# Luật quốc tịch Trung Quốc

| Luật Quốc tịch nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa |
| --- |
|  |
| Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc |
| Phạm vi lãnh thổ | Trung Quốc |
| Ban hành bởi | Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc khóa V |
| Ngày ban hành | 10 tháng 9 năm 1980 |
| Hiệu lực | 10 tháng 9 năm 1980 |
| Văn bản liên quan |
| Đạo luật Quốc tịch (Trung Hoa Dân Quốc) |
| **Trạng thái:** Không rõ |

|  |
| --- |
|  |
| Luật Quốc tịch nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa |
| Phồn thể | 中華人民共和國國籍法 |
| Giản thể | 中华人民共和国国籍法 |
|

| Phiên âm |
| --- |
| Tiếng Hán tiêu chuẩn |
| Bính âm Hán ngữ | Zhōnghuá rénmín gònghéguó guójí fǎ |
| Tiếng Quảng Châu |
| Việt bính | zung1 waa4 jan4 man4 gung6 wo4 gwok3 gwok3 zik6 faat3 |

 |
|  |

**Luật quốc tịch Trung Quốc** quy định chi tiết các điều kiện để một người có quốc tịch của Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa (CHNDTH). Đạo luật chính quy định những yêu cầu này là Luật Quốc tịch nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa, có hiệu lực vào ngày 10 tháng 9 năm 1980. Luật quốc tịch Trung Quốc rất phức tạp, do tình trạng công dân và các quyền đi kèm có sự khác biệt giữa các khu vực tài phán khác nhau trong CHNDTH.

Luật quốc tịch Trung Quốc chủ yếu tuân theo nguyên tắc *jus sanguinis* (quyền huyết thống). Một người sinh ra có ít nhất cha hoặc mẹ là công dân Trung Quốc thường có quốc tịch Trung Quốc ngay từ lúc sinh ra, bất kể nơi sinh. Tuy nhiên, một đứa trẻ sinh ra ở nước ngoài có cha mẹ là người Trung Quốc đã định cư ở nước ngoài và nhập quốc tịch nước ngoài có thể không được công nhận là công dân Trung Quốc.

Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa trên danh nghĩa coi cư dân của Đài Loan là công dân Trung Quốc theo luật quốc tịch của mình, dựa trên yêu sách đối với các vùng lãnh thổ do Trung Hoa Dân Quốc quản lý. Tuy nhiên, do kết quả chưa được giải quyết của Nội chiến Trung Quốc và dẫn đến việc chia cắt chính quyền hai bờ eo biển Đài Loan, cư dân Đài Loan trên thực tế được quản lý theo một hệ thống pháp luật riêng biệt và không thực hiện các quyền công dân của Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Họ không được bỏ phiếu, giữ các chức vụ công hoặc nhận các phúc lợi xã hội dành riêng cho công dân chính thức của Trung Quốc đại lục.

Công dân Trung Quốc có hộ khẩu thường trú tại đại lục tự nguyện nhập quốc tịch nước ngoài sẽ tự động mất quốc tịch Trung Quốc. Ngược lại, hầu hết cư dân của các đặc khu hành chính Hồng Kông và Ma Cao đã có quốc tịch nước ngoài theo luật pháp của các quốc gia khác trước khi các vùng lãnh thổ này trở thành một phần của CHNDTH vào những năm 1990. Những cá nhân này được phép giữ lại các quốc tịch đó, dẫn đến việc một lượng lớn cư dân Hồng Kông và Ma Cao có quốc tịch nước ngoài, phổ biến nhất là Anh hoặc Bồ Đào Nha, song song với quốc tịch Trung Quốc.

Mặc dù Trung Quốc đại lục, Hồng Kông và Ma Cao đều do CHNDTH quản lý, nhưng công dân Trung Quốc không đương nhiên có quyền cư trú ở cả ba khu vực tài phán; mỗi vùng lãnh thổ duy trì một chính sách cư trú và nhập cư riêng biệt. Quyền bầu cử và quyền tự do đi lại gắn liền với khu vực mà công dân Trung Quốc cư trú, được xác định bằng *hộ khẩu* ở Trung Quốc đại lục và quyền cư trú ở hai đặc khu hành chính.

Về mặt chính thức, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa cho phép người nước ngoài có quốc tịch Trung Quốc thông qua việc nhập tịch sau khi từ bỏ quốc tịch trước đó của họ. Người nước ngoài có thể nhập tịch nếu họ là thường trú nhân ở bất kỳ khu vực nào của Trung Quốc hoặc có thành viên gia đình trực hệ là công dân Trung Quốc. Tuy nhiên, nhập tịch không được coi là một quyền cá nhân. Trên thực tế, việc nhập tịch là cực kỳ hiếm và quá trình này được coi là rất khó khăn do nhà chức trách nhà nước thực thi quyền quyết định rộng rãi và không có các tiêu chí đủ điều kiện được xác định rõ ràng.

## Lịch sử

### Chính sách nhà Thanh

Trước giữa thế kỷ 19, các vấn đề quốc tịch liên quan đến Trung Quốc là cực kỳ hiếm và có thể được xử lý trên cơ sở từng trường hợp cá nhân. Luật tập quán quy định rằng trẻ em sinh ra từ thần dân Trung Quốc mang quốc tịch của người cha, nhưng không có các quy tắc rõ ràng về việc từ bỏ quốc tịch hoặc nhập tịch cho người nước ngoài. Thần dân của Đế quốc Trung Hoa theo truyền thống bị hạn chế nghiêm ngặt trong việc ra nước ngoài và việc xuất ngoại chỉ được chấp thuận cho các công vụ. Các tranh chấp phát sinh từ các câu hỏi về quốc tịch trở nên phổ biến hơn khi nhà Thanh bị ép buộc thông qua một loạt hiệp ước bất bình đẳng phải mở cửa thương mại với các đế quốc phương Tây và cho phép thần dân của mình di cư ra nước ngoài.

