# Chính phủ Nhật Bản

| Chính phủ Nhật Bản 日本国政府 |
| --- |
| Biểu trưng tiếng Anh của Chính phủ Nhật Bản |
| Kiểu chính trị | Chế độ quân chủ lập hiến đại nghị đơn nhất |
| Hiến pháp | Hiến pháp Nhật Bản |
| Thành lập | 1867 (1867) |
| Lập pháp |
| Nghị viện | Quốc hội Nhật Bản |
| Phòng họp | Tòa Nghị sự Quốc hội |
| Thượng viện |
| Tên | Thượng viện |
| Chủ tịch | Sekiguchi Masakazu, Chủ tịch Thượng viện |
| Hạ viện |
| Tên | Hạ viện |
| Chủ tịch | Mori Eisuke, Chủ tịch Hạ viện |
| Hành pháp |
| Nguyên thủ quốc gia |
| Chức danh | Thiên hoàng |
| Đương nhiệm | Naruhito |
| Lãnh đạo Chính phủ |
| Chức danh | Thủ tướng |
| Đương nhiệm | Takaichi Sanae |
| Bổ nhiệm bởi | Thiên hoàng |
| Nội các |
| Tên | Nội các Nhật Bản |
| Nội các đương nhiệm | Nội các Takaichi |
| Lãnh đạo | Thủ tướng |
| Bổ nhiệm bởi | Thủ tướng |
| Trụ sở | Naikaku Sōri Daijin Kantei (Văn phòng Thủ tướng Nhật Bản) |
| Tư pháp |
| Tòa án tối cao Nhật Bản |
| Tòa | Chiyoda, Tokyo |

|  |
| --- |
|  |
| Chính phủ Nhật Bản |
| Tên tiếng Nhật |
| Kanji | 日本国政府 |
| Hiragana | にっぽんこくせいふ(chính thức) にほんこくせいふ(không chính thức) |
|

| Chuyển tự |
| --- |
| Rōmaji | Nipponkoku Seifu (chính thức) Nihonkoku Seifu (không chính thức) |

 |
|  |

**Chính phủ Nhật Bản** là chế độ quân chủ lập hiến dân chủ đại nghị, được chia thành ba nhánh: lập pháp, hành pháp và tư pháp.

Hiến pháp Nhật Bản hiện hành được ban hành vào năm 1947. Nhật Bản là một nhà nước đơn nhất gồm 47 tỉnh. Thiên hoàng là nguyên thủ quốc gia mang tính nghi lễ và không nắm thực quyền. Nội các điều hành chính phủ và thực hiện quyền hành pháp, gồm Thủ tướng và các bộ trưởng. Thủ tướng là người đứng đầu chính phủ, do Quốc hội chỉ định và được thiên hoàng bổ nhiệm.

Quốc hội là cơ quan lập pháp lưỡng viện, gồm Thượng viện và Hạ viện. Quốc hội được bầu trực tiếp và là nguồn gốc chủ quyền. Tòa án tối cao và các tòa án cấp dưới thực hiện quyền tư pháp độc lập.

## Lịch sử

Trước sự kiện Minh Trị Duy tân, các shōgun nhân danh thiên hoàng cai trị Nhật Bản và nắm trọn chính quyền. Shōgun là một chức vụ võ quan thế tập, tương đương với quân hàm tổng thống lĩnh hiện đại. Tuy bổ nhiệm shōgun, nhưng thiên hoàng chỉ có vai trò nghi lễ và không tham gia chính quyền, giống như vai trò hiện tại của thiên hoàng là bổ nhiệm thủ tướng.

Sau Minh Trị Duy tân, Shōgun Tokugawa Yoshinobu từ chức và đồng ý "làm công cụ thi hành" mệnh lệnh Thiên hoàng. Sự kiện khôi phục chế độ quân chủ và sáng lập Đế quốc Nhật Bản. Năm 1889, Hiến pháp Đế quốc Nhật Bản được ban hành nhằm cải cách Nhật Bản để theo kịp các nước phương Tây, thành lập chế độ đại nghị đầu tiên ở châu Á. Hiến pháp quy định một chế độ quân chủ bán lập hiến, có tư pháp độc lập theo mô hình Phổ đương thời.

Giai cấp quý tộc mới tên là Kazoku nổi lên, sáp nhập với giai cấp quý tộc vương triều xưa của Thời kỳ Heian, Kuge và các Daimyō, đều là các lãnh chúa phong kiến phục tùng Tướng quân. Hiến pháp thành lập Nghị viện Đế quốc lưỡng viện. Quý tộc viện gồm những thành viên Hoàng thất Nhật Bản, giai cấp quý tộc và những nghị sĩ do thiên hoàng bổ nhiệm. Hạ viện gồm các hạ nghị sĩ do đàn ông bầu trực tiếp. Dù quyền hạn của thiên hoàng và chính phủ được phân biệt rõ ràng, những điểm tối nghĩa, mâu thuẫn trong hiến pháp dẫn tới Chính biến Taishō. Ngoài ra, nguyên tắc quân đội phục tùng chính phủ mất giá trị, cho phép quân đội mở rộng ảnh hưởng chính trị.

