Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Văn ngôn

| Văn ngôn |
| --- |
| chữ Hán |
| 文言 |
| Khu vực | Trung Quốc, bán đảo Triều Tiên, Nhật Bản và Việt Nam (vùng văn hóa chữ Hán) |
| Tổng số người nói | không chính gốc |
| Hạng | không xếp hạng |
| Phân loại | Hán-Tạng* Tiếng Trung Quốc
	+ **Văn ngôn**
 |
| Hệ chữ viết | chữ Hán |
| Mã ngôn ngữ |
| ISO 639-1 | `zh` |
| `chi` (B) `zho` (T) |
| ISO 639-3 | `lzh` |

**Văn ngôn** (chữ Hán: 文言), còn có tên gọi khác là **Hán văn** (漢文), **Hán tự** (漢字), **chữ nho**, **cổ văn** (古文), là một dạng ngôn ngữ viết truyền thống của tiếng Hán, hình thành dựa trên khẩu ngữ tiếng Hán thượng cổ, được sử dụng phổ biển trong sách vở từ thời Xuân Thu thế kỷ 5 TCN cho đến tận thế kỷ 20, khiến nó khác xa với nhiều dạng văn nói tiếng Hán hiện đại. Loại ngôn ngữ viết này dùng ngữ pháp và từ vựng cổ xưa có thể thấy trong điển tịch Tam giáo, nay đã bị đào thải và thay thế bằng bạch thoại ở Trung Quốc sau cuộc vận động văn hóa mới.

## Sử dụng

Văn ngôn từng được dùng trong các văn bản chính thức không những ở Trung Quốc mà cả ở những nước chịu ảnh hưởng Hán học như Triều Tiên (tiếng Hàn gọi là *hanmun*, Hán văn), Việt Nam và Nhật Bản (tiếng Nhật: *kanbun*, Hán văn). Sang thế kỷ XX, tại Trung Quốc, văn ngôn bị loại bỏ bởi văn bạch thoại, một dạng văn viết dựa trên nền tảng văn nói Quan thoại. Trong khi đó ở các nước, Hàn, Nhật và Việt thì ngôn ngữ bản xứ chiếm lĩnh văn đàn. Văn ngôn cũng mất địa vị là phương tiện hành văn trong sách vở.

Một cách nhận diện rõ rệt để phân biệt văn ngôn và văn bạch thoại ngày nay là văn ngôn hay dùng những chữ 之 (nay thay bằng 的) hay 已, 矣, 乎, 也... (nay thay bằng 了, 吧, 啊, 嗎...) trong cú pháp. Hiện nay 之, 已, 也 vẫn thường xuất hiện, nhưng có cách dùng không hoàn toàn giống với văn ngôn: như chữ 之 hiện chỉ còn hay dùng làm sở hữu cách, còn chữ 也 có cách dùng khác hoàn toàn văn ngôn. Chỉ có 矣, 乎 nay rất ít xuất hiện trong văn bạch thoại.

Lấy ví dụ câu đầu trong *Bình Ngô đại cáo*, một áng văn chương quan trọng của người Việt viết từ thế kỷ XV:

> 蓋聞：仁義之舉、要在安民、吊伐之師、莫先去暴。
>
>
> Âm Hán Việt:
>
> *Cái văn: Nhân nghĩa chi cử, yếu tại an dân, điếu phạt chi sư, mạc tiên khử bạo.*
>
>
> Dịch nghĩa:
>
> *Tuồng nghe: Hành động việc nhân nghĩa, cốt ở yên dân, quân đội điếu phạt, trước hết lo trừ bạo.*
>
>
>

Nhiều tác phẩm của người Việt trước thế kỷ XX viết bằng chữ Hán đều dùng văn ngôn để diễn đạt, trong số đó có những áng văn chương quan trọng như:

* *Thiên Đô Chiếu* – Lý Thái Tổ
* *Hịch tướng sĩ* – Trần Hưng Đạo
* *Bình Ngô Đại Cáo* – Nguyễn Trãi

## Xem thêm

* Giải âm

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
# Dấu phụ

**Dấu phụ** (diacritic) là ký hiệu được thêm vào chữ cái. Tác dụng chính của các dấu phụ trong văn tự Latin là để thay đổi âm thanh của ký tự mà nó thêm vào, ví dụ để phân biệt trọng âm, thanh điệu, nguyên âm, v.v. Tiếng Việt sử dụng dấu phụ để tạo ra chữ cái mới (ă, â, ê, ô, ơ, ư) và ghi thanh điệu (á, à, ả, ã, ạ). Trong một số trường hợp, chữ cái được sử dụng như "dấu phụ trong dòng", với chức năng giống giống dấu phụ lệ thuộc khác, trong đó chúng thay đổi âm thanh của ký tự trước nó, ví dụ trường hợp của "h" trong phát âm tiếng Anh của "sh" và "th".