Chính quyền nhà Thanh ban hành luật quốc tịch Trung Quốc đầu tiên vào năm 1909, định nghĩa công dân Trung Quốc là bất kỳ người nào sinh ra có cha là người Trung Quốc. Trẻ em sinh ra có mẹ là người Trung Quốc chỉ được thừa kế quốc tịch của mẹ nếu người cha là người không quốc tịch hoặc không rõ tình trạng quốc tịch. Phụ nữ kết hôn với người nước ngoài sẽ mất quốc tịch Trung Quốc nếu họ lấy quốc tịch của chồng. Quốc tịch có thể được truyền lại vĩnh viễn từ những người cha Trung Quốc, khiến nam giới rất khó bị mất quốc tịch. Những quy định này được ban hành nhằm phản ứng lại một đạo luật năm 1907 được thông qua tại Hà Lan, trong đó áp dụng hồi tố việc coi tất cả người Hoa sinh ra tại Đông Ấn Hà Lan là công dân Hà Lan. Nguyên tắc *jus sanguinis* được chọn để xác định quốc tịch Trung Quốc nhằm giúp nhà Thanh có thể phản đối các yêu sách của nước ngoài đối với các quần thể Hoa kiều và duy trì lòng trung thành vĩnh viễn của thần dân sống ở nước ngoài thông qua dòng dõi huyết thống theo cha.

Luật năm 1909 đặt ra những hạn chế đối với thần dân Trung Quốc có hai quốc tịch trong lãnh thổ Trung Quốc. Vào thời điểm đó, các cường quốc nước ngoài thực thi đặc quyền ngoại giao đối với công dân của họ cư trú tại Trung Quốc. Những thần dân Trung Quốc tuyên bố có quốc tịch khác nhờ việc sinh ra tại một tô giới nước ngoài sẽ được miễn thuế nhà Thanh và quyền tài phán pháp lý trong biên giới Trung Quốc. Một chính sách nghiêm ngặt chống lại việc tự động từ bỏ quốc tịch đã được áp dụng để ngăn chặn điều này; quốc tịch nước ngoài của một cá nhân người Trung Quốc không được chính quyền nhà Thanh công nhận trừ khi được phê chuẩn cụ thể. Người nước ngoài nhập quốc tịch Trung Quốc cũng bị áp dụng các biện pháp hạn chế; các thần dân nhập tịch nhà Thanh không thể phục vụ trong các chức vụ quân sự hoặc chính trị cấp cao cho đến 20 năm sau khi trở thành công dân Trung Quốc, và chỉ khi có sự cho phép của hoàng đế.

### Trung Quốc hiện đại

Luật quốc tịch phần lớn không thay đổi ở Trung Hoa Dân Quốc, ngoại trừ một bản sửa đổi lớn được Quốc Dân Đảng thông qua vào năm 1929 nhằm tách biệt quốc tịch của người phụ nữ khỏi quốc tịch của chồng và giảm thiểu các trường hợp trẻ em sinh ra không có quốc tịch. Sau Cách mạng Cộng sản Trung Quốc, chính phủ mới đã bãi bỏ toàn bộ luật lệ của thời kỳ dân quốc nhưng không lập tức ban hành các luật mới để thay thế. Trung Quốc đại lục thiếu các quy định chính thức về quốc tịch cho đến khi những cải cách pháp lý lớn hơn bắt đầu diễn ra vào cuối những năm 1970 đến 1980. Chính phủ đã áp dụng không chính thức đạo luật năm 1929 trong khoảng thời gian này để giải quyết các vấn đề về quốc tịch, đồng thời quy định rằng quốc tịch của người mẹ thông thường có thể truyền sang con ngoài những trường hợp người cha không có quốc tịch. CHNDTH không công nhận hai quốc tịch và tích cực ngăn cản việc này xảy ra trong các hiệp ước với Indonesia, Nepal, và Mông Cổ vào những năm 1950. Khi Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc thông qua luật quốc tịch hiện hành vào năm 1980, một điều khoản bổ sung đã được thêm vào, theo đó tự động tước bỏ quốc tịch của các công dân Trung Quốc ra nước ngoài định cư và tự nguyện nhập quốc tịch nước ngoài.

#### Các đặc khu hành chính

Hồng Kông là một thuộc địa của Anh từ năm 1842 cho đến khi được chuyển giao cho Trung Quốc vào năm 1997. Ban đầu vùng lãnh thổ này chỉ bao gồm Đảo Hồng Kông và được mở rộng để bao gồm cả Bán đảo Cửu Long và Đảo Ngang Thuyền vào năm 1860. Những khu vực này đã được nhà Thanh nhượng lại vĩnh viễn cho Vương quốc Liên hiệp Anh và Bắc Ireland sau các cuộc Chiến tranh Nha phiến. Anh đã đàm phán để mở rộng thêm thuộc địa bao gồm Tân Giới vào năm 1898, được thuê (thay vì nhượng lại) từ Trung Quốc trong khoảng thời gian 99 năm. Đến gần cuối thời hạn thuê mướn này, chính phủ Anh và Trung Quốc đã bước vào các cuộc đàm phán về tương lai của Hồng Kông và thống nhất ký kết Tuyên bố chung Trung-Anh vào năm 1984. Toàn bộ lãnh thổ Hồng Kông sẽ được chuyển giao cho Trung Quốc khi kết thúc hợp đồng thuê Tân Giới vào năm 1997 và được quản lý dưới chủ quyền của Trung Quốc với tư cách là một đặc khu hành chính.

