Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Tiếng Nhật thượng cổ

| Tiếng Nhật thượng cổ |
| --- |
| 上代日本語 |
| Một đoạn của *Man'yōshū*, ghi lại tiếng Nhật cổ bằng chữ Hán |
| Khu vực | Nhật Bản |
| Phân loại | Ngữ hệ Nhật Bản* **Tiếng Nhật thượng cổ**
 |
| Hệ chữ viết | *man'yōgana* |
| Mã ngôn ngữ |
| ISO 639-3 | `ojp` |
| Glottolog | `oldj1239` |
|

**Tiếng Nhật thượng cổ** (上代日本語, *Jōdai Nihon-go: Thượng đại Nhật Bản ngữ*) là giai đoạn tiếng Nhật cổ nhất được ghi nhận và phục nguyên. Thông tin về nó đến từ văn liệu thời kỳ Nara (thế kỷ VIII). Nó trở thành tiếng Nhật Trung cổ vào thời kỳ Heian; thời điểm chia tách hai giai đoạn ngôn ngữ vẫn chưa rõ ràng. Tiếng Nhật Thượng đại thuộc ngữ hệ Nhật Bản.

Tiếng Nhật Thượng đại viết bằng chữ Hán; thứ chữ Hán này ngày một được chuẩn hoá và ngữ âm hoá để rồi phát triển thành *man'yōgana*. Tiếng Nhật Thượng đại là một ngôn ngữ chắp dính với cấu trúc chủ-tân-động, giống với tiếng Nhật hiện đại. Tuy nhiên, ngôn ngữ này có đôi nét khác biệt với các dạng tiếng Nhật về sau, như cấu trúc âm tiết đơn giản hơn và sự phân biệt nhiều cặp âm mà từ thời tiếng Nhật Trung cổ đã hợp nhất.

## Đọc thêm

* Frellesvig, Bjarke; Whitman, John, biên tập (2008). *Proto-Japanese: Issues and Prospects*. John Benjamins. ISBN 978-90-272-4809-1.
	+ Pellard, Thomas (2010). "Bjarke Frellesvig & John Whitman (2008) *Proto-Japanese : Issues and prospects*". *Cahiers de Linguistique Asie Orientale*. **39** (1): 95–114. doi:10.1163/1960602810x00089.
	+ Bentley, John R. (2011). "Triangulating the early language history of Japan". *The Journal of Japanese Studies*. **37** (1): 154–161. JSTOR 41337651.
* Hayata, Teruhiro (2000). "The liquid and stem-final vowel alternations of verbs in ancient Japanese". *Gengo Kenkyu*. **2000** (118): 5–27. doi:10.11435/gengo1939.2000.118\_5.
* Kupchik, John E. (2007). "A comprehensive study of *mwo*, *mö*, *mye*, *mey*, *po*, *pye*, and *pey* syllables in the Eastern Old Japanese dialects". *University of Hawai'i Working Papers in Linguistics*. **38** (7): 1–33. hdl:10125/73219.
* ——— (2011). *A grammar of the Eastern Old Japanese dialects* (PhD thesis). University of Hawai'i. hdl:10125/101739.
* Martin, Samuel E. (1987). *The Japanese Language Through Time*. New Haven: Yale University Press. ISBN 978-0-300-03729-6.
* Ōno, Susumu (2000). *Nihongo no Keisei* 日本語の形成 [*The Formation of the Japanese Language*] (bằng tiếng Nhật). Tokyo: Iwanami Shoten. ISBN 978-4-00-001758-9.
* Tōdō, Akiyasu; Kanō, Yoshimitsu (2005). *Gakken Shin Kan-Wa Daijiten* 学研新漢和大字典 [*Gakken new Chinese-Japanese character dictionary*] (bằng tiếng Nhật). Tokyo: Gakushū Kenkyūsha. ISBN 978-4-05-300082-8.
* Yanagida, Yuko (2012). "The Syntactic Reconstruction of Alignment and Word Order: The Case of Old Japanese". *Historical Linguistics 2009: Selected papers from the 19th International Conference on Historical Linguistics*. Historical Linguistics: Current Issues in Linguistic Theory. Quyển 320. John Benjamins. tr. 107–128. doi:10.1075/cilt.320.06yan. ISBN 978-90-272-7480-9.
# Khải thư