Sau Chiến tranh thế giới thứ hai, Hiến pháp Nhật Bản hiện tại được ban hành vào năm 1947, thay thế chế độ thiên hoàng trị bằng dân chủ tự do phương Tây.

## Thiên hoàng

Cờ Thiên hoàng
Thiên hoàng (天皇, *Thiên hoàng*) là người đứng đầu Hoàng thất Nhật Bản và nguyên thủ quốc gia nghi lễ, là "biểu tượng của Nhà nước và sự đoàn kết nhân dân." Thiên hoàng chỉ có vai trò nghi lễ, đại diện và không tham gia chính quyền.

Thiên hoàng có những vai trò nghi lễ sau đây:

1. Bổ nhiệm thủ tướng theo sự chỉ định của Quốc hội;
2. Bổ nhiệm chánh án Tòa án tối cao theo sự chỉ định của Nội các

Thiên hoàng thực hiện những nhiệm vụ và quyền hạn sau đây theo sự tư vấn và chuẩn thuận của Nội các:

1. Công bố sửa đổi hiến pháp, luật, lệnh hành chính và điều ước quốc tế.
2. Triệu tập kỳ họp Quốc hội.
3. Giải tán Hạ viện.
4. Tuyên bố bầu cử thành viên Quốc hội
5. Chứng nhận việc bổ nhiệm, miễn nhiệm bộ trưởng, các công chức khác theo quy định của pháp luật và toàn quyền, quốc thư của đại sứ, công sứ.
6. Chứng nhận đại xá, đặc xá, giảm hình, hoãn hình và khôi phục quyền lợi
7. Tặng thưởng huy chương
8. Chứng nhận văn bản phê chuẩn điều ước quốc tế và các văn bản ngoại giao khác do luật định
9. Tiếp nhận đại sứ, công sứ nước ngoài
10. Thực hiện nhiệm vụ nghi lễ

Quyền hạn nghi lễ của thiên hoàng vẫn có vai trò nhất định trong hệ thống chính trị Nhật Bản. Ví dụ: thiên hoàng là người duy nhất có quyền bổ nhiệm Thủ tướng, cho dù Quốc hội chỉ định thủ tướng. Điều này có thể thấy rõ ràng trong việc giải tán Hạ viện vào năm 2009: Hạ viện dự kiến bị giải tán theo đề nghị thủ tướng, nhưng việc giải tán, tổ chức bầu cử chính thức không thể diễn ra vì thiên hoàng và hoàng hậu đang thăm chính thức Canada vào thời điểm đó.

Vai trò hiện tại của thiên hoàng thường được so sánh với vai trò trong thời kỳ mạc phủ và hầu hết lịch sử Nhật Bản, một vị trí hữu danh vô thực, danh nghĩa thì nhiều nhưng thực quyền thì ít, chính quyền thường do người thiên hoàng bổ nhiệm nắm giữ. Hiện tại, một cựu thủ tướng giữ quyền lực đáng kể được gọi là shogun bóng tối (闇将軍(Ám tướng quân), *Yami shōgun*).

Khác với các quân chủ châu Âu, thiên hoàng không nắm giữ chủ quyền mà chủ quyền thuộc về nhân dân. Chính phủ không thực hiện quyền hạn nhân danh thiên hoàng. Thiên hoàng thay mặt nước và bổ nhiệm các công chức cao cấp khác nhân danh nhà nước. Điều 5 Hiến pháp cho phép lập nhiếp chính nhân danh thiên hoàng thực hiện nhiệm vụ trong trường hợp thiên hoàng không thể thực hiện nhiệm vụ, căn cứ Luật Hoàng thất.

Hoàng thất Nhật Bản được xem là triều đại lâu đời nhất trên thế giới. Theo Cổ sự ký và Nhật Bản thư kỷ, Nhật Bản do Thiên hoàng Jimmu sáng lập vào năm 660 TCN, là thiên hoàng đầu tiên và tổ tiên của mọi thiên hoàng. Theo thần thoại Nhật Bản, Thiên hoàng Jimmu là hậu duệ trực tiếp của Amaterasu, nữ thần mặt trời theo Thần đạo, ông cố là Ninigi-no-Mikoto.

Thiên hoàng hiện tại (今上天皇(Kim thượng thiên hoàng), *Thiên hoàng hiện tại*) là Naruhito, lên ngôi vào ngày 1 tháng 5 năm 2019 sau khi Akihito thoái vị. Ông được gọi là Thiên hoàng bệ hạ (天皇陛下(Thiên hoàng bệ hạ), *Thiên hoàng bệ hạ*) và lấy niên hiệu là Lệnh Hòa (令和, *Reiwa*). Fumihito là người kế thừa xác định của Ngai vàng Hoa cúc.

