Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Tiếng Tangut

| Tiếng Tangut |
| --- |
| Tiếng Tây Hạ |
| 𗼇𗟲 |
| Kinh Phật tiếng Tangut |
| Sử dụng tại | Tây Hạ |
| Dân tộc | Người Tangut |
| Phân loại | Hán-Tạng* Khương
	+ Bắc
		- **Tiếng Tangut**
 |
| Hệ chữ viết | Chữ Tây Hạ |
| Địa vị chính thức |
| Ngôn ngữ chính thức tại | Tây Hạ |
| Mã ngôn ngữ |
| ISO 639-3 | `txg` |
| Glottolog | `tang1334` |

**Tiếng Tangut**, **tiếng Đảng Hạng** hay **tiếng Tây Hạ** là một ngôn ngữ Tạng-Miến thời xưa, một thời nói ở Tây Hạ, trong văn liệu Tây phương còn gọi là Tangut Empire (Đế quốc Tangut). Đây là một ngôn ngữ trong nhóm ngôn ngữ Khương, cùng với tiếng Khương Bắc, Khương Nam, tiếng Phổ Mễ, vân vân...

Tiếng Tangut là ngôn ngữ chính thức của Tây Hạ (trong tiếng Tạng tên là *Mi nyag*), do người Đảng Hạng dựng nên, giành độc lập từ nhà Tống vào đầu thế kỷ XI. Tây Hạ sụp đổ năm 1226 do bị quân Thành Cát Tư Hãn xâm lược.

Tiếng Tangut có chữ viết riêng, gọi là chữ Tây Hạ.

Văn liệu tiếng Tangut cuối cùng được tìm trên hai cột đá kinh Phật Tây Hạ, niên đại 1502, cho thấy rằng người Đảng Hạng vẫn nói ngôn ngữ này 300 năm sau khi mất nước.

## Phục dựng

Một tập *Phiên Hán hợp thờì chưởng trung châu*
## Âm vị học

### Phụ âm

| Tên chữ Hán | Tên Hán-Việt | Tên hiện đại | Arakawa | Gong | Miyake |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 重唇音類 | Trọng thờn âm | Âm đôi môi | p, ph, b, m | p, ph, b, m | p, ph, b, m |
| 輕唇音類 | Khinh thờn âm | Âm môi răng | f, v, w |  | v |
| 舌頭音類 | Thiệt đầu âm | Âm chân răng thường | t, th, d, n | t, th, d, n | t, th, d, n |
| 舌上音類 | Thiệt thượng âm | Âm quặt lưỡi | ty', thy', dy', ny' |  | tʂ tʂh dʐ ʂ |
| 牙音類 | Nha âm | Âm vòm mềm | k, kh, g, ng | k, kh, g, ŋ | k, kh, g, ŋ |
| 齒頭音類 | Xỉ đầu âm | Âm chân răng sau | ts, tsh, dz, s | ts, tsh, dz, s | ts, tsh, dz, s |
| 正齒音類 | Chính xỉ âm | Âm vòm | c, ch, j, sh | tɕ, tɕh, dʑ, ɕ |  |
| 喉音類 | Hầu âm | Âm thanh hầu | ', h | ., x, ɣ | ʔ, x, ɣ |
| 流風音類 | Lưu phong âm | Âm chân răng cạnh | l, lh, ld, z, r, zz | l, lh, z, r, ʑ | ɫ, ɬ, z, ʐ, r |

### Nguyên âm

|  | Phổ thông (普通) | Khẩn hậu (緊候) | Quyển thiệt (捲舌) |
| --- | --- | --- | --- |
| Cao | i I u | iq eq uq | ir Ir ur |
| Trung | e o | eq2 oq | er or |
| Thấp | a | aq | ar |

## Chữ viết

37 chữ Tangut đã được giải mã bởi Stephen Wootton Bushell
Chữ "người" trong tiếng Tangut
Chữ "bùn" là ghép của một phần bộ "nước" và chữ "đất"
## Nguồn tham khảo

## Tài liệu

* Jacques, Guillaume 2009. The origin of vowel alternations in the Tangut verb Language and Linguistics. 10.1:17-27.
* Jacques, Guillaume 2011. The structure of the Tangut verb Journal of Chinese Linguistics. 39.2:419-441.

