Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Sogana

**Sogana** (tiếng Nhật: 草仮名, Hán-Việt: Thảo Giả Danh) là chữ viết biểu âm cổ của tiếng Nhật, hiện chỉ được dùng cho mục đích thẩm mỹ. Nó là trung gian giữa chữ viết cổ man'yōgana và chữ hiragana hiện đại.

Sogana xuất hiện chủ yếu trong các văn bản thời kỳ Heian, đáng chú ý là Eiga monogatari (栄花物語) và Makura no soshi (枕草子). Bắt nguồn từ nét chữ phác thảo của man'yogana, sogana được tiếp tục điều chỉnh vào đầu thế kỷ 11 và đã phát triển thành các ký tự Hiragana hiện đại.

Sogana bây giờ chỉ còn dùng trong nghệ thuật. Nó thường được sử dụng trong thơ ca, như trong tác phẩm Fujiwara Kozei, có phong cách được xem là hình mẫu của sogona.

## Tham khảo
# Đào văn

**Đào văn** (tiếng Trung: 陶文 hoặc 陶纹, bính âm: táo wén) hay còn gọi là **đào phù** (陶符) là một loại chữ Hán Trung Quốc cổ, được khắc trên gốm (đào có nghĩa là gốm, văn trong văn tự hoặc hoa văn). Một số học giả đã chỉ ra được đào văn có thể ra đời sớm hơn giáp cốt văn, do đó có thể xem đào văn là văn tự sớm nhất của Trung Quốc.

Một số lượng nhỏ gốm có khắc văn tự đã được phát hiện nhưng vẫn chưa thể giải mã do bị phân làm nhiều mảnh và vài lý do khác.

## Tham khảo
# Kim văn

**Kim văn** (金文) hay còn gọi là **minh văn** (銘文) hay **chung đỉnh văn** (钟鼎文), là loại văn tự được khắc hoặc đúc trên đồ đồng, là sự kế thừa của giáp cốt văn, xuất hiện cuối đời nhà Thương, thịnh hành vào đời Tây Chu. Nội dung thường liên quan mật thiết đến cuộc sống đương thời, đặc biệt là cuộc sống của tầng lớp thống trị, như việc tế lễ, sắc lệnh, việc chiến tranh, săn bắn... Mọi người thường coi kim văn trên Mao công đỉnh thời Chu Tuyên Vương là đại diện cho kim văn. Từ Tây Chu trở về sau, kim văn được sử dụng rộng rãi. Theo thống kê, người ta tìm được 3005 chữ kim văn, đã đọc được 1804 chữ, nhiều hơn giáp cốt văn một chút. Do thời kì Thương Chu rất thịnh hành đồ đồng, mà trong đó *chung* (cái chuông) và *đỉnh* (cái vạc) là những nhạc khí, lễ khí tiêu biểu nên kim văn còn có tên gọi là chung đỉnh văn.

## Phân loại

Kim văn có thể chia làm bốn loại, đó là Ân kim văn (khoảng năm 1300 tr.CN - 1070 tr.CN), Tây Chu kim văn (khoảng 1070 tr.CN - 771 tr.CN), Đông Chu kim văn (khoảng 771 tr.CN - 222 tr.CN) và Tần Hán kim văn (221 tr.CN - 219 s.CN).

### Ân kim văn

Từ trước đời nhà Thương đã có kim văn, nhưng kim văn thực sự hình thành là từ sau khi Bàn Canh dời đô. Ban đầu chỉ có vài chữ, đến đầu đời nhà Chu đã có hơn 1200 chữ. Những đồ đồng có đúc kim văn thời nhà Thương là khá nhiều, nhưng nội dung đơn giản, chủ yếu là tên họ của người đúc hoặc của tổ tiên người đó. Đến khi nhà Thương bị diệt, mới xuất hiện những bài văn khắc bằng kim văn, nhưng bài dài nhất cũng chỉ có hơn 40 chữ.

### Tây Chu kim văn

Từ khi nhà Chu lên thay nhà Thương, kim văn dần thịnh hành, viết những chuyện của vua chúa như việc Chiêu Vương tuần du phương nam, Mục Vương đi săn ở phía tây... đều được ghi chép lại.