**Khải thư** (phồn thể: 楷書; giản thể: 楷书; bính âm: *kǎishū*) hay  **khảy thư**, **chữ khay** còn gọi là **chân thư** (真書), **chính khải** (正楷), **khải thể** (楷體) và **chính thư** (正書) là phong cách viết chữ Hán ra đời muộn nhất, xuất hiện khoảng giữa thời Đông Hán và Tào Ngụy và phát triển thành phong cách riêng vào thế kỷ 7), do đó đặc biệt phổ biến trong việc viết tay và xuất bản hiện đại (chỉ sau các kiểu chữ Minh thể và gothic sử dụng riêng trong in ấn.

## Chú thích

### Sách tham khảo

* Qiu Xigui (2000), *Chinese Writing.*, ISBN 1-55729-071-7, Translation of 文字學概論 by Mattos and Norman. Early China Special Monograph Series No. 4. Berkeley: The Society for the Study of Early China and the Institute of East Asian Studies, University of California, Berkeley.
# Lệ thư

Hán Lệ trên bia miếu Hoa Sơn thời nhà Hán
**Lệ thư** (tiếng Trung: giản thể: 隶书; phồn thể: 隸書, bính âm: lì shū, tiếng Triều Tiên: 예서 ye seo, tiếng Nhật: れいしょたい Reisho tai), hay **chữ lệ**, **chữ nệ**, là một kiểu chữ thư pháp Trung Quốc. Đây là loại chữ giản lược từ triện thư, gần với chữ viết Trung Quốc hiện đại. Lệ thư xuất hiện từ thời Chiến quốc nhưng do lựa chọn của Tần Thủy Hoàng, triện thư đã được sử dụng chính thức trong thời gian dài trước khi bị lệ thư thay thế vì tính đơn giản hữu ích của nó. Lệ thư phát khởi từ phong trào cách tân chữ Hán của các tù nhân hay nô lệ dưới thời Chiến quốc (cũng vì thế mới có cái tên gọi này). Lệ thư có ảnh hưởng rất lớn đến hệ thống ký tự sau này của Trung Quốc, là bước ngoặt quan trọng trong lịch sử phát triển chữ Hán, đánh dấu giai đoạn chữ viết dần thoát khỏi tính tượng hình ban đầu. Lệ thư là nền tảng phát triển thành khải thư, chữ viết phổ biến của Trung Quốc ngày nay. Đặc điểm của lệ thư là có hình chữ nhật, nét ngang hơi dài và nét thẳng hơi ngắn nên chữ có chiều ngang rộng hơn cao.

Giai đoạn phát triển lệ thư có thể chia làm 2 thời kì: Tần Lệ và Hán Lệ. Tần Lệ còn chịu nhiều ảnh hưởng từ triện thư. Hán Lệ dần vứt bỏ được những ảnh hưởng đó để phát triển thành loại chữ mới.

Thời Tây Hán ban đầu vẫn tiếp tục sử dụng loại chữ tiểu triện của nhà Tần, đến giai đoạn nhà Tân bắt đầu nảy sinh nhiều biến hoá lớn, chữ viết nảy sinh nhiều nét thay đổi. Đến thời Đông Hán, lệ thư đã hình thành nhiều phong cách.