Ma Cao được thành lập như một trạm giao thương vào năm 1557 được nhà Minh cho Vương quốc Bồ Đào Nha thuê vĩnh viễn. Vùng lãnh thổ này sau đó đã được nhượng lại hoàn toàn trong Hiệp ước Bắc Kinh Trung-Bồ năm 1887, nhưng đã được trả lại cho Trung Quốc vào năm 1999. Theo sau Cách mạng Hoa chướng năm 1974, Bồ Đào Nha chính thức từ bỏ việc coi Ma Cao là một tỉnh hải ngoại vào năm 1976 và công nhận đây là một "vùng lãnh thổ của Trung Quốc dưới sự quản lý của Bồ Đào Nha." Sau khi các cuộc đàm phán về tương lai của Hồng Kông kết thúc, Trung Quốc và Bồ Đào Nha đã bắt đầu các cuộc thảo luận về Ma Cao vào năm 1986 và thống nhất ký kết Tuyên bố chung Trung-Bồ vào năm 1987. Ma Cao sẽ được chuyển giao cho Trung Quốc vào năm 1999 và được quản lý phần lớn theo các điều khoản tương tự như Hồng Kông.

Mặc dù hầu hết người dân Hồng Kông vào thời điểm đó là công dân Lãnh thổ phụ thuộc Anh (BDTC) và một số lượng đáng kể cư dân Ma Cao có quốc tịch Bồ Đào Nha, Trung Quốc đối xử với tất cả những người gốc Hoa sinh ra ở các vùng lãnh thổ này trước và sau thời điểm chuyển giao là công dân Trung Quốc. Những người Hồng Kông có trạng thái BDTC mà không có mối liên hệ chặt chẽ với một Lãnh thổ phụ thuộc Anh khác đã bị mất tư cách BDTC vào ngày 1 tháng 7 năm 1997. Những người gốc Hoa từng có tư cách BDTC có thể giữ lại quốc tịch Anh nếu họ tự nguyện đăng ký trở thành Công dân Anh (Hải ngoại) hoặc có được quốc tịch Anh đầy đủ như một phần của Chương trình Lựa chọn Quốc tịch Anh trước thời điểm chuyển giao chủ quyền, trong khi cư dân Ma Cao có quốc tịch Bồ Đào Nha được phép tiếp tục duy trì tư cách đó trong mọi trường hợp. Tuy nhiên, chính quyền Trung Quốc coi những cá nhân này hoàn toàn là công dân Trung Quốc và cấm họ nhận sự hỗ trợ lãnh sự của Anh hoặc Bồ Đào Nha khi đang ở trên lãnh thổ Trung Quốc.

Do một lượng lớn người Hồng Kông và người Ma Cao tiếp tục có hai quốc tịch sau khi chuyển giao, Ủy ban Thường vụ Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc đã ban hành hai bộ "Giải thích" về luật quốc tịch được thực thi tại các đặc khu hành chính để cư dân Hồng Kông hoặc Ma Cao có quốc tịch nước ngoài không bị mất quốc tịch Trung Quốc trừ khi họ nộp tờ khai thay đổi quốc tịch.
Kể từ năm 2021, chính quyền Hồng Kông bắt đầu từ chối cung cấp sự bảo hộ lãnh sự cho những người có hai quốc tịch, viện dẫn chính sách cho rằng cư dân Hồng Kông gốc Hoa, dù sinh ra ở thành phố này hay ở đại lục, đều được coi là công dân Trung Quốc và do đó không đủ điều kiện.

#### Vùng lãnh thổ do Đài Loan kiểm soát

Trung Hoa Dân Quốc (THDQ) đã quản lý Trung Quốc đại lục từ năm 1912 đến năm 1949. Gần cuối cuộc Nội chiến Trung Quốc, Chính phủ Quốc dân đã bị Đảng Cộng sản Trung Quốc ép buộc phải rút lui ra Đài Loan, và sau đó Đảng Cộng sản đã thành lập Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa (CHNDTH) vào năm 1949. Kể từ khi chiến tranh kết thúc, THDQ chỉ còn kiểm soát Khu vực Đài Loan. Do cả CHNDTH và THDQ đều có các yêu sách hiến định đối với những khu vực do bên kia kiểm soát, nên cả hai chính phủ đều đối xử với công dân của bên kia như công dân của mình.

## Nhập và mất quốc tịch

Những cá nhân sinh ra trên lãnh thổ Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa sẽ tự động nhận quốc tịch Trung Quốc khi sinh nếu có ít nhất cha hoặc mẹ là công dân Trung Quốc. Trẻ em sinh ra ở nước ngoài có ít nhất cha hoặc mẹ là người Trung Quốc cũng là công dân Trung Quốc, trừ khi chúng là công dân nước ngoài lúc sinh và cha hoặc mẹ mang quốc tịch Trung Quốc đã có quyền thường trú ở nước ngoài hoặc đã nhập quốc tịch nước ngoài. Ở Hồng Kông và Ma Cao, có những quy định rộng hơn được áp dụng; tất cả các cá nhân gốc Hoa có quyền cư trú ở một trong hai vùng lãnh thổ này và được sinh ra ở một khu vực thuộc Trung Quốc đều được coi là công dân Trung Quốc, bất kể quốc tịch của cha mẹ họ. Hơn nữa, do các yêu sách liên tục của Trung Quốc đối với Đài Loan, công dân THDQ từ Đài Loan được CHNDTH coi là công dân CHNDTH.