## Hành pháp

Thủ tướng là người đứng đầu chính phủ và lãnh đạo Nội các, do Quốc hội chỉ định. Nội các gồm các bộ trưởng do thủ tướng tùy ý bổ nhiệm, miễn nhiệm. Hiến pháp quy định Nội các thực hiện quyền hành pháp, nhưng trên thực tế thì thủ tướng nắm giữ quyền hành pháp. Nội các chịu trách nhiệm trước Quốc hội về việc thực hiện nhiệm vụ và quyền hạn. Trong trường hợp bị Quốc hội bỏ phiếu bất tín nhiệm thì Nội các phải đồng loạt từ chức.

### Thủ tướng

Huy hiệu Thủ tướng Nhật Bản
Thủ tướng Nhật Bản (内閣総理大臣, *Thủ tướng Nhật Bản*) do Quốc hội chỉ định. Nhiệm kỳ của thủ tướng tối đa là bốn năm và không bị giới hạn số nhiệm kỳ. Thủ tướng lãnh đạo Nội các, thực hiện quyền "chỉ đạo, giám sát" nhánh hành pháp và là tổng tư lệnh Lực lượng Phòng vệ Nhật Bản. Thủ tướng có quyền trình dự luật trước Quốc hội, tiếp ký luật, tuyên bố tình trạng khẩn cấp và giải tán Hạ viện. Thủ tướng chủ trì Nội các và bổ nhiệm, miễn nhiệm các bộ trưởng.

Cả hai viện Quốc hội chỉ định thủ tướng theo hệ thống bầu cử hai vòng. Trong trường hợp hai viện không đồng ý về ứng viên chung thì một ủy ban lưỡng viện có thể thành lập để quyết định vấn đề trong thời hạn 10 ngày, không tính thời gian ngưng họp. Tuy nhiên, nếu hai viện vẫn bất đồng quan điểm thì quyết định của Hạ viện là quyết định của Quốc hội. Sau khi được chỉ định, thủ tướng nhận thư bổ nhiệm và được thiên hoàng chính thức bổ nhiệm tại Lễ thân nhiệm (親任式, *Shinninshiki*).

Thủ tướng báo cáo trước Quốc hội khi được yêu cầu, Thủ tướng phải là thường dân và thành viên Quốc hội.

| No. | Họ tên (Rōmaji) | Họ tên (tiếng Nhật) | Giới | Nhậm chức | Mãn nhiệm | Thời gian giữ chức vụ | Nội các |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | Koizumi Junichiro | 小泉 純一郎 | Nam | 26 tháng 4 năm 2001 | 26 tháng 9 năm 2006 | 5 năm, 153 ngày | 87: Koizumi I (R1) (R2)
88: Koizumi II (R)
89: Koizumi III (R) |
| 2 | Abe Shinzo | 安倍 晋三 | Nam | 26 tháng 9 năm 2006 | 26 tháng 9 năm 2007 | 1 năm, 0 ngày | 90: Abe I (R) |
| 3 | Fukuda Yasuo | 福田 康夫 | Nam | 26 tháng 9 năm 2007 | 24 tháng 9 năm 2008 | 364 ngày | 91: Y. Fukuda (R) |
| 4 | Asō Tarō | 麻生 太郎 | Nam | 24 tháng 9 năm 2008 | 16 tháng 9 năm 2009 | 357 ngày | 92: Asō |
| 5 | Hatoyama Yukio | 鳩山 由紀夫 | Nam | 16 tháng 9 năm 2009 | 8 tháng 6 năm 2010 | 265 ngày | 93: Y. Hatoyama |
| 6 | Kan Naoto | 菅 直人 | Nam | 8 tháng 6 năm 2010 | 2 tháng 9 năm 2011 | 1 năm, 86 ngày | 94: Kan (R1) (R2) |
| 7 | Noda Yoshihiko | 野田 佳彦 | Nam | 2 tháng 9 năm 2011 | 26 tháng 12 năm 2012 | 1 năm, 115 ngày | 95: Noda (R1) (R2) (R3) |
| 8 | Abe Shinzo | 安倍 晋三 | Nam | 26 tháng 12 năm 2012 | 16 tháng 9 năm 2020 | 7 năm, 265 ngày | 96: Abe II (R)
97: Abe III (R1) (R2) (R3)
98: Abe IV (R1) (R2) |
| 9 | Suga Yoshihide | 菅 義偉 | Nam | 16 tháng 9 năm 2020 | 4 tháng 10 năm 2021 | 1 năm, 18 ngày | 99: Suga |
| 10 | Kishida Fumio | 岸田 文雄 | Nam | 4 tháng 10 năm 2021 | 1 tháng 10 năm 2024 | 2 năm, 363 ngày | 100: Kishida I
101: Kishida II |
| 11 | Ishiba Shigeru | 石破 茂 | Nam | 1 tháng 10 năm 2024 | 21 tháng 10 năm 2025 | 1 năm, 255 ngày | 102: Ishiba I
103: Ishiba II |
| 12 | Takaichi Sanae | 高市 早苗 | Nữ | 21 tháng 10 năm 2025 | *Đương nhiệm* | 235 ngày | 104: Takaichi |