## Tham khảo

| Bảng chữ cái Latinh* x
* t
* s
 |
| --- |
| Bảng chữ cái chữ Quốc ngữ |
| Aa | Ăă | Ââ | Bb | Cc | Dd | Đđ | Ee | Êê |  | Gg | Hh | Ii |  | Kk | Ll | Mm | Nn | Oo | Ôô | Ơơ | Pp | Qq | Rr | Ss | Tt | Uu | Ưư | Vv |  | Xx | Yy |  |
| Bảng chữ cái Latinh cơ bản của ISO |
| Aa |  |  | Bb | Cc | Dd |  | Ee |  | Ff | Gg | Hh | Ii | Jj | Kk | Ll | Mm | Nn | Oo |  |  | Pp | Qq | Rr | Ss | Tt | Uu |  | Vv | Ww | Xx | Yy | Zz |
| Xem thêm |
| * Biến thể
* Chữ số
* Cổ tự học
* Danh sách các chữ cái
* Dấu câu
* Dấu phụ
* ISO/IEC 646
* Lịch sử
* Unicode
 |
# Tuyển tập

**Hợp tuyển**, hay **Tuyển tập** (Hán-Việt: 選集) là một tập hợp các tác phẩm văn học được lựa chọn bởi người biên soạn. Nó có thể là một bộ sưu tập các bài thơ, kịch, truyện ngắn, bài hát hoặc các trích đoạn.

## Khái niệm

Trong thể loại hư cấu, từ tuyển tập được sử dụng để phân loại một tập hợp các tác phẩm ngắn, chẳng hạn như truyện ngắn và tiểu thuyết, thường được in thành một tập đơn để xuất bản. Từ này (trong tiếng Anh là "anthology") bắt nguồn từ tiếng Hy Lạp *ἀνθολογία* (*anthologia*) để chỉ vòng hoa — hay bó hoa — được dùng làm tựa đề của tác phẩm tuyển tập đầu tiên, biên soạn bởi Meleager của Gadara.

## Xem thêm

* Văn học

## Tham khảo

* The Beatles Anthology Lưu trữ ngày 14 tháng 5 năm 2011 tại Wayback Machine
* The Literary Encyclopedia
* The Oxford Book of English Verse: 1250 - 1900
* Faber Anthologies Lưu trữ ngày 6 tháng 2 năm 2009 tại Wayback Machine
* Fantastic Fiction
# Tu viện

Tu viện Thánh Catarina tại Sinai, tu viện Kitô giáo cổ nhất trên thế giới còn hoạt động, xây dựng từ năm 565
Tu viện Sümela ở tỉnh Trabzon, Thổ Nhĩ Kỳ
Đan viện Maulbronn ở Đức
Trong khu vực Tu viện Thánh Antôn Cả của Giáo hội Chính thống giáo Copt trong Sa mạc Sahara tại Ai Cập
**Tu viện** hoặc **đan viện** (từ ngữ Công giáo dành cho tu viện tu theo lối chiêm niệm, hoặc tu kín) là những nhà cửa hay công trình xây dựng dành cho các nhà tu hành (tu sĩ, ẩn sĩ, đan sĩ, nữ tu...) ở, nghỉ ngơi, sinh hoạt, hành lễ và tu đạo. Tu viện cũng có thể là một phòng hoặc một buồng dành riêng để cầu nguyện (nhà nguyện). Có thể có nhiều tòa nhà trong một tu viện, bao gồm: ký túc xá nhà thờ, bệnh xá, tu viện, thư viện... Thuật ngữ tu viện trong tiếng Anh: monastery bắt nguồn từ tiếng Hy Lạp: **μοναστήριον *monasterion

Tu viện có thể khác nhau về kích thước, có những tu viện nhỏ chỉ có sức chứa một ẩn sĩ, hoặc có những tu viện lớn có sức chứa cả một cộng đồng tu hành. Nó có thể là một tòa nhà duy nhất dành cho tu sĩ hay nữ tu nhưng cũng có thể là một khu liên hợp rộng lớn. Trong tiếng Anh, thuật ngữ "tu viện" thường được sử dụng để chỉ các tòa nhà của một cộng đồng các nhà sư. Tuy nhiên các tôn giáo khác nhau có thể sử dụng các thuật ngữ này theo những cách cụ thể (ví dụ: Kitô giáo, Phật giáo, Hồi giáo).

