Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Nure-onna

Hình vẽ nure-onna trong cuốn *Hyakkai Zukan*
Trong thần thoại Nhật Bản, Nure-onna (濡女(Nhu Nữ), Nure-onna) là một giống yêu quái có hình dạng như một loài lưỡng cư có đầu là đầu phụ nữ và thân là rắn. Miêu tả về hình dáng của loài yêu quái này có thay đổi đôi chút trong mỗi câu chuyện, chiều dài của nó khoảng 300 thước, mắt như mắt rắn, vuốt dài, nanh nhọn, tóc xõa dài. Nó thường được thấy ở các bồ hồ, bồ sông, khi đang gội đầu.

Mục đích của nure-onna vẫn chưa được xác định. Trong một số truyện, cô là 1 sinh vật quái dị đủ mạnh để đè nát cây cối bằng cái đuôi và ăn thịt con người. Cô mang bên mình một cái gói nhỏ, như con của cô ta, để thu hút những nạn nhân tiềm tàng. Nếu 1 người có thiện chí muốn giữ đứa bé cho cô, Nhu Nữ sẽ đưa cho họ. Nếu ai đó cố gắng bỏ cái túi đó, tuy nhiên, đó hiển nhiên không phải là 1 đứa bé. Thay vào đó, cái gói sẽ nặng dần lên và ngăn không cho nạn nhân bỏ chạy. Sau đó, cô dùng chiếc lưỡi dài như con rắn của mình để hút cạn máu nạn nhân.

Trong những câu chuyện khác, nure-onna đơn thuần là chỉ tìm kiếm một nơi vắng vẻ khi cô chải tóc và phản ứng kịch liệt với bất kì ai làm phiền cô. Rokurokubi có quan hệ gần gũi với nNure-onna vì bản thân rokurokubi cũng có 1 chiếc cổ dài như rắn.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

*
*  Lưu trữ ngày 8 tháng 2 năm 2014 tại Wayback Machine
# Menreiki

Menreiki được mô tả trong *Gazu Hyakki Tsurezure Bukuro*.
**Menreiki** (面霊気(Diện linh khí), Menreiki) là một loài yōkai trong văn hóa dân gian Nhật Bản, có ngoại hình là các mặt nạ Gigaku. Nó được liệt kê trong tác phẩm *Gazu Hyakki Tsurezure Bukuro* năm 1781 về các thực thể siêu nhiên trong văn hóa Nhật Bản.

Truyền thuyết dân gian nói rằng, vào thời Thái tử Shotoku, thái tử đã tạo ra nhiều mặt nạ Gigaku khác nhau cho Hata no Kawakatsu sử dụng, và Menreiki được tạo ra dựa trên hình tượng các mặt nạ đó.

## Tham khảo
# Hadith

hadith (tiếng Ả Rập: حديث) (số nhiều **aḥādīth**) trong cách dùng tôn giáo thường được dịch là 'truyền thống', là bản ghi chép những lời dạy của Muhammad. Những nhánh lớn của đạo Hồi như, Sunni, Shiʻa, và Ibadi, dựa trên những bộ hadith được tập hợp khác nhau.

## Sách

* Berg, H. (2000). *The development of exegesis in early Islam: the authenticity of Muslim literature from the formative period*. Routledge. ISBN 0-7007-1224-0.
* Lucas, S. (2004). *Constructive Critics, Hadith Literature, and the Articulation of Sunni Islam*. Brill Academic Publishers. ISBN 90-04-13319-4.
* Robinson, C. F. (2003). *Islamic Historiography*. Cambridge University Press. ISBN 0-521-62936-5.
* Robson, J. "Hadith". Trong P.J. Bearman, Th. Bianquis, C.E. Bosworth, E. van Donzel and W.P. Heinrichs (biên tập). *Encyclopaedia of Islam Online*. Brill Academic Publishers. ISSN 1573-3912.`{{Chú thích bách khoa toàn thư}}`: Quản lý CS1: nhiều tên: danh sách biên tập viên (liên kết)
* Swarup, Ram. *Understanding Islam through Hadis* Lưu trữ ngày 24 tháng 1 năm 2011 tại Wayback Machine. Exposition Press, Smithtown, New York USA (n/d).
* Jonathan A. C. Brown, "Criticism of the Proto-Hadith Canon: Al-daraqutni's Adjustment of the Sahihayn," *Journal of Islamic Studies*, 15,1 (2004), 1-37.
* Recep Senturk, *Narrative Social Structure: Anatomy of the Hadith Transmission Network, 610-1505* (Stanford, Stanford UP, 2006).
* Jonathan Brown, *The Canonization of al-Bukhārī and Muslim. The Formation and Function of the Sunnī Ḥadīth* (Leiden, Brill, 2007) (Islamic History and Civilization. Studies and Texts, 69).