### Nội các

Trụ sở Văn phòng Nội các
Tòa nhà số 2 của Chính phủ
Nội các Nhật Bản (内閣, *Nội các Nhật Bản*) gồm thủ tướng và các bộ trưởng. Bộ trưởng do thủ tướng bổ nhiệm. Luật Nội các quy định Nội các gồm tối đa 14 bộ trưởng, nhưng có thể tăng lên 19 bộ trưởng trong trường hợp đặc biệt. Thành viên Nội các phải là thường dân và quá nửa số thành viên phải được bổ nhiệm trong số thành viên Quốc hội. Thủ tướng có thể bổ nhiệm bộ trưởng không phải là thành viên Quốc hội. Nội các phải đồng loạt từ chức trong trường hợp sau đây:

1. Hạ viện bỏ phiếu bất tín nhiệm hoặc từ chối bỏ phiếu tín nhiệm Nội các, trừ phi bị giải tán trong vòng mười ngày tiếp theo;
2. Khi khuyết thủ tướng; hoặc
3. Khi Quốc hội khóa mới được triệu tập lần đầu tiên sau cuộc bầu cử Hạ viện.

Nội các tiếp tục làm nhiệm vụ cho đến khi thủ tướng mới được bổ nhiệm.

Nội các chịu trách nhiệm trước Quốc hội. Thủ tướng thực hiện hầu hết các quyền hạn của Nội các, trong khi những quyền hạn còn lại thiên hoàng thực hiện trên danh nghĩa.

Nội các có những nhiệm vụ và quyền hạn sau đây:

1. Thi hành pháp luật, xử lý công việc nhà nước.
2. Quản lý quan hệ ngoại giao
3. Ký kết điều ước quốc tế với sự phê chuẩn của Quốc hội.
4. Quản lý viên chức, công chức, cán bộ theo quy định của pháp lý
5. Trình dự toán ngân sách nhà nước trước Quốc hội
6. Ban hành lệnh hành chính để thi hành Hiến pháp và pháp luật, nhưng không được quy định điều khoản hình sự nếu chưa được pháp luật cho phép
7. Quyết định đại xá, đặc xá, giảm hình, hoãn hình và khôi phục quyền lợi

Luật và lệnh hành chính phải có chữ ký của bộ trưởng có thẩm quyền và được thủ tướng tiếp ký trước khi được thiên hoàng công bố. Thành viên Nội các không thể bị khởi tố khi chưa có sự cho phép của thủ tướng, nhưng quyền khởi tố không bị hạn chế.

### Bộ, ban, ngành

Trụ sở Cục Văn hóa
Sơ đồ hệ thống chính trị Nhật Bản
Các bộ của Nhật Bản (中央省庁, *Chuo shōcho*) gồm 11 bộ và Văn phòng Nội các. Bộ trưởng là người đứng đầu mỗi bộ, do thủ tướng bổ nhiệm trong số thành viên Quốc hội, chủ yếu là nghị sĩ cấp cao. Phủ nội các do thủ tướng chính thức lãnh đạo, là cơ quan quản lý công việc thường ngày của Nội các. Bộ là phần quan trọng nhất của việc thực hiện quyền hành pháp; vì ít bộ trưởng giữ chức vụ hơn một năm, hầu hết quyền hành của mỗi bộ thuộc về các các cán bộ cấp cao.

Sau đây là các bộ, ban ngành của Chính phủ Nhật bản đến 14 tháng 10 năm 2018:

* Văn phòng Nội các
	+ Ủy ban Công an quốc gia
		- Cục Cảnh sát
	+ Cục Người tiêu dùng
	+ Cục Tài chính
	+ Ủy ban Thương mại công bằng
	+ Ủy ban An toàn thực phẩm
	+ Ủy ban Bảo vệ dữ liệu cá nhân
	+ Cơ quan Nội chính Hoàng thất Nhật Bản (quản lý Hoàng thất Nhật Bản)