## Liên kết ngoài

* James Matisoff, 2004. "Brightening" and the place of Xixia (Tangut) in the Qiangic subgroup of Tibeto-Burman
* (bằng tiếng Nga và tiếng Anh) Ксения Кепинг. Последние статьи и документы. (Ksenia Kepping. Last Works and Documents.)
* (bằng tiếng Nhật) 西夏に関するページ
# Ngữ tộc Hmông

| Ngữ tộc Hmông
 |
| --- |
| **Miêu** |
| Sắc tộc | Hmông |
| Phân bố địa lý | Trung Quốc, Việt Nam, Lào, Thái Lan |
| Phân loại ngôn ngữ học | H'Mông-Miền* **Ngữ tộc Hmông**
 |
| Ngữ ngành con | * Pà Thẻn
* Shei
* Hmông Tây (Miêu Xuyên Kiềm Điền)
* Xong (Tây Hồ Nam)
* Hmu (Tây Quý Châu)
* có thể còn các nhóm chưa phân loại khác
 |
| ISO 639-2 / 5: | `hmn` |
| Glottolog: | `hmon1337` |
| Phạm vi phân bố của ngữ tộc được tô màu đỏ |

**Ngữ tộc Hmông** hay **Ngữ tộc Miêu** là nhóm các ngôn ngữ khác nhau của ngữ hệ Hmông-Miền, gồm có tiếng Hmông, tiếng Hmu, tiếng Xong, tiếng Pà Thẻn, và "tiếng Bố Nỗ" được sử dụng bởi những người Dao không nói tiếng Dao.

## Tên gọi

Tên phổ biến nhất được sử dụng ở Trung Quốc cho các ngôn ngữ này là Miêu (苗).

Tuy nhiên ở ngoài Trung Quốc tên "*Hmông*" quen thuộc hơn, được dùng ở Việt Nam, và ở phương Tây nơi người Hmông di cư tới. Nhiều người Hmông ở nước ngoài thích tên "*Hmông*", và cho rằng "*Miao*" vừa không chính xác vừa mang tính miệt thị, mặc dù ở Trung Quốc hiện coi chữ là "*trung lập*", để ghi âm mà không mang nghĩa.

Trong số các ngôn ngữ Hmông được sử dụng bởi người Miêu, có một số tên trùng nhau. Ba nhánh như sau, được Purnell (bằng tiếng Anh và tiếng Trung Quốc), Ma và Ratliff đặt tên, cũng như các tên mô tả dựa trên các mẫu và màu sắc của trang phục truyền thống.

| Glottolog | Tên địa phương | Purnell | Tên TQ | Ma | Ratliff | Tên trang phục màu |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| `west2803` | —\* | Miêu Tứ Xuyên–Quý Châu–Vân Nam | 川黔滇苗 *Miêu Chuanqiandian* | Miêu Tây | Hmông Tây | Hmông Trắng, Lam/Lục, Hoa, v.v. |
| `nort2748` | Xong | Miêu Tây Hồ Nam | 湘西苗 *Miêu Xiangxi* | Miêu ĐÔng | Hmông Bắc | Hmông Đỏ |
| `east2369` | Hmu | Miêu Đông Quý Châu | 黔东苗 *Miêu Qiandong* | Miêu Trung | Hmông Đông | Hmông Đen |

 •  Không có tên chung. Người nói tiếng Miêu sử dụng các hình thức như *Hmong (Mong), Hmang (Mang), Hmao, Hmyo.*. Người nói tiếng Dao sử dụng tên dựa trên *Nu*.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

* Li Jinping, Li Tianyi [李锦平, 李天翼]. 2012. *A comparative study of Miao dialects* [苗语方言比较研究]. Chengdu: Southwest Jiaotong University Press.
* 283-word wordlist recording in Wuding Maojie Hmong (Dianxi Miao) dialect (F, 31), ellicited in Standard Mandarin, archived with Kaipuleohone.
* Hmu basic lexicon at the Global Lexicostatistical Database
# JSON