## Đọc thêm

* *1000 Qudsi Hadiths: An Encyclopedia of Divine Sayings*; New York: Arabic Virtual Translation Center; (2012) ISBN 978-1-4700-2994-4
* Hallaq, Wael B. (1999). "The Authenticity of Prophetic Ḥadîth: A Pseudo-Problem". *Studia Islamica*. Số 89. tr. 75–90. doi:10.2307/1596086. ISSN 0585-5292. JSTOR 1596086.
* Brown, J. (2007). *The Canonization of al-Bukhari and Muslim: The Formation and Function of the Sunni Hadith Canon*. Leiden: Brill, 2007.
* Juynboll, G. H. A. (2007). *Encyclopedia of Canonical Hadith*. Leiden: Brill, 2007.
* Lucas, S. (2002). *The Arts of Hadith Compilation and Criticism*. University of Chicago. OCLC 62284281.
* Musa, A. Y. *Hadith as Scripture: Discussions on The Authority Of Prophetic Traditions in Islam*, New York: Palgrave, 2008. ISBN 0-230-60535-4
* Fred M. Donner, *Narratives of Islamic Origins* (1998)
* Warner, Bill. *The Political Traditions of Mohammed: The Hadith for the Unbelievers*, CSPI (2006). ISBN 0978552873

## Tham khảo
# Cơ Tử Triều Tiên

|  |
| --- |
| Gija Joseon |
| Tên tiếng Trung |
| Phồn thể | 箕氏朝鮮 |
|

| Phiên âm |
| --- |
| Tiếng Hán tiêu chuẩn |
| Bính âm Hán ngữ | Jīshì Cháoxiān |
| Wade–Giles | Chi-shih Ch'ao-hsien |

 |
| Tên tiếng Triều Tiên |
| Hangul | 기자조선 |
| Hanja | 箕子朝鮮 |
|

| Phiên âm |
| --- |
| Romaja quốc ngữ | Gija Joseon |
| McCune–Reischauer | Kija Josŏn |

 |

Cơ Tử
**Cơ Tử Triều Tiên** (1122—195 TCN) là giai đoạn Cổ Triều Tiên của Bán đảo Triều Tiên ngay sau khi nhà hiền triết Cơ Tử đến khu vực này. Cùng với Đàn Quân, các chứng cứ rời rạc về vai trò của Cơ Tử trong lịch sử Cổ Triều Tiên bị thiếu vắng, và các tường trình về nhân vật này gặp nhiều thách thức kể từ thế kỷ XX.

## Tham khảo
# Bỉ Lưu Vương

| Bỉ lưu Vương |
| --- |
| Vua Bách Tế  |
| Trị vì | 304 - 344 |
| Đăng quang | 304 |
| Tiền nhiệm | Phần Tây Vương |
| Kế nhiệm | khiết vương |
| Thông tin chung |
| Sinh | ? |
| Mất | 344 |

|  |
| --- |
| Bỉ Lưu Vương |
| Hangul | 비류왕 |
| Hanja | 比流王 |
| Romaja quốc ngữ | Biryu-wang |
| McCune–Reischauer | Piryu-wang |
| Hán-Việt | Bỉ Lưu Vương |

**Bỉ Lưu Vương** (mất 344, trị vì 304–344) là vị quốc vương thứ 11 của Bách Tế. Theo Tam quốc sử ký *(Samguk Sagi)*, ông là người con thứ hai của vị quốc vương thứ 6 là Cừu Thủ Vương và là đệ của vị quốc vương thứ 7 là Sa Bạn Vương. Tuy nhiên, nếu điều này là chính xác thì ông sẽ trị vì cho đến năm ít nhất là 110 tuổi, các sử gia hiện đại thường cho rằng Bỉ Lưu trên thực tế là con trai hoặc cháu trai của người đệ của Sa Bạn Vương.