* Cục Tái thiết
* Bộ Nội vụ và Truyền thông
	+ Ủy ban Phối hợp tố tụng môi trường
	+ Cục Phòng cháy chữa cháy
* Bộ Tư pháp
	+ Ủy ban Kiểm tra công an
	+ Ủy ban Điều tra công an
	+ Cục Kiểm sát
* Bộ Ngoại giao
* Bộ Tài chính
	+ Cục Thuế nhà nước
* Bộ Giáo dục, Văn hóa, Thể thao, Khoa học và Công nghệ
	+ Cục Văn hóa (thúc đẩy nghệ thuật và văn hóa, quản lý bản quyền và kinh phí của sự kiện văn hóa về âm nhạc, nhạc kịch, nhảy múa, hội họa, triển lãm, làm phim và cải thiện tiếng Nhật)

* Cục Thể dục
* Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi
	+ Cơ quan Lương hưu Nhật Bản
	+ Ủy ban Lao động
* Bộ Nông nghiệp, Lâm nghiệp và Thủy sản
	+ Cục Thủy sản
	+ Cục Lâm nghiệp
* Bộ Kinh tế và Công nghiệp
	+ Cục Tài nguyên thiên nhiên và Năng lượng
	+ Cục Doanh nghiệp nhỏ và vừa
	+ Cục Bằng sáng chế

* Bộ Đất đai, Hạ tầng, Giao thông và Du lịch
	+ Ủy ban An toàn giao thông vận tải
	+ Cục Du lịch
	+ Cục Khí tượng
	+ Lực lượng Bảo vệ bờ biển
* Bộ Môi trường
	+ Ủy ban Quản lý nguyên tử
* Bộ Quốc phòng
	+ Cục Mua sắm, Công nghệ và Hậu cần
	+ Lực lượng Phòng vệ Nhật Bản (Lực lượng Phòng vệ Mặt đất / Lực lượng Phòng vệ Biển / Lực lượng Phòng vệ Trên không)

* Viện Kiểm toán (会計検査院, *Viện Kiểm toán*) là cơ quan độc lập, có nhiệm vụ kiểm toán chi tiêu nhà nước và báo cáo hằng năm trước Quốc hội.

## Lập pháp

Tòa Nghị sự Quốc hội, Nagatachō, Chiyoda, Tokyo
Quốc hội Nhật Bản (国会, *Quốc hội Nhật Bản*) là cơ quan lập pháp lưỡng viện, gồm Hạ viện và Thượng viện. Hiến pháp quy định Quốc hội là "cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất" và "cơ quan lập pháp duy nhất" của Nhật Bản. Cả hai viện Quốc hội được bầu trực tiếp theo hệ thống đầu phiếu song song. Hiến pháp cấm phân biệt đối xử về "chủng tộc, tín ngưỡng tôn giáo, giới tính, xuất thân xã hội, gia đình, giáo dục, tài sản, thu nhập" trong tiêu chuẩn thành viên Quốc hội. Quốc hội phản ánh nguyên tắc chủ quyền nhân dân, quyền lực của Quốc hội bắt nguồn từ nhân dân Nhật Bản.

Nhiệm vụ và quyền hạn của Quốc hội bao gồm làm luật, phê duyệt ngân sách nhà nước, phê chuẩn điều ước quốc tế và chỉ định thủ tướng. Quốc hội có quyền đề xuất sửa đổi Hiến pháp, bản sửa đổi Hiến pháp được đưa ra trưng cầu ý dân trước khi được thiên hoàng ban hành nhân danh nhân dân. Mỗi viện Quốc hội có quyền điều tra vấn đề liên quan đến chính phủ, triệu tập người làm chứng, yêu cầu xuất trình tài liệu và yêu cầu thủ tướng, bộ trưởng tham dự phiên họp Quốc hội để trả lời chất vấn hoặc giải thích nếu cần. Quốc hội cũng có quyền miễn nhiệm thẩm phán phạm tội hay có những sai phạm khác. Pháp luật quy định thể thức bầu cử, số thành viên mỗi viện và những vấn đề khác về cách bầu nghị sĩ.

Công dân Nhật Bản đủ 18 tuổi trở lên có quyền bầu cử theo nguyên tắc phổ thông đầu phiếu và bỏ phiếu kín. Thành viên Quốc hội không thể bị bắt, giam trong thời gian Quốc hội họp. Nghị sĩ không chịu trách nhiệm về phát ngôn và biểu quyết tại Quốc hội. Mỗi viện quyết định việc kỷ luật thành viên của mỗi viện. Mỗi viện họp công khai, trừ phi ít nhất hai phần ba số thành viên có mặt yêu cầu họp kín. Ít nhất một phần ba số thành viên của một trong hai viện phải có mặt để tiến hành công việc. Quốc hội quyết định theo đa số thành viên có mặt, trừ trường hợp Hiến pháp quy định khác; trong trường hợp biểu quyết hòa thì chủ tịch mỗi viện có quyền quyết định. Nghị sĩ có thể bị bãi nhiệm nếu ít nhất hai phần ba số thành viên có mặt tán thành.