Trong hầu hết các tôn giáo, cuộc sống bên trong tu viện được điều chỉnh bởi các quy tắc khắt khe của cộng đồng tôn giáo đó. Có những quy định cấm quan hệ tình dục trong tu viện hoặc đòi hỏi người đi tu phải vẫn độc thân và ít hoặc không có tài sản cá nhân. Nhìn chung cuộc sống trong tu viện tương đối khổ hạnh và thanh đạm, đây cũng là một cách rèn luyện của người tu hành. Cuộc sống bên trong tu viện diễn ra tương đối khép kín với thế giới bên ngoài. Một số tu viện duy trì việc cung cấp lương thực thông qua việc sản xuất tự túc, tự cấp như trông rau, nuôi gia cầm, gia súc. Hiện nay, nhiều tu sĩ Kitô giáo ngày nay đã cập nhật và thích ứng với xã hội hiện đại bằng cách sử dụng các thành tựu của xã hội như máy tính, Intetnet...

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

* Sumela Monastery
* Public Domain photographs and texts, and information regarding medieval monasteries.
* Monastery Italy
* Internetportal für Klöster im deutschsprachigen Raum
* Internetportal der Orden in Deutschland
* Thüringisches Klosterbuch (Verzeichnis und Glossar) Lưu trữ ngày 4 tháng 2 năm 2009 tại Wayback Machine
* „Rete Vitae Religiosae Mediaevalis Studia Conectens"
* Klöster in Bayern
* Bildarchiv des Hauses der Bayerischen Geschichte (siehe Projekt Kirchen und Klöster) Lưu trữ ngày 4 tháng 12 năm 2012 tại archive.today
* Klöster in Baden-Württemberg
* Monastères et Abbayes en Provence
* Spiritualité 2000 propose près de 700 sites ! Lưu trữ ngày 1 tháng 9 năm 2011 tại Wayback Machine
* Guide des Monastères et de leurs productions
* Abbayes.net proposant 278 sites internet !
* Les monastères et abbayes dans les Alpes Lưu trữ ngày 10 tháng 6 năm 2016 tại Wayback Machine

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Chủ đề Cơ Đốc giáo** |
# Thực từ

Trong ngôn ngữ học, **thực từ** (chữ Hán: 實詞, tiếng Anh: content word) là từ có mang nội dung ngữ nghĩa và góp phần làm nên ý nghĩa của câu chứa nó. Theo cách tiếp cận truyền thống, người ta nói danh từ là để đặt tên đối tượng và các thực thể khác, thực động từ là để chỉ hành động, tính từ là để chỉ thuộc tính của thực thể, và trạng từ là để chỉ thuộc tính của hành động. Chúng khác hẳn với hư từ, do hư từ có rất ít ý nghĩa thực chất và chủ yếu chỉ để biểu thị quan hệ ngữ pháp giữa các thực từ, chẳng hạn như giới từ (in, out, under, v.v.), đại từ (I, you, he, who, v.v.) và liên từ (and, but, till, v.v.).

Mọi từ đều có thể được xếp vào loại thực từ hoặc hư từ, nhưng không phải lúc nào cũng dễ dàng khu biệt được. Chỉ với khoảng 150 hư từ, 99,9% từ ngữ trong tiếng Anh đều là thực từ. Tuy số lượng ít nhưng hư từ lại được sử dụng với tần suất khá cao so với thực từ và chiếm khoảng 50% trong văn bản tiếng Anh bất kì, nguyên nhân là do theo thói quen người ta hay ràng buộc hư từ với thực từ hầu như mọi khi dùng đến chúng, điều này tạo ra sự phụ thuộc lẫn nhau giữa hai nhóm từ.

Thực từ thường là lớp mở, và có thể thêm từ mới vào lớp này trong ngôn ngữ một cách dễ dàng. Liên quan đến âm vị học tiếng Anh, thực từ nói chung tuân theo hạn lệ từ ngữ tối thiểu là không ngắn hơn hai mora (độ dài tối thiểu của hai âm tiết nhẹ hoặc một âm tiết nặng), nhưng hư từ thì thường là không tuân theo thế.

