# Thân vương Arisugawa Taruhito

| Taruhito Thân vương Arisugawa |
| --- |
| 有栖川宮熾仁親王 |
| Đại tướng Thân vương Arisugawa Taruhito |
|  |
| Tham mưu trưởng Lục quân Đế quốc Nhật Bản |
| **Nhiệm kỳ** 9 tháng 3 năm 1889 – 15 tháng 1 năm 1895 |
| Quân chủ | Minh Trị |
| Tiền nhiệm | Ozawa Takeo |
| Kế nhiệm | Prince Komatsu Akihito |
| **Nhiệm kỳ** 22 tháng 12 năm 1885 – 14 tháng 5 năm 1888 |
| Quân chủ | Minh Trị |
| Tiền nhiệm | Yamagata Aritomo |
| Kế nhiệm | Ozawa Takeo |
|  |
| Thông tin cá nhân |
| Sinh | (1835-03-17)17 tháng 3 năm 1835 Kyoto, Nhật Bản |
| Mất | 15 tháng 1 năm 1895(1895-01-15) (59 tuổi) Kobe, Nhật Bản |
| Tặng thưởng | Huân chương Hoa cúc cấp hạng Vòng cổ |
| Phục vụ trong quân đội |
| Thuộc |  Đế quốc Nhật Bản |
| Phục vụ |  Lục quân Đế quốc Nhật Bản |
| Năm tại ngũ | 1867–1895 |
| Cấp bậc | Đại tướng |
| Chỉ huy | Lục quân Đế quốc Nhật Bản |
| Tham chiến | * Chiến tranh Boshin
* Chiến tranh Thanh-Nhật
 |

**Thân vương Arisugawa Taruhito** (有栖川宮熾仁親王, *Arisugawa-no-miya Taruhito-Shinnō*, 17 tháng 3 năm 1835 – 15 tháng 1 năm 1895) là hoàng thân và vị tướng lĩnh lừng lẫy của Lục quân Đế quốc Nhật Bản. Kể từ năm 1871, ông chính thức trở thành người đứng đầu đời thứ 9 của dòng tộc Arisugawa-no-miya ( 有栖川宮家, *Arisugawa-no-miya*), một trong bốn nhánh hậu duệ thân vương gia (*shinnōke*) cao quý nhất của Hoàng gia Nhật Bản. Dưới thời Minh Trị, Thân vương Arisugawa đảm nhiệm nhiều trọng trách then chốt trong cả bộ máy chính phủ lẫn quân đội, tiêu biểu Tổng chỉ huy quan quân trong cuộc chiến tranh Boshin và dập tắt vụ biến loạn Satsuma, Chủ tịch Viện Nguyên lão (*Genrōin*), Tả Đại thần và Tham mưu trưởng Lục quân.

## Thân thế

Thân vương Taruhito hồi trẻ.
Thân vương Arisugawa Taruhito sinh năm 1835 tại Kyoto, là trưởng nam của Thân vương Arisugawa Takahito và bà Yūko (mất năm 1841), trưởng nữ của Saeki Yūjō. Ông được Thiên hoàng Ninkō nhận làm dưỡng tử (con nuôi) để làm ứng viên tiềm năng kế vị ngai vàng, khiến Taruhito trở thành nghĩa đệ của Thân vương Osahito (tức Thiên hoàng Kōmei sau này). Trong suốt sự nghiệp, ông là vị cố vấn thân cận cho cả Thiên hoàng Kōmei lẫn người cháu nuôi của mình là Thiên hoàng Minh Trị.

Vào ngày 8 tháng 8 năm 1861, Thân vương Arisugawa đính hôn với Nội thân vương Kazu-no-Miya Chikako, con gái thứ tám của Thiên hoàng Ninkō. Tuy nhiên, cuộc hôn nhân này sau đó đã bị Mạc phủ Tokugawa hủy bỏ nhằm phục vụ mục đích chính trị. Nội thân vương Kazu đã phải kết hôn với Tướng quân Tokugawa Iemochi nhằm củng cố liên minh giữa Mạc phủ và Triều đình (Công Vũ hợp thể).

Thân vương trải qua hai đời vợ nhưng đều không có hậu duệ với người vợ đầu là Sadako (1850–1872), con gái thứ 11 của Tokugawa Nariaki, Phiên chủ phiên Mito. Người vợ thứ hai là Tadako (1855–1923), con gái của Bá tước Mizoguchi Naohiro, cựu Phiên chủ phiên Shibata.