## Tham khảo
# Chữ Hán phồn thể

| Chữ Hán phồn thể  |
| --- |
| "Hán tự" (漢字) viết bằng dạng phồn thể |
| Thể loại |  Văn tự ngữ tố
 |
| Hướng viết | Bi-directional text, trái sang phải, trên xuống dưới, hàng dọc từ phải sang trái  |
| Hệ chữ viết chính thức của |  Đài Loan  Hồng Kông  Ma Cao |
| Các ngôn ngữ | Tiếng Trung Quốc |
| Hệ chữ viết liên quan |
| Anh em | Kanji, Hanja, chữ Khất Đan, chữ Tây Hạ, chữ Nôm |
| ISO 15924 |
| ISO 15924 | Hant, 502  |
|

**Chữ Hán phồn thể** (繁體漢字 - *Phồn thể Hán tự*) hay **chữ Hán chính thể** (正體漢字 - *Chính thể Hán tự*) là bộ chữ Hán tiêu chuẩn đầu tiên của tiếng Trung. Dạng chữ viết phồn thể hiện nay đã xuất hiện lần đầu cùng với các văn bản ghi chép thời nhà Hán và ổn định từ thế kỷ 5 trong thời Nam Bắc triều. Thuật ngữ *phồn thể* hoặc *chính thể* được sử dụng để phân biệt với chữ Hán giản thể, một hệ thống chữ Hán được giản lược nét hoặc điều chỉnh bộ do chính phủ Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa quy định áp dụng từ năm 1949.

Chữ Hán phồn thể hiện vẫn được sử dụng chính thức tại Trung Hoa Dân Quốc (Đài Loan), Hồng Kông và Ma Cao và các cộng đồng Hoa kiều hải ngoại ngoài Đông Nam Á. Chữ Hán giản thể chủ yếu được sử dụng ở Trung Quốc đại lục, Singapore và Malaysia trong các ấn bản chính thức. Việc sử dụng chữ chính thể hay giản thể vẫn là một vấn đề tranh cãi kéo dài trong cộng đồng người Hoa. Người Đài Loan và Hồng Kông cho rằng, chữ giản thể của chính phủ Trung Quốc đại lục làm mất đi ý nghĩa đích thực của chữ Hán.

Hiện nay, nhiều tờ báo trực tuyến Trung Quốc ở nước ngoài cho phép người dùng chuyển đổi giữa cả hai thể.

## Xem thêm

* Chữ Hán giản thể

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

* Chuyển đổi trực tuyến giữa hai loại chữ giản thể và phồn thể.
# Chữ Tây Hạ

| Chữ Tây Hạ  |
| --- |
| *The Art of War* written in Tangut |
| Thể loại |  Logographic
  |
| Sáng lập | Yeli Renrong |
| Thời kỳ | 1036–1502 |
| Hướng viết | Hàng dọc từ phải sang trái, trái sang phải  |
| Các ngôn ngữ | Tiếng Tangut |
| Hệ chữ viết liên quan |
| Nguồn gốc | Constructed script inspired by Chinese characters* Chữ Tây Hạ
 |
| ISO 15924 |
| ISO 15924 | Tang, 520  |
| Unicode |
| Dải Unicode | * U+17000–U+187FF Tangut
* U+18D00–U+18D7F Tangut Supplement
* U+18800–U+18AFF Tangut Components
* U+16FE0–U+16FFF Ideographic Symbols & Punct.
 |

Chữ Tangut (Tiếng Tangut:𗼇𘝞; tiếng Trung: 西夏文; bính âm: *Xī Xià Wén*; là một hệ thống chữ viết tượng hình, được sử dụng để viết ngôn ngữ Tây Hạ đã biến mất của triều đại Tây Hạ. Theo thống kê mới nhất, có 5863 ký tự Tây Hạ được biết đến, ngoại trừ các biến thể. Các ký tự Tây Hạ có hình dáng tương tự như các ký tự Trung Quốc, với cùng một kiểu nét, nhưng phương pháp tạo thành các ký tự trong hệ thống chữ viết Tây Hạ khác biệt đáng kể so với các phương pháp tạo thành các ký tự Trung Quốc. Thư pháp Trung Quốc, chữ viết thông thường, chữ chạy, chữ thảo và dấu ấn đã được sử dụng trong chữ viết Tây Hạ.