JSON|  |
| Phần mở rộng tên file | `.json` |
| Kiểu phương tiện | `application/json` |
| Kiểu định dạng | trao đổi thông tin |
| Được mở rộng từ | JavaScript |
| Tiêu chuẩn | RFC 4627 |
| Website |  |

**JavaScript Object Notation** (thường được viết tắt là **JSON**) là một kiểu dữ liệu mở trong JavaScript. Kiểu dữ liệu này bao gồm chủ yếu là văn bản, có thể đọc được theo dạng cặp "thuộc tính - giá trị". Về cấu trúc, nó mô tả một vật thể bằng cách bọc những vật thể con trong vật thể lớn hơn trong dấu ngoặc nhọn (**{ }**). JSON là một kiểu dữ liệu trung gian, chủ yếu được dùng để vận chuyển thông tin giữa các thành phần của một chương trình.

## Ví dụ

```
{
 "name":"Product",
 "properties":
 {
 "id":
 {
 "type":"number",
 "description":"Product identifier",
 "required":true
 },
 "name":
 {
 "description":"Name of the product",
 "type":"string",
 "required":true

 },
 "price":
 {
 "type":"number",
 "minimum":0,
 "required":true

 },
 "tags":
 {
 "type":"array",
 "items":
 {
 "type":"string"
 }
 }
 }
}

```

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

* Trang chủ
* JSON Hỏi đáp
# Ngữ tộc Slav

| Ngữ tộc Slav
 |
| --- |
| Sắc tộc | Người Slav |
| Phân bố địa lý | Khắp Trung và Đông Âu, Nga |
| Phân loại ngôn ngữ học | Ấn-Âu* Balt-Slav
	+ **Ngữ tộc Slav**
 |
| Tiền ngôn ngữ | Slav nguyên thủy |
| Ngữ ngành con | * Slav Đông
* Slav Nam
* Slav Tây
 |
| ISO 639-5: | `sla` |
| Linguasphere: | `53= (phylozone)` |
| Glottolog: | `slav1255` |
|    Nhóm ngôn ngữ Đông Slav
   Nhóm ngôn ngữ Tây Slav
   Nhóm ngôn ngữ Nam Slav |

**Ngữ tộc Slav** là một nhóm ngôn ngữ thuộc nhánh Balto-Slavic lớn hơn của ngữ hệ Ấn-Âu, xuất phát từ Đông Âu. Nhóm này bao gồm vào khoảng 20 ngôn ngữ và tập trung tại Đông Âu và Nga. Tuy đây là nhóm ngôn ngữ nhỏ về số lượng ngôn ngữ, nhưng lại có số người nói lớn.

Ước tính có khoảng 300 triệu người sử dụng 1 trong 20 ngôn ngữ Slav như tiếng mẹ đẻ, với khoảng 150 triệu người bản ngữ dùng tiếng Nga, 48,6 - 50,6 triệu người dùng tiếng Ba Lan và 47 triệu người dùng tiếng Ukraina.

Các nhà ngôn ngữ học chia nhóm này ra làm ba nhánh:

1. **Nhánh miền Đông**: điển hình là tiếng Nga, tiếng Belarus và tiếng Ukraina.
2. **Nhánh miền Nam**, bao gồm 2 nhóm nhỏ:
	* Nhóm Đông-Nam có tiếng Bulgaria, tiếng Macedonia và tiếng Slav Giáo hội cổ.
	* Nhóm Tây-Nam có tiếng Serbia-Croatia và tiếng Slovenia. Nhóm tiếng Serbia-Croatia lại gồm tiếng Serbia, tiếng Croatia, tiếng Bosnia và tiếng Montenegro.
3. **Nhánh miền Tây**, bao gồm 3 nhóm nhỏ:
	* Nhóm Tiệp Khắc có tiếng Séc và tiếng Slovakia.
	* Nhóm Lekhite có tiếng Ba Lan và tiếng Kashubia.
	* Nhóm Sorb có tiếng Thượng Sorbia và tiếng Hạ Sorbia (hay *tiếng Lusatia*).