Người nước ngoài có thể nhập tịch thành công dân Trung Quốc nếu họ có người thân trực hệ mang quốc tịch Trung Quốc, có quyền thường trú ở Trung Quốc đại lục hoặc ở một đặc khu hành chính, hoặc có các "lý do chính đáng" khác. Đơn xin nhập tịch thường được Cục Quản lý Di dân Quốc gia ở Trung Quốc đại lục xem xét, trong khi trách nhiệm cho quy trình này được ủy quyền cho Cục Quản lý Xuất nhập cảnh ở Hồng Kông và Cục Dịch vụ Thân phận ở Ma Cao. Những ứng viên thành công phải từ bỏ bất kỳ quốc tịch nước ngoài nào mà họ có. Việc nhập tịch đặc biệt hiếm ở Trung Quốc đại lục; chỉ có 1.448 người nhập tịch được báo cáo trong cuộc điều tra dân số năm 2010 trong tổng dân số 1,34 tỷ người của đất nước. Việc nhận quốc tịch Trung Quốc phổ biến hơn ở Hồng Kông; Cục Quản lý Xuất nhập cảnh đã cấp quốc tịch cho hơn 10.000 người từ khi chuyển giao chủ quyền đến năm 2012, và tiếp tục nhận được hơn 1.500 đơn xin mỗi năm kể từ năm 2016.

Quốc tịch Trung Quốc có thể được từ bỏ bằng cách lập một tờ khai từ bỏ quốc tịch. Nó cũng bị tự động thu hồi khi những người từ Trung Quốc đại lục cư trú ở nước ngoài tự nguyện nhập quốc tịch nước ngoài. Cư dân Hồng Kông và Ma Cao trở thành công dân nước ngoài vẫn tiếp tục là công dân Trung Quốc trừ khi họ có tờ khai rõ ràng về việc thay đổi quốc tịch gửi tới cơ quan quản lý xuất nhập cảnh của vùng lãnh thổ đó. Cư dân Ma Cao mang dòng máu lai Trung-Bồ được đặc biệt cho phép lựa chọn giữa quốc tịch Trung Quốc và Bồ Đào Nha. Khi nộp một tờ khai chính thức để chọn quốc tịch Bồ Đào Nha, những cá nhân này sẽ mất quốc tịch Trung Quốc. Cựu công dân Trung Quốc sau đó có thể nộp đơn xin phục hồi quốc tịch, tùy thuộc vào sự chấp thuận theo quyết định của cơ quan nhà nước. Tương tự như các ứng viên xin nhập tịch, những người nộp đơn thành công phải từ bỏ quốc tịch nước ngoài của họ.

Mặc dù luật quốc tịch Trung Quốc không công nhận đa quốc tịch, khuôn khổ pháp lý hiện hành và việc triển khai thực tế của nó cho phép những tình huống nhất định trong đó hiện tượng hai quốc tịch trên thực tế có thể xảy ra: Mặc dù trẻ em sinh ra ở nước ngoài có cha mẹ là người Trung Quốc nhìn chung sẽ không có quốc tịch Trung Quốc nếu chúng đã có quốc tịch nước ngoài theo nơi sinh, những trẻ em được sinh ra có cha mẹ là người Trung Quốc sống ở nước ngoài chỉ mang tính chất tạm thời, chẳng hạn như nhân viên ngoại giao, nhân viên hỗ trợ nhân đạo hoặc du học sinh, vẫn sẽ được coi là công dân Trung Quốc và do đó trên thực tế mang quốc tịch của cả Trung Quốc và quốc gia nước ngoài. Các quan chức Trung Quốc nhập tịch tại một quốc gia khác không thể từ bỏ quốc tịch Trung Quốc của họ và do đó vẫn sẽ tiếp tục được nhà nước Trung Quốc đối xử như là công dân Trung Quốc.

## Quyền và hạn chế

Mặc dù Trung Quốc đại lục, Hồng Kông và Ma Cao cấu thành một quốc gia duy nhất, công dân Trung Quốc không có tự do đi lại trong cả ba khu vực tài phán. Mỗi khu vực duy trì một chính sách nhập cư riêng biệt và có thể từ chối nhập cảnh hoặc trục xuất các công dân Trung Quốc không cư trú đến thăm từ bên ngoài vùng lãnh thổ đó. Khi đi du lịch đến các quốc gia khác, yêu cầu về thị thực thay đổi tùy thuộc vào nơi công dân Trung Quốc thường trú. Tính đến năm 2025, cư dân Trung Quốc đại lục có thể đi đến 83, cư dân Ma Cao đến 144 và cư dân Hồng Kông đến 169 điểm đến mà không cần xin thị thực trước khi khởi hành.