## Xem thêm

* Ngữ pháp hóa, quá trình từ ngữ biến đổi từ 'thực từ' sang 'hư từ'.
* Hư từ, ít mang ý nghĩa thực chất và hầu như dùng thể thể hiện quan hệ ngữ pháp giữa các từ trong câu.

## Tham khảo
# Động từ

**Động từ** hoặc **vị từ** là từ (thành phần câu) dùng để biểu thị hoạt động (*chạy*, *đi*, *đọc*) hoặc trạng thái (*tồn tại*, *ngồi*). Trong ngôn ngữ, động từ gồm hai loại là nội động từ và ngoại động từ. Nội động từ là động từ chỉ có chủ ngữ (Vd: *Anh ấy chạy*) còn ngoại động từ là động từ có chủ ngữ và tân ngữ (VD: *cô ấy ăn cá*). Trong ngôn ngữ đơn lập như tiếng Việt, động từ cũng như các loại từ khác không biến đổi hình thái, trong một số ngôn ngữ hòa kết, động từ thường bị biến đổi hình thái theo ngôi, thì... Động từ trong ngôn ngữ hòa kết khi không biến đổi gọi là động từ nguyên mẫu.

## Đọc thêm

* Gideon Goldenberg, "On Verbal Structure and the Hebrew Verb", in: idem, *Studies in Semitic Linguistics*, Jerusalem: Magnes Press 1998, pp. 148–196 [English translation; originally published in Hebrew in 1985].

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

* Italian Verbs Coniugator and Analyzer Lưu trữ ngày 4 tháng 9 năm 2011 tại Wayback Machine Conjugation and Analysis of Regular and Irregular Verbs, and also of Neologisms, like *googlare* for *to google*.
# Từ tượng thanh

Một tấm biển trên cửa sổ cửa hàng ở Ý khẳng định rằng những chiếc đồng hồ im lặng trưng bày ở đây "Không *Tích Tắc*" ("No *Tic Tac*" [*sic*]), bắt chước âm thanh của đồng hồ.
**Từ tượng thanh** là quá trình tạo ra một từ mà có ngữ âm bắt chước, giống với, hoặc gợi ý âm thanh mà nó mô tả. Các từ tượng thanh phổ biến bao gồm tiếng động vật như *ỉn*, *meo*, *gầm*, và *líu lo*. Từ tượng thanh có thể khác nhau giữa các ngôn ngữ khác nhau: nó tuân theo quy tắc của hệ thống ngôn ngữ đó một cách nhất định; do đó âm thanh của đồng hồ có thể được biểu thị là *tick tock* trong tiếng Anh, *tic tac* trong tiếng Tây Ban Nha và tiếng Ý (xem hình), *dī dā* trong tiếng Quan Thoại, *kachi kachi*trong tiếng Nhật, *tik-tik* trong tiếng Hindi, và *tích tắc* trong tiếng Việt.

Thuật ngữ này trong tiếng Anh xuất phát từ từ ghép tiếng Hy Lạp cổ đại *onomatopoeia*, 'tạo tên', bao gồm từ *onomato*- 'tên' và -*poeia* 'tạo'. Như vậy, những từ bắt chước âm thanh có thể nói là **có tính tượng thanh.**

## Sử dụng

Theo *Musurgia Universalis* (1650), gà mái kêu "to to too", trong khi gà con kêu "glo glo glo".
Súng cờ ghi "BANG" (tả tiếng *bùm*), một vật phẩm mới lạ
Trong trường hợp tiếng ếch kêu, cách viết có thể khác nhau vì các loài ếch khác nhau trên thế giới tạo ra các âm thanh khác nhau: tiếng Hy Lạp cổ đại *brekekekex koax koax* (chỉ có trong hài kịch *The Frogs* của Aristophanes) có lẽ để chỉ ếch đầm lầy; *ribbit* trong tiếng Anh cho các loài ếch được tìm thấy ở Bắc Mỹ; và động từ tiếng Anh *croak* (ộp ộp) cho một con ếch thông thường.

