị trí Shiraoi trên bản đồ Nhật Bản |
| Quốc gia |  Nhật Bản |
| Vùng | Hokkaidō |
| Tỉnh | Hokkaidō (phó tỉnh Iburi) |
| Huyện | Shiraoi |
| Diện tích |
|  • Tổng cộng | 425,75 km2 (164,38 mi2) |
| Dân số (1 tháng 10, 2020) |
|  • Tổng cộng | 16,212 |
|  • Mật độ | 38/km2 (99/mi2) |
| Múi giờ | UTC+9 |
| Thành phố kết nghĩa | Tsugaru, Sendai, Quesnel |
| Địa chỉ tòa thị chính | 1-1-1 Ōmachi, Shiraoi-chō, Shiraoi-gun, Hokkaidō 059-0995　 |
| Khí hậu | Dfb |
| Website | www.town.shiraoi.hokkaido.jp |
|

|  |
| --- |
|  |
| Biểu trưng |
|  |
| Hoa | Lespedeza bicolor (エゾヤマハギ, *Ezo-yama-hagi*) |
| Cây | Sorbus commixta (ナナカマド, *Nanakamado*) |
|  |

 |

**Shiraoi** (白老町, *Shiraoi-chō*) là thị trấn thuộc huyện Shiraoi, phó tỉnh Iburi, Hokkaidō, Nhật Bản. Tính đến ngày 1 tháng 10 năm 2020, dân số ước tính thị trấn là 16.212 người và mật độ dân số là 38 người/km2. Tổng diện tích thị trấn là 425,75 km2.

## Tham khảo
# Nemuro (phó tỉnh)

| Nemuro 根室振興局 |
| --- |
| —  Phó tỉnh  — |
|  |
|  |
|  |
|  |
| Nemuro |
| Tỉnh | Hokkaidō |
| Trung tâm hành chính | Nemuro |
| Diện tích |
|  • Tổng cộng | 3.406,23 km2 (1,315,15 mi2) |
| Dân số (1 tháng 10, 2020) |
|  • Tổng cộng | 47,135 |
|  • Mật độ | 14/km2 (36/mi2) |
| Múi giờ | Giờ UTC+9 |
| Website | nemuro.pref.hokkaido.lg.jp |

Thành phố Nemuro
**Nemuro** (根室振興局, *Nemuro-shinkō-kyoku*) là phó tỉnh của Hokkaidō, Nhật Bản. Tính đến ngày 1 tháng 10 năm 2020, dân số ước tính phó tỉnh là 47.135 người và mật độ dân số là 14 người/km2. Tổng diện tích thị trấn là 3406,23 km2.

## Hành chính

### Thành phố và thị trấn

| Tên | Diện tích (km2) | Dân số | Huyện | Loại đô thị | Bản đồ |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Rōmaji | Kanji |
|  Betsukai | 別海町 | 1.320,15 | 15.179 | Notsuke | Thị trấn |  |
|  Nakashibetsu | 中標津町 | 684,98 | 24.014 | Shibetsu |  |
|  Nemuro
(trung tâm
hành chính) | 根室市 | 512,63 | 27.109 | Không có | Thành phố |  |
|  Rausu | 羅臼町 | 397,88 | 5.395 | Menashi | Thị trấn |  |
|  Shibetsu | 標津町 | 624,49 | 5.374 | Shibetsu |  |

## Tham khảo
# Fuchū, Tokyo

| Fuchū 府中市 |
| --- |
| —  Thành phố  — |
|  |
|  |
|  **Hiệu kỳBiểu tượng** |
|  Vị trí của Fuchū ở Tokyo |
| Fuchū  |
| Quốc gia | Nhật Bản |
| Vùng | Kantō |
| Tỉnh | Tokyo |
| Diện tích |
|  • Tổng cộng | 29,34 km2 (1,133 mi2) |
| Dân số (1 tháng 1 năm 2010) |
|  • Tổng cộng | 253,523 |
|  • Mật độ | 8.640/km2 (22,400/mi2) |
| Múi giờ | UTC+9 |
| - Cây | Cử thụ |
| - Hoa | Mai mơ |
| - Chim | Vân tước |
| Website | Fuchū |

**Fuchū** (tiếng Nhật: 府中市) là một thành phố của vùng đô thị Tokyo, Nhật Bản.

Đến năm 2010, thành phố có dân số ước tính là 253.523 và mật độ dân số là 8.640 người/km². Tổng diện tích là 29,34 km².