## Xem thêm

* Tiếng Slav Giáo hội cổ
* Tiếng Liên Slav

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

* Tư liệu liên quan tới Slavic languages tại Wikimedia Commons
# Nhóm ngôn ngữ Ấn-Arya

| Ấn-Arya
 |
| --- |
| Indic |
| Phân bố địa lý | Nam Á |
| Phân loại ngôn ngữ học | Ấn-Âu* Ấn-Iran
	+ **Ấn-Arya**
 |
| Ngữ ngành con | * Dard
* Pahar
* Ấn-Arya Tây Bắc (NW)
* Ấn-Arya Tây (W)
* Ấn-Arya Trung (C)
* Ấn-Arya Đông (E)
* Ấn-Arya Nam (S)
* (Các vùng NW, W, C, và E thường được ghép và coi là phương ngữ của tiếng Hindi)
 |
| ISO 639-5: | `inc` |
| Linguasphere: | `59= (phylozone)` |
| Glottolog: | `indo1321` |
| Bản đồ phân bố ngôn ngữ Ấn-Arya 1978. (Tiếng Urdu được ghép với Hindi. Romani, Domari, và Lomavren nằm ngoài bản đồ) |

**Ngữ chi Ấn-Arya** (hay Phạn) là nhóm các ngôn ngữ chính của tiểu lục địa Ấn Độ, được nói phần lớn bởi những người Ấn-Arya. Chúng tạo thành một chi nhánh của ngữ tộc Ấn-Iran trong hệ ngôn ngữ Ấn-Âu. Những người nói tiếng Indo-Arya chiếm khoảng một nửa trong số tất cả người nói tiếng Ấn-Âu, khoảng 1,5 trong 3 tỷ. Ngôn ngữ Indo-Arya cũng chiếm hơn một nửa trong số các ngôn ngữ Ấn-Âu được *Ethnologue* ghi nhận.

## Chỉ dẫn

## Tham khảo

## Xem thêm

* Danh sách ngôn ngữ
* Danh sách các nước theo ngôn ngữ nói
* Danh sách ngôn ngữ theo tổng số người sử dụng

## Liên kết ngoài
# Ký tự điều khiển

Trong điện toán và viễn thông, **ký tự điều khiển** (*contral character) hay **ký tự không in được** (*non-printing character *-* NPC*) là một điểm mã (một số) trong một tập ký tự, mà không đại diện cho một ký hiệu viết nào. Nó được dùng làm tín hiệu băng tầng để gây ra các hiệu ứng khác ngoài việc thêm biểu tượng vào văn bản. Tất cả các ký tự chủ yếu khác là **để in**, **in được**, hay **ký tự đồ họa**, ngoại trừ ký tự "khoảng trắng" (space) (xem Những ký tự ASCII in được).*

Tất cả các mục trong bảng ASCII bên dưới mã 32 thuộc về loại này, bao gồm CR và LF được sử dụng để phân tách dòng của văn bản. Mã 127 (DEL) cũng là ký tự điền khiển. Tập ASCII mở rộng được định nghĩa bởi ISO 8859 đã thêm vào các mã từ 128 đến 159 làm ký tự điều khiển.

## Xem thêm

* C0 and C1 control codes
* Escape sequence
* In-band signaling
* Whitespace character

## Ghi chú và tham khảo

## Liên kết ngoài

* ISO IR 1 C0 Set of ISO 646 (PDF)

Bản mẫu:Mã hóa ký tự
# Âm tắc-xát ngạc cứng hữu thanh

| Âm tắc-xát ngạc cứng hữu thanh |
| --- |
| ɟʝ |
| Số IPA | 108 (139) |
| Mã hóa |
| Entity (thập phân) | `&#607;​&#865;​&#669;` |
| Unicode (hex) | U+025F U+0361 U+029D |
| X-SAMPA | `J\_j\` |
| Âm thanh |
| Duration: 3 seconds.0:03noicon
nguồn · trợ giúp |

**Âm tắc-xát ngạc cứng hữu thanh** là một loại phụ âm xuất hiện ở một số ngôn ngữ nói. Kí hiệu đại diện âm này trong bảng mẫu tự ngữ âm quốc tế là ⟨ɟ͡ʝ⟩ và ⟨ɟ͜ʝ⟩, kí hiệu X-SAMPA tương ứng là `J\_j\`. Dấu nối có khi bị lượt, còn ⟨ɟʝ⟩ trong IPA và `J\j\` trong X-SAMPA. Việc này có nguy cơ gây sự thiếu rõ ràng, vì có những ngôn ngữ phân biệt giữa âm tắc xát và chuỗi tắc-xát liền nhau.