Sau khi Phần Tây Vương bị thái thú Lạc Lãng quận sai người đầu độc, Bỉ Lưu bước lên ngai vàng do người con trai của Phần Tây Vương dường như còn quá trẻ để nắm quyền. Điều này dường như là một phần của một cuộc tranh giành quyền lực giữa hai nhánh của vương tộc Bách Tế, các hậu duệ của vị quốc vương thứ 5 là Tiếu Cổ Vương (tổ tiên của Bỉ Như) và của vị quốc vương thứ 8 là Cổ Nhĩ Vương.

Năm 312, ông bổ nhiệm Giải Cừu (Hae Gu) làm người lãnh đạo quân sự. Năm 327, ông dập tắt một cuộc nổi dậy của người đệ cùng cha khác mẹ Ưu Phúc (U Bok). Năm 337, ông tiếp một đoàn sứ giả từ nước láng giềng Tân La.

Các sử gia Nhật Bản nghi ngờ Bỉ Lưu, cũng như Sa Bạn là tổ tiên của một vài gia tộc quý tộc vào thời kỳ Yamato Nhật Bản. Tuy nhiên không có phả hệ còn tồn tại nào ghi lại điều này. Bỉ Lưu mất tháng 10 năm 344, trị vì 41 năm.

## Xem thêm

* Danh sách vua Triều Tiên
* Lịch sử Triều Tiên

## Tham khảo
# Giai Bách

| Gyebaek계백 |
| --- |
|  |
|  |
| Binh nghiệp |
| Nguyện trung thành | Bách Tế |
|  |
| Thông tin cá nhân |
| Sinh | 607 |
| Mất | 20 tháng 8, 660 |
| Giới tính | nam |
| Nghề nghiệp | chỉ huy quân đội |
| Quốc tịch | Bách Tế |
| x • t • s |

**Gyebaek** (계백, mất ngày 09 tháng 7 năm 660) là một vị tướng trong vương quốc cổ đại Baekje (백제) trong lịch sử Triều Tiên vào đầu đến giữa thế kỷ thứ 7. Có rất ít thông tin nói đến cuộc sống cá nhân của ông, bao gồm cả năm sinh và nơi sinh.

## Cuộc chiến cuối cùng

Năm 660, Baekje (백제) bị xâm chiếm bởi một đội quân 5 vạn người của Silla (신라), được hỗ trợ bởi 144.000 quân Đường. Tướng Gyebaek (계백 장군), chỉ với 5.000 quân dưới quyền, đã giao chiến với quân địch trong trận Hwangsanbeol (황산벌 전투). Trước khi bước vào cuộc chiến, Gyebaek báo cáo đã giết vợ và con của mình để ngăn chặn sự suy nghĩ về họ ảnh hưởng đến hành động của mình hoặc làm ông chùn bước trong cuộc chiến.

Lực lượng của ông đã thắng được bốn trận ban đầu, gây thương vong nghiêm trọng cho các lực lượng Silla. Tướng Gyebaek đã chiến đấu rất dũng cảm và giết nhiều lính Silla, dưới quyền chỉ huy của đại tướng quân Silla Kim Yu Shin (김유신 장군).Tuy nhiên, cuối cùng, kiệt sức và bị bao vây, quân đội Baekje đã bị áp đảo về lực lượng và bị tiêu diệt trong trận chiến cùng với chỉ huy của họ, tướng Gyebaek.

## Hậu quả

Baekje đã bị tiêu diệt năm 660, ngay sau khi Gyebaek thất trận và chết tại Hwangsanbeol.

Khi triết lý Nho giáo đã trở nên có nhiều ảnh hưởng trong các triều đại của Triều Tiên sau đó, Gyebaek đã được công nhận bởi các sử gia và các học giả là khuôn mẫu cho những lý tưởng Nho giáo về lòng yêu nước và sự tận tâm với vua của mình và được ca ngợi như vậy. Mặc dù không có nhiều thông tin khác biết về cuộc đời Gyebaek, việc chỉ huy trận chiến cuối cùng của ông cũng được nhiều người Triều Tiên biết đến.

## Trong Taekwon-Do

Tên Gyebaek được đặt cho bài quyền (*hyeong*) thứ 12 trong hệ thống quyền pháp của Liên đoàn Taekwondo Quốc tế. Đây là một bài quyền tiêu chuẩn cho bậc đai đen nhị đẳng. Đồ hình bộ pháp có dạng chữ I, đại diện cho kỷ luật quân sự nghiêm ngặt của ông.