### Trung Quốc đại lục

*Hộ khẩu* là một hệ thống đăng ký hộ khẩu nhằm điều chỉnh di cư nội địa trong Trung Quốc đại lục. Công dân được chỉ định phân loại *hộ khẩu* (nông thôn hoặc thành thị) lúc sinh dựa trên đăng ký của gia đình họ. Loại hình phúc lợi xã hội mà một người nhận được từ nhà nước gắn liền với *hộ khẩu*; các cá nhân có *hộ khẩu* nông thôn được cấp một mảnh đất ở kèm theo đất để canh tác, trong khi cư dân thành thị được cung cấp nhiều dịch vụ chính phủ tại địa phương bao gồm chăm sóc sức khỏe, giáo dục công lập, trợ cấp thất nghiệp và nhà ở được trợ giá. Việc chuyển từ *hộ khẩu* nông thôn sang thành thị bị kiểm soát chặt chẽ và rất hiếm cho đến những năm 1980. Mặc dù các cuộc cải cách đã nới lỏng những quy định này trong những năm gần đây, yêu cầu thay đổi đăng ký vẫn khác nhau tùy theo địa điểm và có thể rất khắt khe ở các thành phố lớn nhất. Tương tự như vậy, việc chuyển đổi từ thành thị sang nông thôn là cực kỳ khó khăn do quyền sử dụng đất gắn liền với *hộ khẩu* nông thôn.

Công dân Trung Quốc nhập quốc tịch nước ngoài bắt buộc phải từ bỏ quốc tịch Trung Quốc, điều này cũng ngụ ý rằng *hộ khẩu* của họ bị hủy bỏ. Tuy nhiên, có báo cáo cho thấy một số lượng lớn cựu công dân Trung Quốc miễn cưỡng hủy bỏ *hộ khẩu* của họ do các phúc lợi xã hội gắn liền với nó. Do sự thiếu liên lạc giữa các cơ quan có thẩm quyền liên quan, hành vi này thậm chí cho phép những cá nhân đó lấy lại quốc tịch Trung Quốc một cách bất hợp pháp bằng cách xin hộ chiếu Trung Quốc dựa trên *hộ khẩu* mà họ đã không hủy bỏ theo quy định.

Công dân Trung Quốc tại Trung Quốc đại lục bắt buộc phải đăng ký Thẻ căn cước công dân, đủ điều kiện để sở hữu hộ chiếu Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa, và có thể bỏ phiếu trong các cuộc bầu cử trực tiếp cho Đại hội Đại biểu Nhân dân địa phương hoặc ủy ban thôn. Khi tạm thời đến thăm Hồng Kông hoặc Ma Cao, cư dân Trung Quốc đại lục phải xin Giấy phép hai chiều từ các cơ quan cục công an địa phương. Nếu định cư lâu dài ở một trong hai đặc khu hành chính, họ phải được phê duyệt Giấy phép một chiều.

Bất chấp các biện pháp bảo vệ theo hiến pháp trên danh nghĩa chống lại việc bắt giữ và giam giữ tùy tiện, cơ quan thực thi pháp luật ở Trung Quốc đại lục có thể giam giữ bất kỳ công dân nào hoặc cấm bất kỳ công dân nào xuất cảnh, ngay cả khi không ban hành bất kỳ lệnh bắt giữ chính thức nào hoặc có sự cho phép rõ ràng từ các cơ quan tư pháp. Những người bất đồng chính kiến và gia đình của họ thường bị quản thúc tại gia trong nước. Việc giám sát cá nhân mang tính xâm phạm đối với những người bất đồng chính kiến do Đảng Cộng sản Trung Quốc tiến hành được thực hiện ở trong nước và thậm chí ở nước ngoài trong các khu vực tài phán của nước ngoài (với sự hỗ trợ của công dân nước ngoài). Người ta quan sát thấy rằng các nhà chức trách đại lục thỉnh thoảng sẽ thực hiện dẫn độ đặc biệt đối với công dân Trung Quốc, bắt cóc những cá nhân đáng chú ý đang ở nước ngoài và cưỡng bức đưa họ trở lại Trung Quốc.

Liên quan đến phạm vi quốc tịch được chính phủ Trung Quốc thực thi trên thực tế, người phụ trách chuyên mục Kris Cheng của tạp chí *Foreign Policy* đã lập luận rằng "Nếu bạn đã từng hoặc có thể đã giữ quốc tịch Trung Quốc, bạn là công dân Trung Quốc trừ khi Bắc Kinh quyết định bạn không phải như vậy." Những hạn chế về việc công nhận hai quốc tịch trong mắt chính phủ Trung Quốc đã dẫn đến những hoàn cảnh mâu thuẫn như trường hợp mà Yuan Yang của tờ *Financial Times* đã trích dẫn, trong đó chính quyền Trung Quốc vào năm 2015 đã coi nhà văn Quế Mẫn Hải là một công dân Trung Quốc bất chấp việc ông mang thêm quốc tịch Thụy Điển. Việc chính quyền Trung Quốc bắt giữ nhà văn này tại Trung Quốc sau đó được Yuan Yang nêu bật như một bằng chứng cho thấy nhà nước Trung Quốc "làm xáo trộn" sự phân biệt giữa sắc tộc và quyền công dân. Nhà nhân chủng học Cathryn H. Clayton của Đại học Hawaii tại Manoa cáo buộc rằng, thông qua lập trường kế thừa của các chính phủ Trung Quốc kể từ cuối thời nhà Thanh, nơi thiết lập quyền huyết thống làm cơ sở cho quốc tịch, "nhà nước Trung Quốc có xu hướng mở rộng quá mức nguyên tắc *quyền huyết thống* — tức là coi tất cả những người trên thế giới có nguồn gốc Trung Hoa[...] là thần dân quốc gia tiềm năng hoặc thực tế[...]" và bà quan sát thấy rằng "luật quốc tịch Trung Quốc, giống như hầu hết các luật quốc tịch trên toàn thế giới, không có chỗ cho một nhóm được định nghĩa chủ yếu bởi sự lai tạp của nó.'