Âm xuýt tương ứng với âm này là âm tắc xát chân răng-vòm hữu thanh.

Âm tắc xát vòm hữu thanh có mặt trong tiếng Hungary, tiếng Sami Skolt, và một số khác. Âm này khá hiếm; gần như vắng mặt ở châu Âu như một âm vị (nó có xuất hiện như tha âm trong hầu hết phương ngữ tiếng Tây Ban Nha), ngoại lệ là hai ngôn ngữ Ural ở trên và tiếng Albania. Những ngôn ngữ có âm này cũng thường có cả âm tắc xát vòm vô thanh.

## Đặc điểm

* Cách phát âm là tắc xát, nghĩa là nó được tạo ra trước hết bởi việc ngừng dòng khí, rồi cho dòng khí qua một khe hẹp ở vị trí phát âm. Đây không phải âm xuýt.
* Vị trí phát âm là vòm, nghĩa là nó phải được phát âm khi phần giữa hay sau của lưỡi nâng lên chạm vòm cứng.
* Đây là âm hữu thanh, nghĩa là dây thanh âm rung khi phát âm.
* Đây là phụ âm miệng, nghĩa là khí chỉ thoát ra nhờ đường miệng.
* Đây là âm giữa lưỡi, nghĩa là nó cho dòng khi đi qua giữa lưỡi, thay vì ra hai bên rìa lưỡi.
* Đây là âm phổi, nghĩa là nó được tạo ra bởi khí chỉ do phổi và cơ hoành đẩy ra.

## Ví dụ

| Ngôn ngữ | Từ | IPA | Nghĩa | Ghi chú |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Albania | Nhiều phương ngữ | **gj**ë | [ɟ͡ʝə] | 'thứ' |  |
| Asturias | *uve**yy**a* | [uβeɟ͡ʝa] | 'cừu' |  |
| Hungary | gy**ár* | [ɟ͡ʝaːr] | 'nhà máy' | Xem âm vị học tiếng Hungary |
| Na Uy | Các phương ngữ Trung | *le**ggj**a* | [leɟ͡ja] | 'để, đặt' | Xem âm vị học tiếng Na Uy |
| Các phương ngữ Tây |
| Sami Skolt | *vuõˊl**ǧǧ**em* | [vʲuɘlɟ͡ʝːɛm] | 'tôi bỏ đi' |  |
| Tây Ban Nha | Castilla | y**ate* | [ˈɟ͡jate̞] | 'thuyền yat' | Chỉ xuất hiện ở vị trí đầu từ. Xem âm vị học tiếng Tây Ban Nha |

## Chú thích

## Tham khảo

* Martínez-Celdrán, Eugenio; Fernández-Planas, Ana Ma.; Carrera-Sabaté, Josefina (2003), "Castilian Spanish", *Journal of the International Phonetic Association*, **33** (2): 255–259, doi:10.1017/S0025100303001373, Bản gốc lưu trữ ngày 8 tháng 3 năm 2021, truy cập ngày 2 tháng 11 năm 2018
* Menéndez García, Manuel (1965), *El Cuarto de los Valles (Un habla del occidente astur)* (bằng tiếng Tây Ban Nha), IDEA, tr. 147–148
* Skjekkeland, Martin (1997), *Dei norske dialektane: Tradisjonelle særdrag i jamføring med skriftmåla* (bằng tiếng Na Uy), Høyskoleforlaget (Norwegian Academic Press)
# Dấu ngoặc