### Đông Chu kim văn

### Tần Hán kim văn

## Quá trình chế tạo kim văn

## Tham khảo
# Hành thư

| Hành thư  |
| --- |
|  |
| Thể loại |  Chữ tượng hình
 |
| Thời kỳ | Nhà Hán tới nay |
| Các ngôn ngữ | Tiếng Trung |
| Hệ chữ viết liên quan |
| Nguồn gốc | Giáp cốt văn* Triện thư
	+ Lệ thư
		- Thảo thư
			* Hành thư
 |
| Hậu duệ | Khải thư Chú âm phù hiệu Chữ Hán giản thể Chữ Nôm Chữ Khiết Đan Chữ Nữ Chân Chữ Đảng Hạng |
| Unicode |
| Dải Unicode | 4E00–9FFF, 3400–4DBF, 20000–2A6DF, 2A700–2B734, 2F00–2FDF, F900–FAFF |
|

**Hành thư** (行書) là một phong cách viết chữ Hán bắt nguồn từ thảo thư. Tuy nhiên, vì nó không quá tháu như thảo thư cho nên dễ đọc hơn, và hầu hết những người đọc được khải thư cũng đều có thể đọc được hành thư. Một trong những nhà thư pháp nổi tiếng nhất viết theo lối hành thư là Vương Hi Chi thời Đông Tấn.

## Chú thích
# Tất thư

Tranh vẽ của Kim Nông, trình bày lối viết Tất thư **Tất thư** (Phồn thể: 漆書; Giản thể: 漆书; Bính âm: qī shū) là một cách viết thư pháp Trung Hoa được sáng tạo ra bởi Kim Nông (1687 — ?; Giản thể: 金农; Phồn thể: 金農) dưới thời nhà Thanh. Phong cách viết là một sự kết hợp giữa lệ thư của nhà Hán và khải thư của nhà Nguỵ; hai phong cách này đã khiến cho *Tất thư* trở thành một phong cách viết độc đáo của thư pháp Trung Hoa. Kỹ thuật sử dụng để viết **Tất thư** rất khác biệt so với các lối viết khác. Nó yêu cầu sử dụng bút lông phẳng, không phải bút lông Đông Á thông thường.

## Về người sáng tạo

Kim Nông là một người vô cùng uyên bác về thư pháp Trung Hoa. Thư pháp của ông được nhận định là hay nhất trong số Bát quái Dương Châu. Đặc biệt là lối viết lệ thư của ông và lối viết bán thảo. Các tác phẩm của ông mang vẻ đẹp đặc trưng và trác tuyệt. Ngoài ngũ tuần, ông bắt đầu rời xa lối viết chinh quy và sử dụng những kiến thức thư pháp của mình để tạo ra lối viết *Tất thư*. Kim Nông sử dụng một loại mực đặc biệt do chính ông tự làm ra, và ông cũng sử dụng một loại bút lông đặc biệt cho *Tất thư*.

## Tham khảo
# Phỏng Tống thể

**Phỏng Tống thể** là một kiểu chữ Hán được mô phỏng hóa sau một kiểu chữ ở Lâm An vào đời nhà Nam Tống. Về mặt kỹ thuật nó thuộc dạng mô phỏng chữ khải.

## Tên

Tên gọi của kiểu chữ này khác nhau dựa theo từng khu vực sử dụng tiếng Hán.

* Ở Trung Quốc, nó được gọi là *fǎng Sòngtǐ* (仿宋體/仿宋体, "phỏng Tống thể").
* Ở Nhật Bản, nó được gọi là *Sōchōtai* (宋朝体, "Tống triều thể").

## Nét đặc trưng

Nét đặc trưng của phỏng Tống thể bao gồm:

* Cấu trúc cơ bản của khải thư.
* Nét tương đối thẳng, với nét ngang nghiêng lên.
* Độ rộng nét thấp thay đổi giữa nét thẳng và ngang, với các nét thường tương đối mỏng.
* Hình học tổng thể đều đặn.