Một số ví dụ trong tiếng Anh rất phổ biến khác là *hiccup* (nấc), *zoom* (vèo), *bang* (bịch), *beep* (bíp), *moo* (ùm bò), và *splash* (tõm). Máy móc và âm thanh của chúng cũng thường được mô tả bằng từ tượng thanh: *honk* hoặc *beep-beep* cho còi ô tô, và *vroom* hoặc *brum* cho động cơ. Khi nói về phóng điện hồ quang có thể nghe thấy được, từ *zap* thường được sử dụng (và nghĩa của nó đã được mở rộng để mô tả tác động của sự nhiễu không nghe được).

Âm thanh của con người đôi khi tạo ra các từ tượng thanh, ví dụ như khi *chụt* được sử dụng để biểu thị một nụ hôn.

Đối với âm thanh của động vật, những từ như *quạc* (vịt), *ùm bò* (bò), *gâu* (chó), *gầm* (sư tử), *meo* hoặc *rít* (mèo), *cục tác* (gà) và *be-e* (cừu) thường được sử dụng trong Tiếng Việt (cả dưới dạng danh từ lẫn động từ).

## Ghi chú

## Tham khảo
# Chiếm đóng Nhật Bản

| Chiếm đóng Nhật Bản |
| --- |
|
Tên bản ngữ
* 占領下の日本 Senryō-ka no Nihon
 |
| 1945–1952 |
|
Trên: Dân sự và hải quân Dưới: Quốc kỳ

 Hoàng gia huy

 |
| Sự tan rã của đế quốc Nhật Bản. Nháy vào hình ảnh để xem thêm thông tin.

1. Quần đảo Nhật Bản, được đặt dưới quyền Tư lệnh Tối cao của các cường quốc Đồng minh, có hiệu lực từ 1945–1952 (ngoại trừ Đảo Iō, dưới quyền của Hoa Kỳ cho đến năm 1968, và Okinawa, dưới quyền của Hoa Kỳ cho đến năm 1972).
2. Đài Loan thuộc Nhật đặt dưới quyền kiểm soát của Trung Quốc.
3. Tỉnh Karafuto và Quần đảo Kuril, đặt dưới quyền kiểm soát của Liên Xô.
4. Phía nam vĩ tuyến 38 bắc thuộc bán đảo Triều Tiên, được đặt dưới quyền kiểm soát của Chính phủ Quân sự Hoa Kỳ tại Hàn Quốc, độc lập vào năm 1948 với tên gọi Đại Hàn Dân Quốc.
5. Quan Đông Châu, chiếm đóng bởi Liên Xô giai đoạn 1945-1955, trả về cho Trung Quốc năm 1955.
6. Phía bắc vĩ tuyến 38 bắc thuộc bán đảo Triều Tiên, được đặt dưới quyền của Chính quyền dân sự Liên Xô tại Triều Tiên, độc lập vào năm 1948 với tên gọi Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên.
7. Lãnh thổ Ủy trị Nam Dương, chiếm đóng bởi Hoa Kỳ từ năm 1945 đến năm 1947, được chuyển đổi thành Lãnh thổ Ủy thác Quần đảo Thái Bình Dương vào năm 1947.
 |
| Tổng quan |
| Vị thế | Quân quản |
| Thủ đô | Tokyo |
| Ngôn ngữ thông dụng | * Tiếng Nhật
* Tiếng Anh
 |
| Thống sứ quân sự (Chỉ huy tối cao của lực lượng Đồng Minh) |   |
|  |
| • 1945–1951  | Douglas MacArthur |
| • 1951–1952  | Matthew Ridgway |
|  |
| Thiên hoàng |   |
|  |
| • 1945–1952  | Hirohito |
|  |
| Lịch sử |
| Thời kỳ | Chiến tranh Lạnh |
|  |
| • Bắt đầu việc quân quản của Mỹ ở Nhật Bản  | 28 tháng 8 năm 1945 |
| • Văn kiện đầu hàng được ký kết giữa phe Đồng Minh và Nhật Bản  | 2 tháng 9 năm 1945 |
| • Hiệp ước San Francisco có hiệu lực  | 28 tháng 4 năm 1952 |
|  |
| Mã ISO 3166 | JP |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **Tiền thân** | **Kế tục** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Đế quốc Nhật Bản |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Nhật Bản |  |
| Trung Hoa Dân Quốc |  |
| Sakhalin (tỉnh) |  |
| Chính quyền quân sự quân đội Hoa Kỳ tại Triều Tiên |  |
| Ủy trị dân sự Liên Xô |  |
| Lãnh thổ Ủy thác Quần đảo Thái Bình Dương |  |