| ( ) [ ] { } |
| --- |
| Dấu ngoặc |
| * x
* t
* s
 |

**Dấu ngoặc** (tiếng Anh: **bracket**) là một loại dấu câu. Có 3 kiểu dấu ngoặc là ngoặc đơn (), ngoặc vuông [ ] và ngoặc nhọn { }. Các kiểu dấu ngoặc có nhiều công dụng khác nhau, tùy vào lĩnh vực mà chúng được sử dụng. Ví dụ, trong ngữ văn hay viết câu nói chung, dấu ngoặc đơn có công dụng giải thích hoặc bổ sung thông tin phụ cho đối tượng được nhắc đến. Trong toán học, cả ba kiểu dấu ngoặc được dùng trong các phép tính, để chỉ thứ tự ưu tiên phép nào được tính trước.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
# Candela

| Candela |
| --- |
| Photopic (black) and scotopic (green) luminosity functions. The photopic includes the CIE 1931 standard (solid), the Judd–Vos 1978 modified data (dashed), and the Sharpe, Stockman, Jagla & Jägle 2005 data (dotted). The horizontal axis is wavelength in nm. |
| Thông tin đơn vị |
| Hệ thống đơn vị | SI base unit |
| Đơn vị của | Luminous intensity |
| Kí hiệu | cd  |
| Chuyển đổi đơn vị
  |
| *1 cd trong ...* | *... bằng ...* |
|  |
|    international candles |    ≈ 102 cp  |
|    Hefner Kerze |    ≈ 111 HK  |

**Candela** là một đơn vị cơ sở SI, là một đơn vị cơ bản dùng trong việc đo thông số nguồn sáng, là năng lượng phát ra 1 nguồn ánh sáng trong 1 hướng cụ thể và được tính như sau: 1 candela là cường độ mà một nguồn sáng phát ra 1 lumen đẳng hướng trong một góc đặc. Một nguồn sáng 1 candela sẽ phát ra 1 lumen trên một diện tích 1 mét vuông tại một khoảng cách một mét kể từ tâm nguồn sáng. Có thể thấy cường độ nguồn sáng giảm theo khoảng cách kể từ nguồn sáng. 1 cd = 1lm/ 1steradian. Một ngọn nến thông thường phát ra ánh sáng với cường độ sáng khoảng một candela. Nếu phát thải trong một số hướng bị chặn lại bởi một rào mờ, nguồn sáng này vẫn có cường độ khoảng một candela trong các hướng mà không bị che khuất. Candela có nghĩa là ngọn nến trong tiếng Latinh, cũng như trong nhiều ngôn ngữ hiện đại.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

* Candela (SI unit of measurement) tại *Encyclopædia Britannica* (bằng tiếng Anh)
# Chương Châu

**漳州市
Zhāngzhōu Shì**|  |
| **Kiểu hành chính** | Địa cấp thị |
| **Diện tích** | 12607 km² |
| **Dân số** | 3 760 000 |
| **GDP** | RMB 62.9 tỷ (2005)  |
| **Các dân tộc chính** | người Phúc Kiến:người Hán |
| **Số đơn vị cấp huyện** | 11 |
| **Số đơn vị cấp hương** | Unknown |
| **Mã vùng điện thoại** | 596 |

**Chương Châu** (tiếng Trung: 漳州市 bính âm: Zhāngzhōu Shì, Hán-Việt: Chương Châu thị) là một địa cấp thị của tỉnh Phúc Kiến, Trung Quốc.

Tính đến năm 2019, địa cấp thị Chương Châu có tổng diện tích 12,880 km², diện tích khu thành phố là 377 km². Tổng dân số năm 2015 là 5 triệu người. Tổng GDP địa cấp thị năm 2016 là 312,5 tỉ nhân dân tệ, tương ứng với 47,5 tỉ USD, GDP bình quân đầu người đạt 62.196 nhân dân tệ, tương ứng với 9.364 USD, tương đương trung bình toàn quốc Trung Quốc.

## Địa lý

Chương Châu là một địa cấp thị có nhiều ngôi đền, với những công trình kiến trúc cũ.

Ngôi đền Chương Châu.