## Tham khảo
# Trường Thọ Vương

| Trường Thọ Vương |
| --- |
| Vua Cao Câu Ly  |
| Lăng Trường Thọ Vương |
| Vua Cao Câu Ly |
| Trị vì | 413 - 491 |
| Tiền nhiệm | Quảng Khai Thổ Thái Vương |
| Kế nhiệm | Văn Tư Minh Vương |
| Thông tin chung |
| Sinh | 394 |
| Mất | 491 (97 tuổi) |
| Vương tộc | Dòng họ Cao Triều Tiên  |

|  |
| --- |
| Trường Thọ Vương |
| Hangul | 장수왕 |
| Hanja | 長壽王 |
| Romaja quốc ngữ | Jangsu-wang |
| McCune–Reischauer | Changsu-wang |
| Tên khai sinh |
| Hangul | 거련 hay 연 |
| Hanja | 巨連 hay 璉 |
| Romaja quốc ngữ | Georyeon hay Yeon |
| McCune–Reischauer | Kǒryǒn hay Yǒn |

**Trường Thọ Vương** là vị vua thứ 20 của Cao Câu Ly. Tên của ông là Cự Liên (巨連, 거련, *Kǒryǒn*). Ông là người con trai duy nhất của Quảng Khai Thổ Thái Vương với vương phi Sujini. Ông sinh vào năm 394 và mất vào năm 491. Ông nối ngôi của vua cha vào lúc 19 tuổi khi Quảng Khai Thổ Thái Vương mất vào năm 413. Ông có thuỵ hiệu là **Trường Thọ Vương** vì sống lâu đến 97 tuổi. Các cuộc viễn chinh trong thời kì cai trị của ông cộng với diện tích lãnh thổ mà cha ông có được trước kia thì ông đã cai trị một diện tích lớn khủng khiếp, lên tới 1,5 triệu km2, xấp xỉ diện tích Mông Cổ bây giờ.Ông là người đã gặp 1 vị Vua đời Ngũ hồ là Phùng Hoằng.Trường Thọ Vương đối xử với hắn như 1 vị khách, nhưng không, hắn lại đòi làm vua ở đây. Hắn tự coi mình là "thiên tử", coi thường luật pháp Cao Câu Ly khiến Trường Thọ Vương không chịu đựng được nữa,ông đã giao hắn cho nhà Đông Tấn. Ông mất năm 490, là một trong những vị vua sống lâu nhất trong triều đại phong kiến Triều Tiên

## Tham khảo
# Kinh Vệ-đà

|  |
| --- |
| **Thánh điển Ấn Độ giáo** |
|  |
| **Thiên khải** (sa. *śruti*)
* Phệ-đà (*veda*)
	+ Lê-câu-phệ-đà (*ṛgveda*)
	+ Sa-ma-phệ-đà (*sāmaveda*)
	+ Dạ-nhu-phệ-đà (*yajurveda*)
	+ A-thát-bà-phệ-đà (*atharvaveda*)
* Phạm thư (*brāhmaṇa*)
* Sâm Lâm thư (*āraṇyaka*)
* Áo nghĩa thư (*upaniṣad*)

**Thánh truyền** (*smṛti*)
* Như thị văn (*itihāsa*)
	+ Ma-ha-ba-la-đa (*mahābhārata*)
		- Chí Tôn ca (*bhagavadgītā*)
	+ La-ma-da-na (*rāmāyaṇa*)
	+ Phú-lan-na (*purāṇa*)
* Đát-đặc-la (*tantra*)
* Kinh (*sūtra*)
* Thánh truyền thư (*smṛti*)
* Tán tụng (*stotra*)
* Khống chế du-già minh đăng luận (sa. *hathayogapradīpikā*)
 |

Quyển kinh có khoảng 808 trang
Kinh Vệ-đà tiếng Phạn in trên giấy thế kỷ 19
**Kinh Vệ-đà**, hay **Phệ-đà** (tiếng Phạn: वेद; tiếng Anh: *Veda*) xem như là cỗi gốc của giới Bà La Môn và là suối nguồn của nền văn minh Ấn Độ. *Véda* có nghĩa là "tri thức". Trong kinh có những bản tụng ca để ca ngợi các vị thần, như thần lửa, thần núi, thần sông... Phần lớn ca tụng những vẻ đẹp huy hoàng, tưng bừng và mầu nhiệm của cuộc sống trong vũ trụ.