 |

 |
|  |

**Chiếm đóng Nhật Bản** là thời kỳ Nhật Bản bị Đồng Minh chiếm đóng chính thức sau Chiến tranh Thế giới thứ hai từ ngày 2 tháng 9 năm 1945 đến ngày 28 tháng 4 năm 1952. Sự hiện diện này của các lực lượng nước ngoài đã đánh dấu lần đầu tiên trong lịch sử Nhật Bản bị một thế lực ngoại bang chiếm đóng. Kể từ đó, Nhật Bản đã chuyển đổi sang mô hình chính quyền dân chủ và chế độ cộng hòa-tự do trên nền tảng cơ sở tôn trọng tuyệt đối các giá trị nhân quyền và bình đẳng cơ bản.

Hiệp ước San Francisco được ký kết 8 tháng 9 năm 1951 đã chấm dứt việc chiếm đóng của quân Đồng Minh do Mỹ lãnh đạo. Sau khi hiệp ước có hiệu lực ngày 28 tháng 4 năm 1952, Nhật Bản đã trở lại là một quốc gia độc lập và trở thành đồng minh của Mỹ cho đến ngày nay, trừ quần đảo Ryukyu do một chính quyền dân sự của nước Mỹ quản lý đến năm 1972 cũng như đảo Iwo Jima đến năm 1968 mới trả lại cho nước này.

Sự chiếm đóng này có codename là **chiến dịch *Danh sách Đen (Operation *Blacklist*).

## Tham khảo
# Chính tả

Trong ngôn ngữ học, **chính tả** hay **chánh tả** của một ngôn ngữ là một hệ thống những quy ước để viết lại một ngôn ngữ, hay ghi chép lại lời nói được cộng đồng người sử dụng chấp nhận một cách chính thức (qua các thể chế của nhà nước) hoặc rộng rãi. Nó bao gồm đánh vần, viết hoa,...

Hầu hết các ngôn ngữ được dùng trong thời hiện đại đều có một hệ thống chính tả, và với hầu hết các ngôn ngữ đó, một hệ thống chính tả tiêu chuẩn đã được phát triển, thường dựa trên nhiều biến thể tiêu chuẩn khác nhau của ngôn ngữ, do đó bao gồm ít phương ngữ hơn văn nói. Đôi khi có thể sẽ có những biến thể trong cùng một hệ thống chính tả của một ngôn ngữ, ví dụ như tiếng Anh, xuất hiện biến thể giữa tiếng Anh-Anh và tiếng Anh-Mỹ. Trong một số tiếng, chính tả được quy định bởi các học viện ngôn ngữ, mặc dù đối với nhiều ngôn ngữ, không có quyền nào như vậy, và chính tả được phát triển một cách tự nhiên hơn.

Kể cả với những ngôn ngữ ra đời muộn hơn, một số lượng lớn những đồng thuận về quy tắc chính tả phát sinh tự nhiên, mặc dù tính nhất quán và chuẩn hóa chỉ được áp dụng khi bị áp đặt theo mẫu.

## Từ nguyên

"Chính tả" hay “chánh tả” là một từ Hán Việt (chữ Hán: *正寫*.), trong đó "chính" 正 có nghĩa là đúng, "tả" 寫 có nghĩa là viết, "chính tả" 正寫 dịch sát nghĩa từng chữ là "viết đúng".

## Các đặc tính cơ bản

* Tính kế thừa
* Tính tương đối: *sai chính tả*, *lỗi chính tả* dùng để chỉ những cách dùng từ khác biệt với quy tắc chung trong cộng đồng người
	+ Tính thay đổi theo thời gian: trong một giai đoạn cụ thể (đúng ở giai đoạn này sai ở giai đoạn khác). Ví dụ: *dùm* hay *giùm*,
	+ Thay đổi theo văn hóa: trong các cộng đồng văn hóa khác nhau. Ví dụ *ngào* (Nghệ An) hay *nhào trộn* (phổ biến) trong *me ngào muối ớt*, *té* (miền Bắc) hay *chuồn, trốn* (phổ biến), *chế, ché* (tiếng Mường) hay *chị*
	+ Thay đổi theo ngữ cảnh và không gian

## Xem thêm

* Chính tả tiếng Việt

## Tham khảo
# Ký tự

Các glyph khác nhau đại diện cho chữ cái thường " a "; chúng là các hình vẽ của grapheme "a"
Trong thuật in máy **kí tự** (tiếng Anh: *glyph*) là kí hiệu nguyên tố trong một tập hợp các kí hiệu đã được thống nhất, nhằm thể hiện một kí tự có thể đọc được cho mục đích viết. Kí tự được coi là dấu hiệu duy nhất cộng lại với cách đánh vần của một từ hoặc đóng góp vào một ý nghĩa cụ thể của những gì được viết, với ý nghĩa đó phụ thuộc vào cách sử dụng văn hóa và xã hội.