## Lịch sử

Một trang tác phẩm từ *Chén zhái shūjí bù*.
Công nghiệp in ấn từ thời Nhà Đường đã đạt đến đỉnh cao vào thời nhà Nhà Tống, trong đó có ba lĩnh vực sản xuất chính:

* Chiết Giang, nơi các tác phẩm sao chép khải thư của Âu Dương Tuân
* Tứ Xuyên, nơi các tác phẩm sao chép khải thư của Nhan Chân Khanh
* Phúc Kiến, nơi các tác phẩm sao chép khải thư của Liễu Công Quyền

Khi nhà Tống mất quyền kiểm soát ở phía Bắc Trung Quốc vào tay Nhà Kim (金), kinh đô được dời về Lâm An (Hàng Châu ngày nay), nơi mà ngành in ấn phục hưng, đặc biệt văn học từ nhà Đường để lại cho nhà Kim. Nhiều nhà xuất bản được thành lập ở Lâm An, bao gồm *Chén zhái shūjí bù* (陳宅書籍鋪) thành lập bởi Trần Khởi (tiếng Trung: 陳起; bính âm: *Chén Qǐ*), nơi mà các tác phẩm đã sử dụng phong cách khải thư khác biệt với cách sắp xếp và nét thẳng. Các kiểu chữ đặc biệt của phong cách này được phân loại thành kiểu sao chép phỏng Tống thể (tiếng Trung: 仿宋體).

## Tham khảo
# CJKV

**CJKV** là từ viết tắt theo tiếng Anh của một tập hợp ngôn ngữ bao gồm tiếng Trung (*Chinese*), tiếng Nhật (*Japanese*), tiếng Triều Tiên (*Korean*) và tiếng Việt (*Vietnamese*) vì đây là những ngôn ngữ có một trong các cách viết dựa vào chữ Hán. Tiếng Việt cũng được xem là một thành phần của tập hợp này vì tiếng Việt cũng có thể viết bằng chữ Hán và chữ Nôm. Cả bốn ngôn ngữ đều thuộc vùng văn hóa Đông Á. Từ "CJKV" thường được dùng trong khoa học máy tính khi gặp vấn đề mã hóa ký tự chữ Hán và các loại chữ tương tự như chữ Nôm.

Bất cứ hai trong bốn thứ tiếng kể trên đều có nhiều điểm chung và đều bị ảnh hưởng từ tiếng Trung. Nếu như trong tiếng Nhật bộ chữ Kanji chính là gần 2.000 chữ Hán thông dụng với tiếng Trung thì trong tiếng Việt cũng có tới 70% từ có yếu tố Hán-Việt. Dù có nhiều điểm chung như vậy tuy nhiên mỗi tiếng trong quá trình hình thành và phát triển đã tạo cho mình bản sắc văn hóa dân tộc riêng. Ví dụ như hiện nay Nhật Bản không đón tết âm lịch; Việt Nam không đọc thời gian theo kiểu năm-tháng-ngày; Việt Nam và Trung Quốc gọi ngày trong tuần theo thứ tự còn Nhật Bản và Triều Tiên, Hàn Quốc gọi theo nhật nguyệt ngũ hành.

Âm đọc chữ Hán cũng là một điểm khác nhau đáng lưu ý khi có sự tương ứng trong âm tiết. Thí dụ chữ Hán "明" tiếng Việt đọc là *Minh*, tiếng Triều Tiên đọc là *Myeong*, tiếng Hán đọc là *Míng* còn tiếng Nhật đọc là *Mei*.

## Xem thêm

* Unihan

## Tham khảo
# Phương án giản hóa chữ Hán lần thứ hai

**Phương án giản hoá chữ Hán lần thứ hai** được nước Cộng hòa nhân dân Trung Hoa ban hành vào ngày 20 tháng 12 năm 1977 nhưng đã thất bại. Mục đích của phương án này là thay thế các chữ Hán phồn thể vẫn còn được lưu hành sau lần giản hoá thứ nhất. Danh sách đầy đủ của phương án này gồm có 248 chữ Hán cần được giản hoá ngay và 605 chữ Hán khác cần thảo luận.