## Lịch sử

Thành phố được thành lập ngày 1 tháng 4 năm 1954.

## Thành phố tiếp giáp

Đại lộ Baba Daimon Keyaki
* Tokyo
	+ Kokubunji
	+ Koganei
	+ Chōfu
	+ Inagi
	+ Tama
	+ Hino
	+ Kunitachi

## Thể thao

* Suntory Sungoliath - một đội bóng bầu dục, trụ sở ở Fuchu
* Toshiba Brave Lupus - một đội bóng bầu dục, trụ sở ở Fuchu
* Toshiba Fuchu SC (TFSC) - một câu lạc bộ bóng đá, trụ sở ở Fuchu

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

* Trang chủ Fuchu Lưu trữ ngày 29 tháng 4 năm 2009 tại Wayback Machine (bằng tiếng Anh)
* Trang chủ Fuchu (bằng tiếng Nhật)
# World Register of Marine Species

| World Register of Marine Species |
| --- |
| Tên viết tắt | WoRMS |
| Thành lập | 2008 |
| Trụ sở chính | Ostend, Bỉ |
| Tọa độ | ﻿ / ﻿ |
| Website | marinespecies.org |

**Cơ sở dữ liệu sinh vật biển** (World Register of Marine Species hay viết tắt **WoRMS**) là một cơ sở dữ liệu cung cấp thông tin tác giả và tên các sinh vật biển.

## Nội dung

Nội dung của Cơ sở dữ liệu sinh vật biển được biên tập và duy trì bởi các chuyên gia khoa học về từng nhóm sinh vật. Những nhà phân loại này kiểm soát chất lượng của thông tin, được thu thập từ các tạp chí về bệnh lý và một số cơ sở dữ liệu cụ thể trong khu vực và phân loại. WoRMS duy trì tên hợp lệ của tất cả các sinh vật biển, nhưng cũng cung cấp thông tin về các từ đồng nghĩa và tên không hợp lệ. Nó sẽ là một nhiệm vụ liên tục để duy trì đăng ký, vì các loài mới liên tục được phát hiện và mô tả bởi các nhà khoa học. Ngoài ra, danh pháp và phân loại của các loài hiện có thường được sửa chữa hoặc thay đổi khi nghiên cứu mới liên tục được công bố.

## Lịch sử

WoRMS được thành lập năm 2008 và phát triển từ Cơ sở dữ liệu sinh vật biển châu Âu về các loài sinh vật biển và đăng ký UNESCO-IOC của các sinh vật biển (URMO), được biên soạn bởi Jacob van der Land (và một số đồng nghiệp) tại Bảo tàng Lịch sử Tự nhiên Quốc gia, Leiden. Nó chủ yếu được tài trợ bởi Liên minh châu Âu và được tổ chức bởi Viện Hải dương học Flanders (VLIZ) ở Ostend, Bỉ. WoRMS đã thiết lập các thỏa thuận chính thức với một số dự án đa dạng sinh học khác, bao gồm Cơ sở Thông tin Đa dạng Sinh học Toàn cầu và Bách khoa Toàn thư của Cuộc sống. Trong năm 2008, WoRMS đã tuyên bố rằng họ hy vọng sẽ có được một bản ghi cập nhật về tất cả các loài sinh vật biển được hoàn thành vào năm 2010, năm mà cuộc điều tra dân số sinh vật biển đã hoàn thành.

Tính đến tháng 2 năm 2026, WoRMS chứa danh sách cho 520.729 tên loài sinh vật biển (bao gồm cả các từ đồng nghĩa) trong đó 249.542 là các loài sinh vật biển hợp lệ (98% được kiểm tra). Mục tiêu của họ là có một danh sách cho mỗi trong số hơn 240.000 loài sinh vật biển.