Toàn thể bộ kinh được hợp lại từ nhiều phần gọi là *sambitâ*, gồm bốn tạng:

1. Rig Véda: thi tụng cái biết, bao gồm gần mười quyển, với 1028 tụng ca mà bài cổ nhất có từ thế kỷ 15 trước Công nguyên và những bài gần nhất cũng khoảng thế kỷ thứ 10 trước Công nguyên. Những vị thần được ca tụng nhiều nhất là Indra, Varuna và Agni.
2. Sâma Véda: ca vịnh thần chú, gồm 585 khổ thơ, tương ứng với các giai điệu được dùng trong những tụng ca hiến tế (hymmes des sacrifices).
3. Yayur Véda: là một chuỗi các công thức hàm chứa những nghi lễ khác nhau (nghi lễ dâng trăng tròn, trăng mới, nghi lễ dâng các vong nhân, dâng thần lửa, dâng bốn mùa..)
4. Atharva Véda: triển khai ý nghĩa ba bộ kinh kia - gồm các bài thuyết giáo, có nội dung thiết thực và triết học. Các bài thuyết giáo chứa đựng thông điệp tâm linh căn bản của Ấn Độ giáo. Atharva Véda được lấy tên từ các vị tư tế xưa chuyên lo việc cúng thần lửa, gọi là các Atharvan, gồm những câu phù chú ma thuật và những phù chú trừ ma yểm quỷ.

Trong phần Rig Véda, người ta nhắc đến những con người tự coi là "vượt lên trên cõi trần" (được gọi là các yogin, du-già sư). Khi uống một thứ nước gây say là soma, họ khổ luyện và tự thôi miên và gây nên trạng thái xuất thần và lên đồng. Khi đó, họ tự coi là những người thần thánh nhập vào họ và họ tin rằng mình được ban cho những quyền lực thiên nhiên.

Tư tưởng chủ yếu của Vệ Đà được biến đổi từ Đa thần qua Nhất thần, từ Nhất thần sang lãnh vực Triết học ngang qua ba thời đại: Vệ Đà Thiên Thư (Veda), Phạm thư (Brahman) và Áo nghĩa thư (Upanishad).

Thời đại Vệ Đà kéo dài từ khoảng thời gian 1200 năm trước CN đến 800 năm sau CN, là một thời gian dài phát triển và có nhiều đổi thay. Xã hội của người Aryan, một bộ tộc Âu-Ấn xuống đến tiểu lục địa Ấn Độ vào thời gian đầu và hình thành một nền tảng xã hội dựa trên tôn giáo, mà tầng lớp lãnh đạo trên hết là giới tu sĩ, còn được gọi là Bà La Môn.

## Chú thích
# Chế độ nhân tài

Biểu tượng của chế độ nhân tài.
**Chế độ nhân tài** (tiếng Anh: *Meritocracy*) là một triết lý chính trị cho rằng quyền lực nên được trao cho các cá nhân có khả năng và sở hữu tài năng. Sự thăng tiến trong hệ thống này dựa trên việc kiểm tra chất lượng hoặc xác minh, công nhận các thành tích đạt được trong từng lĩnh vực cụ thể.

## Nguồn gốc của thuật ngữ

Thuật ngữ *Chế độ trọng dụng nhân tài* được sử dụng lần đầu tiên vào năm 1958 bởi Michael Young trong tác phẩm châm biếm  *Sự trỗi dậy của chế độ trọng dụng nhân tài* . Young đã sử dụng thuật ngữ này để mô tả một xã hội tương lai trong đó vị trí xã hội của cá nhân được xác định bởi trí thông minh (được đo bằng chỉ số thông minh) và sự tham gia. Xã hội không tưởng, trọng dụng nhân tài phát triển thành một xã hội ưu tú nơi mà các nhà lãnh đạo thấy mình đứng trên quần chúng và cuối cùng bị dùng vũ lực truất phế. Một xã hội như vậy, sắp xếp mọi người chỉ bằng tài năng và nỗ lực của họ trở thành một chế độ độc tài quyền lực và cuối cùng tự hủy hoại chính mình.

Bất kể sự hình thành khái niệm có tính cách tiêu cực ban đầu, vào mọi thời đại đều có những người ủng hộ các hệ thống trọng dụng nhân tài.

## Tham khảo
# Giáo phái

Một **giáo phái** là một phân nhóm của một hệ thống niềm tin tôn giáo, mở rộng ra là cho triết học, chính trị, thường là nhánh của một nhóm lớn hơn. Có rất nhiều định nghĩa và miêu tả dưới góc độ xã hội học khác nhau cho thuật ngữ này. Những định nghĩa đầu tiên đến từ Max Weber và Ernst Troeltsch (1912).