### Hồng Kông và Ma Cao

Thường trú nhân Hồng Kông và Ma Cao có quyền sinh sống và làm việc không hạn chế tại các vùng lãnh thổ của họ, nhưng không tự động có quyền cư trú hoặc việc làm tại Trung Quốc đại lục. Chính phủ trung ương cấp Thẻ Hồi hương cho cư dân vì mục đích đi lại và Giấy phép cư trú nếu họ có ý định cư trú hoặc làm việc tại đại lục lâu hơn sáu tháng.

Công dân Trung Quốc có quyền cư trú tại các khu vực này đủ điều kiện để được cấp Thẻ căn cước Hồng Kông hoặc Thẻ căn cước cư dân Ma Cao, có thể sở hữu Hộ chiếu Đặc khu Hành chính Hồng Kông hoặc Hộ chiếu Đặc khu Hành chính Ma Cao, và có thể bỏ phiếu trong các cuộc bầu cử cho Hội đồng Lập pháp Hồng Kông hoặc Hội đồng Lập pháp Ma Cao.

### Đài Loan

Tương tự như cư dân Hồng Kông và Ma Cao, cư dân Đài Loan được cấp Giấy phép đi lại Đại lục cho các chuyến đi ngắn hạn và Giấy phép cư trú nếu họ có ý định cư trú hoặc làm việc tại đại lục lâu hơn sáu tháng. Mặc dù họ cũng đủ điều kiện để sở hữu hộ chiếu CHND Trung Hoa, luật pháp Đài Loan sẽ tự động tước bỏ hộ khẩu của những công dân Trung Hoa Dân Quốc được cấp hộ chiếu đại lục mà không có sự cho phép cụ thể từ chính quyền Đài Loan.

## Xem thêm

* Chính sách thị thực của Trung Quốc đại lục, Hồng Kông, và Ma Cao
* Yêu cầu thị thực đối với công dân Trung Quốc (của Hồng Kông và Ma Cao)