Quốc hội họp mỗi năm ít nhất một kỳ. Trong trường hợp Nội các hoặc ít nhất một phần tư tổng số thành viên của một trong hai viện yêu cầu thì Quốc hội họp bất thường. Trong thời gian bầu cử Hạ viện thì Thượng viện không làm việc, nhưng có thể họp khẩn cấp trong trường hợp khẩn cấp quốc gia. Thiên hoàng triệu tập kỳ họp Quốc hội và giải tán Hạ viện theo đề nghị của Nội các.

Luật của Quốc hội phải được cả hai viện thông qua, có chữ ký của bộ trưởng, được thủ tướng tiếp ký và được Thiên hoàng công bố. Thiên hoàng không có quyền phủ quyết luật của Quốc hội.

### Hạ viện

Hội trường Hạ viện
Hạ viện Nhật Bản (衆議院, *Hạ viện Nhật Bản*) gồm 465 hạ nghị sĩ, trong đó 176 hạ nghị sĩ được bầu từ 11 đơn vị bầu cử đa ghế theo hệ thống đại diện tỷ lệ liên danh đảng, 289 hạ nghị sĩ được bầu từ các đơn vị bầu cử một ghế. Nhiệm kỳ của Hạ viện là bốn năm, trừ phi bị giải tán sớm. Hạ viện mạnh hơn Thượng viện, nhưng có thể bị thủ tướng giải tán. Hạ viện có thể vô hiệu hóa quyết định bác bỏ dự luật của Thượng viện nếu ít nhất hai phần ba số hạ nghị sĩ tán thành. Công dân Nhật Bản đủ 25 tuổi trở lên có quyền ứng cử hạ nghị sĩ.

Quyền lập pháp của Hạ viện mạnh hơn Thượng viện. Thượng viện có thể bác bỏ hầu hết các quyết định của Hạ viện, nhưng chỉ có quyền trì hoãn một số quyết định, bao gồm phê chuẩn điều ước quốc tế, ngân sách nhà nước và việc chỉ định thủ tướng. Thủ tướng và toàn thể Nội các có quyền giải tán Hạ viện. Quy trình giải tán Hạ viện như sau:

1. Văn bản giải tán Hạ viện được Thiên hoàng phê chuẩn và bọc bằng miếng vải lụa tím, biểu thị văn bản nhà nước, được làm nhân danh nhân dân.
2. Văn bản được giao cho Chánh Văn phòng Nội các tại phòng lễ tân của chủ tịch Hạ viện.
3. Văn bản được chuyển đến hội trường Hạ viện cho tổng thư ký Hạ viện chuẩn bị
4. Tổng thư ký Hạ viện chuẩn bị văn bản cho chủ tịch Hạ viện đọc
5. Chủ tịch Hạ viện tuyên bố giải tán Hạ viện
6. Hạ viện chính thức bị giải tán.

Thông thường, khi Hạ viện bị giải tán, các hạ nghị sĩ sẽ tung hô Vạn tuế (萬歲, *Vạn tuế*).

### Thượng viện

Hội trường Thượng viện
Thượng viện Nhật Bản (参議院, *Thượng viện Nhật Bản*) gồm 248 thượng nghị sĩ, trong đó 148 thượng nghị sĩ được bầu từ 47 tỉnh theo hệ thống một phiếu bầu không thể chuyển nhượng, 100 thượng nghị sĩ được bầu trên một liên danh đơn toàn quốc theo hệ thống đại diện tỷ lệ liên danh mở. Nhiệm kỳ của thượng nghị sĩ là sáu năm, cứ ba năm bầu lại một nửa số thượng nghị sĩ. Thượng viện không thể bị giải tán. Công dân Nhật Bản đủ 30 tuổi trở lên có quyền ứng cử thượng nghị sĩ.

Vì Thượng viện có thể bác bỏ quyết định của Hạ viện nên có thể buộc Hạ viện phải xem xét lại. Tuy nhiên, Hạ viện có thể vô hiệu hóa quyết định bác bỏ của Thượng viện nếu ít nhất hai phần ba số hạ nghị sĩ có mặt tán thành. Thiên hoàng triệu tập kỳ họp thường lệ và kỳ họp bất thường của Quốc hội tại hội trường Thượng viện. Thông thường, chủ tịch Hạ viện có bài phát biểu ngắn trước khi thiên hoàng đọc Diễn văn từ Ngai vàng để triệu tập kỳ họp Quốc hội.