## Trong Phật giáo

## Trong Công giáo

## Chú thích
# Tôn giáo tại Lào

Pha Thạt Luổng (n.đ. 'Bảo tháp Vĩ đại') là một trong những biểu tượng của dân tộc Lào

Tôn giáo tại Lào (do Trung tâm Nghiên cứu Pew ước tính năm 2015)

  Phật giáo (66.0%)  Tín ngưỡng dân gian Thái (30.7%)  Kitô giáo (1.5%)  Khác/không tuyên bố (1.8%)

Trong số các **tôn giáo tại Lào**, Phật giáo Thượng tọa bộ là tôn giáo có số lượng tín hữu lớn nhất, đóng vai trò chủ đạo trong bản sắc văn hóa dân tộc Lào. Một trong những biểu tượng văn hóa của dân tộc Lào chính là Thạt Luổng, là một đại bảo tháp với đế là một đài sen hình vuông nở cánh vàng, bên trong lưu giữ xá lị của Đức Phật. Phật giáo Thượng tọa bộ là tôn giáo của khoảng 66% dân số Lào vào năm 2010. Hầu hết người Lào sống ở những vùng đất thấp (Lào Lùm và Lào Lỏm) theo Phật giáo Thượng tọa bộ, tuy nhiên thì dân số của họ lại chiếm hơn 50% tổng dân số Lào. Phần còn lại là 48 nhóm sắc tộc thiểu số khác sinh sống tại Lào, chủ yếu theo tín ngưỡng dân gian Thái.

Tín ngưỡng dân gian Thái là tôn giáo chủ đạo của nhóm sắc dân sinh sống ở miền Bắc nước Lào, chẳng hạn như người Thái (Thái Đen và Thái Đỏ) và những dân thuộc ngữ hệ Nam Á và ngữ tộc Tạng-Miến. Nhiều tập tục thờ cúng *phi* (tồn tại trước khi Phật giáo được du nhập) từ lâu đã hòa lẫn với nghi thức thờ phượng theo Phật giáo Thượng tọa bộ, ngay cả đối với các sắc dân Lào sống ở vùng đất thấp. Số lượng tín hữu Công giáo và Kháng Cách lần lượt chiếm 1% và 2% trong tổng dân số Lào. Các nhóm tôn giáo thiểu số còn lại bao gồm Bahá'í giáo, Islam giáo, Phật giáo Đại chúng bộ và Nho giáo. Một bộ phận rất nhỏ người dân Lào không theo tôn giáo nào (tức là có quan điểm vô thần/bất khả tri).

Mặc dù chính quyền nước Lào nghiêm cấm người nước ngoài chiêu dụ tín đồ tại Lào, nhiều cư dân ngoại quốc có mối quan hệ với các doanh nghiệp tư nhân cũng như tổ chức phi chính phủ vẫn âm thầm tham gia các hoạt động tôn giáo. Mặt trận Lào Xây dựng Đất nước chịu trách nhiệm về các vấn đề tôn giáo tại nước Lào và yêu cầu tất cả các tổ chức tôn giáo hoạt động trong lãnh thổ Lào phải đăng ký hoạt động với Mặt trận.

## Tự do tôn giáo

## Xem thêm

* Phật giáo tại Lào
* Satsana Phi
* Kitô giáo tại Lào
* Hồi giáo tại Lào
* Baháʼí giáo tại Lào

## Tham khảo

## Trích dẫn

* Savada, Andrea Matles, biên tập (1995). *Laos: a country study* (ấn bản thứ 3). Washington, D.C.: Federal Research Division, Library of Congress. ISBN 0-8444-0832-8. OCLC 32394600.  *Bài viết này tích hợp văn bản từ nguồn này, vốn thuộc phạm vi công cộng.*`{{Chú thích bách khoa toàn thư}}`: Quản lý CS1: postscript (liên kết)
# Cửu Lưu thập gia

**Cửu Lưu thập gia** (chữ Hán: 九流十家) là các trường phái học thuật chủ yếu trong thời kì Chiến Quốc ở Trung Quốc. Các trường phái này bao gồm:

1. Nho gia
2. Đạo gia
3. Âm Dương gia
4. Pháp gia
5. Danh gia
6. Mặc gia
7. Tung Hoành gia
8. Tạp gia
9. Nông gia
10. Binh gia

Riêng chín trường phái đầu được gọi chung là Cửu Lưu.