## Tham khảo

### Chú thích

### Nguồn tham khảo

#### Ấn phẩm

* Carroll, John (2007). *A Concise History of Hong Kong*. Rowman & Littlefield. ISBN 978-0-7425-3422-3.
* Chen, Chuanbo; Fan, C. Cindy (tháng 10 năm 2016). "China's Hukou Puzzle: Why Don't Rural Migrants Want Urban Hukou?". *The China Review*. **16** (3): 9–39. JSTOR 43974667.
* Chen, Tung-Pi (1984). "The Nationality Law of the People's Republic of China and the Overseas Chinese in Hong Kong, Macao and Southeast Asia". *New York Law School Journal of International and Comparative Law*. **5** (2): 281–340. Lưu trữ bản gốc ngày 7 tháng 5 năm 2021. Truy cập ngày 21 tháng 4 năm 2020.
* Chen, Yu-jie; Cohen, Jerome A. (ngày 26 tháng 11 năm 2018). "Freedom from Arbitrary Detention in Asia: Lessons from China, Taiwan and Hong Kong". Trong Law, David; Lau, Holning; Schwartz, Alex (biên tập). *Oxford Handbook of Constitutional Law in Asia*. SSRN 3275169.
* Chiu, Hungdah (1982). "Socialist Legalism: Reform and Continuity in Post-Mao People's Republic of China". *Maryland Series in Contemporary Asian Studies*. **46** (1): 1–32. Lưu trữ bản gốc ngày 9 tháng 7 năm 2020. Truy cập ngày 21 tháng 4 năm 2020.
* Chiu, Hungdah (1990). "Nationality and International Law in Chinese Perspective". *Maryland Series in Contemporary Asian Studies*. **98** (3): 2–34. Lưu trữ bản gốc ngày 9 tháng 7 năm 2020. Truy cập ngày 21 tháng 4 năm 2020.
* Chou, Kee-Lee; Wong, Winky K.F.; Chow, Nelson W.S. (ngày 7 tháng 7 năm 2010). "Interaction Between Pre- and Post-Migration Factors on Depressive Symptoms in New Migrants to Hong Kong from Mainland China". *Community Mental Health Journal*. **47** (5): 560–567. doi:10.1007/s10597-010-9333-1. PMC 3185230. PMID 20607606.
* Ginsburgs, George (1982). "The 1980 Nationality Law of the People's Republic of China". *The American Journal of Comparative Law*. **30** (3): 459–498. doi:10.2307/839726. JSTOR 839726.
* Guidelines on the Legislative Council Election (PDF) (Báo cáo). Hồng Kông: Electoral Affairs Commission. ngày 27 tháng 6 năm 2016. Bản gốc (PDF) lưu trữ ngày 22 tháng 11 năm 2018. Truy cập ngày 26 tháng 4 năm 2020.
* Habicht, Jasper; Richter, Eva L. (2022). "De Facto Dual Nationality in Chinese Law and Practice". *China: An International Journal*. **20** (1): 24–45. doi:10.1353/chn.2022.0001. S2CID 247620197.
* Hook, Brian; Neves, Miguel Santos (tháng 3 năm 2002). "The Role of Hong Kong and Macau in China's Relations with Europe". *The China Quarterly*. **169** (1): 108–135. doi:10.1017/S0009443902000086. JSTOR 4618708. S2CID 154934120.
* Leung, Nancy Ling Sze (ngày 30 tháng 8 năm 2013). *A new population policy challenge towards the cross border birth issue in Hong Kong* (PDF). IUSSP International Population Conference. Busan. Lưu trữ (PDF) bản gốc ngày 8 tháng 8 năm 2017. Truy cập ngày 7 tháng 3 năm 2019.
* Lien, Pei-te; Chen, Dean P. (2013). "The evolution of Taiwan's policies toward the political participation of citizens abroad in homeland governance". Trong Tan, Chee-Beng (biên tập). *Routledge Handbook of the Chinese Diaspora*. doi:10.4324/9780203100387.ch3. ISBN 978-0-415-60056-9. Lưu trữ bản gốc ngày 8 tháng 7 năm 2021. Truy cập ngày 21 tháng 4 năm 2020.
* Lubman, Stanley B. (1999). *Bird in a Cage: Legal Reform in China After Mao*. Stanford University Press. ISBN 978-0-804-74378-5. Lưu trữ bản gốc ngày 8 tháng 7 năm 2021. Truy cập ngày 21 tháng 4 năm 2020.
* Luke, Frances M. (2000). "The Imminent Threat to China's Intervention in Macau's Autonomy: Using Hong Kong's Past to Secure Macau's Future". *American University International Law Review*. **15** (3): 717–756. Lưu trữ bản gốc ngày 8 tháng 4 năm 2020. Truy cập ngày 21 tháng 4 năm 2020.
* Main Report (PDF). *1996 Population By-Census* (Báo cáo). Hồng Kông: Census and Statistics Department. tháng 12 năm 1996. Lưu trữ (PDF) bản gốc ngày 13 tháng 10 năm 2018. Truy cập ngày 20 tháng 4 năm 2020.
* Mendes, Carmen Amado (2013). *Portugal, China and the Macau Negotiations, 1986–1999*. Hong Kong University Press. ISBN 978-988-8139-00-2. Lưu trữ bản gốc ngày 23 tháng 2 năm 2019. Truy cập ngày 21 tháng 4 năm 2020.
* Sit, V.F.S.; Cremer, R.; Wong, S.L. (1991). *Entrepreneurs and Enterprises in Macau: A Study of Industrial Development*. Hong Kong University Press. ISBN 962-209-206-3. Lưu trữ bản gốc ngày 23 tháng 2 năm 2019. Truy cập ngày 21 tháng 4 năm 2020.
* Shao, Dan (2009). "Chinese by Definition: Nationality Law, Jus Sanguinis, and State Succession, 1909–1980". *Twentieth-Century China*. **35** (1): 4–28. doi:10.1353/tcc.0.0019. S2CID 201771890.
* Tang, Shuangshuang; Hao, Pu (tháng 2 năm 2018). "Floaters, Settlers, and Returnees: Settlement Intention and Hukou Conversion of China's Rural Migrants". *The China Review*. **18** (1): 11–33. JSTOR 26435632.
* Tsai, Chutung (1910). "The Chinese Nationality Law, 1909". *The American Journal of International Law*. **4** (2): 404–411. doi:10.2307/2186620. JSTOR 2186620. S2CID 147222132.
* Wang, Hongzen (2011). "Immigration Trends and Policy Changes in Taiwan". *Asian and Pacific Migration Journal*. **20** (2): 169–194. doi:10.1177/011719681102000203. S2CID 154392942.
* Wills, John E. (1998). "Relations with Maritime Europe, 1514–1662". Trong Twitchett, Denis; Mote, Frederick W. (biên tập). *The Cambridge History of China: Volume 8, The Ming Dynasty, 1368–1644*. Quyển 2. Cambridge University Press. tr. 333–375. doi:10.1017/CHOL9780521243339.009. ISBN 978-0-521-24333-9. Lưu trữ bản gốc ngày 2 tháng 5 năm 2019. Truy cập ngày 21 tháng 4 năm 2020.
* Zhang, Changdong (tháng 2 năm 2017). "Reexamining the Electoral Connection in Authoritarian China: The Local People's Congress and Its Private Entrepreneur Deputies". *The China Review*. **17** (1): 1–27. JSTOR 44160407.
* Zhang, J.J. (tháng 8 năm 2013). "Borders on the move: Cross-strait tourists' material moments on 'the other side' in the midst of rapprochement between China and Taiwan" (PDF). *Geoforum*. **48**: 94–101. doi:10.1016/j.geoforum.2013.04.014. Lưu trữ (PDF) bản gốc ngày 22 tháng 12 năm 2018. Truy cập ngày 30 tháng 8 năm 2020.