Có 95 kí tự ASCII in được, được đánh số từ 32 đến 126.
## Đặc thù

Trong hầu hết các ngôn ngữ được viết bằng bất kì loại chữ cái Latinh nào, dấu chấm trên chữ *i viết* thường không phải là chữ viết thường vì nó không thể hiện bất kì sự phân biệt nào và chữ *i* trong đó dấu chấm vô tình bị bỏ qua vẫn có khả năng được nhận dạng chính xác. Tuy nhiên, trong tiếng Thổ Nhĩ Kỳ, nó là một glyph vì ngôn ngữ đó có hai phiên bản riêng biệt của chữ *i*, có và không có dấu chấm. Ngoài ra, trong các âm tiết tiếng Nhật, một số kí tự được tạo thành từ nhiều hơn một dấu riêng biệt, nhưng nói chung những dấu riêng biệt này không phải là glyph vì bản thân chúng không có nghĩa. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, dấu phụ làm tròn vai trò của dấu phụ, để phân biệt các kí tự riêng biệt. Các dấu bổ sung như vậy tạo thành glyphs. Nói chung, dấu phụ là một nét chữ, ngay cả khi nó tiếp giáp với phần còn lại của kí tự như cedilla trong tiếng Pháp hoặc Catalan, dấu gạch chéo trong một số ngôn ngữ hoặc nét trên chữ " Ł " trong tiếng Ba Lan.

Một số kí tự như " æ " trong tiếng Iceland và " ß " trong tiếng Đức có thể được coi là glyphs. Ban đầu chúng là những chữ ghép, nhưng theo thời gian đã trở thành những kí tự theo đúng nghĩa của chúng; những ngôn ngữ này coi chúng như những chữ cái riêng biệt. Tuy nhiên, một chữ ghép chẳng hạn như "ſi", được coi trong một số kiểu chữ như một đơn vị duy nhất, được cho là không phải là glyph vì đây chỉ là một nét đặc trưng của kiểu chữ, về cơ bản là một đối tượng địa lí và bao gồm nhiều hơn một grapheme. Trong chữ viết tay thông thường, ngay cả những từ dài thường được viết "nối tiếp nhau", không để bút rời khỏi giấy và hình thức của mỗi chữ viết thường sẽ khác nhau tùy thuộc vào chữ cái nào đứng trước và theo sau nó, nhưng điều đó không làm cho toàn bộ từ đó thành. một glyph duy nhất.

Hai hoặc nhiều glyph có cùng ý nghĩa, dù được sử dụng thay thế cho nhau hoặc được chọn tùy thuộc vào ngữ cảnh, được gọi là các kí hiệu của nhau.

## Graphonomics

Trong graphonomics, thuật ngữ glyph được sử dụng cho một không ký tự, tức là một mẫu ký tự con hoặc đa ký tự. Hầu hết các glyphs typographic bắt nguồn từ các ký tự của một kiểu chữ. Trong một kiểu chữ, mỗi ký tự thường tương ứng với một glyph, nhưng có những ngoại lệ, chẳng hạn như phông chữ được sử dụng cho ngôn ngữ có bảng chữ cái lớn hoặc hệ thống chữ viết phức tạp, trong đó một ký tự có thể tương ứng với một số glyph hoặc một số ký tự cho một glyph.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

* Định nghĩa của ký tự tại Wiktionary
# Điểm mã

Một **điểm mã** hoặc v**ị trí mã** là một điểm độc nhất mà được gán cho một ý nghĩa nhất định trong một không gian rời rạc hữu hạn *n* chiều.

Có thể nghĩa theo cách một điểm mã là một vị trí nhất định trong một bảng biểu. Bảng biểu này có thể là một chiều (1 cột duy nhất), hai chiều (như bảng biểu thông thường), ba chiều (nhiều bảng biểu trong một sổ tay),... và nhiều hơn thế nữa.