## Tư pháp

Trụ sở Tòa án cấp cao
Hệ thống tư pháp của Nhật Bản bao gồm Tòa án tối cao và bốn cấp xét xử dưới: tòa án cấp cao, tòa án địa phương, tòa án gia đình và tòa án giản dị. Hiến pháp bảo đảm quyền tư pháp độc lập và cấm thành lập tòa án đặc biệt, cơ quan hành chính không được thực hiện quyền tư pháp. Thẩm phán xét xử độc lập theo lương tâm, Hiến pháp và pháp luật. Thẫm phán chỉ bị miễn nhiệm theo thủ tục luận tội công khai hoặc khi có tuyên bố tư pháp rằng thẩm phán không thể thực hiện nhiệm vụ. Hiến pháp cấm cơ quan hành chính kỷ luật thẩm phán. Thẩm phán Tòa án tối cao có thể bị miễn nhiệm trong cuộc trưng cầu ý dân, cuộc trưng cầu ý dân được tổ chức cùng với cuộc bầu cử Hạ viện đầu tiên sau khi thẩm phán được bổ nhiệm và cứ mỗi mười năm sau đó. Tòa án xét xử, tuyên án công khai, trừ phi tòa án nhất trí xác định rằng xét xử công khai phương hại đến trật tự công cộng hay thuần phong mỹ tục, ngoại trừ các phiên tòa chính trị phạm, tội về báo chí và vụ án liên quan đến quyền lợi do Hiến pháp bảo đảm. Thẩm phán do Nội các bổ nhiệm với sự chứng nhận của thiên hoàng, chánh án Tòa án tối cao do Thiên hoàng bổ nhiệm theo đề cử của Nội các mà trên thực tế là theo đề nghị của cựu chánh án.

Hệ thống pháp luật Nhật Bản trong lịch sử chịu sự ảnh hưởng của pháp luật Trung Quốc, sau đó phát triển độc lập trong thời kỳ Edo, được thể hiện trong những văn kiện như *Kujikata Osadamegaki (公事方御定書, *Kujikata Osadamegaki*).* Sau Minh Trị Duy tân, pháp luật Nhật Bản hiện tại theo dân luật châu Âu; bộ luật dân sự Nhật Bản phỏng theo mô hình Đức và vẫn còn hiệu lực. Chế độ tài phán viên (裁判員, *tài phán viên*) được tổ chức gần đây và Hiến pháp Nhật Bản bao gồm một tuyên ngôn nhân quyền. Lục pháp cấu thành hệ thống luật thành văn chính của Nhật Bản.

Luật phải có chữ ký của Nội các, được thủ tướng tiếp ký và thiên hoàng công bố sau khi dóng dấu bằng Thiên hoàng ngự tỷ (天皇御璽, *Thiên hoàng ngự tỷ*).

### Tòa án tối cao

Trụ sở Tòa án tối cao Nhật Bản, Chiyoda, Tokyo
Tòa án tối cao Nhật Bản (最高裁判所, *Tòa án tối cao Nhật Bản*) là cơ quan xét xử cao nhất, thực hiện quyền giám sát hiến pháp, có quyền xem xét tính hợp hiến của luật, lệnh hành chính, quy tắc và văn bản pháp luật nhà nước. Tòa án tối cao cũng có quyền đề cử thẩm phán tòa án cấp dưới, quyết định thủ tục tố tụng, quản lý hệ thống tư pháp, giám sát hoạt động của kiểm sát viên và kỷ thẩm phán, cán bộ tư pháp.

### Tòa án cấp cao

Các tòa án cấp cao của Nhật Bản (高等裁判所, *tòa án cấp cao của Nhật Bản*) có thẩm quyền xét xử phúc thẩm bản án, quyết định của tòa án địa phương, ngoại trừ những vụ việc thuộc thẩm quyền của Tòa án tối cao. Tòa án cấp cao trực tiếp xử lý đơn kháng cáo hình sự, nhưng đơn kháng cáo dân sự thì trước tiên do tòa án địa phương xử lý. Nhật Bản có tám tòa án cấp cao tại Tokyo, Osaka, Nagoya, Hiroshia, Fukuoka, Sendai, Sapporo và Takamatsu.

### Hệ thống giam giữ và giáo dục

Hệ thống giam giữ và cải tạo của Nhật Bản (矯正施設, *Hệ thống giam giữ và cải tạo của Nhật Bản*) do Bộ Tư pháp quản lý, là một phần hệ thống tư pháp hình sự, có nhiệm vụ tái hòa nhập xã hội, cải tạo và giáo dục tội phạm. Cục Cải huấn Bộ Tư pháp quản lý hệ thống nhà tù, hệ thống trường giáo dưỡng và ba cơ sở cải tạo phụ nữ mại dâm, trong khi Cục Cải tạo quản lý hệ thống quản chế, tha tù trước thời hạn.

## Chính quyền địa phương

Đơn vị hành chính Nhật Bản
Chính quyền địa phương của Nhật Bản (地方公共団体, *Chính quyền địa phương của Nhật Bản*) được tổ chức theo nguyên tắc tự trị địa phương và Luật Tự trị địa phương. Chính quyền địa phương phụ thuộc chính quyền trung ương về mặt hành chính và tài chính. Tỉnh trưởng, thị trưởng và thành viên hội đồng địa phương do cư dân địa phương bầu ra.