## Chú thích
# ISO 15924

**ISO 15924** là mã để thể hiện tên của các hệ chữ viết, xác định hai bộ mã cho một số hệ thống chữ viết (script). Mỗi hệ thống chữ viết được cung cấp cả mã gồm bốn chữ cái và mã số. Hệ chữ viết (Script) được định nghĩa là "tập hợp các ký tự đồ họa được sử dụng cho dạng viết của một hoặc nhiều ngôn ngữ".

Trường hợp có thể các mã được lấy từ ISO 639-2 trong đó tên của hệ chữ viết và tên của ngôn ngữ sử dụng tập lệnh giống hệt nhau, ví dụ *Chữ Gujarātī* ISO 639 guj, ISO 15924 Gujr. Ưu tiên được trao cho các mã Thư mục 639-2, khác với việc sử dụng các mã thuật ngữ thường được ưu tiên khác.

Mã ISO 15924 gồm 4 chữ cái được tích hợp vào Sổ đăng ký ngôn ngữ phụ cho các thẻ ngôn ngữ IETF và do đó có thể được sử dụng trong các định dạng tệp sử dụng các thẻ ngôn ngữ đó. Ví dụ chúng có thể được sử dụng trong HTML và XML để giúp trình duyệt Web xác định kiểu chữ nào sẽ sử dụng cho văn bản nước ngoài. Bằng cách này, người ta có thể phân biệt, như giữa tiếng Serbia-Croatia được viết bằng chữ Cyrillic (`sr-Cyrl`) hoặc chữ Latin (`sr-Latn`) hoặc đánh dấu văn bản Latin hoá như vậy.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

* ISO 15924:2004
* ISO 15924 Registration Authority (Unicode)
* Official ISO 15924 code lists
* Overview of changes in time
# Hệ thống chữ viết tiếng Nhật

Hệ thống chữ viết tiếng Nhật
**Hệ thống chữ viết tiếng Nhật** sử dụng kết hợp các chữ Hán, được sử dụng chữ Hán và âm tiết Kana.

Vài ngàn ký tự Kanji được sử dụng thường xuyên. Mỗi cái có một ý nghĩa nội tại (hoặc phạm vi ý nghĩa), và hầu hết có nhiều hơn một cách phát âm, sự lựa chọn phụ thuộc vào ngữ cảnh. Học sinh tiểu học và trung học Nhật Bản bắt buộc phải học 2.136 *jōyō kanji* kể từ năm 2010 Tổng số kanji là hơn 50.000, mặc dù ít người Nhật Bản ngữ biết xấp xỉ con số này.

Các văn bản không có chữ Hán rất hiếm; hầu hết đều là sách dành cho trẻ em, vì trẻ em có xu hướng biết ít chữ Hán khi còn nhỏ và các thiết bị điện tử ban đầu như máy tính, điện thoại và trò chơi điện tử, không thể hiển thị các biểu đồ phức tạp như kanji do cả giới hạn về đồ họa và công nghệ.

Ở mức độ thấp hơn, tiếng Nhật viết hiện đại cũng sử dụng các từ viết tắt từ bảng chữ cái Latinh, ví dụ như trong các thuật ngữ như "BC / AD", "am / pm", "FBI" và "CD". Tiếng Nhật La Mã được sử dụng thường xuyên nhất bởi các sinh viên nước ngoài của Nhật Bản, những người chưa thành thạo kana và người bản ngữ cho đầu vào máy tính.