## Tham khảo
# Khổng Cấp

| Khổng Cấp孔伋 |
| --- |
| Thuật Thánh công |
|  |
| Tên chữ | Tử Tư |
| Tôn xưng | Tử Tư Tử |
| Thông tin cá nhân |
| Sinh |  |
| Ngày sinh | 483 TCN |
| Nơi sinh | Trung Quốc |
|  |
| Mất | 402 TCN |
| Giới tính | nam |
| Gia quyến |  |
| Thân phụ | Khổng Lí |
| Hậu duệ | Khổng Bạch |
|  |
| Học vấn |  |
| Thầy giáo | Tăng Tử |
| Học sinh | Mạnh Tử |
|  |
| Nghề nghiệp | nhà triết học |
| Tôn giáo | Nho giáo |
| Quốc gia | Lỗ |
| Quốc tịch | Lỗ |
| Thời kỳ | Xuân Thu |
| Tác phẩm | *Trung Dung* |
| Truy phong |
| Tước hiệu |  |
| Nghi Thủy hầubởi Tống Huy Tông |
| Nghi Quốc Thuật Thánh côngbởi Nguyên Văn Tông |
| Thuật Thánh côngbởi Minh Thế Tông |
|  |
| x • t • s |

**Khổng Cấp** (tiếng Trung: 孔伋; bính âm: *Kong Ji*; 483 TCN – 402 TCN), tự **Tử Tư** (子思), tôn xưng **Tử Tư Tử** (tiếng Trung: 子思子; bính âm: *Zisizi*), hiệu **Thuật thánh** (tiếng Trung: 述聖), người nước Lỗ thời Xuân thu, là nhà tư tưởng Trung Hoa cổ đại, một trong những tiên hiền của Nho giáo.

## Cuộc đời

Tử Tư là con trai của Khổng Lý, là cháu đích tôn của Khổng Tử. Thời trẻ, Tử Tư được ông nội dạy vỡ lòng. *Khổng Tùng Tử* chép: Khổng Tử nhàn cư khi về già, thường bùi ngùi thở dài. Tử Tư hỏi: *[Ngài] lo con cháu không tu dưỡng, làm tổ tiên thấy thẹn chăng? Thấy đạo của Nghiêu, Thuấn bị vứt bỏ, hận không làm gì được chăng?* Khổng Tử hỏi lại: *Ngươi là một đứa trẻ, sao hiểu được chí của ta?* Tử Tư liền nói: *Cấp khi dùng bữa, thường nghe Phu tử dạy bảo: Cha bổ củi mà con không giữ chính là bất tiếu. Cấp mỗi lần nhớ lại điều này, thường lo lắng không thôi.* Khổng Tử cười nói: *Như thế, ta không còn phải lo nữa rồi.*

Tử Tư theo học Tăng Sâm, từng nhiều lần cự tuyệt vua Lỗ mời xuất sĩ, nhưng từng làm thầy của Lỗ Mục công. Tử Tư là thầy của Mạnh Kha. Sau khi Khổng Tử qua đời, Nho gia phân tán. Bộ phận Nho gia theo trường phái tư tưởng của Tử Tư (子思之儒; *Tử Tư chi nho*) được Hàn Phi xếp hàng thứ hai trong *Bát Nho*. Tuân Khanh coi tư tưởng của Tử Tư và Mạnh Tử có sự thống nhất, gọi chung là **Tư Mạnh** (思孟). Đời sau gọi là học phái Tư Mạnh.

## Tác phẩm

Tương truyền, Tử Tư là tác giả của sách *Trung dung*, là một trong *Tứ thư*. Quan điểm này được Tư Mã Thiên thời Tây Hán, Trịnh Huyền thời Đông Hán, Lục Đức Minh, Khổng Dĩnh Đạt thời Đường, Trình Di, Trình Hạo, Chu Hi thời Tống, Hồ Thích thời Dân quốc ủng hộ.

Mặt khác, Tử Tư có 23 thiên tác phẩm, được tập hợp thành sách *Tử Tư Tử*, nhưng đã thất lạc.

## Truy tôn

Thời Tống Huy Tông, Khổng Cấp được truy tôn tước Nghi Thủy hầu (沂水侯). Thời Nguyên Văn Tông, truy phong Nghi Quốc Thuật Thánh công (沂國述聖公). Minh Thế Tông truy phong Thuật Thánh công (述聖公). Do đó, người đời sau gọi Khổng Cấp là Thuật thánh, cùng Phục thánh Nhan Hồi, Tông thánh Tăng Sâm, Á thánh Mạnh Kha xưng Tứ thánh. Ở Việt Nam, Tứ thánh trở thành Tứ phối, được tạc tượng thờ phụng trong Văn miếu.