Ngôi đền Chương Châu
Khu phố cổ ở Chương Châu

Khu phố cổ Chường Châu
## Hành chính

Chương Châu được chia thành 11 đơn vị hành chính cấp huyện, bao gồm 4 quận và 7 huyện.

* Quận: Hương Thành, Long Văn, Long Hải, Trường Thái
* Huyện: Chương Phố, Vân Tiêu, Nam Tĩnh, Chiếu An, Đông Sơn, Hoa An, Bình Hòa

| Map |
| --- |
|
**Hương ThànhLong VănLong HảiTrường TháiVân TiêuChương PhốChiếu AnĐông SơnNam TĩnhBình HòaHoa AnĐảo Đông Đính* **Chú thích: Huyện Kim Môn thuộc Đài Loan đang bị Trung Quốc đòi chủ quyền.** |

## Chú thích
# Nhà xuất bản Đại học California

Nhà xuất bản Đại học California|  |
| Công ty mẹ | Đại học California |
| Năm thành lập | 1893 |
| Quốc gia | United States |
| Trụ sở chính | Oakland, California |
| Phạm vi phân phối | Ingram Publisher Services (US) John Wiley & Sons (UK) Footprint Books (Australia) |
| Ấn phẩm | Sách, tập san |
| Website | www.ucpress.edu |

Gian hàng hội nghị 2008
**Nhà xuất bản Đại học California**, tên gọi tiếng Anh là **University of California Press** hay **UC Press**, là một nhà xuất bản liên kết với Đại học California để xuất bản học thuật. Nó được thành lập vào năm 1893 để xuất bản sách và giấy tờ cho các hkoa của Đại học California, vốn được thành lập 25 năm trước vào năm 1868. Trụ sở chính của nó nằm tại Oakland, California.

Nhà xuất bản Đại học California hiện xuất bản trong các lĩnh vực sau: nhân chủng học, nghệ thuật, nghiên cứu cổ điển / thế giới cổ điển, California và phương Tây, nghiên cứu điện ảnh và truyền thông, tội phạm học, nghiên cứu môi trường, thực phẩm và rượu vang, lịch sử, âm nhạc, chính trị, tâm lý học, y tế công cộng và y học, tôn giáo, và xã hội học.

Nó là một nhánh xuất bản phi lợi nhuận của Đại học California. Trong số các tác giả của nó, 25% có liên kết với trường Đại học California. Nó xuất bản trung bình 175 cuốn sách mới cùng 30 tạp chí nhiều kì về chủ đề nhân văn, khoa học xã hội và khoa học tự nhiên, đồng thời duy trì khoảng 4.000 đầu sách in. Nó cũng là nhà xuất bản thành viên của sáng kiến truy cập mở (*open access*) Collabra và Luminos.

## Đọc thêm

* Hitchcock, Joanna (1995). "Review of The University of California Press: The Early Years, 1893-1953". *Libraries & Culture*. **30** (1): 124–126. ISSN 0894-8631. JSTOR 25542734.
* Muto, Albert (1993). "A Voice from the Wilderness: The Early University of California Press". *California History*. **72** (3): 222–233. doi:10.2307/25177358. ISSN 0162-2897. JSTOR 25177358.
* Pascal, Naomi B. (1994). "Review of The University of California Press: The Early Years, 1893-1953". *The Library Quarterly: Information, Community, Policy*. **64** (4): 486–487. doi:10.1086/602743. ISSN 0024-2519. JSTOR 4308988.
* Withey, Lynne; Orsi, Richard (1993). "Milestones of California History: The University of California Press: A Century of Publishing". *California History*. **72** (3). doi:10.2307/25177357. ISSN 0162-2897. JSTOR 25177357.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

* Website chính thức
* Frugé, August. *A Skeptic Among Scholars: August Frugé on University Publishing*. Berkeley: University of California Press, c1993 1993.
* California Digital Library (CDL) – University of California Libraries
* Free Online - UC Press E-Books Collection
* Mark Twain Project Online
* "Mark Twain's Biography Flying Off the Shelves", *The New York Times*, Nov. 19, 2010