## Tham khảo
# Chữ biểu âm

Trong hai ký tự tiếng Trung có nghĩa là "bơi" và "ngâm", trong mỗi ký tự có một phần tương đồng ở bên trái, gốc liên quan đến "nước" và một phần khác ở bên phải, đó là gốc bắt nguồn từ các ký tự có nghĩa là "tù nhân" và "rừng", đây là các gốc ngữ âm và chỉ ra rằng 2 ký tự được biểu thị được phát âm giống như các ký tự mà gốc của chúng bắt nguồn, lần lượt là «qiú» và «lín». Đây là thứ gần giống nhất với bản ghi âm trong văn bản tiếng Trung.
**Chữ biểu âm**, còn gọi **văn tự biểu âm**, là hệ thống chữ viết mà trong đó, mỗi một ký hiệu văn tự tương ứng với một âm vị (đơn vị âm thanh nhỏ nhất của một ngôn ngữ) hay một âm tiết (âm thanh tạo thành từ một hoặc nhiều âm vị). Những hệ thống chữ viết tiêu biểu cho chữ biểu âm gồm có chữ Latin, chữ Kirin, chữ Ả Rập, chữ Devanagari, Kana (hiragana và katakana) của tiếng Nhật, Hangul của tiếng Triều Tiên. Trong khi đó, chữ tượng hình Ai Cập, chữ Hán, chữ Nôm, chữ Maya lại đại diện cho hệ thống chữ viết đối lập với chữ biểu âm là văn tự ngữ tố với khả năng biểu nghĩa.

## Phân loại

Có các loại chữ biểu âm như sau.

### Văn tự âm tiết

Chữ biểu âm mà mỗi một ký hiệu trong đó tương ứng với một âm tiết được gọi là *văn tự âm tiết*.

### Văn tự âm vị

Chữ biểu âm mà mỗi một ký hiệu trong đó tương ứng với một âm vị được gọi là *văn tự âm vị*.

## Lịch sử hình thành

Tất cả các hệ thống chữ biểu âm đều được hình thành thông qua văn tự ngữ tố.

## Tham khảo
# Phát âm

**Phát âm** là cách phát âm một từ hoặc một ngôn ngữ. Điều này có thể đề cập đến các chuỗi âm thanh được thống nhất chung được sử dụng khi nói một từ hoặc ngôn ngữ cụ thể trong một phương ngữ cụ thể ("phát âm chính xác" hoặc "tiêu chuẩn") hoặc đơn giản là cách một cá nhân cụ thể nói một từ hoặc ngôn ngữ.

Phát âm của các từ có thể được tìm thấy trong các tài liệu tham khảo như từ điển. Từ điển thông thường chỉ bao gồm các cách phát âm chuẩn, nhưng cách phát âm theo khu vực hoặc phương ngữ có thể được tìm thấy trong các tác phẩm cụ thể hơn. Orthoepy nghĩa là cách phát âm được coi là chính xác, hoặc việc nghiên cứu về cách phát âm.

Một từ có thể được nói theo những cách khác nhau bởi các cá nhân hoặc nhóm khác nhau, tùy thuộc vào nhiều yếu tố, chẳng hạn như: thời gian tiếp xúc văn hóa của thời thơ ấu của họ, vị trí cư trú hiện tại của họ, các rối loạn về giọng nói hoặc lời nói, nhóm dân tộc của họ, giai cấp xã hội của họ hoặc trình độ học vấn của họ.

## Thuật ngữ ngôn ngữ

Âm tiết là sự kết hợp của các đơn vị âm thanh (âm vị), ví dụ "goo" có một âm tiết được tạo thành từ [g] và [u:]. Ngành ngôn ngữ học nghiên cứu các đơn vị âm thanh này được gọi là ngữ âm học. Các âm vị đóng cùng vai trò được nhóm lại thành các lớp được gọi là ngữ vị; việc nghiên cứu về những thứ này được gọi là ngữ âm học hoặc ngữ âm học hoặc phonology. Các âm vị như các thành phần của phát âm thường được mô tả bằng Bảng chữ cái ngữ âm quốc tế (IPA).