Sau khi vấp phải sự lộn xộn và phản đối rộng rãi, vòng hai của phương án giản hoá đã được Quốc vụ viện Trung Quốc hủy bỏ vào ngày 24 tháng 6 năm 1986. Từ đó Cộng hòa nhân dân Trung Hoa sử dụng các chữ Hán trong lần giản thể thứ nhất làm chữ viết chính thức. Đồng thời quyết định này cũng tuyên bố những cuộc cải cách sau này cần tiến hành thận trọng hơn. Ngày nay có một vài chữ vẫn được sử dụng trong những tình huống không chính thức mặc dù chúng được coi là không chuẩn xác.

## Phương pháp giản hoá

Lần giản hoá thứ hai tiếp tục sử dụng các phương pháp trong lần giản hoá thứ nhất. Ví dụ:

Với một số chữ, phần chính được giữ nguyên trong khi phần biểu âm được thay thế với bộ phận đơn giản hơn. Ví dụ:

* 菜 > 𦬁 (艹 + 才)
* 酒 > 氿
* 稳 > 禾 + 文

Với một số chữ, toàn bộ được thay thế bởi những bộ phận có hình dạng giống nhau:

* 幕 > 大 + 巾
* 整 > 大 + 正
* 款 > 牛 + 欠 (𤘯)

Với một số chữ, bộ phận phức tạp được thay thế bởi những bộ phận đơn giản hơn nhưng hình dạng không giống nhau:

* 鞋 > 又 + 圭
* 短 > 矢 + 卜

Với một số chữ, bộ thủ được bỏ đi và chỉ giữ lại phần biểu âm. Kết quả là các chữ trước kia khác nhau nay được hợp nhất:

* 稀 > 希
* 彩 > 采
* 帮 > 邦
* 蝌蚪 > 科斗
* 蚯蚓 > 丘引

Với một số chữ, toàn bộ các phần được bỏ đi:

* 糖 > 米 + 广
* 停 > 仃
* 餐 > 歺

Một số chữ được thay thế bởi những chữ có cùng cách phát âm:

* 萧 > 肖
* 蛋 > 旦
* 泰 > 太

## Tác động

## Thông tin kĩ thuật

Hầu hết các hệ thống mã hoá chữ Hán, bao gồm Unicode và GB 18030, không hỗ trợ các ký tự trong lần giản hoá thứ hai. Mojikyo hỗ trợ 248 chữ trong danh sách đầu tiên. Phông chữ "SongUni-PUA" bao gồm phần lớn các chữ của lần giản hoá thứ hai.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

* Bảng các chữ Hán được giản hoá lần thứ hai (tiếng Trung) Lưu trữ ngày 27 tháng 2 năm 2007 tại Wayback Machine
* Giản hoá lần thứ hai 第二次汉字简化方案（草案）
# Tắc Thiên tân tự

**Tắc Thiên tân tự** (Chữ Hán: 則天新字), còn gọi là **Tắc Thiên văn tự** (則天文字) hay **Võ Hậu tân tự** (武后新字), là một cách gọi chung cho một số chữ Hán do vị nữ hoàng độc nhất của Trung Quốc - Võ Tắc Thiên - sáng tạo (Tân tạo tự 新造字), hiện nay chúng thuộc phạm trù Dị thể tự (異體字). Nếu như phân loại chúng theo 6 cách tạo chữ Hán trong Lục Thư thì chúng thuộc chữ tượng hình và hội ý. Tuy số lượng chữ trong Võ Hậu tân tự không nhiều (khoảng 12 chữ) nhưng là những chữ thường dùng nên chúng có ảnh hưởng rất lớn đối với chữ Hán và văn hóa Trung Quốc.