VLIZ cũng là nơi đặt Cơ quan đăng ký tạm thời các loài sinh vật biển và phi biển (IRMNG), sử dụng cơ sở hạ tầng chung.

Vào năm 2021, một chi ốc biển đã tuyệt chủng được đặt tên theo cơ sở dữ liệu WoRMS: †*Wormsina* Harzhauser & Landau, 2021.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

* World Register of Marine Species
# Vây lưng

Vây lưng của cá mập
**Vây lưng** là vây nằm ở phần lưng của các loài động vật biển và các loài động vật có xương sống như cá, Bộ Cá voi (cá voi, cá heo và cá heo chuột) và loài thằn lằn cá (đã tuyệt chủng). Nhiều loài chỉ có một vây lưng, trong khi vài loài khác có hai đến ba vây lưng.
Các nhà sinh vật học hoang dã dùng các khía và hoa văn đặc trưng phát triển trên vây lưng của các loài lớn trong bộ Cá voi để xác định các cá thể trong họ này.
Xương hoặc sụn xương nâng đỡ gốc vây lưng của cá được gọi là pterygiophores.

## Chức năng

Mục đích chính của vây lưng là nhằm giúp động vật ổn định trước các cơn sóng cuộn và hỗ trợ trong việc chuyển hướng đột ngột. Vài loài còn dùng vây lưng cho các mục đích khác. Họ Cá mặt trăng dùng vây đuôi (và vây hậu môn) tạo lực đây tới. Ở bộ Cá vây chân, phần trước của vây lưng được biến đổi ề mặt sinh học, tương đương với một cần câu và một mồi nhử được gọi là *illicium* hoặc *esca*. Nhiều loài cá da trơn có thể khóa các ngạnh vây lưng vào vị trí sao cho chúng có thể chọc ra ngoài để tự vệ trước kẻ thù hoặc nép vào các khe. Một số động vật đã phát triển vây lưng thực hiện chức năng bảo vệ, chẳng hạn như có gai hoặc nọc độc. Ví dụ, cả loài cá nhám gai và Heterodontus portusjacksoni có gai ở vây lưng có khả năng tiết nọc độc.

* Nhiều loài cá, như Cá giếc Gibel, có một vây lưng
* Cá mập thường có hai vây lưng
* Cá ngừ vây vàng cũng có hai vây lưng
* Cá tuyết chấm đen có ba vây lưng

Các loài cá Billfish (cá có hàm trên và mũi kéo dài ra, gồm họ Cá buồm và họ Cá kiếm) có các vây lưng đáng chú ý. Giống với cá ngừ đại dương, cá thu và cá thu ngừ, billfish giảm sự cản trở của dòng nước bằng cách rút vây lưng của chúng vào một rãnh trên cơ thể khi chúng bơi. Hình dạng, kích thước, vị trí và màu sắc của vây lưng thay đổi tùy theo từng loại billfish và có thể là một cách đơn giản để xác định một loài billfish. Ví dụ, Cá maclin trắng có một vây lưng cong ở cạnh trước và được bao phủ bởi các đốm đen. Vây lưng lớn, hay cánh buồm, của cá buồm bị rút lại trong hầu hết thời gian. Cá cờ đưa vây lưng lên nếu chúng muốn chặn một đàn cá nhỏ và có lẽ để hạ nhiệt sau những thời gian hoạt động cao.

* Sự khác biệt vây lưng của cá voi sát thủ giữa con đực và con cái
* Vây lưng của một con cá mập trắng lớn chứa các sợi hạ bì hoạt động "giống như những tiếng rít làm ổn định cột buồm của con tàu" và cứng lại khi cá mập bơi nhanh hơn để kiểm soát dòng chảy bơi chệch hướng.
* Vây lưng lớn có thể thu vào của cá buồm

## Ghi chú
# Chiều dài

Trong vật lý, **chiều dài** (hay **độ dài** khi nói về độ lớn của khoảng cách) là khái niệm cơ bản chỉ trình tự của các điểm dọc theo một đường nằm trong không gian và đo lượng (nhiều hay ít) mà điểm này nằm trước hoặc sau điểm kia. Trong ngôn ngữ thông dụng, chiều dài là một trường hợp của khoảng cách. Chiều dài của một vật thể là kích thước mở rộng của nó, tức là cạnh dài nhất của nó.