Bộ Nội vụ và Truyền thông và những bộ khác can thiệp trực tiếp vào chính quyền địa phương, chủ yếu về mặt tài chính vì ngân sách địa phương đa phần do các bộ cấp kinh phí, được gọi là "tự trị 30%".

Kết quả của tình hình này là mức độ tiêu chuẩn hóa cao về tổ chức và chính sách ở các khu vực khác nhau, cho phép duy trì tính độc đáo của các tỉnh, thành phố hay thị trấn. Một số khu vực mang tính tập thể cao hơn như Tokyo và Kyōto đã thí điểm những chính sách trong lĩnh vực như phúc lợi xã hội mà chính phủ trung ương sau này áp dụng.

### Phân cấp hành chính

Các đơn vị hành chính của Nhật Bản gồm 47 tỉnh (một đô (Tokyo), hai phủ (Kyōto và Ōsaka), 43 huyện và một đạo (Hokkaidō)) và các thành phố, thị trấn, thôn. Thành phố được chia thành phường, phường được chia thành thị trấn hoặc khu, hay tiểu khu và quận.

Thành phố là đơn vị tự trị độc lập với đơn vị bao quanh. Thành phố phải có ít nhất 500,000 người, trong đó 60% làm việc trong thành phố. Ngoài thành phố và khu của quận đô thị là các thị trấn tự trị, chính quyền thị trấn gồm có đinh trưởng và hội đồng. Thôn là đơn vị tự trị nhỏ nhất ở khu vực nông thôn, thường gồm một số ấp có vài nghìn người. Chính quyền thôn cũng gồm có thôn trưởng và hội đồng với nhiệm kỳ bốn năm.

### Cơ cấu tổ chức

Thống đốc (知事(tri sự), *chiji*) là người đứng đầu đơn vị hành chính cấp tỉnh, thị trưởng, đinh trưởng, thôn trưởng (市町村長(thị đinh thôn trưởng), *shichōsonchō*) là người đứng đầu thành phố, thị trấn, thôn. Hầu hết các đơn vị đều tổ chức hội đồng (議会(nghị hội), *gikai*), nhưng thị trấn và thôn có thể thực hiện dân chủ trực tiếp thông qua tổng hội (総会(tổng hội), *sōkai*). Thống đốc, thị trưởng, đinh trưởng, thôn trưởng và hội đồng được bầu trực tiếp với nhiệm kỳ bốn năm.

Chính quyền địa phương được tổ chức theo mô hình quyền lực phân lập của chính phủ trung ương với một số thay đổi. Hội đồng có thể bỏ phiếu bất tín nhiệm cơ quan hành chính, cơ quan hành chính phải từ chức hoặc giải tán hội đồng trong vòng mười ngày tiếp theo. Trong trường hợp giải tán hội đồng thì cơ quan hành chính tiếp tục giữ chức vụ trừ phi hội đồng khóa mới bỏ phiếu bất tín nhiệm lần nữa.

Chính quyền địa phương có quyền ban hành điều lệ (条例, *jōrei*) và quy tắc (規則, *kisoku*). Điều lệ tương tự như luật của Quốc hội, do hội đồng thông qua và có thể quy định hình phạt nhất định đối với vi phạm (phạt tù đến 2 năm hoặc phạt tiền đến 1 triệu yên Nhật). Quy tắc tương tự như lệnh hành chính, do cơ quan hành chính ban hành và chỉ có thể quy định phạt tiền đến 50.000 yên Nhật. Trường hợp quy tắc và điều lệ mâu thuẫn với nhau thì điều lệ có hiệu lực ưu tiên.

Chính quyền địa phương thường tổ chức những ủy ban như hội đồng trường học, ủy ban công an (phụ trách giám sát cảnh sát), ủy ban nhân sự, ủy ban bầu cử và ủy ban kiểm toán. Các ủy ban có thể được bầu trực tiếp hoặc do hội đồng, cơ quan hành chính hoặc cả hai bổ nhiệm.

Mỗi tỉnh phải tổ chức các sở nội vụ, tài chính, phúc lợi, y tế và lao động, còn các sở nông nghiệp, thủy sản, lâm nghiệp, thương mại và công nghiệp thì tùy theo nhu cầu địa phương. Thống đốc có nhiệm vụ thực hiện mọi hoạt động do thuế địa phương hay chính phủ trung ương tài trợ.

## Xem thêm

* Chính trị Nhật Bản
* Hệ thống huy chương Nhật

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

* Website chính thức
* Background notes of the US Department of State, Japan's Government
* Search official Japanese Government documents and records
* Tác phẩm của Chính phủ Nhật Bản trên LibriVox (sách audio thuộc phạm vi công cộng)