## Một số ví dụ

| Chữ gốc | Chữ mới | Hình phóng to | Phiên âm | Giải nghĩa |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 照 | 曌 |  | Chiếu | Húy của Võ Tắc Thiên, "**曌**" được tạo thành từ các chữ "日月當空" (nhật nguyệt đương không). Mặt trăng và mặt trời ở không trung, tượng trưng cho âm dương. |
| 照 | 瞾 |  | Chiếu | Từ *chiếu* (曌) ở trên thi thoảng được viết thành 瞾, như đã xuất hiện trong Khang Hi tự điển. Nhiều người cho rằng, cách viết này là hệ quả của việc húy kỵ. |
| 天 | 𠑺 |  | Thiên | Chữ này dựa trên kiểu chữ triện của chữ *thiên* 天. |
| 天 | 𠀑 |  | Thiên | Là phiên bản khác của chữ Thiên ở trên, các đường nét được kết nối để trở nên cứng cáp hơn. Chữ này được dùng trong các văn tự chính thống. |
| 地 | 埊 |  | Địa | Chữ Địa này được kết hợp từ ba chữ Sơn (山), Thủy (水) và Thổ (土). |
| 日 | 𡆠 |  | Nhật | Nhật chữ gốc "日". Trong "口" có "乙" tượng trưng cho Chim mặt trời: quạ 3 chân Kim Ô. Đây cũng là 1 chữ bắt chước Triện thư. |
| 月 | 囝 |  | Nguyệt | Dùng để chỉ thỏ hoặc trăng tròn. |
| 月 | 𠥱 |  | Nguyệt | Cùng ý nghĩa trên. |
| 星 | 〇 |  | Tinh | Một đường tròn là chữ để chỉ *ngôi sao*, ngày nay trong tiếng Trung hiện đại nó dùng để chỉ số 0. |

## Tham khảo
# Wiktionary

Wiktionary| Biểu trưng của Wiktionary tiếng Anh |
| hiệnẢnh chụp màn hình
Trang chính của Wiktionary tiếng Anh vào ngày 14 tháng 1 năm 2019 |
| Loại website | Từ điển trực tuyến |
| Có sẵn bằng | Đa ngôn ngữ |
| Chủ sở hữu | Wikimedia Foundation |
| Tạo bởi | Jimmy Wales và cộng đồng Wikimedia |
| Website | wiktionary.org |
| Thương mại | Không |
| Yêu cầu đăng ký | Không bắt buộc |
| Bắt đầu hoạt động | 12 tháng 12 năm 2002 (2002-12-12) |
| Tình trạng hiện tại | hoạt động |

Biểu trưng của Wiktionary tiếng Việt
**Wiktionary** là một trong những dự án trực thuộc Quỹ Hỗ trợ Wikimedia, cùng với Wikipedia, để biên soạn một bộ từ điển nội dung mở dùng hệ thống wiki, bao gồm nhiều ngôn ngữ. Dựa vào ý tưởng của ông Daniel Alston, nó được thành lập vào ngày 12 tháng 12 năm 2002. Vào ngày 29 tháng 3 năm 2004, hai phiên bản ngôn ngữ đầu tiên của Wiktionary được mở cửa, tiếng Pháp và tiếng Ba Lan. Sau đó, nhiều phiên bản ngôn ngữ khác được bắt đầu và đang được phát triển. Wiktionary đã ở một địa chỉ tạm đến ngày 1 tháng 5 năm 2004, khi nó được di chuyển đến địa chỉ chính của nó. Wiktionary tiếng Anh đã có hơn 896.000 mục từ và Wiktionary tiếng Việt là phiên bản ngôn ngữ lớn thứ năm có hơn 228.000 mục từ (tháng 9 năm 2009).

Khác với nhiều từ điển thường chỉ bao gồm một hai ngôn ngữ, Wiktionary gồm mục từ thuộc mọi ngôn ngữ.

## Xem thêm

* Urban Dictionary

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

* Wiktionary
	+ Wiktionary tiếng Việt
	+ Wiktionary tiếng Anh
# Wa (Nhật Bản)

**Wa** (倭, Hán-Việt: *Oa* "Nhật Bản, Người Nhật", Tiếng Trung: 倭; Đông Hán: \**ʔwɑi* > \**ʔuɑi* > Tiếng Hán cổ: *ʔuɑ* > Pinyin：*Wō*) dùng để chỉ tên gọi Nhật Bản trong các văn tự Trung Quốc cổ đại (những cái tên như Phù Tang, Bông Lai chỉ là thần thoại)

Hán tự cho *Wō* hoặc *Wa*
Trung Quốc và Triều Tiên đã sử dụng nó để gọi các thuật ngữ địa lý của phần tây nam Nhật Bản ngày nay , chủ yếu là đảo Kyushu. Ý nghĩa của thuật ngữ này khác nhau theo thời gian, sớm nhất là các tiểu quốc được thành lập tại bán đảo Triều Tiên sử dụng để gọi người Di sinh trên đảo Kyushu.

## Tham khảo