Do Khổng Cấp là tổ tiên của Diễn Thánh công, nên các triều đại không đặt người thờ tự riêng cho Thuật Thánh công, mà giao cho con thứ đảm nhiệm. Trong trường hợp Diễn Thánh công là con độc nhất thì một người thừa tự cả hai công.

## Xem thêm

* Khổng Lý
* *Trung dung*

## Tham khảo

* Tư Mã Thiên,
* Ban Cố, *Hán thư*.

## Chú thích
# Tây Lương (Nam triều)

| Tây Lương |
| --- |
| hiện
Tên bản ngữ
* 西梁
 |
| 555–587 |
| Năm 560   Tây Lương.  Trần   Bắc Tề   Bắc Chu.  |
| Vị thế | Đế quốc |
| Thủ đô | Giang Lăng |
| Chính trị |
| Chính phủ | * Quân chủ tuyệt đối
* Quốc gia tàn tồn
 |
| Hoàng đế |   |
|  |
| • 555-562  | Tuyên Đế |
| • 562-585  | Hiếu Minh Đế |
| • 585-587  | Hiếu Tĩnh Đế |
|  |
| Lịch sử |
| Thời kỳ | Nam-Bắc triều |
|  |
| • Kiến lập  | 555 |
| • Diệt vong  | 587 |
|  |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **Tiền thân** | **Kế tục** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | nhà Lương |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| nhà Tùy |  |

 |

 |
|  |

**Tây Lương** (tiếng Trung: 西梁) là chính quyền do Tiêu Sát kiến lập trong thời kỳ Nam-Bắc triều trong lịch sử Trung Quốc sau khi Trần Bá Tiên soán ngôi để lập ra triều Trần. Nước này có quốc hiệu chính thức là **Lương**, nhưng vì thủ đô đặt ở Giang Lăng, thống trị khu vực biên cương phía tây của Nam triều Lương trước đó, vì thế còn được gọi là **Tây Lương** (西梁) hoặc **Hậu Lương** (giản thể: 后梁; phồn thể: 後梁). Vì lãnh thổ của Tây Lương tương đối nhỏ và thần phục các triều đại Bắc triều, Tây Lương không được chính sử xem là một triều đại chính thống của Nam triều.

Năm 554, Tây Ngụy công hãm Giang Lăng, sau khi Tây Ngụy sát hại Lương Nguyên Đế, Tiêu Sát- vốn được Tây Ngụy phong làm Lương vương- đã xưng đế vào năm 555, và xưng thần với Tây Ngụy. Tuy nhiên, Tây Lương có quốc thổ nhỏ hẹp, đất đai chỉ gồm các huyện phụ cận Giang Lăng, rộng 800 lý, trước sau là nước phụ dung cho Tây Ngụy, Bắc Chu và Tùy. Tây Lương tự xem mình là Nam triều chính thống, đối lập với Trần. Do Tây Lương kế thừa văn hóa của Nam triều Lương, nên đã trở thành một quốc gia có văn hóa phát triển cao độ.

Tây Lương tổng cộng truyền được ba đời vua: Tuyên Đế Tiêu Sát, Minh Đế Tiêu Khuy, Hậu Chủ Tiêu Tông. Năm 587, Tùy Văn Đế phế trừ Tây Lương, cải Tiêu Tông làm Cử quốc công, Tây Lương do đó diệt vong, tồn tại tổng cộng trong 33 năm. Tuy nhiên, do Tiêu thị có lịch sử phụng sự Bắc Chu, lại rất cung cẩn với triều Tùy, nữ nhi của Lương Minh Đế trở thành Dạng Mẫn hoàng hậu của Tùy Dạng Đế, nên sau khi Tây Lương bị phế trừ, Tiêu thị vẫn giữ lại được ảnh hưởng chính trị nhất định trong triều đình trung ương Tùy và tại Giang Lăng. Cuối thời Tùy, một hậu duệ của hoàng thất Tây Lương là Tiêu Tiển (蕭銑) đã lãnh đạo một trong các cuộc nổi dậy, ông xưng đế và đặt quốc đô tại Giang Lăng nhằm phục quốc Lương.

## Tham khảo

* Hậu Lương Xuân Thu (後梁春秋)