## Lịch sử

### Sử dụng bộ phận cơ thể con người làm đơn vị đo chiều dài

Cách xác định đơn vị độ dài đã thay đổi rất nhiều theo thời gian. Từ xưa, cơ sở để tạo ra đơn vị đo chiều dài là bộ phận của cơ thể con người. Ví dụ, cubit (1 cubit = 45.72 Centimet) là đơn vị biểu thị chiều dài được tính bằng từ khuỷu tay đến đầu ngón tay. Đơn vị này được sử dụng trong các nền văn hóa cổ đại như Lưỡng Hà, Ai Cập và La Mã. Chiều dài của đơn vị này khác nhau tùy theo các vùng miền, khoảng từ 450 đến 500 Milimét. Ngoài ra, thước đo độ dài tiêu chuẩn trong các thời đại này là bộ phận cơ thể của người cai trị lãnh thổ hoặc một số người có quyền khác. Ngày nay, các đơn vị đo chiều dài dựa trên bộ phận cơ thể người vẫn được dùng ở các quốc gia như Hoa Kỳ ví dụ như Foot, Inch,...

### Sử dụng Trái Đất để tạo ra đơn vị đo chiều dài

Khi Kỷ nguyên khám phá kết thúc và ngành công nghiệp chủ yếu phát triển ở Tây Âu, việc thống nhất các đơn vị đo độ dài trên toàn cầu đã trở nên cần thiết. Vào thế kỷ thứ 17, những cuộc thảo luận đã diễn ra ở Châu Âu nhằm thống nhất các đơn vị đo. Sau khoảng một thế kỷ, Pháp đã đề xuất đơn vị Mét (có nghĩa là "đo" trong tiếng Hy Lạp) vào năm 1791, trong đó 1 mét bằng 1/10.000.000 khoảng cách của Kinh tuyến cực Bắc đến Xích đạo.

### Sử dụng tốc độ ánh sáng để tạo ra đơn vị đo chiều dài

Trong Hội nghị chung về Trọng lượng và Đo lường (CGPM) được tổ chức vào năm 1960, chiều dài của một mét được xác định theo bước sóng của ánh sáng màu da cam phát ra từ nguyên tố krypton-86 trong chân không. Năm 1983, nhờ những tiến bộ trong công nghệ laser, chiều dài của một mét được xác định dựa trên tốc độ ánh sáng và một khoảng thời gian. Ngày nay, một mét được định nghĩa là "khoảng cách mà ánh sáng truyền được trong chân không trong 1 / 299.792.458 giây", như được định nghĩa vào năm 1983.

## Đơn vị đo độ dài trong hệ thống đo lường quốc tế

Trong Hệ thống đo lường quốc tế, mét (m) được sử dụng làm đơn vị SI (đơn vị cơ sở) của chiều dài.

| Đơn vị | Kí hiệu viết tắt | Độ dài chuyển đổi sang mét |
| --- | --- | --- |
| Kilômét | km | 1000 |
| Centimet | cm | 0,01 |
| Milimét | mm | 0,001 |
| Micrômét | μm | 0,000001 |
| Nanômét | nn | 0,000000001 |
| Đêximét | dm | 0,1 |
| Đêcamét | dam | 10 |
| Héctômét | hm | 100 |

Ngoài ra còn có các đơn vị khác như:

|  |  |
| --- | --- |
| 1 Inch | = 25,4 milimet |
| 1 Foot | = 0,3048 mét |
| 1 Yard | = 0,9144 mét |
| 1 Dặm Anh | = 1,609344 kilomet |

## Xem thêm

* Đơn vị đo chiều dài

## Tham khảo
# Năng lượng riêng

**Năng lượng riêng** (Tiếng Anh: specific energy) là năng lượng trên mỗi đơn vị khối lượng. Đôi khi cũng được gọi là **mật độ năng lượng** (energy density), tuy nhiên mật độ năng lượng là năng lượng trên mỗi đơn vị thể tích. Nó được dùng để lượng hóa năng lượng dự trữ, ví dụ dưới dạng nhiệt năng, hoặc các dạng năng lượng nhiệt động khác của vật chất như enthalpy riêng hay năng lượng Gibbs tự do riêng (specific Gibbs free energy). Nó cũng có thể được dùng để chỉ động năng hay thế năng của vật.