## Xem thêm

* Ngôn ngữ học
* Phát âm tiếng Anh

## Tham khảo
# Tiếng bản xứ

**Tiếng bản xứ**, còn gọi **bản ngữ**, là ngôn ngữ hoặc phương ngữ của một nhóm dân cư nhất định, đặc biệt là khi phân biệt với một ngôn ngữ văn chương, quốc gia hoặc tiêu chuẩn, hay một *lingua franca* (ngôn ngữ cầu nối) được sử dụng tại khu vực hay quốc gia mà nhóm dân cư đó sinh sống. Tiếng bản xứ thường là ngôn ngữ đầu tiên, thường được nói thay vì viết, và được xem là bậc dưới so với các dạng thức được chuẩn định hóa hơn. Một số nhà ngôn ngữ học coi "bản ngữ" đồng nghĩa với "phương ngữ phi tiêu chuẩn".

Thủ bản cổ nhất được biết đến bằng tiếng Scania, viết về tiếng Scania và Giáo luật.

## Từ nguyên

## Các khái niệm

### Ngôn ngữ học tổng quan

#### Đối lập với lingua franca

#### Bậc dưới của song tầng ngôn ngữ

### Ngôn ngữ học xã hội

#### Ngữ vực phi trang trọng

#### Phương ngữ phi tiêu chuẩn

#### Lý tưởng hóa

## Chú thích
# On'yomi (tiếng Nhật)

**On'yomi** (Tiếng Nhật (音読み/ おんよみ, *On'yomi*) là cách đọc chữ Hán (Kanji) dựa trên phát âm của tiếng Trung Quốc (nên còn gọi là âm Hán-Nhật) để phân biệt với cách phát âm thuần Nhật ( âm Hán Nhật (On’yomi) và âm thuần Nhật (訓読み - Kun’yomi).

## Phân loại

Các chữ Hán được nhập vào tiếng Nhật tại các giai đoạn và khu khác nhau dẫn đến có các kiểu âm đọc khác nhau:

* Ko'on (古音) - Âm cổ là cách đọc chữ Hán du nhập vào tiếng Nhật trước giai đoạn âm Ngô.
* Go'on (吳音) - Âm Ngô là cách đọc chữ Hán du nhập vào tiếng Nhật giai đoạn thế kỷ V-VI, dựa trên phát âm của vùng "Ngô" tức khu vực Giang Nam Dương Tử, khi hệ thống chữ viết Trung Quốc được du nhập vào cùng với Phật giáo.
* Kan'on (漢音) - Âm Hán là cách đọc chữ Hán du nhập vào tiếng Nhật giai đoạn thế kỷ VII-VIII. Đây là cách phát âm gần giống với cách phát âm đương thời của Tràng An (thủ đô nhà Đường)
* Tō'on (唐音) - Âm Đường là cách đọc chữ Hán du nhập vào tiếng Nhật giai đoạn nhà Tống. Ngoài ra còn có sō'on" (宋音, âm Tống - tương ứng giai đoạn Nam Tống đến đầu thời Nguyên). Kết hợp âm đọc giai đoạn này là tōsō'on" (唐宋音 - âm Đường-Tống). Những cách phát âm này gần với cách phát âm của tiếng Trung Quốc hiện đại

Trong tiếng Nhật, mỗi chữ Hán thường có từ 2 cách đọc On'yomi trở lên và có nhiều hơn 1 cách đọc Kun'yomi, do cách đọc Kun là sự dịch nghĩa của chữ Hán sang tiếng Nhật, và có nhiều trường nghĩa tùy thuộc vào nội dung hoặc từ loại mà chữ Hán đó được sử dụng. Ví dụ với chữ Hán “hành” (行), có 3 cách đọc On là: kou (cách đọc âm Ngô) trong “ryokou” (lữ hành - 旅行), gyou (cách đọc âm Hán) trong “shugyou” (chấp hành - 修行) và an (cách đọc âm Tống) trong “andon” (hành đăng - 行燈). Chữ “hành” cũng có tới 3 cách đọc Kun là: iku (đi, nghĩa thông thường (行きます), yuku (đi, nghĩa bóng; VD: bước trên đường đời...), okonau (tổ chức - 行う).