Bản mẫu:Đại học California
# Tiếng Tây Yugur

| Tiếng Tây Yugur |
| --- |
| Tiếng Uyghur vàng |
| yoɣïr lar |
| Sử dụng tại | Trung Quốc |
| Khu vực | Cam Túc |
| Tổng số người nói | 4.600 |
| Dân tộc | 7.000 người Yugur (2007) |
| Phân loại | Turk* Turk chung
	+ Turk Xibia (Turk Đông Bắc)
		- Nam Xibia
			* Turk Enisei
				+ **Tiếng Tây Yugur**
 |
| Ngôn ngữ tiền thân | Tiếng Turk cổ
* Tiếng Duy Ngô Nhĩ cổ
	+ **Tiếng Tây Yugur**
 |
| Hệ chữ viết | Bảng chữ cái Duy Ngô Nhĩ cổ (đến thế kỷ 19) Bảng chữ cái Latinh (hiện tại) |
| Mã ngôn ngữ |
| ISO 639-3 | `ybe` |
| Glottolog | `west2402` |
| ELP | Yellow Uyghur |
|

**Tiếng Tây Yugur** (yoɣïr lar (lời nói Yugur) hoặc yoɣïr śoz (từ ngữ Yugur)), còn được gọi là **tiếng Tân Duy Ngô Nhĩ**, là ngôn ngữ Turk được nói bởi người Yugur. Nó tương phản với Đông Yugur, ngôn ngữ Mông Cổ được nói trong cùng một cộng đồng. Theo truyền thống, cả hai ngôn ngữ đều được gọi là "Uygur vàng", từ tên tự gọi của người Yugur.

Có khoảng 4.600 người Yugur nói ngôn ngữ này.

## Chữ viết

Grigory Potanin đã ghi lại bảng chú giải thuật ngữ tiếng Salar, tiếng Tây Yugur và Đông Yugur trong cuốn sách viết bằng tiếng Nga năm 1893 của ông, *Vùng biên giới Tangut-Tạng của Trung Quốc và miền trung Mông Cổ*.

## Xem thêm

* Tiếng Đông Yugur

## Tham khảo

### Thư mục

* Arik, Kagan (2008). "Central, Western, and Northern Asian Languages". Trong Austin, Peter K. (biên tập). *One Thousand Languages: Living, Endangered, and Lost*. Berkeley: University of California Press. tr. 136–153. ISBN 978-0-520-25560-9.
* Chén Zōngzhèn & Léi Xuǎnchūn. 1985. Xībù Yùgùyǔ Jiānzhì [Concise grammar of Western Yugur]. Peking.
* Coene, Frederik (2009). *The Caucasus: An Introduction*. London: Routledge. ISBN 978-1-135-20302-3.
* Léi Xuǎnchūn (proofread by Chén Zōngzhèn). 1992. Xībù Yùgù Hàn Cídiǎn [Western Yugur - Chinese Dictionary]. Chéngdu.
* Malov, S. E. 1957. Jazyk zheltykh ujgurov. Slovar' i grammatika. Alma Ata.
* Malov, S. E. 1967. Jazyk zheltykh ujgurov. Teksty i perevody. Moscow.
* Roos, Martina Erica (2000). *The Western Yugur (Yellow Uygur) Language: Grammar, Texts, Vocabulary* (PDF) (Luận văn). Rijksuniversiteit te Leiden. Bản gốc (PDF) lưu trữ ngày 4 tháng 3 năm 2016.
* Roos, Marti, Hans Nugteren, Zhong Jìnwén. 1999. On some Turkic proverbs of the Western and Eastern Yugur languages. *Turkic Languages* 3.2: 189–214.
* Tenishev, È. R. 1976. Stroj saryg-jugurskogo jazyka. Moscow.

## Liên kết ngoài

* Slide Shows and maps of author Eric Enno Tamm's visit to Lianhua and Hongwansi Lưu trữ ngày 11 tháng 8 năm 2017 tại Wayback Machine
* "Western Yugur Steppe" – A collection of literature and linguistic information Lưu trữ ngày 19 tháng 9 năm 2012 tại Wayback Machine
* The Tangut-Tibetan Borderlands of China and Central Mongolia by Grigory Potanin (Russian)