#### Văn bản pháp luật

* Immigration Ordinance (Chương 115) § 2A
* "Lei sobre Residente Permanente e Direito de Residência na Região Administrativa Especial de Macau" [Law on Permanent Residence and Right of Abode in the Macao Special Administrative Region]. *Law số 8 1999* (PDF) (bằng tiếng Portuguese). Lưu trữ (PDF) bản gốc ngày 26 tháng 10 năm 2020. Truy cập ngày 23 tháng 4 năm 2020.`{{Chú thích sách}}`: Quản lý CS1: ngôn ngữ không rõ (liên kết)
* Quanguo Renmin Daibiao Dahui Changwu Weiyuanhui Guanyu "Zhonghua Renmin Gongheguo Guoji Fa" Zai Aomen Tebie Xingzhengqu Shishi De Ji Ge Wenti De Jieshi (全國人民代表大會常務委員會關於《中華人民共和國國籍法》在澳門特別行政區實施的幾個問題的解釋) [Interpretation by the Standing Committee of the National People’s Congress on Some Questions Concerning Implementation of the Nationality Law of the People’s Republic of China in the Macao Special Administrative Region] (được thông qua ngày 29 tháng 12 năm 1998, có hiệu lực ngày 20 tháng 12 năm 1999) (Trung Quốc)
* Quanguo Renmin Daibiao Dahui Changwu Weiyuanhui Guanyu "Zhonghua Renmin Gongheguo Guoji Fa" Zai Xianggang Tebie Xingzhengqu Shishi De Ji Ge Wenti De Jieshi (全國人民代表大會常務委員會關於《中華人民共和國國籍法》在香港特別行政區實施的幾個問題的解釋) [Interpretation by the Standing Committee of the National People’s Congress on Some Questions Concerning Implementation of the Nationality Law of the People’s Republic of China in the Hong Kong Special Administrative Region] (được thông qua ngày 15 tháng 5 năm 1996, có hiệu lực ngày 1 tháng 7 năm 1997) (Trung Quốc)
* "Regime Eleitoral da Assembleia Legislativa da Região Administrativa Especial de Macau" [Electoral Regime of the Legislative Assembly of the Macao Special Administrative Region]. *Law số 3 2001* (PDF) (bằng tiếng Portuguese). Lưu trữ (PDF) bản gốc ngày 22 tháng 9 năm 2020. Truy cập ngày 26 tháng 4 năm 2020.`{{Chú thích sách}}`: Quản lý CS1: ngôn ngữ không rõ (liên kết)
* Registration of Persons Ordinance (Chương 177) § 3
* Taiwan Diqu Yu Dalu Diqu Renmin Guanxi Tiaoli (臺灣地區與大陸地區人民關係條例) [Act Governing Relations between the People of the Taiwan Area and the Mainland Area] (được ban hành và có hiệu lực từ ngày 31 tháng 7 năm 1992, được sửa đổi ngày 24 tháng 7 năm 2019) (Đài Loan)
* Zhonghua Renmin Gongheguo Guoji Fa (中华人民共和国国籍法) [Nationality Law of the People's Republic of China] (được ban hành và có hiệu lực từ ngày 10 tháng 9 năm 1980) (Trung Quốc)
* Zhonghua Renmin Gongheguo Huzhao Fa (中华人民共和国护照法) [Passport Law of the People's Republic of China] (được ban hành ngày 29 tháng 4 năm 2006, có hiệu lực ngày 1 tháng 1 năm 2007) (Trung Quốc)
* Zhonghua Renmin Gongheguo Jumin Shenfenzheng Fa (中华人民共和国居民身份证法) [Resident Identity Card Law of the People's Republic of China] (được ban hành ngày 23 tháng 6 năm 2003, có hiệu lực ngày 1 tháng 1 năm 2004) (Trung Quốc)
* Zhonghua Renmin Gongheguo Xianfa (中华人民共和国宪法) [Constitution of the People's Republic of China] (được ban hành và có hiệu lực từ ngày 4 tháng 12 năm 1982, được sửa đổi ngày 11 tháng 3 năm 2018) (Trung Quốc)

#### Bài báo

* Carney, John (ngày 16 tháng 12 năm 2012). "Figures reveal thousands from ethnic minorities have won naturalisation". *South China Morning Post*. Lưu trữ bản gốc ngày 27 tháng 2 năm 2019. Truy cập ngày 26 tháng 4 năm 2020.
* Chan, KG (ngày 12 tháng 11 năm 2019). "Taiwanese offered 'less useful' Chinese passports". *Asia Times*. Lưu trữ bản gốc ngày 12 tháng 1 năm 2021. Truy cập ngày 3 tháng 5 năm 2020.
* Everington, Keoni (ngày 6 tháng 11 năm 2017). "Taiwanese tourist loses citizenship after getting quickie Chinese passport". *Taiwan News*. Lưu trữ bản gốc ngày 31 tháng 8 năm 2019. Truy cập ngày 3 tháng 5 năm 2020.
* Fraser, Niall (ngày 24 tháng 4 năm 2018). "In the time it took Hong Kong to deport 1,319 people, Macau kicked out 6,000". *South China Morning Post*. Lưu trữ bản gốc ngày 23 tháng 5 năm 2020. Truy cập ngày 26 tháng 4 năm 2020.
* Lam, Jeffie (ngày 16 tháng 4 năm 2017). "It's unbelievable: Hong Kong pan-democrat denied entry to Macau". *South China Morning Post*. Lưu trữ bản gốc ngày 24 tháng 10 năm 2019. Truy cập ngày 26 tháng 4 năm 2020.
* Su, Xinqi (ngày 16 tháng 8 năm 2018). "New ID card will give Hong Kong, Macau and Taiwan residents same access to public services as mainland Chinese counterparts". *South China Morning Post*. Lưu trữ bản gốc ngày 15 tháng 3 năm 2019. Truy cập ngày 11 tháng 1 năm 2019.
* "The most surprising demographic crisis". *The Economist*. ngày 5 tháng 5 năm 2011. Lưu trữ bản gốc ngày 27 tháng 3 năm 2018. Truy cập ngày 31 tháng 8 năm 2020.
* "The upper Han". *The Economist*. ngày 19 tháng 11 năm 2016. Lưu trữ bản gốc ngày 14 tháng 5 năm 2018. Truy cập ngày 26 tháng 4 năm 2020.
* Wan, William; Cheng, Kris Lok-Chit (ngày 25 tháng 11 năm 2014). "Hong Kong protesters denied entry into mainland China". *The Guardian*. Lưu trữ bản gốc ngày 1 tháng 7 năm 2020. Truy cập ngày 26 tháng 4 năm 2020.