Đơn vị đo lường quốc tế (SI) của năng lượng riêng là Jun (Tiếng Anh: Joule, ký hiệu: J), trên kilogam (kg), viết tắt là J/kg. Những đơn vị khác vẫn thường được dùng là kilocalo trên gam (cal/g hoặc kcal/g) thường dùng trong ngành thực phẩm, oát giờ trên kilogam (W.h/kg) trong các ngành pin, và đơn vị thực nghiệm BTU trên pound (BTU/lb) trong một số ngành kĩ thuật và kĩ nghệ.

Bảng sau chỉ ra chi tiết cách chuyển đổi đơn vị tương ứng từ J/kg

|  |  |
| --- | --- |
| **Đơn vị** | **Giá trị tương ứng với đơn vị đo lường quốc tế SI** |
| kcal/g | 4.184 MJ/kg |
| Wh/kg | 3.6 kJ/kg |
| kWh/kg | 3.6 MJ/kg |
| Btu/lb[3] | 2.326 kJ/kg |
| Btu/lb[4] | ca. 2.32444 kJ/kg |

## Tham khảo
# Hệ đo lường La Mã

## Hệ đo lường chiều dài của La Mã

Đây là hệ đo lường được dùng chính thức ở Đế quốc La Mã(31 TCN - 476 SCN)và sau đó được tiếp tục sử dụng ở khu vực Tây Âu một thời gian dài trong thời kỳ Trung Cổ.Thậm chí ở một số nơi như nước Anh,các đơn vị này vẫn được sử dụng đến tận cuối thời Phục Hưng.
Học giả La Mã Balbus(mất năm 100) đã tóm tắt hệ đo lường này trong cuốn"Trình bày và tính toán đo lường" của ông:

* 1 Digitus = 1,85 cm
* 1 Uncia = 11⁄3 digitus = 2,46 cm hoặc 2,5 cm
* 1 Palmus = 4 digitus, 3 uncia = 7,4 cm hoặc 7,5 cm
* 1 Sextans = 3 palmus, 9 uncia, 12 digitus = 22,2 cm hoặc 22,5 cm
* 1 Pes = 4 palmus, 12 uncia, 16 digitus = 29,6 cm hoặc 30 cm

Trước thời Vespasian giá trị của 1 pes = 29,6 cm.Theo nghiên cứu từ congius của William Smith trong thời Vespasian thì từ sau năm 75 giá trị của 1 pes = 30 cm

* 1 Pes quadratus = 8 semipes(đơn vị độ dài bằng nửa pes) = 118,4 cm hoặc 120 cm
* 1 Cubit = 2 Sextant, 6 palmus, 18 uncia = 44,4 cm hoặc 45 cm
* 1 Gradus = 2,5 pes = 74 cm hoặc 75 cm
* 1 Passus = 5 pes = 148 cm hoặc 150 cm
* 1 Decempeda = 10 pes = 296 cm hoặc 300 cm
* 1 Actus = 120 pes = 35,52 m hoặc 36 m
* 1 stadium = 625 pes, 125 passus = 185 m hoặc 187,5 m
* 1 p. = 1.000 pes = 296 m hoặc 300 m
* 1 dặm La Mã = 1.000 passus = 1,48 km hoặc 1,5 km

Ngoài các đơn vị đo độ dài ở trên, người La Mã thỉnh thoảng cũng thêm các tiền tố như semi(một nửa), bi(đôi)... để mô tả chính xác chiều dài một vật nào đó; chẳng hạn như trong cuốn Lịch sử La Mã, Livius đã dùng *bipalme* mô tả 1 mũi tên có đầu nhọn dài 2 palm (14,8 cm) và *semicubitalus* cho chiều dài nửa cubit (22,2 cm) của cán mũi tên.

## Xem thêm

* Đơn vị đo

## Tham khảo