Dướng đây minh họa âm đọc một số Kanji theo âm Ngô, Hán và Đường.

| Chữ Hán
漢字 | Âm Ngô
吳音 | Âm Hán
漢音 | Âm Đường
唐音 |
| --- | --- | --- | --- |
| 和 | わ (wa) | くゎ (kwa) | を (wo) |
| 外 | ぐゑ (gwe) | ぐゎい (gwai) | うい (ui) |
| 子 | し (si) | し (si) | す (su) |
| 脚 | かく (kaku) | きゃく (kyaku) | きゃ (kya) |
| 暖 | なん (nan) | だん (dan) | のん (non) |
| 行 | ぎゃう (gyau) | かう (kau) | あん (an) |
| 京 | きゃう (kyau) | けい (kei) | きん (kin) |
| 明 | みゃう (myau) | めい (mei) | みん (min) |

## Lựa chọn cách đọc giữa On’yomi và Kun’yomi

Khi các chữ Kanji đi cùng nhau thường đọc bằng On’yomi Ví dụ 先生 せんせい (Tiên sinh - thầy giáo), 地下鉄 ちかてつ (Địa hạ thiết - tàu điện ngầm). Tuy nhiên một số từ ghép liên quan đến tự nhiên, phương hướng được đọc bằng Kun’yomi ví dụ 朝日 あさひ, 南口 みなみぐち

Khi chữ Kanji có phần chữ hiragana đi kèm thường được đọc bằng kun'yomi. Phần đi kèm này được gọi là okurigana 送り仮名おく がな, đa số là tính từ và động từ, nhưng cũng có khi là danh từ (không có phần okurigana) được đọc bằng kun'yomi. Các trường hợp này thường là danh từ và chiếm phần lớn các từ ngữ cơ bản mà người mới bắt đầu thường học. Ví dụ 人 đơn lẻ được đọc là ひと, khi ghép từ đọc là じん (ví dụ 人類 じんるい - Nhân loại). Tuy nhiên vẫn có nhiều ngoại lệ khi mà chữ Kanji đơn lẻ được đọc bằng On’yomi như các chữ số hay 本 ほん (Bản) , 天 てん (Thiên)

## Tham khảo
# Hình vị

**Hình vị** (tiếng Anh: *morpheme*), còn gọi là **ngữ tố**, **từ tố**, là đơn vị ngữ pháp nhỏ nhất có nghĩa của một ngôn ngữ. Lĩnh vực nghiên cứu hình vị là *hình thái học* (còn gọi là *từ pháp học*). Hình vị khác từ ở chỗ: có hình vị có thể đứng riêng một mình, và cũng có hình vị bị lệ thuộc. Trong khi đó một từ, theo định nghĩa, luôn có khả năng đứng độc lập một mình.

Ví dụ như trong tiếng Anh: *chair* là "cái ghế", vừa là một từ, vừa là một hình vị.

Khi viết *chairs*, tức là số nhiều "hơn một cái ghế" thì tuy là một từ nhưng có hai hình vị: *chair* (hình vị độc lập chỉ cái ghế) và *-s* (hình vị lệ thuộc chỉ số nhiều). Hình vị *-s* không thể đứng riêng nên không là một từ. Dù vậy nó có ngữ nghĩa nhất định.

Tương quan hình vị và từ là một yếu tố quan trọng trong phân loại các ngôn ngữ thế giới. Ngôn ngữ cách thể như tiếng Việt thì một hình vị là một tiếng hay một chữ. Ngôn ngữ chắp dính như tiếng Nhật thì trong một từ có nhiều hình vị.

## Tham khảo