## Minh Trị Duy tân

Sau khi Thiên hoàng Minh Trị đăng cơ vào năm 1867, Thân vương Arisugawa được bổ nhiệm làm Tổng tài (chức vụ tương đương Thủ tướng) và nắm quyền chỉ huy quan quân dập tắt tàn quân bại tướng của Mạc phủ Tokugawa trong cuộc chiến tranh Boshin năm 1868–1869. Ông đã trực tiếp tham chiến tại trận Toba–Fushimi rồi sau đó hành quân dọc theo tuyến đường Tōkaidō, để tiếp nhận sự đầu hàng của Thành Edo vào ngày 3 tháng 5 năm 1867. Một chi tiết đầy kịch tính của lịch sử là người đại diện bàn giao thành khi đó lại chính là vị hôn thê cũ của ông, Nội thân vương Kazu. Năm 1871, ông được bổ nhiệm làm Huyện trưởng Fukuoka. Về sau ông lãnh đạo quan quân trấn áp lực lượng của Saigō Takamori trong vụ biến loạn Satsuma vào năm 1877. Nhờ đó mà được phong hàm Đại tướng vào năm 1878.

Ông còn làm Chủ tịch Viện Nguyên lão (*Genrōin*) từ năm 1876 đến năm 1880. Rồi sau đó đảm nhiệm chức vụ Tả Đại thần (左大臣, *Sadaijin*) từ năm 1880 cho đến khi hệ thống Nội các được thiết lập vào năm 1885. Năm 1882, ông sang St. Petersburg hội kiến Sa hoàng Aleksandr III với tư cách là đặc sứ của Thiên hoàng Minh Trị.

Từ năm 1889 đến năm 1895, ông giữ chức Tham mưu trưởng Lục quân và là thành viên Hội đồng Chiến tranh Tối cao. Khi chiến tranh Thanh-Nhật bùng nổ năm 1894, ông đảm trách vai trò Tham mưu trưởng cho Thiên hoàng tại Đại bản doanh Hoàng gia và trực tiếp thiết lập sở chỉ huy tại Thành Hiroshima.

Tuy nhiên, ông không may mắc bệnh thương hàn (hoặc có thể là sốt rét) và qua đời vào ngày 15 tháng 1 năm 1895 tại cung Arisugawa ở Maiko, gần Kobe. Để ghi nhận công lao vĩ đại của ông, Thiên hoàng Minh Trị đã truy tặng ông Huân chương Hoa cúc. Tang lễ của ông được tổ chức theo nghi thức quốc táng tại Tokyo. Người em cùng cha khác mẹ của ông, Thân vương Arisugawa Takehito, đã kế vị trở thành người đứng đầu đời thứ 10 của dòng tộc Arisugawa-no-miya.

## Di sản

Bức tượng Thân vương Arisugawa Taruhito tại Công viên Tưởng niệm Arisugawa ở Tokyo.
Công viên Tưởng niệm Arisugawa tọa lạc tại khu Minami-Azabu, quận Minato, Tokyo ngày nay nằm trên chính nền xưa của cung Arisugawa với những khu vườn rộng lớn mở cửa cho công chúng tham quan. Dù Thân vương Taruhito từng có ý định dành những ngày cuối đời tại cung điện này, nhưng ông đã tạ thế trước khi kịp dời đến ở. Để tưởng nhớ công lao của ông, các danh tướng Ōyama Iwao, Saigō Tsugumichi và Yamagata Aritomo, đã cùng quyên góp để đúc một bức tượng Thân vương cưỡi ngựa uy nghiêm. Bức tượng được khánh thành vào năm 1903 tại cổng Bộ Tham mưu Lục quân Đế quốc Nhật Bản, sau đó được di dời về công viên này vào năm 1962.

## Chú thích

## Tham khảo

* Dupuy, Trevor N. (1992). *Encyclopedia of Military Biography*. I B Tauris & Co Ltd. ISBN 1-85043-569-3.
* Jansen, Marius B. (2000). *The Making of Modern Japan*. Harvard University Press. ISBN 9780674003347. OCLC 44090600.
* Keene, Donald (2005). *Emperor Of Japan: Meiji And His World, 1852–1912*. Columbia University Press. ISBN 978-0-231-12340-2. OCLC 46731178.

## Liên kết ngoài

* Gia phả dòng tộc Arisugawa
* Tiểu sử nhân vật tại trang thông tin chính quyền quận Minato, Tokyo Lưu trữ ngày 4 tháng 3 năm 2016 tại Wayback Machine