Điểm mã được ứng dụng phổ biến trong chuẩn hóa liên lạc và xử lý thông tin.

## Điểm mã trong mã hóa ký tự

Điểm mã thường được sử dụng trọng mã hóa kí tự, trong đó, mỗi điểm mã là một giá trị số học liên kết với một ký tự. Mỗi điểm mã thường biểu diễn cho một grapheme (một chữ cái, một chữ số, một dấu câu hoặc một khoảng trắng) đơn nhất, nhưng đôi khi chúng còn được dùng để biểu diễn cho các ký tự đặc biệt, ký tự điều khiển hoặc ký tự định dạng văn bản.

Ví dụ, bộ ký tự ASCII bao gồm 128 điểm mã trong đoạn từ 0hex đến 7Fhex, bộ ký tự ASCII mở rộng bao gồm 256 ký tự trong đoạn từ 0hex đến FFhex, và bộ ký tự Unicode có đến tận 1,114,112 điểm mã trong đoạn 0hex đến 10FFFFhex. Tâp điểm mã của Unicode được chia nhỏ thành 17 đoạn, mỗi đoạn với 65,536 (= 216) điểm mã.

## Điểm mã trong Unicode

Trong Unicode, mỗi điểm mã thường được gán với *ký tự trừu tượng.* Tức là thay vì liên kết trực tiếp điểm mã với một hình ảnh hay đồ thị cụ thể biểu diễn ký tự, thì mỗi điểm mã thường đi liền với một văn bản mô tả ký tự đó. Ví dụ: ký tự 😀 (emoji cũng là một ký tự Unicode) có điểm mã là 1F600hex và có mô tả "grinning face" hay "khuôn mặt cười toe toét", các hệ điều hành (IOS, Android, Windows) thường sẽ có các cách biểu diễn bằng hình ảnh khác nhau dựa trên mô tả này của Unicode.

Còn rất nhiều điểm mã trong tập điểm mã của Unicode vẫn chưa được gán ý nghĩa và có thể được sử dụng để thêm các ký tự mới sau này, một số điểm mã cũng sẽ có thể được thay đổi ý nghĩa nếu cần thiết.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

* Codepoints.net, a site dedicated to all things characters, letters and Unicode
* Unicode® 12.0.0, 05/03/2019.
* Learn more about Unicode, 15/03/2024
# Từ vựng Hán-Nhật

Kango (Tiếng Nhật: 漢語, "Từ Hán") là một phần của từ vựng Nhật có nguồn gốc từ tiếng Trung Quốc hoặc đã được tạo bởi những yếu tố được mượn từ tiếng Trung Quốc. Một số cấu trúc ngữ pháp và mẫu câu cũng là Hán-Nhật. Từ vựng Hán-Việt là *kango* (漢語) trong tiếng Nhật, có nghĩa là "từ Trung Quốc". *Kango* là một trong ba thể loại của từ vựng tiếng Nhật. Những thể loại khác là từ vựng tiếng Nhật Bản ngữ (yamato kotoba) và mượn từ ngôn ngữ khác, nhiều nhất là ngôn ngữ phương Tây (Gairaigo). Nó được ước lượng là 60% những từ trong từ điển hiện đại tiếng Nhật là *kango*, nhưng họ chiếm 18% những từ được dùng trong nói chuyện.

*Kango* được tách biệt ra *kanbun*, là một cách viết tiếng Hán trung cổ bằng tiếng Nhật trong Nhật Bản. *Kango* trong tiếng Nhật hiện đại và *kanbun* trung cổ là hai yếu tố ngôn ngữ và ngữ âm tiếng Trung Quốc được tìm thấy trong tiếng Hàn và tiếng Việt, chúng không phải hoàn toàn tiếng Trung Quốc. Những từ như vậy, có ý nghĩa mới lạ, được gọi là wasei-kango. Nhiều từ trong *kango* được tạo trong hiện đại hóa của Nhật Bản để dịch ra khái niệm phương Tây và được mượn lại từ tiếng Trung Quốc.

*Kango* cũng được tách biệt ra khỏi *gairaigo* gốc Trung Quốc, là những từ được mượn từ thổ ngữ tiếng Trung Quốc hiện đại, một số được thỉnh thoảng đánh vần với chữ Hán hoặc kanji như *kango*.

## Tham khảo